[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-14-alikhan":694,"$f1k69DFEHyuRFoEnC9o9KnH9KJvKh5kTOAHBLjo7Wv88":968},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":853},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ الٓر ۚ كِتَٰبٌ أَنزَلْنَٰهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ ٱلنَّاسَ مِنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَىٰ صِرَٰطِ ٱلْعَزِيزِ ٱلْحَمِيدِ","Əlif. Ləm. Ra. Bu, insanları öz Rəbbinin izni ilə qaranlıqdan nura – Qüdrətli, Tərifəlayiq Allahın yoluna çıxartmaq üçün sənə nazil etdiyimiz bir Kitabdır.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"ٱللَّهِ ٱلَّذِى لَهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ وَوَيْلٌۭ لِّلْكَٰفِرِينَ مِنْ عَذَابٍۢ شَدِيدٍ","O Allahın ki, göylərdə və yerdə nə varsa, Onundur. Giriftar olacaqları şiddətli əzabdan dolayı vay kafirlərin halına!",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"ٱلَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ ٱلْحَيَوٰةَ ٱلدُّنْيَا عَلَى ٱلْءَاخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ فِى ضَلَٰلٍۭ بَعِيدٍۢ","O kəslər ki, dünyanı axirətdən üstün tutur, insanları Allah yolundan sapdırır və onu əyri göstərməyə çalışırlar. Onlar dərin bir azğınlıq içindədirlər.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"وَمَآ أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِۦ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ ۖ فَيُضِلُّ ٱللَّهُ مَن يَشَآءُ وَيَهْدِى مَن يَشَآءُ ۚ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ","Biz hər bir elçini ancaq öz xalqının dilində danışan göndərdik ki, haqqı onlara bəyan etsin. Allah istədiyini sapdırır, istədiyini də doğru yola yönəldir. O, Qüdrətlidir, Müdrikdir.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَىٰ بِـَٔايَٰتِنَآ أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ وَذَكِّرْهُم بِأَيَّىٰمِ ٱللَّهِ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّكُلِّ صَبَّارٍۢ شَكُورٍۢ","Biz Musanı möcüzələrimizlə göndərib ona: “Xalqını qaranlıqdan nura çıxart və Allahın günlərini onların yadına sal”- dedik. Şübhəsiz ki, bunda çox səbir və şükür edənlər üçün dəlillər vardır.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ ٱذْكُرُوا۟ نِعْمَةَ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ أَنجَىٰكُم مِّنْ ءَالِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوٓءَ ٱلْعَذَابِ وَيُذَبِّحُونَ أَبْنَآءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَآءَكُمْ ۚ وَفِى ذَٰلِكُم بَلَآءٌۭ مِّن رَّبِّكُمْ عَظِيمٌۭ","O zaman Musa öz xalqına demişdi: “Allahın sizə verdiyi neməti xatırlayın. O, sizi Firon əhlindən xilas etdi. Onlar sizə ağır əzablar verir, oğlan uşaqlarınızı öldürür, qadınlarınızı isə sağ buraxırdılar. Bunda Rəbbinizdən sizin üçün böyük bir sınaq var idi”.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِن شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ ۖ وَلَئِن كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِى لَشَدِيدٌۭ","O zaman Rəbbiniz bildirmişdi: “Əgər şükür etsəniz, sizə olan nemətimi artıraram, yox əgər nankorluq etsəniz, bilin ki, Mənim əzabım şiddətlidir”.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"وَقَالَ مُوسَىٰٓ إِن تَكْفُرُوٓا۟ أَنتُمْ وَمَن فِى ٱلْأَرْضِ جَمِيعًۭا فَإِنَّ ٱللَّهَ لَغَنِىٌّ حَمِيدٌ","Musa dedi: “Əgər siz və yer üzündə olanların hamısı kafir olsanız, Allaha heç bir zərər yetirə bilməzsiniz. Çünki Allah, həqiqətən də, Zəngindir, Tərifəlayiqdir”.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَؤُا۟ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ قَوْمِ نُوحٍۢ وَعَادٍۢ وَثَمُودَ ۛ وَٱلَّذِينَ مِنۢ بَعْدِهِمْ ۛ لَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا ٱللَّهُ ۚ جَآءَتْهُمْ رُسُلُهُم بِٱلْبَيِّنَٰتِ فَرَدُّوٓا۟ أَيْدِيَهُمْ فِىٓ أَفْوَٰهِهِمْ وَقَالُوٓا۟ إِنَّا كَفَرْنَا بِمَآ أُرْسِلْتُم بِهِۦ وَإِنَّا لَفِى شَكٍّۢ مِّمَّا تَدْعُونَنَآ إِلَيْهِ مُرِيبٍۢ","Sizdən əvvəlkilərin – Nuh qövmünün, Ad və Səmud tayfalarının, onlardan sonrakıların xəbərləri sizə gəlib çatmadımı? Bu haqda Allahdan başqa heç kəs heç nə bilmir. Elçiləri onlara açıq-aydın dəlillər gətirdilər. Onlar isə əllərini ağızlarının üstünə qoyub dedilər: “Biz sizinlə göndərilənlərə inanmırıq və bizləri dəvət etdiyiniz tövhid barəsində şübhə doğuran şəkk içindəyik!”",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"۞ قَالَتْ رُسُلُهُمْ أَفِى ٱللَّهِ شَكٌّۭ فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُم مِّن ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَىٰٓ أَجَلٍۢ مُّسَمًّۭى ۚ قَالُوٓا۟ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا بَشَرٌۭ مِّثْلُنَا تُرِيدُونَ أَن تَصُدُّونَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ ءَابَآؤُنَا فَأْتُونَا بِسُلْطَٰنٍۢ مُّبِينٍۢ","Elçiləri onlara dedilər: “Göyləri və yeri yaradan Allaha şəkk etməkmi olar? O, günahlarınızı bağışlamaq və sizə müəyyən vaxta qədər möhlət vermək üçün sizi iman gətirməyə çağırır”. Onlar dedilər: “Siz də bizim kimi ancaq bir insansınız. Bizi atalarımızın ibadət etdiklərindən döndərmək istəyirsiniz. Elə isə bizə açıq-aydın bir dəlil gətirin”.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"قَالَتْ لَهُمْ رُسُلُهُمْ إِن نَّحْنُ إِلَّا بَشَرٌۭ مِّثْلُكُمْ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يَمُنُّ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِۦ ۖ وَمَا كَانَ لَنَآ أَن نَّأْتِيَكُم بِسُلْطَٰنٍ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُؤْمِنُونَ","Elçiləri onlara dedilər: “Biz də sizin kimi bir insanıq. Lakin Allah Öz qullarından istədiyinə lütfkarlıq edir. Allahın izni olmadan biz sizə heç bir dəlil gətirə bilmərik. Qoy möminlər ancaq Allaha təvəkkül etsinlər.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"وَمَا لَنَآ أَلَّا نَتَوَكَّلَ عَلَى ٱللَّهِ وَقَدْ هَدَىٰنَا سُبُلَنَا ۚ وَلَنَصْبِرَنَّ عَلَىٰ مَآ ءَاذَيْتُمُونَا ۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُتَوَكِّلُونَ","Allah bizə yollarımızı göstərdiyi halda, biz nə üçün Allaha təvəkkül etməyək? Sizin bizə verdiyiniz əziyyətlərə dözəcəyik. Qoy təvəkkül edənlər ancaq Allaha təvəkkül etsinlər”.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لِرُسُلِهِمْ لَنُخْرِجَنَّكُم مِّنْ أَرْضِنَآ أَوْ لَتَعُودُنَّ فِى مِلَّتِنَا ۖ فَأَوْحَىٰٓ إِلَيْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِكَنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ","Kafir olanlar öz elçilərinə dedilər: “Sizi ya öz torpağımızdan qovacağıq, ya da mütləq dinimizə qayıdacaqsınız!” Rəbbi də onlara belə vəhy etdi: “Biz zalımları mütləq məhv edəcək",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"وَلَنُسْكِنَنَّكُمُ ٱلْأَرْضَ مِنۢ بَعْدِهِمْ ۚ ذَٰلِكَ لِمَنْ خَافَ مَقَامِى وَخَافَ وَعِيدِ","və onlardan sonra sizi o yerdə sakin edəcəyik. Bu, hüzurumda durmaqdan qorxanlar və təhdidimdən çəkinənlərə aiddir”.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"وَٱسْتَفْتَحُوا۟ وَخَابَ كُلُّ جَبَّارٍ عَنِيدٍۢ","Elçilər qələbə istədilər. Hər bir inadkar dikbaş da ziyana uğradı.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"مِّن وَرَآئِهِۦ جَهَنَّمُ وَيُسْقَىٰ مِن مَّآءٍۢ صَدِيدٍۢ","Qabaqda onu Cəhənnəm gözləyir; orada ona irinli su içirdiləcək.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"يَتَجَرَّعُهُۥ وَلَا يَكَادُ يُسِيغُهُۥ وَيَأْتِيهِ ٱلْمَوْتُ مِن كُلِّ مَكَانٍۢ وَمَا هُوَ بِمَيِّتٍۢ ۖ وَمِن وَرَآئِهِۦ عَذَابٌ غَلِيظٌۭ","O bunu qurtum-qurtum içəcək, amma onu uda bilməyəcəkdir. Ona hər yandan ölüm gələcək, lakin o, ölməyəcəkdir. Bunun ardınca da ağır bir əzab gələcəkdir.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"مَّثَلُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِرَبِّهِمْ ۖ أَعْمَٰلُهُمْ كَرَمَادٍ ٱشْتَدَّتْ بِهِ ٱلرِّيحُ فِى يَوْمٍ عَاصِفٍۢ ۖ لَّا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا۟ عَلَىٰ شَىْءٍۢ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلضَّلَٰلُ ٱلْبَعِيدُ","Rəbbini inkar edənlərin məsəli – onların əməlləri, qasırğalı bir gündə küləyin şiddətlə sovurduğu külə bənzəyir. Onlar gördükləri işlərə görə savab qazanmazlar. Dərin azğınlıq da elə budur.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ بِٱلْحَقِّ ۚ إِن يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍۢ جَدِيدٍۢ","Allahın göyləri və yeri haqdan yaratdığını görmürsənmi? Əgər O, istəsə, sizi yox edib yerinizə yeni bir məxluq gətirər.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"وَمَا ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ بِعَزِيزٍۢ","Bu, Allah üçün çətin deyildir.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"وَبَرَزُوا۟ لِلَّهِ جَمِيعًۭا فَقَالَ ٱلضُّعَفَٰٓؤُا۟ لِلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوٓا۟ إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًۭا فَهَلْ أَنتُم مُّغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذَابِ ٱللَّهِ مِن شَىْءٍۢ ۚ قَالُوا۟ لَوْ هَدَىٰنَا ٱللَّهُ لَهَدَيْنَٰكُمْ ۖ سَوَآءٌ عَلَيْنَآ أَجَزِعْنَآ أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِن مَّحِيصٍۢ","Axirət günü hamı Allahın hüzuruna çıxarılacaq və zəiflər təkəbbürlük göstərənlərə deyəcəklər: “Biz sizə tabe idik. İndi siz, Allahın əzabını, qismən də olsa, bizdən sovuşdura bilərsinizmi?” Onlar deyəcəklər: “Əgər Allah bizi doğru yola yönəltsəydi, biz də sizə doğru yolu göstərərdik. İndi qəm çəksək də, səbir etsək də bizim üçün eynidir. Çünki bizim üçün qurtuluş yeri yoxdur”.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"وَقَالَ ٱلشَّيْطَٰنُ لَمَّا قُضِىَ ٱلْأَمْرُ إِنَّ ٱللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ ٱلْحَقِّ وَوَعَدتُّكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ ۖ وَمَا كَانَ لِىَ عَلَيْكُم مِّن سُلْطَٰنٍ إِلَّآ أَن دَعَوْتُكُمْ فَٱسْتَجَبْتُمْ لِى ۖ فَلَا تَلُومُونِى وَلُومُوٓا۟ أَنفُسَكُم ۖ مَّآ أَنَا۠ بِمُصْرِخِكُمْ وَمَآ أَنتُم بِمُصْرِخِىَّ ۖ إِنِّى كَفَرْتُ بِمَآ أَشْرَكْتُمُونِ مِن قَبْلُ ۗ إِنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ","İş bitdikdə şeytan deyəcək: “Həqiqətən də, Allah sizə gerçək vəd vermişdi. Mən də sizə vəd vermişdim, lakin vədimə xilaf çıxdım. Mənim sizin üstünüzdə heç bir hökmranlığım yox idi. Mən sizi azğınlığa dəvət etdim, siz də dəvətimi qəbul etdiniz. Buna görə də məni yox, özünüzü qınayın. Nə mən sizin köməyinizə çata bilərəm, nə də siz mənim köməyimə çata bilərsiniz. Heç şübhəsiz ki, mən əvvəllər də sizin məni Allaha şərik qoşmağınızı rədd etmişdim”. Həqiqətən, zalımlar üçün ağrılı-acılı bir əzab hazırlanmışdır.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"وَأُدْخِلَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ جَنَّٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ ۖ تَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَٰمٌ","İman gətirib saleh əməllər edənlər isə ağacları altından çaylar axan, Rəbbinin izni ilə içində əbədi qalacaqları Cənnət bağlarına daxil ediləcəklər. Onların orada qarşılaşarkən bir-birinə deyəcəkləri söz: “Salam!” olacaqdır.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًۭا كَلِمَةًۭ طَيِّبَةًۭ كَشَجَرَةٍۢ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌۭ وَفَرْعُهَا فِى ٱلسَّمَآءِ","Allahın necə məsəl çəkdiyini görmürsənmi? Gözəl söz (lə ilahə illəllah) kökü yerdə möhkəm olan, budaqları isə göyə yüksələn gözəl bir ağac kimidir.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"تُؤْتِىٓ أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍۭ بِإِذْنِ رَبِّهَا ۗ وَيَضْرِبُ ٱللَّهُ ٱلْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ","O ağac Rəbbinin izni ilə öz bəhrəsini hər zaman verir. Allah insanlar üçün misallar çəkir ki, bəlkə, düşünüb ibrət alsınlar.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍۢ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ ٱجْتُثَّتْ مِن فَوْقِ ٱلْأَرْضِ مَا لَهَا مِن قَرَارٍۢ","Pis söz isə yerdən qoparılmış və artıq kökü üstə dura bilməyən pis bir ağaca bənzəyir.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"يُثَبِّتُ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِٱلْقَوْلِ ٱلثَّابِتِ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَفِى ٱلْءَاخِرَةِ ۖ وَيُضِلُّ ٱللَّهُ ٱلظَّٰلِمِينَ ۚ وَيَفْعَلُ ٱللَّهُ مَا يَشَآءُ","Allah iman gətirənləri dünya həyatında da, axirətdə də möhkəm sözlə sabit saxlayar. Allah zalımları sapdırar. Allah istədiyini edər.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"۞ أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ بَدَّلُوا۟ نِعْمَتَ ٱللَّهِ كُفْرًۭا وَأَحَلُّوا۟ قَوْمَهُمْ دَارَ ٱلْبَوَارِ","Məgər sən Allahın nemətlərini küfrə dəyişənləri və öz xalqını həlak yurduna sürükləyənləri görmürsənmi?",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا ۖ وَبِئْسَ ٱلْقَرَارُ","Onlar Cəhənnəmə girəcəklər. Ora necə də pis yaşayış yeridir!",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"وَجَعَلُوا۟ لِلَّهِ أَندَادًۭا لِّيُضِلُّوا۟ عَن سَبِيلِهِۦ ۗ قُلْ تَمَتَّعُوا۟ فَإِنَّ مَصِيرَكُمْ إِلَى ٱلنَّارِ","Onlar insanları Allah yolundan sapdırmaq üçün bütləri Ona tay tutdular. De: “Hələlik əylənin! Şübhəsiz ki, dönüşünüz Odadır”.",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"قُل لِّعِبَادِىَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ يُقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُنفِقُوا۟ مِمَّا رَزَقْنَٰهُمْ سِرًّۭا وَعَلَانِيَةًۭ مِّن قَبْلِ أَن يَأْتِىَ يَوْمٌۭ لَّا بَيْعٌۭ فِيهِ وَلَا خِلَٰلٌ","İman gətirən qullarıma de ki, namaz qılsınlar, alış-verişin və dostluğun olmayacağı bir günün gəlməsindən əvvəl onlara verdiyimiz ruzidən Allah yolunda gizli və aşkar xərcləsinlər.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"ٱللَّهُ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَأَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ فَأَخْرَجَ بِهِۦ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ رِزْقًۭا لَّكُمْ ۖ وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلْفُلْكَ لِتَجْرِىَ فِى ٱلْبَحْرِ بِأَمْرِهِۦ ۖ وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلْأَنْهَٰرَ","O mərhəmətli Allah ki, göyləri və yeri yaratdı, göydən su endirib onunla sizin üçün növbənöv məhsullardan ruzi yetişdirdi, əmri ilə dənizdə üzmək üçün gəmiləri sizin ixtiyarınıza verdi və çayları sizə ram etdi;",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ دَآئِبَيْنِ ۖ وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلَّيْلَ وَٱلنَّهَارَ","Müəyyən edilmiş yolla daim hərəkət edən günəşi və ayı sizə tabe etdi; gecəni və gündüzü sizə ram etdi.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"وَءَاتَىٰكُم مِّن كُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ ۚ وَإِن تَعُدُّوا۟ نِعْمَتَ ٱللَّهِ لَا تُحْصُوهَآ ۗ إِنَّ ٱلْإِنسَٰنَ لَظَلُومٌۭ كَفَّارٌۭ","O sizə istədiyiniz hər şeydən vermişdir. Əgər Allahın nemətlərini sayacaq olsanız, onları sayıb qurtara bilməzsiniz. Həqiqətən, insan çox zalım, çox nankordur.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"وَإِذْ قَالَ إِبْرَٰهِيمُ رَبِّ ٱجْعَلْ هَٰذَا ٱلْبَلَدَ ءَامِنًۭا وَٱجْنُبْنِى وَبَنِىَّ أَن نَّعْبُدَ ٱلْأَصْنَامَ","Bir zaman İbrahim demişdi: “Ey Rəbbim! Bu şəhəri əmin-amanlıq yurdu et. Məni və oğullarımı bütlərə tapınmaqdan uzaqlaşdır.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلنَّاسِ ۖ فَمَن تَبِعَنِى فَإِنَّهُۥ مِنِّى ۖ وَمَنْ عَصَانِى فَإِنَّكَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ","Ey Rəbbim! Həqiqətən də, onlar çox adamı azdırıblar. Kim mənə tabe olsa, o, məndəndir. Kim də mənə asi olsa, bilsin ki, Sən Bağışlayansan, Rəhmlisən.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"رَّبَّنَآ إِنِّىٓ أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِى بِوَادٍ غَيْرِ ذِى زَرْعٍ عِندَ بَيْتِكَ ٱلْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ فَٱجْعَلْ أَفْـِٔدَةًۭ مِّنَ ٱلنَّاسِ تَهْوِىٓ إِلَيْهِمْ وَٱرْزُقْهُم مِّنَ ٱلثَّمَرَٰتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ","Ey Rəbbimiz! Mən nəslimdən bəzisini Sənin mühafizə olunan Evinin yaxınlığında, heç bir bitki olmayan bir vadidə sakin etdim. Ey Rəbbimiz! Onlar namaz qılsınlar deyə belə etdim. İnsanların bir qisminin qəlbini onlara meylli et və onlara növbənöv məhsullardan ruzi ver ki, bəlkə şükür etsinlər.",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"رَبَّنَآ إِنَّكَ تَعْلَمُ مَا نُخْفِى وَمَا نُعْلِنُ ۗ وَمَا يَخْفَىٰ عَلَى ٱللَّهِ مِن شَىْءٍۢ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا فِى ٱلسَّمَآءِ","Ey Rəbbimiz! Sən bizim nəyi gizli saxladığımızı və nəyi aşkara çıxartdığımızı bilirsən. Nə yerdə, nə də göydə heç bir şey Allahdan gizli qalmaz.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ٱلَّذِى وَهَبَ لِى عَلَى ٱلْكِبَرِ إِسْمَٰعِيلَ وَإِسْحَٰقَ ۚ إِنَّ رَبِّى لَسَمِيعُ ٱلدُّعَآءِ","Qoca vaxtımda mənə İsmaili və İshaqı bəxş edən Allaha həmd olsun! Həqiqətən, Rəbbim duaları eşidəndir.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"رَبِّ ٱجْعَلْنِى مُقِيمَ ٱلصَّلَوٰةِ وَمِن ذُرِّيَّتِى ۚ رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَآءِ","Ey Rəbbim! Məni də, nəslimdən olanları da namaz qılan et! Ey Rəbbimiz! Duamı qəbul elə!",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"رَبَّنَا ٱغْفِرْ لِى وَلِوَٰلِدَىَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ ٱلْحِسَابُ","Ey Rəbbimiz! Haqq-hesab günü məni, valideynlərimi və möminləri bağışla!”",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"وَلَا تَحْسَبَنَّ ٱللَّهَ غَٰفِلًا عَمَّا يَعْمَلُ ٱلظَّٰلِمُونَ ۚ إِنَّمَا يُؤَخِّرُهُمْ لِيَوْمٍۢ تَشْخَصُ فِيهِ ٱلْأَبْصَٰرُ","Zalımların etdikləri əməllərdən Allahın xəbərsiz olduğunu sanma. Allah sadəcə onları cəzalandırmağı gözlərin bərələ qalacağı günə saxlayır.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"مُهْطِعِينَ مُقْنِعِى رُءُوسِهِمْ لَا يَرْتَدُّ إِلَيْهِمْ طَرْفُهُمْ ۖ وَأَفْـِٔدَتُهُمْ هَوَآءٌۭ","O gün onlar başlarını yuxarı qaldıraraq carçıya doğru tələsəcəklər. Onlar özlərinə belə dönüb baxmayacaq və onların qəlbi də bomboş qalacaqdır (qorxudan bütün başqa duyğulardan xali olacaqdır).",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"وَأَنذِرِ ٱلنَّاسَ يَوْمَ يَأْتِيهِمُ ٱلْعَذَابُ فَيَقُولُ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ رَبَّنَآ أَخِّرْنَآ إِلَىٰٓ أَجَلٍۢ قَرِيبٍۢ نُّجِبْ دَعْوَتَكَ وَنَتَّبِعِ ٱلرُّسُلَ ۗ أَوَلَمْ تَكُونُوٓا۟ أَقْسَمْتُم مِّن قَبْلُ مَا لَكُم مِّن زَوَالٍۢ","İnsanları onlara əzab gələcəyi günlə qorxut. O gün zalımlar deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Bizə yaxın bir vaxta qədər möhlət ver ki, sənin dəvətini qəbul edək və elçilərin arxasınca gedək”. Onlara deyiləcəkdir: “Məgər əvvəllər siz dünyadan köçməyəcəyiniz barədə and içməmişdiniz?!",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"وَسَكَنتُمْ فِى مَسَٰكِنِ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ وَتَبَيَّنَ لَكُمْ كَيْفَ فَعَلْنَا بِهِمْ وَضَرَبْنَا لَكُمُ ٱلْأَمْثَالَ","Siz özlərinə zülm edənlərin yurdlarında sakin oldunuz. Onlara nələr etdiyimiz sizə aydın oldu və sizə misallar da çəkdik”.",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"وَقَدْ مَكَرُوا۟ مَكْرَهُمْ وَعِندَ ٱللَّهِ مَكْرُهُمْ وَإِن كَانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ ٱلْجِبَالُ","Zalımlar öz hiylələrini qururdular. Halbuki onların hiyləsi Allaha bəlli idi. Onların hiyləsi ilə dağlar yerindən tərpənən deyildir.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"فَلَا تَحْسَبَنَّ ٱللَّهَ مُخْلِفَ وَعْدِهِۦ رُسُلَهُۥٓ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌۭ ذُو ٱنتِقَامٍۢ","Allahın Öz elçilərinə verdiyi vədə xilaf çıxacağını sanma. Həqiqətən, Allah Qüdrətlidir, intiqam almağa qadirdir.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"يَوْمَ تُبَدَّلُ ٱلْأَرْضُ غَيْرَ ٱلْأَرْضِ وَٱلسَّمَٰوَٰتُ ۖ وَبَرَزُوا۟ لِلَّهِ ٱلْوَٰحِدِ ٱلْقَهَّارِ","O gün yer başqa bir yerlə, göylər də başqa göylərlə əvəz olunacaq və insanlar Tək olan, hər şeyə Qalib gələn Allahın hüzurunda duracaqlar.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"وَتَرَى ٱلْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍۢ مُّقَرَّنِينَ فِى ٱلْأَصْفَادِ","O gün günahkarları zəncirlənmiş görəcəksən.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"سَرَابِيلُهُم مِّن قَطِرَانٍۢ وَتَغْشَىٰ وُجُوهَهُمُ ٱلنَّارُ","Onların paltarları qatrandan olacaq, üzlərini də alov bürüyəcəkdir.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"لِيَجْزِىَ ٱللَّهُ كُلَّ نَفْسٍۢ مَّا كَسَبَتْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلْحِسَابِ","Allah hər kəsə qazandığının əvəzini vermək üçün belə edəcəkdir. Həqiqətən, Allah tez haqq-hesab çəkəndir.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"هَٰذَا بَلَٰغٌۭ لِّلنَّاسِ وَلِيُنذَرُوا۟ بِهِۦ وَلِيَعْلَمُوٓا۟ أَنَّمَا هُوَ إِلَٰهٌۭ وَٰحِدٌۭ وَلِيَذَّكَّرَ أُو۟لُوا۟ ٱلْأَلْبَٰبِ","Bu Quran insanlar üçün bir bildirişdir. Qoy onunla həm qorxsunlar, həm Allahın Tək İlah olduğunu bilsinlər, həm də ağıl sahibləri düşünüb ibrət alsınlar.",[854,855,856,857,858,859,860,861,862,863,864,865,866,867,868,869,870,871,872,873,874,875,876,877,878,879,880,881,882,883,884,885,886,887,888,889,890,891,892,893,894,895,896,897,898,899,900,901,902,903,904,905,906,907,908,909,910,911,912,913,914,915,916,917,918,919,920,921,922,923,924,925,926,927,928,929,930,931,932,933,934,935,936,937,938,939,940,941,942,943,944,945,946,947,948,949,950,951,952,953,954,955,956,957,958,959,960,961,962,963,964,965,966,967],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":969,"sura":94,"blocks":970},"saadi-az",[971,973,975,977,979,981,983,985,987,989,991,993,995,997,999,1001,1003,1005,1007,1009,1011,1013,1015,1017,1019,1021,1023,1025,1027,1029,1031,1033,1035,1037,1039,1041,1043,1045,1047,1049,1051,1053,1055],{"from":5,"to":13,"text":972},"Fövqəluca xəbər verir ki, Müqəddəs Kitab Peyğəmbərə (s.ə.s.) bütün bəşəriyyətin rifahı üçün nazil edilmişdi ki, o (s.ə.s.) onun vasitəsilə insanları nadanlıq qaranlığından, imansızlıqdan, pozğun əxlaqdan və günahlardan bilik, iman və saleh əxlaq nuruna çıxartsın. Lakin insanlar, Allah icazə vermədikcə və yardım göstərmədikcə, Onun məmnun qaldığı bir şeyə nail ola bilməzlər. Bunu bildirərək, Fövqəluca qullarını dəvət edir ki, kömək və yardım barədə Ona dua etsinlər. O, həm də izah edir ki, Müqəddəs Kitab Allahın lütfkarlığının məskəninə aparan yola insanlar üçün işıq saçır. Bu yolla getmək ancaq düzgün biliklər və saleh əməllər sayəsində mümkündür. Bunları buyurduqdan sonra, Allah Özünü Böyük və Həmdəlayiq adlandırır. Bu isə o deməkdir ki, doğru yolla gedən hər kəs Allahın yardımı sayəsində qüdrət əldə edir və Allahın köməyi sayəsində, hətta bütün köməkçilərindən məhrum olduqda belə, güclənir, tərifə və xoş sonluğa layiq görülür. Bütün deyilənlərdən aydın olur ki, doğru yol Allahın kamil sifətlərə və əzəmətli adlara malik olmasının ən böyük dəlillərindən biridir. Qulları üçün düz yolu müəyyənləşdirən Yaradan hüdudsuz hakimiyyət Sahibidir. Onun sözləri, əməlləri və əmrləri ən gözəl tərifə layiqdir. O, ilahiləşdirilməyə və ibadətə layiqdir və Ona edilən ibadətlər, Ona aparan düz yolda edilən dayanacaqlara bənzər. O, təkbaşına yaradır, ruzi nazil edir və yerlə göyün işlərini idarə edir. Bu isə o deməkdir ki, təkcə O, dünya həyatında insanların əsaslanacaqları qanunları yaratmaq ixtiyarındadır. O, Öz qullarına ağalıq edir və Ona onları unutmaq yaraşmaz. Fövqəluca Allah bu sübutları sadaladıqdan sonra, haqq boyun əymək istəməyənləri sərt cəza verəcəyi ilə hədələyir. Bu cəza o dərəcədə dəhşətli olacaqdır ki, onu təsvir etmək və dəyərləndirmək belə mümkün deyil. Sonra Fövqəluca Allah itaətdən çıxanların bəzi xüsusiyyətlərini adlandıraraq buyurur:",{"from":21,"to":21,"text":974},"Onlar dünya həyatı ilə qane olur, öz xoşbəxtliyini onda görür və Axirət həyatına laqeyd yanaşırlar. Onlar, Allahın Öz qullarına getməyi əmr etdiyi yolla getməyə mane olurlar. Allah bu yolu Öz Kitabında elçilərinin dilindən izah etmişdir, lakin mürtədlər öz Hamilərinə düşmənçilik və müqavimət göstərməklə cavab vermişlər. Onlar doğru yolu ləkələməyə cəhd göstərir və və onu tamamilə pis qələmə verirlər ki, insanları ondan çəkindirsinlər. Lakin Allah istəyir ki, Öz işığını, bu, kafirlərdə hətta nifrət doğursa belə, yaysın. Onlar yuxarıda qeyd olunan keyfiyyətlərə malikdirlər və dərin azğınlıq içindədirlər. Onlar özləri azğınlığa düşməklə ətrafdakıları da yoldan çıxartmağa başladılar, Allaha və Onun Elçisinə (s.ə.s.) müqavimət göstərdilər. Bundan da artıq azğınlıq ola bilərmi?!! Onlar, Allaha və Onun ayələrinə iman gətirən, Axirətə üstünlük verən, insanları Allahın yoluna gəlməyə dəvət edən, hər vasitə ilə onun gözəlliklərini və kamilliyini mümkün üsullarla tərənnüm edən və onu olduğu kimi insanlara çatdırmağa çalışan möminlərə qətiyyən bənzəmirlər.",{"from":28,"to":28,"text":976},"Hər bir elçi Allahın dinini ancaq öz xalqının dilində təbliğ edirdi və bu tələb ona dəlalət edir ki, Fövqəluca qullarına münasibətində çox rəhmliydi. Bunun sayəsində elçilər öz xalqlarına onların ehtiyacları olduğu bütün bilikləri izah edirdilər və onlara haqqı öyrədirdilər. Əgər onlar aralarında təbliğat aparacaqları xalqların dillərini bilməsəydilər, bu təbliğatı aparmaq mümkün olmazdı. Dəvətçi, iman gətirməyə çağırdığı xalqın dilini bilməlidir ki, insanlar onu başa düşə bilsinlər. Elçilər bu məziyyətlərə malik olurdular və ətrafdakılara dini hökmləri və qadağaları izah edirdilər. Onlar haqqı öz xalqlarına çatdırır və sonra isə Allah doğru rəhbərliyə qulaq asmaqdan boyun qaçıranları haqq yoldan sapdırır və Öz ilahi mərhəməti altına almaq istədiklərini isə doğru yola yönəldir. Onun gözəl sifətləri arasında Fövqəlqüdrətli və Müdrik adları da yer tutur. O, Öz fövqəlgücü sayəsində qullarının ürəklərini istədiyi səmtə yönəldir və heç kimdən asılı olmadan kimi doğru yola, kimi də azğınlığa salmağa Özü sərəncam çəkir. Öz Müdrikliyi sayəsində isə doğru yola və ya azğınlığa layiq olanları həmin istiqamətə yönəldir. Bu kərim ayədən aydın olur ki, ərəb dilini öyrənmək faydalı və Allahın xoşuna gələn bir əməldir, çünki bu dili bilmək Allahın və Onun Elçisinin (s.ə.s.) sözlərini anlamağa kömək edir. Cəmavi Vəhyin öyrənilməsinin başqa bir üsulu yoxdur. İnsanlar ancaq o vaxt ərəb dilini və onunla bağlı elmləri öyrənməyə ehtiyac duymayacaqlar ki, böyüklər onu artıq tam mənimsəyəcək, uşaqlar isə körpəlikdən onu öyrənəcəklər. Bu həyata keçən vaxtda insanlar böyük qismət əldə edəcəklər, çünki onlar Allahın və Onun Elçisinin (s.ə.s.) canlı dilini, Peyğəmbərin (s.ə.s.) səhabələrinin (Allah onlardan razı olsun) dinlədikləri kimi dinləyəcəklər.",{"from":35,"to":35,"text":978},"Fövqəluca xəbər verir ki, Musa peyğəmbər (ə) təbliğ etdiklərinin həqiqiliyi və doğruluğunu təsdiq edən çox böyük dəlillərlə göndərilmişdi. Ona (ə) da Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) və Allahın bütün digər peyğəmbərlərinə əmr olunanlar əmr olunmuşdu. Ona tapşırılmışdı ki, öz xalqını cahillik, kafirlik və onun müxtəlif təzahürlərinin qaranlığından biliyin, imanın və onunla bağlı olan hər şeyin işığına çıxartsın. Ona (ə) həm də havalə olunmuşdu ki, Allahın insanlara bəslədiyi mərhəməti və onlara qədər yaşayan kafir xalqların məruz qaldıqları cəzanı onların yadına salsın ki, insanlar mərhəmətinə görə Allaha şükr etsinlər və Onun verdiyi cəzasından dəhşətə gəlsinlər. Allahın Öz məxluqları ilə rəftarı Onun kamil qüdrətinin, hər şeyi əhatə edən xeyirxahlığının, qüsursuz ədalətinin və böyük müdrikliyinin dəlilləridir. Buna görə, Allahın günləri hər çətinliyə səbrlə dözən, şadlıq və əmin-amanlıq içində olduğu zaman Allaha həmd edən hər bir kəs üçün dəlillərdir",{"from":42,"to":42,"text":980},"Musa (ə) Rəbbin iradəsinə tabe olaraq, Allahın onlara göstərdiyi lütfkarlığını öz xalqına xatırlatdı. O, dedi: “Allahın mərhəmətini ürəyinizdə və dilinizlə yad edin. Xatırlayın ki, Allah, sizi dəhşətli cəzalara məruz qoyan Firon camaatından necə qurtardı. Onlar sizin oğullarınızı öldürür və qadınlarınızı isə sağ buraxırdılar, lakin Allah sizi bundan xilas etdi. Bu, Rəbbinizdən böyük bir sınaq idi”. Ola bilsin ki, “böyük sınaq” dedikdə, İsrail oğullarının xilası və onlara göstərilən böyük mərhəmət nəzərdə tutulur. Həmçinin ola bilər ki, bu ifadə ilə Firon və Misir zadəganlarının İsrail oğullarına çəkdirdiyi əzab-əziyyət nəzərdə tutulur. Bütün hallarda, Allah onları böyük sınağa ona görə çəkmişdi ki, onların bundan düzgün nəticə çıxara biləcək və ya bilməyəcəklərini bir daha təsdiq etsin.",{"from":11,"to":11,"text":982},"Musa (ə) bu barədə öz qəbulədaşlarına xəbər verir ki, onlar Fövqəluca Allaha daha səylə və ciddi-cəhdlə şükr etsinlər. Allaha şükr edən hər kəs, dah artıq nemətə nail edilir. Əksinə, kim ki, Allahın xeyirxahlığına naşükürlük göstərirsə, özünü sərt cəzaya məhkum edir ki, bunun da bir qismi — Allahın mərhəmətindən məhrum olmadır. Allaha minnətdarlıq bildirmək, yəni şükr etmək üçün bütün qəlbi ilə Onun mərhəmətini etiraf etməli, əta etdiyi nemətlərə görə Ona həmd etməli və onlardan ancaq Allah xatirinə həyata keçirilən məqsədlər üçün istifadə edilməlidir. İnsan belə etmədikdə, o, naşükür bəndə hesab olunur.",{"from":55,"to":55,"text":984},"Ey İsrail oğulları! Əgər siz və yerin bütün digər sakinləri ilə birlikdə kafir olsanız və Allaha həmd etməkdən imtina etsəniz də, bununla Allaha qətiyyən zərər vura bilməzsiniz. Onun gözəl adları arasında — Zəngin və Həmdəlayiq adları. Qullarının mütiliyi və itaətkarlığı Onun hakimiyyətini heç vəchlə artırmır, itaətsizliyi və sözə qulaq asmamaları isə bu hakimiyyəti heç də zəiflətmir. Onun zənginliyi kamildir, Onun mahiyyəti, adları, sifətləri və əməlləri isə həmdəlayiqdir. Onun malik olduğu bütün sifətlər qüsursuz və mükəmməldir. Ona məxsus olan bütün adları gözəldir. Onun yerinə yetirdiyi bütün əməllər isə ən əzəmətli tərifə layiqdir.",{"from":62,"to":62,"text":986},"Fövqəluca qullarını, qədim xalqların onlara göndərilmiş Allah elçilərini qəbul etmədiklərinə görə, başlarına gəlmiş dəhşətli əhvalatlarla qorxudur. Amansız cəza onları elə bu dünyadaca yaxalamışdı və bir çox insanlar bunun ya şahidi idilər, ya da bu barədə eşitmişdilər. Nuhun (ə) xalqı, adlar və səmudlar — Fövqəluca Allah bu xalqlar haqqında Öz Kitabında ətraflı yazmışdır. Onlardan sonra da nə qədər başqa xalqlar yaşamışlar! İnsanlar onları yaddan çıxarmışlar və ancaq Allaha onlar haqqında hər şey məlumdur. Allahın elçiləri onların yanına gəlirdi, haqlı və səmimi olduqlarını qəribə möcüzələrlə və dəlillərlə təsdiq edirdilər. Elə bir elçi gəlmirdi ki, öz qəbilədaşlarına, onların ona inanması üçün bəs edən möcüzələr göstərməsin. Lakin hər dəfə fasiqlər Allahın elçilərinə iman gətirməkdən boyun qaçırır və Allahın ayələrini təkəbbürlə rədd edirdilər. Onlar iman gətirməkdən boyun qaçırır və hətta haqq dinin zəruriyyətini təsdiq edən şeylər haqqında danişmaq belə istəmirdilər. Bu barədə Fövqəluca buyurmuşdur: “Yaxud onların məsəli zülmət içində göy gurultusu və şimşəklə yağan leysana düşənlərin məsəlinə bənzəyir ki, ildırımdan ölmək qorxusu ilə barmaqlarını qulaqlarına tıxayırlar. Şübhəsiz ki, Allah kafirləri hər tərəfdən əhatəyə almışdır” (Bəqərə, 2\u002F19).",{"from":69,"to":69,"text":988},"Onlar öz imansızlıqlarını elçilərdən gizlətmirdilər və bəyan edirdilər ki, onların doğru danışdıqlarına şübhə edirlər. Lakin onlar yalan danışırdılar və zalımlıq edirdilər. Allaha şübhə etməkmi olar? Bütün dünyada Ondan daha aydın və daha inandırıcı olan bir şey yoxdur! Əgər insan göylərin və yerin Yaradanına, Kainatın mövcudluğu Onsuz mümkün Olmayana, şəkk gətirirsə, onda o, hətta görmək və əllə toxunmaq mümkün olan bir şeyin mümkünlüyünə də şəkk gətirməlidir. Buna görə elçilər öz xalqları ilə Rəbbin mövcudluğuna heç bir şübhəsi olmayan insanlar kimi danışırdılar. Onlar xalqlarını onlara fayda verən şeylərə dəvət edirdilər ki, Allah onların günahlarını bağışlasın və onların ömrünü müəyyən bir vaxta kimi uzatsın. Bir sözlə, əgər onlar elçilərin çağırışlarına cavab versəydilər, onda həm bu dünya həyatında və həm də ölümdən sonra mükafatlandırılardılar, çünki onlar öz ibadətləri ilə Allaha fayda vermirdilər. Əksinə, bundan fayda alan onlar ancaq özləri idilər. Lakin onlar öz elçilərinin möizələrini — təbliğatını rədd etdilər və axmaq və nadan adamlar kimi davrandılar. Onlar dedilər: “Siz də elə bizim kimi adamlarsınız. Niyə siz öz peyğəmbərliyiniz sayəsində bizdən üstün olmalısınız? Siz bunu özünüzdən uydurmuşsunuz ki, biz ata-babalarımızın ibadət etdiklərindən əl çəkək. Niyə biz sizin uydurmalarınıza görə öz ulularımızın yolundan əl çəkək? Niyə biz bizdən heç nə ilə üstün olmayanlara sözsüz tabe olmalıyıq? Bizə sizin haqlı olduğunuzu təsdiq edən möcüzələr göstərin”. Onlar elçilərdən insanların görməsinə yol verilməyən möcüzələr göstərilməsini tələb edirdilər. Əslində bütün elçilər öz qəbilədaşlarına aydın möcüzələr göstərirdilər.",{"from":75,"to":75,"text":990},"Siz tamamilə haqlısınız. Biz — adicə, sizə bənzəyən insanlarıq. Amma bu o demək deyildir ki, sizə, təbliğ etdiyimiz haqqı inkar etməyə icazə verilmişdir. Doğrudan da, Fövqəluca Allah istədiyi quluna Öz mərhəmətini göstərir. Əgər Allah bizi peyğəmbərliyə və ilahi vəhyə layiq bilmişsə, bu, Onun mərhəmətinin və xeyirxahlığının təzahürüdür. Heç kim özünə Allahdan mərhəmət göstərməsini tələb etmək və ya Ona qullarına lütfkarlıq göstərməsinə mane olmaq iqtidarına malik deyildir. Sizə ancaq bizim möizələrimiz üzərində düşünmək qalır. Siz onların doğru olduğunu görsəniz, onlara qulaq asın, əgər onlar yalan çıxsalar, onda onları rədd edin, lakin öz kafirliyinizi təmizə çıxarmaq üçün bizim vəziyyətimizdən sui-istifadə etməyin. Sizin tələblərinizə gəldikdə isə, biz sizə Allahın iradəsindən kənar möcüzələr göstərmək qüdrətinə malik deyilik. O Özü istəyərsə, sizə möcüzələr göstərər və ya bunu etməz, Çünki O, tamamilə Öz ilahi müdrikliyinə və rəhminə müvafiq olaraq davranır. Əgər nemət əldə etmək və ziyandan çəkinmək istəyirsinizsə, təkcə Ona təvəkkül edin. Onu da bilin ki, belə rəftar edən təkcə möminlərdir, çünki onlar Allahın kamil föqəlqüdrəti və hər şeyi əhatəedən rəhmindən xəbərdardırlar və Onun himayəsi istənilən məxluq üçün bəs edir. Onlardan hər biri Allaha imanının yol verdiyi dərəcədə təvəkkül edir. Bu ayədən aydın olur ki, mömin Allaha təvəkkül etməlidir. Təvəkkül haqq dinin dəyişməz şərtidir və ibadətin ən ali formalarına aiddir ki, Allah onları xoşlayır və onlardan razı qalır. Bu ibadət forması əsasında bir çox digər dini ayinlər təşəkkül tapır.",{"from":81,"to":81,"text":992},"Allaha təvəkkül etməyimizə nə maneə ola bilər ki, əgər Fövqəuca Allah Özü bizə haqqı öyrətmiş və doğru yola yönəltmişdir. Əgər insan haqqa etiqad edirsə və doğru yolla gedirsə, onda o, ən mükəmməl tərzdə Allaha təvəkkül etməlidir. Əgər insan bilirsə ki, möminə təkcə Allah kömək edir və onu istənilən bəlalardan xilas edir, onda o, hökmən ətrafdakıları doğru yola çağırmağa başlayar. Bu isə o deməkdir ki, o, haqqa etiqad etməyənlərə və Allahın nəsihətlərini rəhbər tutmayanlara, qətiyyən bənzəmir. Belə möizələri dillərinə gətirərək elçilər öz qəbilədaşlarına Allahın daha böyük bir möcüzəsinə işarə edirdilər. Kafirlər, bir qayda olaraq, Allahın elçiləri üzərində qələbə çalmaq üçün kifayət qədər gücə malik idilər. Lakin sonuncular onları güclərini sınamağa dəvət edir və elçilərə zərər vurmağa cəhd etmələrini təklif edirdilər. Bu zaman onlar Allaha təvəkkül edir və açıq surətdə bildirirdilər ki, onlara təkcə Onun himayəsi kifayətdir. Belə olduğu halda, mürtədlərin hər vasitə ilə onları məhv etməyə və onların gətirdiyi haqqın nurunu söndürməyə cəhd göstərmələrinə baxmayaraq, Fövqəluca Öz elçilərini müşriklərin şərindən xilas edirdi. Məhz buna görə Nuh peyğəmbər (ə) öz qəbilədaşlarına demişdi: ““Ey ümmətim! Əgər aranızda qalmağım və Allahın ayələri ilə öyüd-nəsihət verməyim sizə ağır gəlirsə, mən (sizin mənə qarşı bütün pis niyyətlərinizdən) Allaha təvəkkül edirəm. Şəriklərinizlə birlikdə (mənim barəmdə) nə edəcəyinizi qərarlaşdırın. Görəcəyiniz iş gizli qalmasın (onu mənə də bildirin), sonra mənə heç möhlət də verməyib haqqımda istədiyinizi edin” (Yunus, 10\u002F71). Hud peyğəmbər (ə) isə demişdir: “…Allahı şahid tuturam və siz də şahid olun ki, mən sizin (Rəbbinizə) qoşduğunuz şəriklərdən uzağam! Bircə Ondan (Allahdan) başqa! (Yalnız Ona ibadət edirəm). İndi hamılıqla mənə qarşı nə hiylə qurursunuzsa, qurun və mənə heç möhlət də verməyin! Mən özümün və sizin Rəbbiniz olan Allaha təvəkkül etdim. Elə bir canlı yoxdur ki, onun ixtiyarı (Allahın) əlində olmasın. Həqiqətən, Rəbbim haqq (doğru) yolun Rəbbidir!” (Hud, 11\u002F54-56). Elçilər öz qəbilədaşlarına deyirdilər: “Biz bundan sonra da Allahın dinini təbliğ edəcək, insanlara öyüd-nəsihət verəcək və haqqı onlara xatırladacağıq. Biz heç vaxt sizin bizə verdiyiniz incikliklərə və əzaba diqqət yetirməyəcəyik. Biz Allahın savabını qazanmaq ümidilə hər hansı sınaqdan keçməyə hazırıq. Bütün bunlara baxmayaraq biz sizə ancaq xeyirxahlıq diləyirik, ola bilsin ki, bir çox öyüd-nəsihətlərdən sonra Allah sizi düz yola yönəltsin. Biz ancaq Allaha təvəkkül edirik, çünki Ona təvəkkül etmək uğur qazanmanın açarıdır”. Bilmək lazımdır ki, Allahın elçiləri (onlara Allahın salamı olsun) Ona ən mükəmməl tərzdə təvəkkül edirdilər. Onlar təvəkkül edirdilər ki, O, yer üzündə Öz dinini bərqərar edəcək, möminlərə kömək edəcək, qullarını doğru yola yönəldəcək və onları azğınlıqdan xilas edəcək. Həqiqətən də, bu – ən gözəl təvəkkül formasıdır.",{"from":87,"to":94,"text":994},"Elçilərin yorulmadan və ara vermədən təbliğat aparmaları haqqında xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah onlara kafir qohumlarının necə münasibət bəsləmələrindən xəbər verir. Kafirlər Allahın elçilərini ən dəhşətli şəkildə rədd edirdilər və buna görə də demək olar ki, onların düzələcəklərinə heç bir ümid yeri qalmamışdı. Onlar nəinki haqq Təlimatdan üz döndərir, hətta elçiləri öz yerləri saydıqları ərazilərdən qovub çıxaracaqları ilə hədələyirdilər. Onlar elə zənn edirdilər ki, elçilərin bu dünyada yaşamağa haqları belə yoxdur və bu isə ən böyük zalımlıq idi ( Burada müəllif kafirlərin bu yanlış düşüncəsini – ən böyük zalımlıq adlandırır. F.S.) Fövqəluca insanları yerə endirdi və onlara Rəbbə ibadət etmələrini buyurdu. O, onlara yeri və onun üzərində olan hər şeyi tabe etdi ki, onlar yerin nemətlərindən faydalanaraq Allaha ibadət etsinlər. Əgər insan nemətlərdən istifadə etməklə Rəbbinə qüsursuz ibadət edirdisə, doğru davranırdı və məsuliyyətdən xilas olurdu. Yox əgər o, Allahın nemətlərindən küfrə etiqad etmək, Rəbbinə itaətsizlik göstərmək üçün istifadə edirdisə, Onun qarşısında səmimi deyildisə, onda o, maddi nemətlərdən qanunsuz istifadə edirdi. Buradan aydın olur ki, məhz elçilərin düşmənlərinin özlərinin yer üzündə yaşamağa haqları yox idi, halbuki elçilərə onları qovacaqlarını vəd edirdilər. Hətta əgər sırf dünyəvi təsəvvürlərə istinad edilsə belə, fasiqlərin əlində heç bir əsasları yox idi ki, elçiləri öz doğma yerlərində yaşamaq haqqından məhrum etsinlər. Bu isə o demək idi ki, onlar dindarlıqdan və abır-həyadan tamamilə məhrum idilər! Kafirlərlə elçilər arasında qarşılıqlı münasibətlər belə gərgin səviyyəyə çatanda, Fövqəluca Allaha təkcə Öz hökmünü nazil etmək və sevimli qullarına qələbə qazandırmaq qalırdı. Belə olduqda Allah elçilərinə günahkarları mütləq şiddətli cəzaya məruz qoyacağını və elçilərini onların ardıcılları ilə birlikdə ən gözəl tərzdə mükafatlandıracağını vəd etmişdi. Həqiqətən, yaxşı sonluq yer üzündə yaşadıqları zaman Allahdan qorxanların və itaətsizlik edənlərin cəzalandırılacağının vəd edilməsini yadda saxlayanların nəsibi olacaqdır. Allah qarşısında qorxu və cəzalandırılma hissi belə insanları Allahın qəzəbinə səbəb olan hər şeydən çəkinməyə və Onu razı salan şeyləri yerinə yetirmək üçün tələsməyə sövq edir.",{"from":101,"to":101,"text":996},"Kafirlər Allahdan Onun sevimli qulları və Onun düşmənləri arasında tezliklə hökm verməsini xahiş edirlər və bu zaman onların gəlməsini tələsdirdikləri cəza onları yaxalayırdı. Əgər onlar bunu etməsəydilər, onda Hərşeyibilən və Səbirli Allah itaətdən çıxmışlara cəzalarının əvəzini belə tezliklə verməzdi. Nəticədə hər bir inadcıl zülmkar həm bu dünyada və həm də ölümündən sonra ziyana uğrayırdı. Belə qismət özünü Allahdan üstün tutanların, haqqı təkəbbürlə inkar edənlərin, Allahın qullarına yuxarıdan aşağı həqarətlə baxanların, yer üzündə lovğa-lovğa gəzənlərin və elçilərə inadla müqavimət göstərənlərin hamısı üçün hazırlanmışdır.\n\n—————- Əbdürrəhman bin Nasir əs-Səədi\n\nMÜQƏDDƏS QURANIN TƏFSİRİ\n\nTərcüməçi Fərahim Süleyman oğlu Qurbanov",{"from":108,"to":108,"text":998},"Cəhənnəm, inadcıl zalımları, sanki pusquda dayanaraq gözləyir və onlar mütləq oraya düşəcəklər. Bax onda onlar əsil sərt cəzanın dadını biləcək və iyrənc rəngi, murdar dadı və üfunət iyli qaynar irinli içkidən içməli olacaqlar.",{"from":115,"to":115,"text":1000},"Cəhənnəm əzabkeşləri güclü susuzluq hissi keçirərək irinli içkini qurtum-qurtum içəcəklər, amma çətin ki içdiklərini uda bilsinlər. Onlar onu ağızlarına yaxınlaşdıran kimi, o onların üzünü yandıracaq, sonra bir təhər onu udmaq istədikdə, o, onların mədə və bağırsaqlarını qarsalayıb dağıdacaqdır. Amansız cəza onlara hər tərəfdən yaxınlaşacaqdır. Onlar misli görünməmiş işgəncələrə və əzablara uğradılacaq ki, bunların hər biri bir insanın həyatına son qoymaq üçün bəs edərdi. Lakin bu baş verməyəcəkdir, çünki Allah onların da ölümsüzlüyünə hökm vermişdir. Fövqəluca buyurmuşdur: “Kafir olanları Cəhənnəm odu gözləyir. Orada nə onların ölümünə hökm olunar ki, ölüb canlarını qurtarsınlar, nə də əzabları yüngülləşər. Biz hər bir kafiri belə cəzalandırırıq!“ (Fatir, 35\u002F36). İnadcıl zalımlar əbədi olaraq Cəhənnəmdə qalacaqlar və onları orada təkcə dəhşətli cəza gözləyəcəkdir. Bu cəzanın ağırlığı təkcə Fövqəluca Allaha məlumdur.",{"from":121,"to":121,"text":1002},"Fövqəluca bu ayədə kafirlərin törətdikləri əməllərdən bəhs edir. Ola da bilsin ki, burada söhbət onların Allah xatirinə səmimiyyətlə yerinə yetirdikləri əməllərdən gedir, çünki onlar da əbəs və küləyin hər tərəfə dağıtdığı kül kimi yox olacaqlar. Həqiqətən, kül məxluqların ən yüngülüdür və əgər qasırğa onun üzərindən keçsə, onu hər tərəfə yayar. İnsan onu saxlaya bilməz — o izsiz-tozsuz yox olar. Kafirlər də eyni ilə öz əməllərindən, onların ən kiçiyindən belə istifadə edə bilməzlər, çünki onların hamısı küfrə və haqqı danmağa əsaslanırdı. Belə adamlar əsil azmışlardır, çünki onları bütün səyləri əbəs və faydasız olacaq, əməlləri isə izsiz-tozsuz yoxa çıxacaqdır. Bir başqa şərhə görə, burada kafirlərin haqqa qarşı mübarizə aparmaq üçün qurduqları fitnə-fəsadlarından bəhs edilir. Yaxşı məlumdur ki, kafirlər bütün imkanlarından istifadə edərək haqqa müqavimət göstərməyə çalışırlar, lakin onların fəsadları həmişə özlərinə qarşı çevrilir. Onlar heç vəzhlə Allaha, Onun elçisinə, Onun qoşunlarına və onların etiqad etdikləri haqqa heç nə ilə zərər vura bilməzlər.",{"from":128,"to":128,"text":1004},"Fövqəluca bu ayədə Öz qullarını, Onun göyləri və yeri məxluqlarının Onu dərk etməsi və Ona ibadət etməsi, Onun əmrlərini yerinə yetirməsi və Onun sərhədlərini pozmaması xatirinə yaratması üzərində düşünməyə dəvət edir. O istəmişdir ki, göylər və yer onların məskunları ilə birlikdə Onun kamil sifətləri barədə şahidlik etsinlər. Bunun sayəsində, əzəmətli və əhatəolunmaz göyləri və yeri xəlq etmiş Rəbbin insanlara öldükdən sonra etdikləri yaxşı və pis əməllərinə görə əvəzini vermək üçün onları diriltmə qüdrətinə malik olmasını anlamaq çətin deyildir. Onun qüdrəti və iradəsi bunların qarşısında dayanmaz və əgər O istəyərsə, insanları məhv edə və yeni məxluqlar yarada bilər. Bir şərhə görə, əgər Allah istəyərsə, bəzi insanların yerinə Onun hökmlərini daha yaxşı icra edən digər insanları xəlq edə bilər. Başqa bir şərhə görə isə, əgər Allah istəyərsə, insanları öldürər ki, sonradan onları yeni simada diriltsin. Son şərh bunun ardıyca gələn və Giyamət günü baş verəcək hadisələrdən bəhs edən ayələrlə də təsdiq olunur.",{"from":135,"to":135,"text":1006},"Bundan da başqa, Allah üçün bu asandır. Fövqəluca buyurur: “Sizi yaratmaq və diriltmək bir nəfəri yaratmaq və diriltmək kimidir. Həqiqətən, Allah — Eşidəndir, Görəndir” (Loğman, 31\u002F28); “Məxluqatı ilk dəfə yoxdan yaradan, sonra onu bir daha təkrarlayan Odur. Bu da Onun üçün çox asandır. Göylərdə və yerdə olan ən uca sifətlər Ona məxsusdur. O, Qüdrətlidir, Müdrikdir” (Rum, 30\u002F27).",{"from":141,"to":141,"text":1008},"Mələk Suruna üfürəndə bütün məxluqlar qəbirlərindən çıxmağa başlayacaqlar ki, Rəbbin hüzuruna gəlsinlər. Onlar tamamilə düz və hamar bir meydanda toplanacaqlar ki, onda nə yüksəkliklər və nə də çökəkliklər olmayacaq. Onlar yaxşı görünəcəklər və heç kim Fövqəlqüdrətli Allahdan gizlənə bilməyəcək. Bu vaxt insanlar bir-biriləri ilə mübahisə edərək, özləri özlərini müdafiə etməyə və təmizə çıxartmaya cəhd göstərəcəklər. Lakin onlar özlərini doğrulda biləcəklərmi?! Kafir liderlərinə kor-koranə tabe olan zəif insanlar, onları düz yoldan azdıran başçılarına müraciət edəcəklər: “Dünya həyatında biz sizin ardınızca gedirdik. Siz bizə azğınlığa etiqad etməyi əmr edirdiniz və onu gözümüzün qarşısında bəzəyirdiniz. Siz bizə düz yoldan çıxmağa səbəb oldunuz. Cəzamızın kiçicik bir hissəsini də öz üstünüzə götürməzsinizmi?” Belə olduqda kafirlərin ağsaqqalları və başçıları deyəcəklər: “Biz sizi azğınlığa ona görə salmışıq ki, özümüz də azmış idik. Əgər Allah bizi doğru yola yönəltsəydi, onda biz də sizi doğru yolla aparardıq. Bu gün insanlar bir-birinə kömək etməyə qadir deyillər. İndi bizim üçün fərq yoxdur: qəmli çəkəcəyik və ya əziyyətlərə səbir edəcəyik — bizdən heç birimiz Allahın cəzasından nə sığınacaq tapacaq və nə də xilas ola biləcəkdir!”",{"from":148,"to":148,"text":1010},"Cənnət sakinləri Cənnət bağlarına daxil edildikdən, Cəhənnəm sakinləri isə Cəhənnəm Oduna atıldıqdan sonra, Kainatda baş verən bütün şər işlərin səbəbkarı olan şeytan artıq Cəhənnəm əhlinə müraciət edərək, onlarla heç bir əlaqəsinin olmadığını bildirib, belə deyəcək: “Elçilərin Allahdan sizə gətirdikləri vədi haqq idi. Lakin siz öz Rəbbinizə itaət etmədiniz. Əgər siz Ona müti olsaydınız, onda indi böyük mükafat əldə edərdiniz. Mən isə sizə çoxlu nemətlər bəxş edəcəyimə söz vermişdim, lakin bu belə olmadı. Mənim vədlərimin yerinə yetiriləcəyi ümumiyyətlə mümkün deyildi, çünki onlər əzəldən yalan idi. Mən sizin üzərinizdə heç bir hakimiyyətə malik deyildim, çünki mənim sözlərim inandırıcı dəlillərə qətiyyən əsaslanmırdı. Mən sizə ardımca gəlməyi təklif etdim, yalanı bəzədim, lakin başqa heç bir şey edə bilmədim. Siz mənə qulaq asdınız, çünki mənim ehtiraslarıma və alçaq istəklərimə özünüz imkan verirdiniz. Buna görə siz məni qınamamalısınız. Siz özünüz özünüzü qınamalısınız, çünki özünüz öz bədbəxtliyinizin səbəbkarı idiniz və özünüz özünüzü cəzaya məhkum etdiniz. Mən sizin bu müsibətinizdə sizə heç nə ilə kömək edə bilmərəm və siz də mənim köməyimə gələ bilməzsiniz. Sizin hər biriniz cəzanın özünə aid payını alacaqdır. Mənim, sizin məni Allaha şərik qoşmağınıza heç bir aidiyyətim yoxdur. Mən belə deyildim və heç kim mənə itaət etməməliydi. Lakin siz mənə qarşı müti idiniz və bununla da özünüzə ziyan vurdunuz. Siz Cəhənnəmdə əbədi əzaba özünüz layiq olmusunuz”. Fövqəluca qullarını şeytana tabe olmaqdan xəbərdar etmiş, şeytanın insanın ürəyinə girəcəyi qapılar, onun güddüyü məqsədi haqqında onlara bildirmişdi. Bütün bunlar Allahın Öz yaratdığı məxluqlara bəslədiyi rəhmliliyinə dəlalət edir. Fövqəluca xəbər verir ki, şeytan insanın Cəhənnəmə atılmasına can atır və O, izah edir ki, Cəhənnəm odunda şeytan öz tərəfdarlarından və onların ona ibadət etməsindən üz döndərəcək. Kim bu barədə Hərşeyibilən Allahdan başqa daha yaxşı xəbər verə bilər?! Qeyd etmək lazımdır ki, Fövqəluca bu ayədə buyurur ki, şeytan öz tərəfdarları üzərində hakimiyyətə malik deyildir. (Ayənin şərhinin bu hissəsində qeyd etmək yerinə düşərdi ki, bəzi “baxıcılarla” müsahibədə onlardan şüurlu surətdə cinlərdən olan şeytanla niyə könüllü surətdə əlaqə saxladıqlarını soruşduqda, onlar cinlərin “baxıcını” incitməsini səbəb göstərirlər. Ayədə isə Allah açıq bildirir ki, “onlar insan üzərində hakimiyyətə malik deyillər”. Deməli, “baxıcıların” dəlili əsassızdır. Daha yaxşısını bilən Allahdır! F.S.) Lakin digər bir ayədə belə buyurulur: “Şübhəsiz ki, şeytan, iman gətirib yalnız öz Rəbbinə təvəkkül edənlər üzərində heç bir hakimiyyətə malik deyil. Onun hakimiyyəti yalnız onu özünə dost tutanlar və Allaha şərik qoşanlar üzərindədir” (Nəhl, 16\u002F99-100). Şeytanın malik olmadığı hakimiyyət dedikdə, sübut və dəlillər nəzərdə tutulur. Şeytan təbliğ etdiyinin xeyrinə olaraq heç bir dəlilə əsaslanmır. Lakin o, insanların qəlbinə şübhə salır və onları o dərəcədə məharətlə yoldan çıxarır ki, onlar Allaha itaətsizlik göstərməyə cəsarət edirlər. Allahın şeytana verdiyi hakimiyyət dedikdə isə, iblislərin öz agenturasını (əlaltılarını) yoldan çıxartmaqla onları günah işlətməyə yönəltmək üçün zəruri istedadı nəzərdə tutulur. Belə günahkarların özləri şeytanların onların üzərində hökmranlıq etmələrinə imkan yaradaraq, onları özlərinə havadar seçir və onların məzhəblərinə qoşulurlar. Məhz buna görə, şeytan Rəbbinə iman gətirmiş və təvəkkül edənlər üzərində hakimiyyətə qətiyyən malik deyil.",{"from":155,"to":155,"text":1012},"Fövqəluca Allah günahkarlar üçün hazırlanmış cəzanı xatırlatdıqdan sonra, müti qullarını gözləyən mükafatlardan bəhs edir. Onlar bütün qəlbi ilə iman gətirmişdilər və dinin tələblərini həm sözdə və həm də əməllərində yerinə yetirirdilər. Buna görə də, onlar mümkün olan hər növ gözəlliklərin və hər zövqü-səfanın zəmləşdirildiyi Cənnət bağlarına girəcəklər. Onlar orada gözlərin görmədiyi, könüllərin eşitmədiyi, hətta insan qəlbinin təsəvvürünə belə gətirmədiyi şeylər tapacaqlar. Onlar orada əbədi qalacaqlar, lakin bu, onların gücü və qüdrəti sayəsində deyil, Allahın gücü və qüdrəti sayəsində baş verəcəkdir. Onlar orada bir-birini “Salam!” və digər ən füsunkar sözlərlə qarşılayacaqlar.",{"from":162,"to":169,"text":1014},"“Gözəl söz” adı altında Allahdan başqa ilah yoxdur şəhadəti və bu ifadədən irəli gələn hər şey nəzərdə tutulur. Onlar, kökü yerin dərinliyinə gedən, gövdəsi isə göyə sarı ucalan xurma ağacına bənzəyir. Bu ağac daima insanlara çox böyük verir və Allahın iradəsi ilə insanlar il boyu onun meyvələrindən ləzzət ala bilirlər. Eyni şeyi haqq iman ağacı haqqında da demək olar. Onun kökləri isə biliklər və qəti etiqad sayəsində insan qəlbində rişə atıb möhkəmlənir. O ağacın qol-budaqları gözəl sözlər, xeyirxah əməllər, Allahın bəyəndiyi əxlaq və gözəl rəftardır. Bu sözlər və əməllər daima səmaya qalxır və Allaha doğru yüksəlir. Onlar haqq din ağacının bəhrələridir və nəinki möminin özünə, həm də onun ətrafındakılara da fayda verirlər. Allah bu hikmətli məsəlləri insanlar üçün ona görə çəkir ki, onlar öz Rəbbinin hökm və qadağaları üzərində düşünsünlər. Hikmətli məsəllər, insana, onun hissiyyat orqanları vasitəsilə qavraya bildiyi əşyaları müqayisə etmək yolu ilə mücərrəd anlayışların mənasını aydınlaşdırmağa imkan verir. Onlar, Fövqəluca Allahın məhz nə demək istədiyinin mənasını insana ən mükəmməl tərzdə çatdırmağa qabildir. Bu isə, öz növbəsində, Allahın rəhmliliyinə və Onun Öz qullarını necə gözəl üsulla öyrətməsinə dəlalət edir. Həqiqətən, O, ən mükəmməl və ən əzəmətli həmdə layiqdir!",{"from":176,"to":176,"text":1016},"Tövhid şəhadəti və onun mömin müsəlmanın ürəyində kök salması haqqında xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah kafirlik və onunmüxtəlif təzahürlərini əks etdirən sözlər haqqında xəbər verir. Onlar acı balqabağa (Rus mətnində – ????????? (bu balqabağabənzər bitki Avropa ölkələrində acı xiyar, acı alma və s. adlarla da adlandırılır). F.S.) və ya digər oxşar bitkilərə bənzərdir. Bu bitki onu saxlaya biləcək dərin köklərə malik deyil və normal meyvəsi də olmur. Onun meyvələri yetişdikdə isə, onlar onsuz da pis dad verir. Eyni şeyi kafirlik və itaətsizlik haqqında da demək olar. Kafirliyin onu sarsılmaz edə biləcək kökləri yoxdur, amma onun meyvələri isə təkcə yaramaz sözlər və səfeh əməllərdir ki, insanlara həmişə ziyan vurur. Kafirlik, Allaha yüksələn və insanın özünə və ətrafındakılara fayda verən xeyirxah əməllər gətirmir.",{"from":183,"to":183,"text":1018},"Fövqəluca xəbər verir ki, O, bütün varlığı ilə haqq dinə bağlanan və bunu xeyirxah əməlləri ilə təsdiq edən qullarını qullarını həm bu dünyada və həm də ölümdən sonra müdafiə edir. Onlar şübhələrlə rastlaşdıqda, Fövqəluca Allah o saat onlara qəti etiqad bəxş edir. Onlar alçaq ehtiraslarla rastlaşdıqda isə, Allah onları Özünün razı qaldığı şeylərə üstünlük vermələri və öz istəklərindən əl çəkmələri üçün sarsılmaz niyyət əta edir. Allahın dünya həyatında köməyi belədir. Axirətdə isə Allah möminlər ölümlə görüşəndə onlara yardım göstərir. Allah onlara İslam dini çərçivəsindən kənara çıxmamağa və ölümü ləyaqətlə qarşılamağa kömək edir. Onlar artıq qəbirdə olanda Allah onlara mələklərin suallarına düzgün cavab vermələrinə kömək edir. Onlar belə soruşurlar: “Rəbbin kimdir? Hansı dindənsən? Peyğəmbərin kimdir?” Bu köməyin sayəsində möminlər verilən sualları cavablandırır və deyirlər: “Rəbbim — Allahdır! Dinim — İslamdır! Peyğəmbərim isə Muhəmməddir!” Zalım günahkarları isə Allah həm bu dünyada və həm də ölümdən sonra düz yoldan azdırır. Allah onlarla ədalətsizcəsinə davranmır, çünki onlar özləri özlərinə qarşı ədalətsizlik edirdilər. Bu ayə qəbirdə imtahana çəkilməyin və həmçinin insanları qəbirlərdə gözləyən cəza və səfanın doğruluğunu təsdiq edir. Bunu həmçinin Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) ölümdən sonra ta Qiyamət gününədək qəbirdə imtahan keçiriləcəyi, cəza və səfanın necə olacağı barədə çoxsaylı hədisləri də təsdiq edir.",{"from":190,"to":197,"text":1020},"Fövqəluca açıq-aydın bildirir ki, Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) iman gətirməkdən imtina edən qureyşliləri hansı tale gözləyir. Allah onlara, mərhəmət göstərərək, Öz elçisini göndərmişdi. O (s.ə.s.) onlara bu dünyada ikən və ölümdən sonra necə fayda əldə etmək, hər iki dünyada istənilən şərdən xilas olmaq yolunu göstərmişdi, lakin onlar bu mərhəməti rədd etmiş, ona iman gətirməkdən boyun qaçırmış və ondan zövq almağı özlərinə rəva görməmişdilər. Bundan başqa, onlar bu mərhəmətdən bütün başqalarını da çəkindirmiş və öz xalqını Cəhənnəmdə əzaba məhkum etmişdilər. Onlar bir çox başqa insanların da azğınlığa düşməsinə səbəb olmuş və öz xalqının lənət mücəssəməsinə çevrilmişdilər, çünki insanlar onlardan xeyirdan başqa bir şey gözləmirdilər. Bunun nümunəsi kimi Bədr döyüşünü göstərmək olar. Kafir ağsaqqallar qəbilədaşlarını Allahla və Onun Elçisi (s.ə.s.) ilə döyüşə ruhlandırırdılar və nə baş verməliydisə, o da baş verdi. Bu döyüşdə qureyşlilərin çoxsaylı pəhlivanları və rəhbərləri məhv oldu. Onların yurdu alovpüskürən Cəhənnəm oldu və o alov onları hər tərəfdən əhatə edəcəkdir. Bu məskən necə də dəhşətlidir!",{"from":204,"to":204,"text":1022},"Onlar Allahla yanaşı bütlərə də ibadət edirdilər, insanları da belə etməyə çağırırdılar və bu minvalla onları Allahın yolundan azdırırdılar. Onlar öz kafirliyi və azğınlıqlarından çox da zövq ala bilməyəcəklər! Onların dini onlara heç bir fayda gətirməyəcək, çünki onların yolu Cəhənnəmə aparır. Bu sonluq necə də mənfurdur!\n\n———– Əbdürrəhman bin Nasir əs-Səədi\n\nMÜQƏDDƏS QURANIN TƏFSİRİ\n\nTərcüməçi Fərahim Süleyman oğlu Qurbanov",{"from":211,"to":211,"text":1024},"Ey Muhəmməd! Sən Mənim qullarıma əmr et ki, onlara böyük fayda verən işlər görsünlər. Onlar əllərinə düşən imkandan, nə qədər ki, məhrum olmayıblar, istifadə etməlidirlər. Onlara əmr et ki, namaz qılaraq Allaha qəlbən və cismən ibadət etsinlər və onların qismətinə düşən maddi nemətlərdən irili-xırdalı sədəqələr versinlər. Qoy onlar zəkat ödəsinlər, öhdələrində olanların dolandırılması vəsaitlərini vəsaitlərini sərf etsinlər və digər vacib sədəqələr versinlər. Bununla yanaşı qoy onlar əlavə ianələr versinlər, çünki çox tezliklə elə bir Gün gələcək ki, onda artıq insan etmədiyi xeyirxahlıqların yerini doldura bilməyəcək. Həmin Gün insanlara heç bir şey fayda verməyəcək: nə ticarət, nə də yaxınlarının və sevdiklərinin hədiyyələri. Hər bir insan ancaq öz taleyinin qayğısına qalacaq. Qoy qullar öz xeyirləri üçün çalışsınlar və sabahkı günə nə tədarük gördükləri üzərində düşünsünlər. Qoy onlar öz əməllərinə baxınsınlar və Ən Əzəmətli Məhkəmə başlayana qədər, onlara qiymət versinlər.",{"from":218,"to":224,"text":1026},"Fövqəluca Allah ayədə bildirir ki, O, göylərin və yerin əhatəolunmaz ölçülərinə baxmayaraq, onların Vahid Xaliqidir. O, buludları yağış yağdırmağa məcbur edir və bunun sayəsində yer üzündə çeşidli bitkilər bitir. Bu bitkilər insanlar üçün yemək, ev heyvanları üçün isə yem kimi istifadə edilir. Allah insanlara gəmi düzəltməyi öyrətmiş, buna görə onlara güc və bacarıq bəxş etmişdir. O, gəmiləri dənizdə üzməyə məcbur edir ki, insanlar dəniz səyahətlərinə çıxa və uzaq ölkələrə ticarət yükləri və digər ağır yüklər apara bilsinlər. O, çayları yer üzərində axmağa məcbur edir ki, insanlar öz əkin sahələrini suvarsınlar, heyvanlarını sulaya bilsinlər və öz susuzluqlarını aradan qaldırmağı təmin etsinlər. Bununla yanaşı, O, günəşi və ayı yaratmışdır və onlar da bir an belə fasilə vermədən insanların mənafeyinə xidmət edir və öz orbitləri üzrə hərəkət edir. Bunun sayəsində qullar ilin hesabını bilir, öz sağlamlıqlarına baxır, öz heyvanlarının, əkinlərinin və meyvə bağlarının qayğısına qalırlar. Onlar gecələr istirahət edir, dan söküləndə isə Fövqəluca Rəbbin nemətlərini axtarmağa gedirlər.",{"from":216,"to":216,"text":1028},"Allah insanlara onların arzuladıqları və ehtiyac duyduqları hər şeyi vermişdir. O, onlara öz dilləri ilə xahiş etdikləri və ya şəraitin tələbi ilə nemətlər vermişdir. O, onlara müxtəlif və bol-bol hədiyyələr, çeşidli məmulatlar və digər nemətlər əta etmişdir. Əgər insanlar Rəbbinin onlara bəxş etdiyi nemətləri saymağa cəhd göstərsələr, bunu edə bilməzlər. Buna görə də onlar Allahın onlara bəxş etdiyi nemətlərə görə əvəz kimi minnətdarlıq edə bilməzlər. Həqiqətən, insan öz təbiəti etibarı ilə zalım və nankordur. İnsan o dərəcədə zalımdır ki, Allaha itaətsizlik göstərməyə cəsarət edir və Onun qarşısında öz vəzifələrinə başdansovma yanaşır. O, Allahın nazil etdiyi nemətlərinə görə şükür etməkdən boyun qaçırır və ona göstərilən mərhəmətini boynuna almır. Təkcə Allahın düz yola yönəltdiyi möminlər öz Rəbbinə nazil etdiyi nemətlərə görə həmd edir, Onun mərhəmətini etiraf edir və Onun qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirirlər. Bu və əvvəlki ayələrdə Fövqəluca Allah qullarına əta etdiyi çoxsaylı nemətlər haqqında xəbər verir. O, onların haqqına bütövlükdə və ya ayrı-ayrılıqda bildirərək, insanları öz Xeyirxahına minnətdarlıq bildirməyə və Onu xatırlamağa çağırır. O, həmçinin insanları Ona dua ilə müraciət etməyə, gecə-gündüz Ondan xahiş etməyə dəvət edir, çünki insanlar Onun nemətlərindən fasiləsiz olaraq zövq alırlar.",{"from":237,"to":237,"text":1030},"Ey Muhəmməd! İbrahimin (ə) gözəl təşəbbüsünü yadına sal. O (ə) Allahdan müqəddəs Məkkə torpağını təhlükəsizləşdirməyi xahiş etmişdi. Allah da dini qanunlar nazil etdi ki, onların əsasında Məkkə qorunan şəhər hesab olunur və elə etmişdir ki, insanlar bu şəhərə məlum səbəblərə görə ehtiram bəsləsinlər. Mürtədlər bəd niyyətlərlə bu şəhərə gəlmək istəyəndə, Fil qoşunu və başqaları ilə baş verən hadisələr kimi, Allah onları məhv edirdi. Sonra İbrahim peyğəmbər (ə) Rəbbindən ona (ə) və oğullarına haqq din bəxş etməsini istədi. O (ə) xahiş etdi ki, oğulları bütpərəstlikdən uzaq olsunlar və hətta onlarla heç rastlaşmasınlar da. Sonra isə o (ə) izah etdi ki, özünə və oğullarına görə ehtiyat edir, çünki insanların əksəriyyəti azğınlığa qapılaraq bütpərəst (Müşrik (Allaha şərik qoşan). F.S.) olmuşlar. O (ə) dedi:",{"from":243,"to":243,"text":1032},"Ey Rəbbim! Bütlərə və heykəllərə ibadət xatirinə doğru yoldan azanlar olduqca çoxdur. Kim tövhidə ibadət edəcəksə və aləmlərin Rəbbi olan Allaha səmimiyyətlə xidmət edəcəksə, o mənim ardıcılım olacaq, çünki insan sevdiyi və yolu ilə getdiyi şəxsdən ayrılmır. Yox əgər kimsə mənə itaətsizlik göstərməyə cəsarət edərsə, onda axı Sən – Bağışlayansan, Rəhmlisən! Bu sözlər İbrahimin (ə) rəhmdilliyini təsdiq edir. O (ə) Fövqəlxeyirxah və Fövqəluca Allahdan xahiş edir ki, itaətsizlik göstərənləri bağışlasın və əfv etsin. Amma O, Öz qullarına daha da rəhmlidir və buna görə O, ancaq islaholunmaz üsyankarları cəzaya məruz qoyur.",{"from":249,"to":249,"text":1034},"İbrahim (ə) Həcərlə birlikdə hələ südəmər uşaq olan İsmaili Şamdan Məkkəyə gətirərək, onları səhranın ortasında qoydu. O uzaq zamanlarda şəhər hələ salınmamışdı və onların ətrafında heç kim yox idi. İbrahim (ə) onlardan ayrılıb, Allaha təvəkkül və mütiliklə dolu sözlərlə müraciət etdi. O (ə) dedi ki, zürriyyətinin bir hissəsini səhrada qoymuşdur və orada nə su, nə də bir bitki yoxdur. Məsələ orasındadır ki, İbrahimin (ə) oğullarından biri olan İshaqa (ə) öz övladları ilə Şamda yaşamaq qismət olmuşdu, amma eyni zamanda İsmailə (ə) isə öz övladları ilə Məkkədə məskunlaşmaq nəsib olmuşdu. Sonra o (ə) Allaha dua etdi ki, onun (ə) nəsillərini namaz qılan tövhid tərəfdarları etsin. O (ə) çox gözəl bilirdi ki, namaz ibadətin ən mühüm və ən üstün sayılan ayinlərindən biridir və əgər insan namazı qüsursuz olaraq yerinə yetirirsə, bu o deməkdir ki, o, Allahın dininə qüsursuz etiqad edir. Sonra isə o (ə) belə bir arzusunu da bildirdi ki, insanlar onun (ə) övladlarını da sevəydilər və onların məskunlaşacağı yeri də sevəydilər. Allah onun (ə) duasını qəbul etdi və Muhəmməd Peyğəmbəri (s.ə.s.) onun (ə) nəslindən biri etdi. O, onun (ə) övladlarını İslam dininə gəlməyə və öz ulu babaları İbrahimin sədaqətli ardıcılları olmağa çağırdı. Onlar Onun çağırışına qulaq asdılar və qüsursuz namaz qılanlardan oldular. Sonra isə Allah onlara İbrahimin övladlarının bir vaxtlar məskunlaşdığı qorunan torpağı ziyarət etməyi tapşırdı. Allah bu ziyarəti ecazkar bir sirlə bağladı ki, onun sayəsində möminlər bu torpaqda ibadət etməkdən doymurlar. Bundan başqa, onlar bu torpağı dəfələrlə ziyarət etdikcə, ona qarşı daha çox sevgi duyur və şiddətli maraq hiss edirlər. Bu sirr Fövqəluca Allahın Özü ilə bağlıdır. İbrahim (ə) Allahdan həmçinin müqəddəs şəhərin sakinlərinə məhsullar bağışlamasını xahiş etdi və Allah bu xahişi də qəbul etdi. Bunun sayəsində tacirlər Məkkəyə hər növ məhsullar və mallar gətirirlər. Şəhərdə ilin bütün vaxtlarında məhsul bolluğu olur və dünyanın hər tərəfindən buraya mallar gətirilir.",{"from":256,"to":256,"text":1036},"Ey Allah! Sən bizim haqqımızda bizim özümüzdən daha yaxşı bilirsən. İşlərimizi ən mükəmməl tərzdə tənzimlə və bizi düz yolla apar! Bizə məlum olan və ya məlum olmayan işlərimizi, Öz elminə və Öz mərhəmətinə əsaslanaraq asanlaşdır! Səndən nə göylərdə və nə də yerdə heç nə gizli qala bilməz və bu dua da Səndən gizli qalmayacaqdır. Mən bu duamla Sənə ona görə müraciət edirəm ki, xeyirxahlıq çoxalsın və aləmlərin Rəbbi Allaha daha çox həmd edilsin.",{"from":261,"to":274,"text":1038},"Allahın İbrahimə (ə) bəslədiyi ən böyük nemətlərindən biri İsmailin (ə) və İshaqın (ə) onun (ə) elə bir sinnində dünyaya gəlmələri idi ki, o yaşda insanlar uşaqları doğulacağına ümidlərini itirmiş olurlar. Lakin doğulacaq uşaqların peyğəmbər və möminlərdən olacağı Allahın daha da şan-şöhrətli lütfkarlıqlarından idi. Həqiqətən, Allah Ona dua ilə müraciət edənləri çox gözləməyə qoymur. İbrahim peyğəmbər (ə) Allaha dua etmişdi və Fövqəluca Allah da onun (ə) dualarının boşa çıxmasına yol vermədi. O, onun (ə) birindən başqa bütün dualarını qəbul etdi, çünki bu duasında o (ə) öz kafir atasının bağışlanmasını istəmişdi. İbrahimin (ə) bu davranışı onun atası üçün dua edəcəyinə söz verməsi ilə bağlı idi. Lakin xeyirxah peyğəmbər (ə) atasının Allahın əsil düşməni olduğunu biləndə ondan imtina etmişdi.",{"from":280,"to":280,"text":1040},"Bu ayə ədalətsiz zülmkarlar üçün qorxunc xəbərdarlıq, incidilmiş və zülm edilmiş məzlumlar üçün isə bir təskinlikdir. Allah zalımlara möhlət verir, onlara çeşidli və çoxsaylı nemətlər bəxş edir və özlərini təhlükəsizlikdə hiss etməyə imkan verir, lakin bu heç də onların saleh insanlar olmasına dəlalət etmir. Zalım insana möhlət verilir ki, o öz günahlarını daha da ağırlaşdırsın və Fövqəluca Allah onları yaxalayanda onlar artıq cəzadan xilas ola bilmirlər. Fövqəluca buyurur: “Rəbbin məmləkətlərin zülmkarlıq edən əhalisini əzabla yaxalayanda belə yaxalayır. Onun cəzası, doğrudan da ağrılı-acılıdır, şıddətlidir!” (Hud, 11\u002F102). Qeyd etmək lazımdır ki, şərh olunan ayədə zalımlıq dedikdə qulun Rəbbi qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirməməsi və digər qullara qarşı ədalətsiz yanaşması nəzərdə tutulur. Belə keyfiyyətlərə malik olan günahkarlara, insanların gözləri görəcəklərindən bərələ qalacaqları Günədək, möhlət verilir.",{"from":92,"to":92,"text":1042},"Carçı məxluqları Allahın qarşısında toplaşmağa çağıracaq və bütün insanlar geniş və düz bir meydana tələsəcəklər ki, etdikləri əməllərə görə cavab versinlər. Heç kim bu dəvətdən boyun qaçıra bilməz və heç kim Fövqəlqüdrətli Rəbdən qaçıb gizlənə bilməz. Günahkarların əlləri çənələrinin altında buxovlanacaq və buna görə onların başları yuxarıya baxacaq. Onlar ətraflarında baş verənlərdən xəbər tutmayacaqlar və onların ürəklərində kənar fikirlər üçün yer qalmayacaq. Onların canı boğazlarına yığılacaq və qayğılar, kədər və təəssüratlarla dolu olacaqdır.",{"from":293,"to":241,"text":1044},"Ey Muhəmməd! Qiyamət günü düşəcəkləri vəziyyəti insanlara təsvir et. Onları, insanı əzab-əziyyətə məhkum edən cinayətlərdən çəkindir. Qoy onlar bilsinlər; gələcək cəza elə ağır və dəhşətli olacaqdır ki, onu gördükdə küfrə etiqad edən, haqqı danan və müxtəlif günahlar törədən mürtədlər etdiklərinə peşman olacaq və Allahdan onları yerə qaytarmağa yalvaracaqlar. Onlar deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Gözlərimiz açılıb və dərk etmişik, bizi dünya həyatına qaytar. Sən bizi sülh və əmin-amanlıq Yurduna dəvət etmişdin və biz Sənin dəvətini qəbul etməyə hazırıq. İndi biz hökmən Sənin elçilərinin yolu ilə gedəcəyik”. Onlar belə sözləri təkcə ona görə deyəcəklər ki, şiddətli cəzadan xilas olsunlar. Lakin onların vədi yalan olacaqdır və buna görə Fövqəluca buyurur: “Gətirilib od üstündə saxlandıqları zaman sən onların: “Kaş ki, biz dünyaya qaytarılıb Rəbbimizin ayələrini yalan hesab etməyəydik və möminlərdən olaydıq!” — demələrini görəydin! Xeyr, əvvəlcə (ürəklərində) gizlətdikləri (küfr, nifaq və çirkin əməllər) onların qabağına çıxdı. Əgər geri qaytarılsaydılar, yenə də onlar qadağan olunduqları şeyə (küfr və günaha) əl qatardılar. Onlar, şübhəsiz ki, yalançıdırlar!” (Ənam, 6\u002F27-28). Məhz buna görə onları belə sözlərlə qınayacaqlar: “Məgər siz and içməmişdiniz ki, dünya həyatını heç vaxt tərk etməyəcəksiniz və Axirətdə olmayacaqsınız?! Bu gün siz öz andlarınızı pozmalı oldunuz və sizə aydın oldu ki, apardığınız təbliğat nə dərəcədə yalan imiş. Sizin dünyəvi əməllərinizin naqisliyi öz Rəbbinizin açıq-aşkar möcüzələrini görmədiyinizdən irəli gəlməmişdi. Əksinə, siz sizdən əvvəlki zalım günahkarların evlərində yaşayırdınız. Siz çox gözəl bilirdiniz ki, Fövqəluca Allah sizdən əvvəlkilərin başına nələr gətirmişdi. Siz bilirdiniz ki, onlar öz Rəbbinin ayələrini rədd etmişdilər və əvəzində amansız intiqamın “ləzzətini” dadmışdılar. Allah sizin üçün hikmətli məsəllər çəkirdi ki, onlar insanların qəlbində peyğəmbərlərin təliminin doğruluğuna şübhələnməyə imkan vermirdi. Lakin siz Allahın ayələrindən heç bir fayda əldə etmədiniz. Siz onlardan üz döndərdiniz və baş verməli olanın baş verdiyi anadək yalana etiqad etdiniz. Artıq elə bir gün gəlmişdir ki, əsassız bəraət və üzrxahlıqlar insana heç bir fayda verməyəcəkdir”.\n\n————- Əbdürrəhman bin Nasir əs-Səədi\n\nMÜQƏDDƏS QURANIN TƏFSİRİ\n\nTərcüməçi Fərahim Süleyman oğlu Qurbanov",{"from":305,"to":305,"text":1046},"Kafirlər Allahın elçiləri ilə mücadilədə hiyləgərlik edir, arzu və imkanlarına uyğun fitnələr törədirdilər. Lakin onların fitnələri Allaha çox gözəl məlum idi və O, mürtədlərə mane olmaq hakimiyyətinə malikdi. Buna görə kafirlərin fitnəkarlıqları özlərinə qarşı çevrilirdi. Fövqəluca buyurur: “…Yaramaz hiylələr isə ancaq öz sahiblərini qaplayar…” (Fatir, 35\u002F43). Allahın elçilərini və haqqı inkar edən kafirlərin fitnəkarlıqları o dərəcədə məharətlə qurulurdu ki, onlarla nəhəng daqları yerindən tərpətmək olardı. Bununla əlaqədar Fövqəluca hətta belə buyurur: “Onlar böyük bir hiylə işlətdilər” (Nuh, 71\u002F22). Bu hiyləgərliklərin ağırlığını dəyərləndirmək mümkün deyil, lakin Fövqəlqüdrətli Allah onların hamısını mürtədlərin özlərinə tərəf yönəltdi. Belə aqibət Allahın elçilərinə müqavimət göstərənlərin, yalanı müdafiə edənlərin və haqqa qarşı vuruşanların hamısını gözləyir. Onların məkrli niyyətləri onlara heç bir fayda verməyəcək və Fövqəluca Allah heç vəch ilə ziyan vura bilməyəcək. Amma onlar kafirlərin özlərinə düzəldilməsi mümkün omayan zərər yetirəcəkdir.",{"from":311,"to":311,"text":1048},"Fövqəluca Öz elçilərini və onların sadiq ardıcıllarını xilas etməyə və onlara əbədi səadət bəxş edəcəyini və həmçinin onların düşmənlərini məhv edəcəyini, onları bu dünyada yardımından məhrum edəcəyini, Axirətdə isə amansız cəzaya məruz qoyacağını vəd etmişdi. Bütün bunlar mütləq baş verəcəkdir, çünki ən sadiq məxluqlar olan Allah elçilərinin özlərinin ağzından çıxmış haqq danışan Allahın vədi belədir. Bu qəbildən olan xəbərlər, xüsusilə, onlar Allahın hikmətinə, Onun qanunlarına və sağlam düşüncəyə tam uyğun gəldikdə, ən şərəfli rəvayətlərdən sayılır. Həqiqətən, heç bir şey Fövqəlqüdrət Sahibinə və intiqam almağa Qadir olana maneə ola bilməz!",{"from":317,"to":317,"text":1050},"Ayədə bəhs olunan gün – Qiyamət günüdür və o Gün yer başqa yerlə, göylər də digər göqlərlə əvəz ediləcək. Bu o deməkdir ki, onların keyfiyyəti dəyişəcək, halbuki, əslində, bu elə bunlar elə həmin göylər və həmin yer olacaqdır. Qiyamət günü başlayanda yer tamamilə düz olacaq, dağları və yüksəklikləri öz üstündən atacaqdır. Heç kim onun üstündə hündürlüklər və dərinliklər görməyəcək. Həmin gün baş verəcək dəhşətli sarsıntılardan göylər ərimiz metala bənzəyəcək və sonra Fövqəluca Allah onları Öz Əli ilə bükəcək. Bütün məxluqlar qəbirlərindən qalxacaq və geniş meydanda toplanacaqlar ki, heç kim Vahid və Qüdrətli Allahın nəzərindən yayına bilməsin. O tək Özü əzəmətli adlara və kamil sifətlərə malikdir. O böyük əməlləri təkbaşına həyata keçirir. Bütün aləmlər tək Ona tabedirlər. Tamamilə bütün məxluqlar Onun hakimiyyəti altındadır və Onun iradəsindən asılıdırlar və heç kim Onun izni olmadan hərəkətə gəlməyə və ya dayanmağa qadir deyildir.",{"from":323,"to":329,"text":1052},"Qiyamət günü Allaha tez-tez itaətsizlik göstərən və günahkar adına layiq olanlar odlu zəncirlərlə buxovlanacaqlar. Onları ən alçaldıcı və ən dəhşətli tərzdə Cəhənnəmə tərəf qovacaqlar. Cəhənnəm alovu onlara qarşı amansız olacaq və buna görə onların geyimləri qətrandan olacaq və onlardan iyrənc v murdar iy yayılacaq. Onların üzləri hər tərəfdən alovlanan odla əhatə olunacaq. Əgər nəzərə alsaq ki, üz insanın bədəninin ən görkəmli bir hissəsidir, onda gör Cəhənnəm əzabkeşlərinin bədənlərinin digər hissələrinin vəziyyəti necə olacaqdır? Allah onlarla ədalətsizlik etmir, çünki onlar təkcə öz məllləri ilə layiq olduqları cəzanı alacaqlar. Elə buna görə, sonra Fövqəluca Allah buyurur:",{"from":334,"to":334,"text":1054},"Hər bir insan ədalətli əvəz alacaqdır: yaxşılığa yaxşılıq və pisliyə pislik. Rəbbin bir qərarı belə qərəzli və ya ədalətsiz olmayacaqdır. Həqiqətən, Allah ədalətli intiqamı çox uzatmır. Bu barədə Fövqəluca buyurur: “İnsanların haqq-hesab vaxtı yaxınlaşmışdır, onlar hələ də qəflət içində üz döndərirlər” (Ənbiya, 21\u002F1). Bir başqa şərhə görə, təfsir etdiyimiz ayənin mənası ondadır ki, Allah hökm çıxaranda ləngiməyəcək. O, bütün insanları, onlara azuqə bəxş etdiyi və onların işlərini idarə etdiyi kimi, eyni zamanda cavabdehliyə çağıracaq. Bir işlə məşğul olması Ona eyni zamanda başqa işlərlə məşğul olmasına mane olmur. Həqiqətən, şan-şöhrət sahibi olan Allah üçün bu heç bir çətinlik yaratmır. İnsanlara bu Quran həqiqətlərini izah etdikdən sonra Fövqəluca Allah Müqəddəs Quranı tərifləyir və buyurur:",{"from":99,"to":99,"text":1056},"Bu Kitabın sayəsində insanlar haqqı tanıyır və böyük yüksəkliklərə nail olmaq və ecazkar nemətlər əldə etmək üçün zəruri olan hər şeyin ehtiyatını tuturlar. Bu Kitab dinin əsas və fərdi məsələlərini izah edir, Allahın qullarının bilməyə ehtiyac duyduqları müxtəlif elmlərə işıq saçır. Quran ayələrinin köməyi ilə insanlar bir-birilərini Allahın itaətdən çıxan qullar üçün hazırladığı pis əməllərdən və cəzalardan xəbərdar edirlər. Quranın sübut və dəlilləri sayəsində insanlar öyrənirlər ki, Allah Vahid Rəbdir və bununla da bu sarsılmaz həqiqətə şübhə etməkdən vaz keçirlər. Ağıllı insanlar Quran ayələrindən öyrənirlər ki, onlara fayda verən və zərər vuran nə ola bilər. Onlar faydalı işlər görür və zərər vuran şeylərdən uzaq dururlar və buna görə onları haqlı olaraq müdrik və uzaqgörən insanlar adlandırırlar. Məhz Müqəddəs Quran onların biliklərini artırmış və onları parlaq təfəkkürlü şəxsiyyətlər etmişdir, çünki təkcə Quran ayələri yüksək əxlaqa və saleh əməllərə dəvət edir və öz doğruluğunu inkaredilməz sübutlar və anlaşıqlı dəlillərlə təsdiq edir. Əgər insan həmişə bu müdrik prinsiplərə istinad edərsə, onda o, daima ucalacaq və yeni-yeni gözəl keyfiyyətlər əldə edəcəkdir. Buna görə isə həmd təkcə aləmlərin Rəbbi olan bir Allaha məxsusdur!\n\n————— Əbdürrəhman bin Nasir əs-Səədi\n\nMÜQƏDDƏS QURANIN TƏFSİRİ\n\nTərcüməçi Fərahim Süleyman oğlu Qurbanov"]