[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-19-alikhan":694,"$fdcFHVVTD4OMN2as9rwbe_zb2ErkO9PogNPP0RmKQ9ZM":1106},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":991},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874,877,880,883,886,889,892,895,898,901,904,907,910,913,916,919,922,925,928,931,934,937,940,943,946,949,952,955,958,961,964,967,970,973,976,979,982,985,988],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ كٓهيعٓصٓ","Kəf. Ha. Yə. Ayn. Sad.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُۥ زَكَرِيَّآ","Bu sənin Rəbbinin Öz qulu Zəkəriyyaya göstərdiyi mərhəmətinin yada salınmasıdır.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"إِذْ نَادَىٰ رَبَّهُۥ نِدَآءً خَفِيًّۭا","Bir zaman Zəkəriyya Rəbbinə gizlicə dua edib",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"قَالَ رَبِّ إِنِّى وَهَنَ ٱلْعَظْمُ مِنِّى وَٱشْتَعَلَ ٱلرَّأْسُ شَيْبًۭا وَلَمْ أَكُنۢ بِدُعَآئِكَ رَبِّ شَقِيًّۭا","demişdi: “Ey Rəbbim! Artıq sümüklərim zəifləmiş, başım da ağappaq ağarmışdır. Ey Rəbbim! Sənə etdiyim dua sayəsində heç vaxt bədbəxt olmamışam.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"وَإِنِّى خِفْتُ ٱلْمَوَٰلِىَ مِن وَرَآءِى وَكَانَتِ ٱمْرَأَتِى عَاقِرًۭا فَهَبْ لِى مِن لَّدُنكَ وَلِيًّۭا","Mən özümdən sonra gələn qohumlarımdan dinə etinasız yanaşacaqlarından qorxuram. Zövcəm də sonsuzdur. Mənə Öz tərəfindən elə bir övlad bəxş et ki,",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"يَرِثُنِى وَيَرِثُ مِنْ ءَالِ يَعْقُوبَ ۖ وَٱجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيًّۭا","o həm mənə, həm də Yaqub nəslinə varis olsun. Ey Rəbbim! Elə et ki, o Sənin razılığını qazanmış olsun!”",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"يَٰزَكَرِيَّآ إِنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلَٰمٍ ٱسْمُهُۥ يَحْيَىٰ لَمْ نَجْعَل لَّهُۥ مِن قَبْلُ سَمِيًّۭا","Ona belə vəhy olundu: “Ey Zəkəriyya! Səni Yəhya adlı bir oğulla müjdələyirik. Biz bu adı ondan öncə kimsəyə qoymamışıq!”",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"قَالَ رَبِّ أَنَّىٰ يَكُونُ لِى غُلَٰمٌۭ وَكَانَتِ ٱمْرَأَتِى عَاقِرًۭا وَقَدْ بَلَغْتُ مِنَ ٱلْكِبَرِ عِتِيًّۭا","O dedi: “Ey Rəbbim! Zövcəm sonsuz bir qadın ikən, özüm də qocalığın son həddində olduğum halda necə mənim övladım ola bilər?”",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"قَالَ كَذَٰلِكَ قَالَ رَبُّكَ هُوَ عَلَىَّ هَيِّنٌۭ وَقَدْ خَلَقْتُكَ مِن قَبْلُ وَلَمْ تَكُ شَيْـًۭٔا","Mələk dedi: «Bu, belədir, lakin Rəbbin buyurdu: “Bu Mənim üçün asandır. Axı əvvəlcə sənin özünü də sən heç bir şey deyilkən xəlq etmişdim!”»",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"قَالَ رَبِّ ٱجْعَل لِّىٓ ءَايَةًۭ ۚ قَالَ ءَايَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ ٱلنَّاسَ ثَلَٰثَ لَيَالٍۢ سَوِيًّۭا","O dedi: “Ey Rəbbim! Mənim üçün bir əlamət müəyyən et”. Allah buyurdu: “Əlamətin budur ki, sən sağlam ikən üç gecə adamlarla danışmayacaqsan!”",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"فَخَرَجَ عَلَىٰ قَوْمِهِۦ مِنَ ٱلْمِحْرَابِ فَأَوْحَىٰٓ إِلَيْهِمْ أَن سَبِّحُوا۟ بُكْرَةًۭ وَعَشِيًّۭا","O, mehrabdan öz qövmünün qarşısına çıxıb onlara işarə ilə başa saldı ki: “Səhər-axşam Allaha təriflər deyin!”",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"يَٰيَحْيَىٰ خُذِ ٱلْكِتَٰبَ بِقُوَّةٍۢ ۖ وَءَاتَيْنَٰهُ ٱلْحُكْمَ صَبِيًّۭا","Yəhyaya da: “Ey Yəhya! Kitabdan möhkəm yapış!”– deyə vəhy etdik. Biz ona uşaq ikən hikmət bəxş etdik.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"وَحَنَانًۭا مِّن لَّدُنَّا وَزَكَوٰةًۭ ۖ وَكَانَ تَقِيًّۭا","Üstəlik Öz tərəfimizdən bir şəfqət və paklıq da bəxş etdik. O, müttəqi idi.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"وَبَرًّۢا بِوَٰلِدَيْهِ وَلَمْ يَكُن جَبَّارًا عَصِيًّۭا","Həm də ata-anasına qarşı qayğıkeş idi; lovğa və asi deyildi.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"وَسَلَٰمٌ عَلَيْهِ يَوْمَ وُلِدَ وَيَوْمَ يَمُوتُ وَيَوْمَ يُبْعَثُ حَيًّۭا","Doğulduğu gün də, öləcəyi gün də, yenidən dirildiləcəyi gün də ona salam olsun!",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"وَٱذْكُرْ فِى ٱلْكِتَٰبِ مَرْيَمَ إِذِ ٱنتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِهَا مَكَانًۭا شَرْقِيًّۭا","Kitabda Məryəmi də yada sal. O zaman o, ailəsindən ayrılıb şərq tərəfdə olan bir yerə çəkilmiş",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"فَٱتَّخَذَتْ مِن دُونِهِمْ حِجَابًۭا فَأَرْسَلْنَآ إِلَيْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًۭا سَوِيًّۭا","və ibadət vaxtı onlardan gizlənmək üçün pərdə tutmuşdu. Biz Öz Ruhumuzu (Cəbraili) onun yanına göndərdik. O, Məryəmin qarşısında kamil bir insan surətində peyda oldu.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"قَالَتْ إِنِّىٓ أَعُوذُ بِٱلرَّحْمَٰنِ مِنكَ إِن كُنتَ تَقِيًّۭا","Məryəm dedi: “Mən səndən Mərhəmətli Allaha sığınıram! Əgər müttəqisənsə, mənə toxunma”.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"قَالَ إِنَّمَآ أَنَا۠ رَسُولُ رَبِّكِ لِأَهَبَ لَكِ غُلَٰمًۭا زَكِيًّۭا","Mələk dedi: “Mən sənə ancaq pak bir oğlan bəxş etmək üçün Rəbbinin elçisiyəm”.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"قَالَتْ أَنَّىٰ يَكُونُ لِى غُلَٰمٌۭ وَلَمْ يَمْسَسْنِى بَشَرٌۭ وَلَمْ أَكُ بَغِيًّۭا","Məryəm dedi: “Mənə bir insan toxunmadığı və özüm də zinakar olmadığım halda, necə mənim övladım ola bilər?”",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"قَالَ كَذَٰلِكِ قَالَ رَبُّكِ هُوَ عَلَىَّ هَيِّنٌۭ ۖ وَلِنَجْعَلَهُۥٓ ءَايَةًۭ لِّلنَّاسِ وَرَحْمَةًۭ مِّنَّا ۚ وَكَانَ أَمْرًۭا مَّقْضِيًّۭا","Mələk dedi: «Bu belədir, lakin Rəbbin buyurdu: “Bu, Mənim üçün asandır. Biz onu insanlar üçün bir möcüzə və Öz tərəfimizdən bir mərhəmət edəcəyik. Bu, hökmü verilmiş bir işdir”».",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"۞ فَحَمَلَتْهُ فَٱنتَبَذَتْ بِهِۦ مَكَانًۭا قَصِيًّۭا","Məryəm uşağa qaldı və bətnindəki ilə birlikdə gedib uzaq bir yerə çəkildi.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"فَأَجَآءَهَا ٱلْمَخَاضُ إِلَىٰ جِذْعِ ٱلنَّخْلَةِ قَالَتْ يَٰلَيْتَنِى مِتُّ قَبْلَ هَٰذَا وَكُنتُ نَسْيًۭا مَّنسِيًّۭا","Doğuş sancıları onu bir xurma ağacının gövdəsinə söykənməyə vadar etdi. O dedi: “Kaş bundan əvvəl öləydim və bir dəfəlik unudulaydım!”",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"فَنَادَىٰهَا مِن تَحْتِهَآ أَلَّا تَحْزَنِى قَدْ جَعَلَ رَبُّكِ تَحْتَكِ سَرِيًّۭا","Məryəmin aşağı tərəfindən (İsa və ya Cəbrail) onu səsləyib dedi: “Qəm yemə, Rəbbin sənin ayağının altından bir bulaq axıtdı.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"وَهُزِّىٓ إِلَيْكِ بِجِذْعِ ٱلنَّخْلَةِ تُسَٰقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًۭا جَنِيًّۭا","Xurma ağacının gövdəsini özünə tərəf silkələ ki, üstünə yetişmiş, təzə xurma tökülsün.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"فَكُلِى وَٱشْرَبِى وَقَرِّى عَيْنًۭا ۖ فَإِمَّا تَرَيِنَّ مِنَ ٱلْبَشَرِ أَحَدًۭا فَقُولِىٓ إِنِّى نَذَرْتُ لِلرَّحْمَٰنِ صَوْمًۭا فَلَنْ أُكَلِّمَ ٱلْيَوْمَ إِنسِيًّۭا","Ye, iç, gözün aydın olsun! Əgər insanlardan kimisə görsən, de: “Mən Mərhəmətli Allaha oruc tutmağı nəzir etmişəm. Odur ki, bu gün heç kimlə danışmayacağam”».",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"فَأَتَتْ بِهِۦ قَوْمَهَا تَحْمِلُهُۥ ۖ قَالُوا۟ يَٰمَرْيَمُ لَقَدْ جِئْتِ شَيْـًۭٔا فَرِيًّۭا","Məryəm körpəni qucağına alıb öz tayfasının yanına gətirdi. Onlar dedilər: “Ey Məryəm! Sən yaramaz (və ya görünməmiş) bir iş tutmusan.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"يَٰٓأُخْتَ هَٰرُونَ مَا كَانَ أَبُوكِ ٱمْرَأَ سَوْءٍۢ وَمَا كَانَتْ أُمُّكِ بَغِيًّۭا","Ey Harunun bacısı! Atan pis kişi, anan da pozğun deyildi”.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"فَأَشَارَتْ إِلَيْهِ ۖ قَالُوا۟ كَيْفَ نُكَلِّمُ مَن كَانَ فِى ٱلْمَهْدِ صَبِيًّۭا","Məryəm ona işarə etdi. Onlar dedilər: “Beşikdə olan körpə ilə necə danışaq?”",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"قَالَ إِنِّى عَبْدُ ٱللَّهِ ءَاتَىٰنِىَ ٱلْكِتَٰبَ وَجَعَلَنِى نَبِيًّۭا","Körpə dil açıb dedi: “Həqiqətən də, mən Allahın quluyam! O mənə Kitab verdi və məni peyğəmbər etdi.",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"وَجَعَلَنِى مُبَارَكًا أَيْنَ مَا كُنتُ وَأَوْصَٰنِى بِٱلصَّلَوٰةِ وَٱلزَّكَوٰةِ مَا دُمْتُ حَيًّۭا","Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"وَبَرًّۢا بِوَٰلِدَتِى وَلَمْ يَجْعَلْنِى جَبَّارًۭا شَقِيًّۭا","Həm də məni anama qarşı qayğıkeş etdi; məni lovğa və bədbəxt etmədi.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"وَٱلسَّلَٰمُ عَلَىَّ يَوْمَ وُلِدتُّ وَيَوْمَ أَمُوتُ وَيَوْمَ أُبْعَثُ حَيًّۭا","Doğulduğum gün də, öləcəyim gün də, yenidən dirildiləcəyim gün də mənə salam olsun!”",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"ذَٰلِكَ عِيسَى ٱبْنُ مَرْيَمَ ۚ قَوْلَ ٱلْحَقِّ ٱلَّذِى فِيهِ يَمْتَرُونَ","Barəsində şübhəyə düşdükləri haqq söz olan Məryəm oğlu İsa budur!",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"مَا كَانَ لِلَّهِ أَن يَتَّخِذَ مِن وَلَدٍۢ ۖ سُبْحَٰنَهُۥٓ ۚ إِذَا قَضَىٰٓ أَمْرًۭا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ","Allaha övlad götürmək yaraşmaz. O, pak və müqəddəsdir! O, bir işin olmasını istədikdə ona ancaq “Ol!”– deyər, o da dərhal olar.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"وَإِنَّ ٱللَّهَ رَبِّى وَرَبُّكُمْ فَٱعْبُدُوهُ ۚ هَٰذَا صِرَٰطٌۭ مُّسْتَقِيمٌۭ","İsa dedi: “Həqiqətən, Allah həm mənim Rəbbim, həm də sizin Rəbbinizdir. Elə isə yalnız Ona ibadət edin! Düz yol da budur”.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"فَٱخْتَلَفَ ٱلْأَحْزَابُ مِنۢ بَيْنِهِمْ ۖ فَوَيْلٌۭ لِّلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِن مَّشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ","Sonra firqələrin arasında ziddiyyət düşdü. Böyük günü görəcək kafirlərin vay halına!",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"أَسْمِعْ بِهِمْ وَأَبْصِرْ يَوْمَ يَأْتُونَنَا ۖ لَٰكِنِ ٱلظَّٰلِمُونَ ٱلْيَوْمَ فِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍۢ","Onlar Bizim hüzurumuza gələcəkləri gün necə yaxşı eşidəcək, necə də yaxşı görəcəklər! Lakin zalımlar bu gün açıq-aydın azğınlıq içindədirlər.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"وَأَنذِرْهُمْ يَوْمَ ٱلْحَسْرَةِ إِذْ قُضِىَ ٱلْأَمْرُ وَهُمْ فِى غَفْلَةٍۢ وَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ","Sən onları işin bitmiş olacağı peşmançılıq günü ilə qorxut! İndi onlar hələ qəflətdədirlər və iman gətirmirlər.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"إِنَّا نَحْنُ نَرِثُ ٱلْأَرْضَ وَمَنْ عَلَيْهَا وَإِلَيْنَا يُرْجَعُونَ","Şübhəsiz ki, yerə və onun üstündə qalanlara təkcə biz sahib çıxacağıq. Onların qayıdışı Bizə olacaqdır.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"وَٱذْكُرْ فِى ٱلْكِتَٰبِ إِبْرَٰهِيمَ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ صِدِّيقًۭا نَّبِيًّا","Kitabda İbrahimi də xatırla! Həqiqətən, o, sadiq insan və peyğəmbər idi.",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ يَٰٓأَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ مَا لَا يَسْمَعُ وَلَا يُبْصِرُ وَلَا يُغْنِى عَنكَ شَيْـًۭٔا","Bir zaman o, atasına demişdi: “Atacan! Nə üçün eşitməyən, görməyən və sənə heç bir faydası olmayan bir şeyə sitayiş edirsən?",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"يَٰٓأَبَتِ إِنِّى قَدْ جَآءَنِى مِنَ ٱلْعِلْمِ مَا لَمْ يَأْتِكَ فَٱتَّبِعْنِىٓ أَهْدِكَ صِرَٰطًۭا سَوِيًّۭا","Atacan! Həqiqətən, sənə gəlməyən bir elm mənə gəlmişdir. Arxamca gəl ki, səni doğru yola yönəldim.",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"يَٰٓأَبَتِ لَا تَعْبُدِ ٱلشَّيْطَٰنَ ۖ إِنَّ ٱلشَّيْطَٰنَ كَانَ لِلرَّحْمَٰنِ عَصِيًّۭا","Atacan! Şeytana ibadət etmə! Həqiqətən, şeytan Mərhəmətli Allaha çox asi oldu.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"يَٰٓأَبَتِ إِنِّىٓ أَخَافُ أَن يَمَسَّكَ عَذَابٌۭ مِّنَ ٱلرَّحْمَٰنِ فَتَكُونَ لِلشَّيْطَٰنِ وَلِيًّۭا","Atacan! Qorxuram ki, Mərhəmətli Allahdan sənə bir əzab toxunsun və beləcə, şeytana yoldaş olasan”.",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"قَالَ أَرَاغِبٌ أَنتَ عَنْ ءَالِهَتِى يَٰٓإِبْرَٰهِيمُ ۖ لَئِن لَّمْ تَنتَهِ لَأَرْجُمَنَّكَ ۖ وَٱهْجُرْنِى مَلِيًّۭا","Atası dedi: “Sən mənim məbudlarımdan üzmü çevirirsən, ey İbrahim!? Əgər buna son qoymasan, səni mütləq daşqalaq edəcəyəm. Uzun müddət məndən uzaq ol!”",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"قَالَ سَلَٰمٌ عَلَيْكَ ۖ سَأَسْتَغْفِرُ لَكَ رَبِّىٓ ۖ إِنَّهُۥ كَانَ بِى حَفِيًّۭا","İbrahim dedi: “Sənə salam olsun! Mən Rəbbimdən sənin üçün bağışlanma diləyəcəyəm. Həqiqətən, O mənə qarşı çox lütfkardır.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"وَأَعْتَزِلُكُمْ وَمَا تَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَأَدْعُوا۟ رَبِّى عَسَىٰٓ أَلَّآ أَكُونَ بِدُعَآءِ رَبِّى شَقِيًّۭا","Mən sizi və Allahdan başqa sitayiş etdiyiniz bütləri tərk edir və öz Rəbbimə dua edirəm. Ola bilsin ki, mən Rəbbimə dua etməklə heç vaxt bədbəxt olmayım”.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"فَلَمَّا ٱعْتَزَلَهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَهَبْنَا لَهُۥٓ إِسْحَٰقَ وَيَعْقُوبَ ۖ وَكُلًّۭا جَعَلْنَا نَبِيًّۭا","İbrahim onları və onların Allahdan başqa yalvardıqlarını tərk etdiyi zaman Biz ona İshaqı və Yaqubu bəxş etdik. Biz onların hər ikisini peyğəmbər etdik.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"وَوَهَبْنَا لَهُم مِّن رَّحْمَتِنَا وَجَعَلْنَا لَهُمْ لِسَانَ صِدْقٍ عَلِيًّۭا","Biz onlara öz mərhəmətimizdən əta etdik və gələcək nəsillər həmişə yada salsın deyə onlara yaxşı ad qismət elədik.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"وَٱذْكُرْ فِى ٱلْكِتَٰبِ مُوسَىٰٓ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ مُخْلَصًۭا وَكَانَ رَسُولًۭا نَّبِيًّۭا","Kitabda Musanı da xatırla! Həqiqətən o, seçilmiş bir elçi və peyğəmbər idi.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"وَنَٰدَيْنَٰهُ مِن جَانِبِ ٱلطُّورِ ٱلْأَيْمَنِ وَقَرَّبْنَٰهُ نَجِيًّۭا","Biz Musanı sağ tərəfindəki dağın yaxınlığından çağırdıq və onunla danışıb onu özümüzə yaxın etdik.",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"وَوَهَبْنَا لَهُۥ مِن رَّحْمَتِنَآ أَخَاهُ هَٰرُونَ نَبِيًّۭا","Biz Öz mərhəmətimizdən ona qardaşı Harunu da bir peyğəmbər olaraq bəxş etdik.",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"وَٱذْكُرْ فِى ٱلْكِتَٰبِ إِسْمَٰعِيلَ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ صَادِقَ ٱلْوَعْدِ وَكَانَ رَسُولًۭا نَّبِيًّۭا","Kitabda İsmaili də xatırla! Həqiqətən, o öz vədinə sadiq idi. O, bir elçi və peyğəmbər idi.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"وَكَانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُۥ بِٱلصَّلَوٰةِ وَٱلزَّكَوٰةِ وَكَانَ عِندَ رَبِّهِۦ مَرْضِيًّۭا","O öz ailəsinə namaz qılmağı, zəkat verməyi əmr edirdi. O, Rəbbinin rizasını qazanmışdı.",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"وَٱذْكُرْ فِى ٱلْكِتَٰبِ إِدْرِيسَ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ صِدِّيقًۭا نَّبِيًّۭا","Kitabda İdrisi də xatırla! Həqiqətən, o, düz danışan adam və bir peyğəmbər idi.",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"وَرَفَعْنَٰهُ مَكَانًا عَلِيًّا","Biz onu yüksək bir məqama ucaltdıq.",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ أَنْعَمَ ٱللَّهُ عَلَيْهِم مِّنَ ٱلنَّبِيِّۦنَ مِن ذُرِّيَّةِ ءَادَمَ وَمِمَّنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوحٍۢ وَمِن ذُرِّيَّةِ إِبْرَٰهِيمَ وَإِسْرَٰٓءِيلَ وَمِمَّنْ هَدَيْنَا وَٱجْتَبَيْنَآ ۚ إِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتُ ٱلرَّحْمَٰنِ خَرُّوا۟ سُجَّدًۭا وَبُكِيًّۭا ۩","Onlar Allahın nemət bəxş etdiyi peyğəmbərlərdən, Adəmin və Nuhla birlikdə gəmidə daşıdığımız kimsələrin nəslindən, İbrahimin və İsrailin nəslindən seçib haqq yola yönəltdiyimiz kimsələrdəndir. Onlar özlərinə Mərhəmətli Allahın ayələri oxunduğu zaman səcdəyə qapanıb ağlayanlardır.",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"۞ فَخَلَفَ مِنۢ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَٱتَّبَعُوا۟ ٱلشَّهَوَٰتِ ۖ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا","Onların arxasınca namazı buraxıb şəhvətə uyan bir nəsil gəldi. Onlar ziyana uğrayacaqlar.",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"إِلَّا مَن تَابَ وَءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحًۭا فَأُو۟لَٰٓئِكَ يَدْخُلُونَ ٱلْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ شَيْـًۭٔا","Ancaq Allaha tövbə edib iman gətirənlər və xeyirxahlıq edənlərdən başqa! Onlar Cənnətə daxil olacaq və heç bir haqsızlığa məruz qalmayacaqlar.",{"number":391,"arabic":878,"translation":879},"جَنَّٰتِ عَدْنٍ ٱلَّتِى وَعَدَ ٱلرَّحْمَٰنُ عِبَادَهُۥ بِٱلْغَيْبِ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ وَعْدُهُۥ مَأْتِيًّۭا","Bu Cənnət Mərhəmətli Allahın Öz qullarına vəd etdiyi və onların görmədikləri Ədn bağlarıdır. Onun vədi mütləq yerinə yetəcəkdir.",{"number":349,"arabic":881,"translation":882},"لَّا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا إِلَّا سَلَٰمًۭا ۖ وَلَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةًۭ وَعَشِيًّۭا","Onlar orada boş sözlər deyil, ancaq: “Salam!” eşidəcəklər. Orada səhər-axşam onların ruzisi olacaqdır.",{"number":402,"arabic":884,"translation":885},"تِلْكَ ٱلْجَنَّةُ ٱلَّتِى نُورِثُ مِنْ عِبَادِنَا مَن كَانَ تَقِيًّۭا","Qullarımızdan olan müttəqilər üçün miras edəcəyimiz Cənnət budur.",{"number":167,"arabic":887,"translation":888},"وَمَا نَتَنَزَّلُ إِلَّا بِأَمْرِ رَبِّكَ ۖ لَهُۥ مَا بَيْنَ أَيْدِينَا وَمَا خَلْفَنَا وَمَا بَيْنَ ذَٰلِكَ ۚ وَمَا كَانَ رَبُّكَ نَسِيًّۭا","Mələklər dedi: “Biz dünyaya ancaq sənin Rəbbinin əmri ilə enirik. Önümüzdə, arxamızda və onların arasında nə varsa, Ona məxsusdur. Rəbbin unudan deyildir”.",{"number":413,"arabic":890,"translation":891},"رَّبُّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا فَٱعْبُدْهُ وَٱصْطَبِرْ لِعِبَٰدَتِهِۦ ۚ هَلْ تَعْلَمُ لَهُۥ سَمِيًّۭا","O, göylərin, yerin və onların arasında olanların Rəbbidir! Elə isə yalnız Ona ibadət et və Ona ibadətdə səbirli ol! Heç Ona oxşarını tanıyırsanmı?!",{"number":419,"arabic":893,"translation":894},"وَيَقُولُ ٱلْإِنسَٰنُ أَءِذَا مَا مِتُّ لَسَوْفَ أُخْرَجُ حَيًّا","İnsan soruşar: “Doğrudanmı mən öldükdən sonra qəbirdən diri çıxardılacağam?”",{"number":425,"arabic":896,"translation":897},"أَوَلَا يَذْكُرُ ٱلْإِنسَٰنُ أَنَّا خَلَقْنَٰهُ مِن قَبْلُ وَلَمْ يَكُ شَيْـًۭٔا","Məgər insan ilk əvvəl onu heç bir şey deyilkən yaratdığımızı xatırlamırmı?",{"number":431,"arabic":899,"translation":900},"فَوَرَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَٱلشَّيَٰطِينَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّۭا","Rəbbinə and olsun ki, Biz onları şeytanlarla birlikdə bir yerə toplayacaq, sonra da onları diz üstə çökmüş halda Cəhənnəmin ətrafına yerləşdirəcəyik.",{"number":202,"arabic":902,"translation":903},"ثُمَّ لَنَنزِعَنَّ مِن كُلِّ شِيعَةٍ أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَى ٱلرَّحْمَٰنِ عِتِيًّۭا","Sonra hər firqədən Mərhəmətli Allaha ən çox asi olanı çıxardacağıq.",{"number":442,"arabic":905,"translation":906},"ثُمَّ لَنَحْنُ أَعْلَمُ بِٱلَّذِينَ هُمْ أَوْلَىٰ بِهَا صِلِيًّۭا","Orada yanmağa daha çox layiq olanları, əlbəttə ki, Biz yaxşı tanıyırıq.",{"number":448,"arabic":908,"translation":909},"وَإِن مِّنكُمْ إِلَّا وَارِدُهَا ۚ كَانَ عَلَىٰ رَبِّكَ حَتْمًۭا مَّقْضِيًّۭا","İçinizdən hər kəs oraya varid olacaqdır. Bu, Rəbbinin əzəldən müəyyən etdiyi qəti bir qərardır.",{"number":453,"arabic":911,"translation":912},"ثُمَّ نُنَجِّى ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوا۟ وَّنَذَرُ ٱلظَّٰلِمِينَ فِيهَا جِثِيًّۭا","Sonra Biz müttəqiləri oddan xilas edəcək, zalımları isə orada diz üstə çökmüş halda tərk edəcəyik.",{"number":229,"arabic":914,"translation":915},"وَإِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتُنَا بَيِّنَٰتٍۢ قَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لِلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَىُّ ٱلْفَرِيقَيْنِ خَيْرٌۭ مَّقَامًۭا وَأَحْسَنُ نَدِيًّۭا","Onlara açıq-aydın ayələrimiz oxunduğu zaman kafirlər möminlərə deyərlər: “Bu iki firqədən hansının məqamı daha yaxşı, məclisi daha gözəldir?”",{"number":464,"arabic":917,"translation":918},"وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُم مِّن قَرْنٍ هُمْ أَحْسَنُ أَثَٰثًۭا وَرِءْيًۭا","Biz onlardan əvvəl var-dövlət və zahiri görünüşcə onlardan daha üstün olan neçə-neçə nəsilləri məhv etdik.",{"number":60,"arabic":920,"translation":921},"قُلْ مَن كَانَ فِى ٱلضَّلَٰلَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ ٱلرَّحْمَٰنُ مَدًّا ۚ حَتَّىٰٓ إِذَا رَأَوْا۟ مَا يُوعَدُونَ إِمَّا ٱلْعَذَابَ وَإِمَّا ٱلسَّاعَةَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّۭ مَّكَانًۭا وَأَضْعَفُ جُندًۭا","De: “Qoy Mərhəmətli Allah azğınlıqda olan hər kəsə uzun müddət möhlət versin! Nəhayət, özlərinə vəd olunan ya əzabı, ya da o Saatı gördükləri zaman onlar kimin məqamının daha pis, kimin ordusunun daha zəif olduğunu biləcəklər”.",{"number":475,"arabic":923,"translation":924},"وَيَزِيدُ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ٱهْتَدَوْا۟ هُدًۭى ۗ وَٱلْبَٰقِيَٰتُ ٱلصَّٰلِحَٰتُ خَيْرٌ عِندَ رَبِّكَ ثَوَابًۭا وَخَيْرٌۭ مَّرَدًّا","Allah doğru yolda olanların doğruluğunu artırar. Əbədi qalan yaxşı əməllər isə Rəbbinin yanında savab baxımından daha xeyirli, aqibətcə daha yaxşıdır.",{"number":174,"arabic":926,"translation":927},"أَفَرَءَيْتَ ٱلَّذِى كَفَرَ بِـَٔايَٰتِنَا وَقَالَ لَأُوتَيَنَّ مَالًۭا وَوَلَدًا","Ayələrimizi inkar edib: “Mənə hökmən var-dövlət və övlad veriləcəkdir!”– deyən adamı gördünmü?",{"number":153,"arabic":929,"translation":930},"أَطَّلَعَ ٱلْغَيْبَ أَمِ ٱتَّخَذَ عِندَ ٱلرَّحْمَٰنِ عَهْدًۭا","Olmaya, o, qeybdən xəbərdardır, yoxsa Mərhəmətli Allahdan vədə almışdır?",{"number":491,"arabic":932,"translation":933},"كَلَّا ۚ سَنَكْتُبُ مَا يَقُولُ وَنَمُدُّ لَهُۥ مِنَ ٱلْعَذَابِ مَدًّۭا","Xeyr! Biz onun dediklərini yazacaq və əzabını qat-qat artıracağıq.",{"number":497,"arabic":935,"translation":936},"وَنَرِثُهُۥ مَا يَقُولُ وَيَأْتِينَا فَرْدًۭا","Onun dediyi şeylər Bizə qalacaq və o, hüzurumuza tək-tənha gələcəkdir.",{"number":503,"arabic":938,"translation":939},"وَٱتَّخَذُوا۟ مِن دُونِ ٱللَّهِ ءَالِهَةًۭ لِّيَكُونُوا۟ لَهُمْ عِزًّۭا","Müşriklər Allahdan başqa məbudlar qəbul etdilər ki, onlara kömək olsunlar.",{"number":509,"arabic":941,"translation":942},"كَلَّا ۚ سَيَكْفُرُونَ بِعِبَادَتِهِمْ وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا","Xeyr! Qiyamət günü o bütlər onların ibadətini inkar edəcək və onların əleyhinə çıxacaqlar.",{"number":247,"arabic":944,"translation":945},"أَلَمْ تَرَ أَنَّآ أَرْسَلْنَا ٱلشَّيَٰطِينَ عَلَى ٱلْكَٰفِرِينَ تَؤُزُّهُمْ أَزًّۭا","Məgər kafirlərin üstünə onları günaha sövq edən şeytanları göndərdiyimizi görmürsənmi?",{"number":520,"arabic":947,"translation":948},"فَلَا تَعْجَلْ عَلَيْهِمْ ۖ إِنَّمَا نَعُدُّ لَهُمْ عَدًّۭا","Odur ki, onlardan ötrü əzab diləməyə tələsmə. Biz onların günlərini bir-bir sayırıq.",{"number":272,"arabic":950,"translation":951},"يَوْمَ نَحْشُرُ ٱلْمُتَّقِينَ إِلَى ٱلرَّحْمَٰنِ وَفْدًۭا","O gün Biz müttəqiləri Mərhəmətli Allahın hüzuruna hörmətli nümayəndələr kimi toplayarıq.",{"number":531,"arabic":953,"translation":954},"وَنَسُوقُ ٱلْمُجْرِمِينَ إِلَىٰ جَهَنَّمَ وِرْدًۭا","Günahkarları isə Cəhənnəmə susamış olduqları halda qovub apararıq.",{"number":537,"arabic":956,"translation":957},"لَّا يَمْلِكُونَ ٱلشَّفَٰعَةَ إِلَّا مَنِ ٱتَّخَذَ عِندَ ٱلرَّحْمَٰنِ عَهْدًۭا","Mərhəmətli Allahdan əhd almış kəslərdən başqaları şəfaət etməyə qadir olmazlar.",{"number":195,"arabic":959,"translation":960},"وَقَالُوا۟ ٱتَّخَذَ ٱلرَّحْمَٰنُ وَلَدًۭا","Kafirlər: “Mərhəmətli Allah özünə övlad götürmüşdür!”– dedilər.",{"number":291,"arabic":962,"translation":963},"لَّقَدْ جِئْتُمْ شَيْـًٔا إِدًّۭا","Siz olduqca pis bir iş tutdunuz.",{"number":553,"arabic":965,"translation":966},"تَكَادُ ٱلسَّمَٰوَٰتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنشَقُّ ٱلْأَرْضُ وَتَخِرُّ ٱلْجِبَالُ هَدًّا","Bundan az qaldı göylər parçalansın, yer yarılsın və dağlar yerindən qopub uçsun –",{"number":559,"arabic":968,"translation":969},"أَن دَعَوْا۟ لِلرَّحْمَٰنِ وَلَدًۭا","Mərhəmətli Allaha övlad isnad etdiklərinə görə.",{"number":565,"arabic":971,"translation":972},"وَمَا يَنۢبَغِى لِلرَّحْمَٰنِ أَن يَتَّخِذَ وَلَدًا","Mərhəmətli Allaha özünə övlad götürmək yaraşmaz.",{"number":188,"arabic":974,"translation":975},"إِن كُلُّ مَن فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ إِلَّآ ءَاتِى ٱلرَّحْمَٰنِ عَبْدًۭا","Göylərdə və yerdə olanların hamısı Mərhəmətli Allahın hüzuruna ancaq bir qul kimi gələcək.",{"number":576,"arabic":977,"translation":978},"لَّقَدْ أَحْصَىٰهُمْ وَعَدَّهُمْ عَدًّۭا","Allah onları hesablamış və bir-bir saymışdır.",{"number":582,"arabic":980,"translation":981},"وَكُلُّهُمْ ءَاتِيهِ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ فَرْدًا","Onların hər biri Qiyamət günü Onun hüzuruna tək-tənha gələcək.",{"number":367,"arabic":983,"translation":984},"إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمَٰنُ وُدًّۭا","İman gətirib yaxşı işlər görənlər üçün Mərhəmətli Allah qəlblərdə bir sevgi yaradacaq.",{"number":593,"arabic":986,"translation":987},"فَإِنَّمَا يَسَّرْنَٰهُ بِلِسَانِكَ لِتُبَشِّرَ بِهِ ٱلْمُتَّقِينَ وَتُنذِرَ بِهِۦ قَوْمًۭا لُّدًّۭا","Biz onu (Quranı) sənin dilinlə asanlaşdırdıq ki, onunla müttəqilərə müjdə verəsən və inadkarlara xəbərdarlıq edəsən.",{"number":133,"arabic":989,"translation":990},"وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُم مِّن قَرْنٍ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُم مِّنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزًۢا","Biz onlardan əvvəl neçə-neçə nəsilləri məhv etdik. Heç onlardan kiminsə mövcudluğunu hiss edir və yaxud onlardan bir hənirti eşidirsənmi?",[992,993,994,995,996,997,998,999,1000,1001,1002,1003,1004,1005,1006,1007,1008,1009,1010,1011,1012,1013,1014,1015,1016,1017,1018,1019,1020,1021,1022,1023,1024,1025,1026,1027,1028,1029,1030,1031,1032,1033,1034,1035,1036,1037,1038,1039,1040,1041,1042,1043,1044,1045,1046,1047,1048,1049,1050,1051,1052,1053,1054,1055,1056,1057,1058,1059,1060,1061,1062,1063,1064,1065,1066,1067,1068,1069,1070,1071,1072,1073,1074,1075,1076,1077,1078,1079,1080,1081,1082,1083,1084,1085,1086,1087,1088,1089,1090,1091,1092,1093,1094,1095,1096,1097,1098,1099,1100,1101,1102,1103,1104,1105],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":1107,"sura":128,"blocks":1108},"saadi-az",[1109,1111,1113,1115,1117,1119,1121,1123,1125,1127,1129,1131,1133,1135,1137,1139,1141,1143,1145,1147,1149,1151,1153,1155,1157,1159,1161,1163,1165,1167,1169,1171,1173,1175,1177,1179,1181,1183,1185,1187,1189,1191,1193,1195,1197,1199,1201,1203,1205,1207,1209,1211,1213,1215,1217,1219,1221,1223,1225,1227,1229,1231,1233,1235,1237,1239,1241,1243,1245,1247,1249,1251,1253,1255,1257,1259,1261,1263],{"from":5,"to":13,"text":1110},"Ey Muhəmməd! Biz sənə bir hekayət açıqlayacağıq və Zəkəriyyə peyğəmbər (ə), onun saleh əməlləri və şərəfli məziyyətləri haqqında sənə müfəssəl rəvayət edəcəyik. Həqiqətən, bu hekayət öyüd-nəsihətlərə qulaq asanlar üçün bir ibrət, haqqın ardınca getməyi arzulayanlar üçün isə mükəmməl dərsdir. Allahın Öz mömin qullarına mərhəmət göstərməsinə aid ayələr və onların belə yüksək məqamlara layiq görülmələri insanlarda Ona qarşı məhəbbət oyadır və onları Onu tez-tez xatırlamağa və bütün mümkün vasitələrlə Onu başa düşməyə can atmağa sövq edir. Fövqəluca Allah Zəkəriyyəni seçərək, ona peyğəmbərlik verməklə və Vəhy nazil etməklə onu şərəfləndirmişdir. Pak peyğəmbər (ə), digər elçilərin etdiyi kimi, öz vəzifəsini qüsursuz yerinə yetirməyə başlamışdı. O (ə) qulları Rəbbinin yoluna dəvət edirdi və onlara Onun öyrətdiklərini mənimsədirdi. O (ə), onlara həyatda və öldükdən sonra necə davranmaq haqqında faydalı məsləhətlər verir və Allahın digər elçilərinin, onların ardıcıllarının izi ilə gedirdi. O (ə), artıq getdikcə zəiflədiyini gördükdə və ölümünün yaxınlaşdığını hiss etdikdə, qorxdu ki, insanları Rəbbin yoluna dəvət etmək və onlara düzgün nəsihətlər vermək üçün onun (ə) yerini tutan olmayacaq. Belə olduqda o (ə) bədəninin və ruhunun zəifləməsinə görə Rəbbinə şikayət etdi. O (ə) Allaha gizlicə müraciət edirdi ki, duası daha kamil, daha gözəl və daha səmimi olsun.",{"from":21,"to":28,"text":1112},"Sümüklər insan orqanizminin binövrəsidir, onlar zəiflədikdə, bütün bədən zəifləmiş olur. Zəkəriyyə peyğəmbərin (ə) saçlarının ağarması isə onun (ə) zəifliyinin və qocalığının daha bir dəlili idi. Məhz saçın ağarması ölümün qasidi[2], onun xəbərçisi və sələfi idi. Pak peyğəmbər (ə) bunu xatırladaraq, öz zəifliyini və köməksizliyini nəzərə çatdırır ki, Fövqəluca Allah onun (ə) duasına tez cavab versin. Allah istəyir ki, insanlar öz zəifliklərini və gücsüzlüklərini etiraf edərək, Ona yaxınlaşmağa cəhd göstərsinlər, çünki məhz belə etdikdə, onlar öz ümidlərini Onun qüdrəti və yardımı ilə bağlayırlar.\n\nSonra saleh peyğəmbər (ə) etiraf edir ki, əvvəllər Rəbbi onu (ə) mərhəmətindən ümidini kəsməyə qoymur və arzuladıqlarından məhrum etmirdi. Əksinə, O həmişə onun (ə) ehtiyaclarından yaxşı xəbərdar idi, onun (ə) dualarına cavab verir və onu (ə) Öz qayğısı ilə himayə edirdi. O (ə) da qərara almışdı ki, Onun əvvəllər ona (ə) göstərdiyi mərhəməti vasitəslə Ona yaxınlaşsın və xahiş edir ki, özünün (ə) bu duasına cavab versin və xatırladır ki, əvvəllər O, onun (ə) dualarına həmişə cavab verərdi. O (ə) öz Xeyirxahına yalvarır ki, bundan sonra da ona (ə) Öz mərhəmətini əsirgəməsin.",{"from":35,"to":42,"text":1114},"Mən ehtiyat edirəm ki, mənim ölümümdən sonra İsrail oğullarını idarə edən hökmdarlar Sənin dininin öyüd-nəsihətlərini layiqincə yerinə yetirməsinlər və Sənin qullarını doğru yola çağırmasınlar.\n\nBu ayənin aydın mənasından görünür ki, Zəkəriyyə peyğəmbər (ə) öz xalqı arasından təqlid edilməyə layiq ruhani nəsihətçi və nümunəvi bir insan olmadığını görürdü. Bu, saleh peyğəmbərin (ə) rəhmdilliyi və səmimiyyətinə dəlalət etməkdədir. O (ə) Allahdan xahiş edir ki, ona (ə) bir övlad nəsib etsin. Lakin bu zaman o (ə), başqa insanların kimi, heç də dünyəvi məqsədlər güdmürdü. Onu (ə) buna sövq edən – Allahın dininə fayda gətirməyə can atması, dini unudulmaqdan qorumaq niyyəti idi, çünki o (ə) görürdü ki, xalqı arasında bu işə yarayan bir adam yox idi.\n\nƏməlisaleh peyğəmbərin (ə) ailəsi ən mömin və ən dindar ailə kimi məşhur idi. Bu ailə peyğəmbərliyin xəzinəsi və xeyirxahlıq mənbəyi olmuşdu. Məhz buna görə Zəkəriyyə Allahdan xahiş etmişdi ki, onun (ə) özünə övlad qismət etsin ki, onun (ə) nəsli ölümündən sonra dinin hökmlərinə riayət etmək haqqında qayğı çəkə bilsin. Lakin onun (ə) zövcəsinin övladı heç olmurdu və buna görə o (ə), Allaha övrətinin qısır olmasından şikayət etmişdi. O (ə) özü də elə bir ahıl yaşında idi ki, bu zaman kişilər çox nadir hallarda qadına meyl edirlər və uşaq törətməyə qabil olurlar. Buna baxmayaraq, o (ə) Allahdan xahiş edir ki, ona varis əta etsin və o da öz növbəsində peyğəmbərliyi, bilikləri və saleh əməllərə can atmanı ondan (ə) qəbul edə bilsin. O (ə) Allahdan oğul istəyirdi ki, o, atasına (ə) və Yaqubun bütün ailəsinə varis olsun. O (ə) həmçinin Allaha dua edirdi ki, övladını Onun mömin qulu və pak övliyası etsin və ona tək Allaha ibadətə məhəbbət aşılasın. Bir sözlə, peyğəmbər (ə) Allahdan xeyirxah və mömin oğul diləyirdi, o, öz atasının (ə) ölümündən sonra Allahın peyğəmbəri və İsrail oğullarının ağsaqqalına çevrilsin, Allahın lütfkarlığına və xalqının məhəbbətinə layiq olsun. Həqiqətən, bundan daha kamil keyfiyyətlərə malik oğul yoxdur və ola da bilməz. Əgər Allah Öz quluna mərhəmət göstərirsə, onda O, ona ən gözəl əxlaqi keyfiyyətlərə və tərifəlayiq məziyyətlərə malik olan mömin oğul bəxş edir.",{"from":11,"to":11,"text":1116},"Rəbb Öz peyğəmbərinin (ə) dualarını qəbul edib, onlara cavab vermişdir. Fövqəluca Allah mələklərin dili ilə onu (ə) yaxın vaxtlarda Yəhya adlı oğlunun dünyaya gəlməsi ilə müjdələyir. Allah ona (ə), onun (ə) məqamına müvafiq gələn bir ad verir, çünki ərəb sözü olan “yəhya” “maddi həyatla yaşamaq” mənasını bildirir. Lakin Allah ona (ə) xüsusi bir mərhəmət göstərir ki, o (ə), gözəl mənəvi bir həyatla yaşasın. Onu vəhy ilə, biliklərlə və din ilə şərəfləndirir.\n\nAllah əvvəllər heç kimi bu adla adlandırmamışdı. Təfsirlərdən birinə uyğun olaraq bu Quran ifadəsi onu göstərir ki, əvvəllər Yəhya peyğəmbərin (ə) tayı-bərabəri olanlar yox imiş. Bələ olduğu halda, deməli, mələklər Zəkəriyyə peyğəmbərə (ə) gətirdikləri müjdədə onun (ə) oğlunun ən kamil və tərifəlayiq keyfiyyətlərə malik olacağını və özündən əvvəlkiləri üstünlüyü ilə ötəcəyini bildirmişdilər. Əgər bu şərhi düzgün saysaq, onda belə çıxır ki, burada İbrahim (ə), Musa (ə) və Nuh (ə) və digər peyğəmbərlər istisna edilməlidir, çünki onlar Yəhya peyğəmbərdən (ə) öz xidmətlərinə görə üstün idilər.",{"from":55,"to":55,"text":1118},"Zəkəriyyə peyğəmbər (ə) Allaha dua edib Ondan dilədiyi oğlunun yaxın vaxtda dünyaya gələcəyi haqqında müjdə aldıqda, buna olduqca təəccübləndi. Zövcəsinin və onun (ə) vəziyyəti onlara uşaq dünyaya gətirməyə imkan vermirdi. O (ə) Allaha dua edərkən bu barədə fikirləşmirdi, çünki onun qəlbi ruhani güc və oğlu olması ilə bağlı şiddətli arzu ilə doluydu. Lakin indi, onun duaları qəbul edildikdən sonra, o (ə) buna heyrətlənmişdi.",{"from":62,"to":62,"text":1120},"Zəkəriyyə peyğəmbərin (ə) övladının olması doğrudan da qeyr-adi bir hadisə idi. O, Allahın məxluqlarının talelərini idarə etməsi qanunlarına ziddiyyət təşkil edirdi. Lakin Onun qüdrəti Ona bu qanunların əksinə olan hər hansı istədiyi varlığı yaratmağa imkan verir. Buna görə Yəhyanı xəlq etməsi Allah üçün heç bir çətinlik təşkil etmirdi, həm də Allah əvvəlcə Zəkəriyyənin (ə) özünü, o (ə), ümumiyyətlə mövcud olmadığı bir halda, yaratmışdı.",{"from":69,"to":75,"text":1122},"Zəkəriyyə (ə) Allahdan möcüzə istəmişdi ki, ürəyi sakitlik tapsın və özünə yəqinlik hasil etsin. Bu isə qətiyyən o demək deyildir ki, o (ə) Allahın vədinə şübhə edirdi. Zəkəriyyənin (ə) sözləri İbrahim peyğəmbərin (ə) sözlərinə bənzəyirdi. Fövqəluca Allah o barədə belə buyurmuşdu: “Bax, İbrahim də belə demişdi: “Ey Rəbbim! Mənə ölüləri necə diriltdiyini göstər”. O buyurdu: “Məgər sən inanmırsan?” O dedi: “Əlbəttə inanıram! Lakin istəyirəm ki, ürəyim rahat olsun” (Bəqərə, 2\u002F260). O (ə) bu barədə biliyini artırmaq üçün soruşmuşdu. O (ə) buna qəti əmin idi, amma dirildilməni öz gözləri ilə gördükdən sonra imanını daha da artırmaq istəyirdi. Buna görə Allah ona (ə) lütfkarlıq göstərərək, xahişini yerinə yetirdi.\n\nZəkəriyyə peyğəmbərə (ə) gəldikdə isə, Fövqəluca Allah ona belə buyurur: “Sənin dəlilin – üç gün insanlarla ancaq işarə ilə danışa bilməyin olacaqdır. Rəbbini çox zikr et və Ona gün batmamışdan və səhər çağı həmd et! (Ali-İmran, 3\u002F41). Bu ayənin mənası müzakirə etdiyimiz ayənin mənasından fərqlənmir, çünki üç gün və üç gecə ifadələri ilə eyni zaman arası nəzərdə tutulur. Allah bununla Öz peyğəmbərinə (ə) gözəl bir möcüzə göstərir. O (Pak və Müqəddəs Allah), üç gün ərzində onu (ə) insanlarla danışmağa qoymur, halbuki saleh peyğəmbər nə lal olmuşdu, nə də digər nitq qüsurlarına tutulmamışdı və tamamilə sağlamdı. Bu isə, Allahın qeyri-adi və qəribə şeylər yaratmaq hakimiyyətinə malik olmasının dəlili idi. Diqqət yetirilməsinə layiq olan o idi ki, Allah peyğəmbərinə (ə) insanlarla danışmağı qadağan etsə də, ona (ə) öz Rəbbini tərifləməklə ucaltmağa və Onu zikr etməyə icazə vermişdi. Əməlisaleh peyğəmbər (ə) bu dəlili aldıqdan sonra, tam əminlik əldə etdi. O (ə), müjdəyə görə çox sevindi, Allahın iradəsinə müti oldu və Ona həmd etməyə, ibadət etməyə və Onu şövq ilə yad etməyə başladı. O (ə) qərara gəldi ki, mehrabda tənhalığa çəkilib ibadət etsin və sonra insanların qarşısına çıxaraq, onlara işarə ilə Allahın şəninə tərif deməyi, Onu səhər-axşam şərəfləndirib ucaltmağı tapşırdı. O (ə), bunu ona görə belə etdi ki, Yəhyanın doğulacağı müjdəsi bütün xalq üçün sevinc və din üçün nemət idi.",{"from":81,"to":81,"text":1124},"Yuxarıdakı ayələrdən aydın olur ki, Yəhya dünyaya gəlir, böyüyür və gözəl tərbiyə alır. O (ə), insandan tələb olunanı dərk etmə yaşı həddinə çatdıqda, Fövqəluca Allah ona (ə) əmr edir ki, Kitabdan möhkəm yapışsın. Buna görə ondan (ə) tələb edilirdi ki, Kitabın olduğu kimi saxlanmasından, onun həqiqi mənasını dərk etməkdən, onun hökm və qadağalarına riayət etməkdən ötrü var qüvvəsini sərf etsin. Ancaq bu hökmlərə riayət etməklə Yəhya peyğəmbər (ə) Səmavi Kitabdan möhkəm yapışa bilərdi və o (ə) da Rəbbinin iradəsinə itaət etdi və Vəhyin qorunması və öyrənilməsinin qayğısını çəkməyə başladı. Allah bunun üçün ona (ə) ağıl və uzaqgörənlik verdi ki, insanlardan digər heç kim onlara sahib deyildi və buna görə O (Pak və Müqəddəs Olan) bəyan edir ki, ona, o (ə) hələ körpə yaşında olarkən hikmət bəxş etmişdir.",{"from":87,"to":87,"text":1126},"Allah ona (ə) öz vəzifələrinin öhdəsindən gəlmək, işlərini sahmana salmaq və saleh əməllər etmək üçün xoşxasiyyətlilik və rəhmdillik nəsib etdi. Bununla yanaşı O, onu (ə) qüsurlardan və günahlardan təmizlədi. O, onun (ə) qəlbini də, ağlını da pak etdi və bunun sayəsində Yəhya (ə) qüsurlu sifətlərdən və pis əxlaqdan xilas oldu və özünü gözəl və tərifəlayiq mənəvi keyfiyyətlərlə bəzədi. Buna görə Allah onu (ə) təqvalı insan adlandırmışdır. Bu o deməkdir ki, o (ə) dinin hökmlərini yerinə yetirmişdir və günah işlətməkdən çəkinmişdir. Təqvalı mömin olan hər kəs, mütləq Allahın dostlarının sıralarında olacaqdır. Məhz belə insanlar təqvalı qullar üçün hazırlanmış Cənnətə düşəcəklər. Onlar həm bu dünya həyatında, həm də öldükdən sonra Allahın mükafatını alacaqlar ki, bu, təqvalılığa görə mükafat olacaqdır.",{"from":94,"to":94,"text":1128},"O (ə) valideynlərinə hörmət bəsləyir və onların əmrinə itaətsizlik göstərmirdi. Əksinə, o (ə) onlara həm sözlə və həm də əməli ilə xeyirxahlıq edirdi. O (ə), Allaha ibadət etməkdən təkəbbürlə boyun qaçıran və Onun qullarına və öz ata-anasına təşəxxüs satan lovğaların və itaətsizlik göstərənlərin sırasında deyildi.\n\nBütün bunlar onu bildirir ki, o (ə), Allah qarşısında və Onun məxluqları qarşısında öz vəzifələrini qüsursuz yerinə yetirirdi. Bunun sayəsində isə Allah onu (ə) həm yaxın həyatda, həm də ölümdən sonra əmin-amanlıqla təmin etmişdi. Bax elə buna görə sonra Fövqəluca Allah buyurur:",{"from":101,"to":101,"text":1130},"Yəhya (ə) anadan olduğu andan ta ki, Qiyamət gününün başlanğıcına qədər şeytandan mühafizə edilmişdi. Bu həm də o deməkdir ki, o (ə), alov püskürən Cəhənnəmdən və onun dəhşətlərindən xilas olmağı bacaracaqdır və o (ə), sülh və əmin-amanlıq Məskəninə düşənlərin arasında olacaqdır. Ona, onun valideynlərinə və Allahın bütün digər elçilərinə Allahın salavatı və salamı olsun! Ey Allah, bizi onların sadiq davamçılarından biri et, çünki Sən – Səxavətli və Comərdsən!\n\nTarixçələri Allahın ecazkar möcüzələrindən biri olan Zəkəriyyə və Yəhya peyğəmbərləri (onlara Allahın salamı olsun!) xatırladıqdan sonra, Allah daha qeyri-adi bir əhvalatdan xəbər verir. Beləliklə, daha az qəribə olandan başlayıb, Allah daha çox ecazkar olan bir rəvayətə keçir.",{"from":108,"to":115,"text":1132},"Quranda Məryəmdən (Allah ondan razı olsun!) bəhs edilməsi onun şərəfli məziyyətlərindəndir, çünki bu – mömin müsəlmanların Şərqdə və Qərbdə oxuduqları Əzəmətli bir Kitabdır. Bu Kitabda Məryəm (A.o.r.) ən gözəl sözlərə və tərifə layiq görülmüşdür ki, onlar onun (A.o.r.) gözəl əməlləri və kamil niyyətlərinin əvəzi olmuşdur.\n\nEy Muhəmməd! Məryəmin öz ailəsindən ayrılıb şərq istiqamətində uzaqlaşdığını yadına sal. O (A.o.r.), gözdən itənədək o qədər uzaqlaşdı ki, Rəbbinə tənhalıqda ibadət edə bilsin. O (A.o.r.) istəyirdi ki, özünü Ona büsbütün səmimi ibadətə həsr etsin və Onun qarşısında müti və itaətkar olsun. Bununla o (A.o.r.), mələklərin ona bildirdikləri Fövqəluca Allahın iradəsini yerinə yetirməyi qəlbən arzulayırdı: “Ey Məryəm! Həqiqətən, Allah səni seçmiş, təmizləmiş və aləmlərin qadınları üzərində ucaltmışdır. Ey Məryəm! Rəbinin qarşısında itaətkar ol, səcdəyə qapıl və sən də rüku edənlərlə rükuya get!” (Ali-İmran, 3\u002F42-43).\n\nHəmin anda Allah onun (A.o.r.) yanına mələk Cəbraili (ə) göndərdi. O (ə) Məryəmin (A.o.r.) qarşısında gözəl zahiri görünüşə malik, uca qamətli və qüsurlardan xali bir cavan kişi simasında peyda oldu. O (ə) kişi görkəmində ona görə zühur etmişdi ki, Məryəm (A.o.r.) ona (ə) baxa bilsin. Əks təqdirdə, o həqiqi simasında gəlsəydi, Məryəm ona (ə) baxa bilməzdi. Buna görə, Məryəm (A.o.r.) onu (ə) gördükdə, qorxuya düşdü, çünki o, ailəsindən və digər insanlardan çox uzaqda idi. Onun (A.o.r.) əzizləri və sevdiyi insanlardan heç kim yanında yox idi. Məhz buna görə Məryəm (A.o.r.) yad kişinin ona pislik edə və namusuna toxuna biləcəyindən qorxmuşdu. Belə olduqda o (A.o.r.), Rəbbinin himayəsinə sığınmaq və Onun onu (A.o.r.) müdafiə etməsini diləmək qərarına gəlmişdi.",{"from":121,"to":121,"text":1134},"Mən Allaha yalvarıram ki, mənə rəhm etsin və məni sənin toxundura biləcəyin şərdən qorusun. Sən də, əgər Allahdan qorxursansa və Onun hökmlərini yerinə yetirirsənsə, mənə heç bir pislik etməzsən. Məndən uzaq ol!\n\nO (A.o.r.) bu sözləri söyləməklə yanaşı eyni zamanda Allahdan qorunmasını rica etdi, naməlum şəxsə Allahın sərt cəza verəcəyini xatırlatdı və ondan (ə) təqvalılığa riayət etməsini tələb etdi. Məryəm gənc bir qız idi və ətrafda isə bu gözəl və ona heç bir kobud söz deməyən və pislik etməyə cəhd göstərməyən qəşəng qəddi-qamətli kişidən başqa kimsə yox idi. Hətta belə bir şəraitdə də o (A.o.r.) Allahdan qorxurdu və onun bu halı kamil əxlaq sahibi olmasına, şərdən və ona aparan yollardan uzaq olmağa can atmasına dəlalət edirdi. Belə bir ismət sahibi olmaq ən gözəl əməllərdən biridir, çünki o, günah törətmək üçün ən əlverişli şərait olduğu və heç kimin buna mane olmayacağı hallarda özünü büruzə verir.\n\nBax elə buna görə Allah buyurur: “Namusunu möhkəm qoruyan İmran qızı Məryəmi də (xatırla). Biz ona ruhumuzdan üfürdük. O öz Rəbbinin Sözünə və Onun Kitablarına iman gətirmişdi və itaətkarlardandı” (Təhrim, 66\u002F12);\n\n“İsmətini qoruyanı o qızı da yad et! Biz Öz ruhumuzdan ona üfürdük, onu və oğlunu aləmlərə dəlil etdik” (Ənbiya, 21\u002F91). Fövqəluca Allah məsumluğu və ləyaqətinə görə Məryəmə (ona salam olsun!) Allahın möcüzələrindən və Onun elçilərindən biri olan oğul bəxş etdi.",{"from":128,"to":135,"text":1136},"Cəbrail (ə) qızı bürüyən qorxunu gördükdə, ona (ə) həvalə olunmuş vəzifəsini anlatmağa başladı. O (ə) gəlmişdir ki, Rəbbinin müjdəsini Məryəmə (ona salam olsun) çatdırsın və dünyaya tezliklə bir pak oğul gətirəcəyi haqqında ona müjdə versin. Bu müjdə onun oğlu olacağını və övladının hər hansı pis məziyyətdən məhrum olacağını və ən gözəl keyfiyyətlər daşıyıcısı olacağını bildirirdi. Şübhəsiz ki, oğlunun dünyaya atasız gələcəyi qızı son dərəcə təəccübləndirmişdi. Uşaq kişinin iştirakı olmadan doğula bilməz?!",{"from":141,"to":141,"text":1138},"Bu ayə Fövqəluca Allahın qüdrətinin dəlilidir. Kainatın mövcudluğunu təmin edən Qanunlar müstəqilliyə malik deyil, çünki onlar baş verən hadisələrə öz təsirini Allahın qədərinə müvafiq olaraq göstərirlər. Allah Öz qullarına qeyri-adi hadisələri və möcüzələri ona görə göstərir ki, onlar ancaq maddi səbəblərə ümid bəsləməməli, talelərini bu səbəbləri Yaradan və öncədən Təyinedənlə bağlamalıdırlar.\n\nMəryəmin oğluna gəldikdə isə, onun dünyaya gəlməsi Allahın ona, onun anasına və bütün digər insanlara göstərdiyi nemətinin təzahürü idi. Allahın Məryəmin oğluna göstərdiyi mərhəməti Onun ona (ə) Səmavi Vəhyi əta etməsində və onu (ə) digər məziyyətlərlə şərəfləndirməsində təzahür etmişdi ki, bunlara ancaq ruhən səbatlı olan elçilər layiq görülmüşdülər. Allahın onun (ə) anasına (ona salam olsun) göstərdiyi mərhəmət isə, Məryəmin gözəl ad-san sahibi olmasında və bundan özü üçün böyük fayda əldə etməsində özünü büruzə vermişdi. Allahın digər insanlara göstərdiyi mərhəməti ondan ibarət idi ki, Məryəmin oğlu Onun elçilərindən biri idi. Həqiqətən də, Allahın elçilərinin göndərilməsi Allahın bəşəriyyətə bəslədiyi ən böyük nemətlərindən biridir, çünki onlar insanlara Vəhyi oxuyur, onları günahdan təmizləyir, Kitabı və Hikməti[3] onlara öyrədirlər. Əgər insanlar onlara iman gətirir və itaət edirlərsə, onda onlar həm bu dünyada, həm də ölümdən sonra səadətə qovuşurlar.\n\nO anda İsa peyğəmbərin (ə) ecazkar doğuluşuna artıq hökm verilmişdi. O, öncədən Allah tərəfindən müəyyən edilmişdi və heç bir şey bunun qarşısını ala bilməzdi. Buna görə Cəbrail (ə) Allahdan gətirdiyi ruhu Məryəmə üfürdü.",{"from":148,"to":155,"text":1140},"Məryəm hamilə olduqda bədnamlıqdan qorxuya düşmüşdü və qərara gəlmişdi ki, insanlardan uzaqlaşsın. Körpənin dünyaya gəlməsi müddəti yaxınlaşdıqda, doğuş sancıları onu xurma ağacının yanına yaxınlaşmağa sövq etdi. Lakin ona bu zaman əzab verən təkcə sancılar deyildi. O, yeməyə və suya bərk ehtiyac duyur, adamların onun barəsində nə düşünəcəklərindən həyəcan keçirir və ehtiyat edirdi ki, qarşıdakı çətinliklərin öhdəsindən gələ bilməsi üçün səbri çatmasın. Məhz buna görə, o, bu hadisə baş verməmişdən ölməsini arzulamışdı ki, həmişəlik hamının yadından çıxsın.",{"from":162,"to":169,"text":1142},"Əlbəttə ki, Məryəmin istəyi onun qorxusunun və keçirdiyi həyəcanının nəticəsi idi, lakin bu istəyin gerçəkləşməsi Məryəmə nə xeyir, nə də fayda verə bilərdi. Əksinə, xeyir və fayda ondan ötrü öncədən müəyyən edilmiş qədərlə bağlı idi. Buna görə Cəbrail (ə) qərara almışdı ki, onu qorxudan xilas edib sakitləşdirsin və buna görə o (ə), ona aşağıdan müraciət etmişdi. Yəqin ki, bu zaman o (ə) Məryəmdən daha aşağı bir yerdə dayanmışmış. O (ə) ona tapşırır ki, həyəcan keçirməsin və narahat olmasın və Məryəmə bildirir ki, olduğu yerin aşağısında bulaq axır ki, ondan içib yanğısını söndürə bilər. O (ə) həmçinin ona xurma ağacını silkələyib üstünə töküləcək təzə, dadlı və faydalı xurmalardan götürüb yeməyi tapşırır.",{"from":176,"to":176,"text":1144},"Xurmalardan ye, bulaq suyundan iç və İsanın dünyaya gəlməsinə sevin. Bu ayə ona dəlalət edir ki, Məryəm uşaq doğularkən ağrılardan xilas edilmişdi və yemək-içmək tapmışdı. Lakin o hələ bilmirdi ki, insanlar buna necə yanaşacaqlar və buna görə də mələk ona tapşırır ki, insanlarla rastlaşanda onlara işarə ilə başa salsın ki, o, susmaq andı içmişdir. O (ə), Məryəmə adamlarla danışmağı qadağan etmişdi ki, onu onların söz və danışıqlarından xilas etsin. Susmaq vədi o zaman ibadət ayinlərindən biri idi və Məryəmin qəbilədaşları bunu bilirdilər. Allah ona insanlar qarşısında özünə haqq qazandırmağı əmr etməmişdi, çünki onlar onsuz da onun sözlərinə inanmayacaqdılar. Onun vəziyyətində özünə hər hansı bir formada bəraət qazandırmağa çalışmaq mənasız olacaqdı. Amma bu bəraət sözlərini beşikdə olan körpə dil açıb söyləsəydi, bu onun məsumluğunun ən böyük dəlili olardı.\n\nƏgər ərə getməmiş bir qadın insanlara bir uşaq gətirib desə ki, onun atası yoxdur, onda insanlar ona, qadının sözlərinin doğruluğunu təsdiq edən bir neçə şahidi olsa belə, inanmazlar. Buna görə, Məryəmin günahsız olmasının dəlili ecazkar bir möcüzə olmalı idi ki, o da, öz növbəsində, qadının körpəsinin möcüzəvi doğulmasından az əhəmiyyət kəsb etməməliydi. Belə bir möcüzə, İsanın (ə) hələ körpə çağında dil açıb danışması oldu.",{"from":183,"to":190,"text":1146},"Məryəmin doğuşdan sonrakı qanaxmaları kəsldikdən sonra o, körpəsi qucağında öz doğmalarının yanına gəldi. O öz günahsızlığına və paklığına əmin idi və buna görə deyilənlərə xüsusi əhəmiyyət vermədi. Onlar zinaya yol verdiyini güman edərək deyirdilər ki, Məryəm böyük və dəhşətli günah işlətmişdir. Halbuki həmin günahın Məryəmə heç bir aidiyyəti yox idi. Onlar onu Harunun bacısı adlandırmışdılar və bu ayənin aydın mənasından bəlli olur ki, Məryəmin doğma qardaşının adı belə imiş. Onlar Məryəmə həm də xatırladırlar ki, onun valideynləri mömin insanlar idilər və heç kim onların yaramaz günah sahibləri olduqlarına şahidlik edə bilməzdi. Əlbəttə, onlar adamların Məryəmi ittiham etdikləri zinakarlıqdan uzaq adamlar idilər. Onlar təəccüb edirdilər: necə olub ki, o, öz valideynlərinə qətiyyən belə oxşamır və onların heç vaxt törətmədiklərini törədib? Onların təəccübünün səbəbi onda idi ki, övladlar, adətən, valideynlərinin mömin və günahkar olmalarından asılı olmayaraq, onlara bənzəyirlər. Onların sözlərindən məlum olur ki, onlar gördüklərinə son dərəcə təəccüblənmişdilər. Belə olduqda, Məryəm öz uşağına işarə edərək, onunla danışmalarını təklif etdi.",{"from":197,"to":197,"text":1148},"Məryəm ona əmr edildiyinə görə, insanlar onunla danışmağa cəhd göstərdikdə, insanlarla işarə ilə danışaraq onlara susmağa and içdiyini anlatmalı idi. O, işarə ilə körpəsini göstərib, onunla danışmalarını təklif etdikdə, adamlar onun rəftarına təəccübləndilər, çünki bir qayda olaraq, körpələr danışmağı bacarmırlar. Elə bu vaxt körpə dilləndi:",{"from":204,"to":211,"text":1150},"O (ə) insanlara müraciət edərək, özünü Allahın qulu adlandırır. O (ə) bildirir ki, ilahi keyfiyyətlərə malik olmadığı kimi, allahların oğlu da deyildir. Həqiqətən də, Fövqəluca Allah, özünü Allahın qulu adlandıran İsa peyğəmbərə (ə) açıq-aşkar zidd olan xristian uydurmalarından sonsuzluğadək uzaqdır. Lakin buna baxmayaraq xristianlar özlərini onun (ə) davamçıları adlandırırlar. İsa (ə) Allahın qədərinə uyğun olaraq, ona (ə) Kitab əta ediləcəyindən də bəhs edir. Bütün deyilənlərdən aydın olur ki, elə əvvəlcədən o (ə) özünü Allahın qulu adlandırmışdır. Allah ona (ə) Müqəddəs Kitabı öyrətmiş və onu (ə) peyğəmbərlərindən biri etmişdir. Bununla da o (ə), Allahın ona (ə) bəxş etdiyi qüsursuz məziyyətləri haqqında xəbər vermişdir. Sonra o (ə), ətrafındakılara verəcəyi faydadan danışaraq deyir ki, Allah onu (ə), harada olmasına fərq qoymayaraq, mübarək etmişdir. O (ə) bildirir ki, istənilən vaxtda və yerin istənilən guşəsində o (ə) insanları xeyirxahlığa öyrədəcək, onları doğru yola çağıracaq, cinayətlərdən çəkindirəcək və onların arasında Haqqı sözü və əməli ilə təbliğ edəcəkdir. Bu isə o deməkdir ki, onunla (ə) yol yoldaşı və ya müsahibi olan hər hansı bir insan, onunla (ə) ünsiyyətə sevinər və bundan faydalanardı.\n\nO (ə) həmçinin xəbər verir ki, Allah ona (ə) namaz qılmağı və sədəqə verməyi tapşırmışdır. Bu isə onu göstərir ki, Allah ona (ə) Rəbbi qarşısında vəzifələrini qüsursuz yerinə yetirmək hökmü vermişdir. Bunlardan ən mühümü – namaz və habelə insanlar qarşısındakı vəzifələridir ki, onların da ən mühümü – sədəqədir. İsa (ə) bu sözləri ilə xüsusilə vurğulayır ki, Rəbbinin tapşırıqlarını və Onun ehkamlarını yerinə yetirmək niyyətindədir.",{"from":218,"to":218,"text":1152},"Allah mənə nəsihət etdi ki, ananla yaxşı rəftar edəsən və ən yüksək səviyyədə onun qayğısına qalasan və mən də onun qarşısında qüsursuz olaraq öz borcumu yerinə yetirəcəyəm, çünki o – şərəfli və ləyaqətli qadındır və elə buna görə də mənim anamdır. O, məni bu dünyaya gətirdiyinə, mənim üçün çoxlu başqa əziyyətlər çəkdiyinə görə mən onun qarşısında çox borcluyam. Allah məni Ona ibadət etməkdən təkəbbürlə boyun qaçıran və Onun yaratdıqlarına təşəxxüslə yanaşanlardan biri etmədi. Allah həm də məni nə bu dünya həyatında, nə də ölümdən sonra xoşbəxtliyi görməyənlərdən də biri etmədi. Əksinə, Allah məni Rəbbi qarşısında itaətkar olan və alçalan, Onun qullarından özünü uca tutmayan müti bir qul etdi. O məni və mənim davamçılarımı həm bu həyatda, həm də ölümdən sonra bəxtəvər etdi. Öz qüsursuz və tərifəlayiq məziyyətlərini sadaladıqdan sonra, o (ə) dedi:",{"from":224,"to":224,"text":1154},"Allah mənə rəhm etmiş, mənə alicənablıq göstərmiş və bunların sayəsində mən şərdən, şeytanın fitnələrindən və mən bu dünyaya gələn gün cəzadan qorunmuşdum və bütün bunlardan həyatla vidalaşacağım gündə də, dirildiləcəyim gündə də qorunacağam.\n\nBuradan aydın olur ki, dirilmənin və Cəhənnəm məkanının dəhşətləri İsa peyğəmbərə (ə) toxunmayacaq. O (ə), Səadət və bəxtiyarlıq Diyarının sakinləri arasına düşəcəkdir. Bu ecazkar nitq böyük bir möcüzə və onun (ə) həqiqətən də Allahın qulu və Onun elçisi olduğunun parlaq sübutu idi.",{"from":216,"to":216,"text":1156},"Məryəm oğlu İsa (ə) belə gözəl məziyyətlərə malikdi. Onlara şübhə etmək mümkün deyil, çünki bu sözlər – həqiqətdir və məhz buna görə Allah onu (ə) belə səciyyələndirmişdir. Allahın nitqi ən doğru və ən gözəldir. Bu, İsa peyğəmbər (ə) haqqında həqiqətdir. O ki, qaldı fasiqlərin onun (ə) haqqında dediklərinə və bu həqiqətin ziddinə olanlara, onlar – uzaq başı, şübhə edilə bilinəsi mümkün olan, iftiradır, çünki onu təbliğ edənlər İsa peyğəmbər (ə) haqqında həqiqəti bilməyən insanlardır. Onlar öz sözlərinə şübhə etsələr də, öz şübhələrinin üstündə mübahisə etməkdə və onları müdafiə etməkdə davam edirlər. Bəziləri onu (ə) Allah adlandırırlar. Digərləri onu (ə) Allahın oğlu adlandırır. Üçüncülər isə onu (ə) “müqəddəs üçlüyün” üçüncüsü[4] adlandırırlar. Allah isə fasiqlərin Ona atdıqları iftiralardan və digər uydurmalardan sonsuzluğa qədər uzaqdır.",{"from":237,"to":237,"text":1158},"Allaha övladları olması yaramaz, çünki Rəbbin uşaqları ola bilməz. O zəngindir və həmdəlayiqdir, bütün məxluqlar isə Onun qullarıdır. Necə ola bilər ki, Onun qulları Onun uşaqlarına çevrilsinlər?! O, nöqsanlardan xalidir, heç nəyə möhtac deyil və uşaqlara da möhtac deyil. O, hər hansı bir mühüm və ya daha az mühüm qərar qəbul etdikdə, heç kim Ona onu gerçəkləşdirməyə mane ola bilməz. Bu Ona görə bir çətinlik yaratmır, çünki O, “Ol!” deyən kimi, istədiyi hər şey vücuda gəlir. Göylərdə və yerdə iradəsi danışıqsız və mütləq tərzdə yerinə Yetirilənə uşaq nəyə lazımdır?! Onun istədiyi hər şey o saat gerçəkləşir. Belə olduqda, İsanın (ə) dünyaya atası olmadan gəlməsində qəribə nə var ki?!",{"from":243,"to":243,"text":1160},"İsa (ə) xəbər verir ki, o (ə), Allahın qullarından ancaq biridir. Allah insanları yaratmış və onlara bəşər görkəmi vermiş, Öz məxluqlarını idarə edir və onların qədərinə uyğun olaraq talelərinə sərəncam çəkir. Sonra o (ə) əmr edir ki, insanlar Allaha ibadət etsinlər və bu yolda səy göstərsinlər. Bu o deməkdir ki, o (ə) Allahı Vahid Rəbb qəbul etmişdir, özü də, o (ə) birinci müddəanı sonuncunun dəlili kimi istifadə etmişdir. Sonra isə o (ə) bildirir ki, məhz bu yol – doğru yoldur və insanı Allahın yanına gətirir. Bu – Allahın elçilərinin və onların sadiq davamçılarının yoludur. Digər yollara gəldikdə isə, onların hamısı azğınlıq və aldanmadır.",{"from":249,"to":249,"text":1162},"Məryəm oğlu İsanın (ə) şübhə edilməsi mümkün olmayan əsl məziyyətlərini xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah xəbər verir ki, yəhudilər, xristianlar və digər yollarını azmış təriqətlər İsa peyğəmbər (ə) barədə bir-biriləri ilə mübahisə etməyə girişdilər. Bəziləri onu (ə) həddən artıq ucaltmağa, digərləri – onu hörmətdən salmağa başladılar. Bir sıra bidətçi baxışların tərəfkeşləri onu (ə) Allah adlandırdılar. Digər nəzər nöqtə sahibi olanlar isə onu (ə) Allahın Oğlu adlandırdılar. Daha digərləri qərara aldılar ki, o (ə) “müqəddəs üçlüyün” üçüncüsüdür. Yəhudilər və onların tayları isə onu (ə) Allahın elçisi kimi qəbul etməkdən belə boyun qaçıraraq, onu zina nəticəsində doğulmuş insan adlandırdılar.\n\nLakin bütün bu fərziyyələr yanlış və eyiblidir, çünki onlar şübhəli dəlillərə və həqiqəti qəbul etməmək kimi inadkarlıq istəyinə əsaslanırlar. Belə iddialar özülsüz və zəminsizdir, onlara etiqad edən hər bir kəs isə, ən sərt cəzaya layiqdir. Vay o kəslərin halına ki, Allaha və Onun elçilərinə iman gətirməkdən boyun qaçırmışlar! Vay o kəslərə ki, İsa peyğəmbərə (ə) iman gətirməkdən boyun qaçırdılar! Vay onların halına Qiyamət günündə, o gündə ki, insanların ilk və sonrakı nəslləri, habelə göylərin və yer üzünün bütün sakinləri Məhşər ayağında öz Xaliqi qarşısında toplanacaqlar! Bu, nəhəng sarsıntılar və böyük dəhşət günü olacaqdır və o zaman hər bir məxluq layiq olduğuna nail ediləcəkdir. Onda insanların aşkarda etdikləri və onların gizli saxladıqları hər şey aydınlaşacaq.",{"from":256,"to":256,"text":1164},"Həmin gün onlar azğınlığa etiqad etdiklərini və Allaha şərik qoşduqlarını etiraf edəcəklər. Onlar deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Biz gördük və eşitdik. Bizi geriyə qaytar ki, yaxşı işlər görək. Həqiqətən, biz qəti iman gətirdik” (Səcdə, 32\u002F12). Dirilmə günü onlar olduqları vəziyyəti aydın surətdə dərk edəcəklər. Lakin bu həyatda onlar açıq-aşkar azğınlıq içində idilər və bu azğınlığa haqq qazandırmaq isə mümkün deyil, çünki onlar haqdan ya şüurlu surətdə üz çevirir və iman gətirməkdən inadla boyun qaçırırdılar, ya da haqqı dərk etmək imkanları olduğu halda, azğınlığa və cinayətlərə üstünlük verirdilər və nəyin haqq, nəyin isə yalan olmasını ayırd etməyə can atmırdılar.\n\nDiqqət yetirilməli haldır ki, Allah əvvəlcə müxtəlif qruplaşmaların İsa peyğəmbər (ə) barəsində yekdil rəyə gələ bilmədiklərindən xəbər verir, sonra isə iman gətirməkdən boyun qaçıranları lənətləyir. O, bütün qruplaşmalarının hamısını lənətləmir, çünki onların arasında haqqa etiqad edən və İsanı (ə) Allahın qulu və Onun elçisi adlandıran qrup da vardır. Bu qruplaşmanın tərəfdarları ona (ə) layiqincə iman gətirmişdilər və onun (ə) sadiq ardıcılları olmuşdular. Onlar – həqiqi möminlər idilər və Allahın lənəti onlara aid deyildi. Həqiqətən, o, ancaq iman gətirməkdən boyun qaçıranların üstünə düşür.",{"from":261,"to":261,"text":1166},"Xəbərdarlıq adı altında gələcək dəhşətli hadisə barəsində öncədən bildirmə, o hadisənin təsviri və ondan ehtiyatlanmaq nəzərdə tutulur. Allahın qullarının bilməli olduqları ən mühüm hadisə isə, Kədər və peşmançılıq Günüdür. Həmin Gün məxluqların taleyi həll ediləcəkdir. Allah insanların ilk və sonrakı nəsllərini böyük toplantı yerində[5] bir yerə yığacaq və onların hər birindən törətdikləri əməllərə görə hesabat tələb olunacaqdır. Bax o zaman Allaha iman gətirən və Onun elçilərinin yolu ilə gedən hər bir kəs səadətə nail olacaq və bir də heç vaxt kədərlənməyəcəkdir. Allaha iman gətirməkdən və Onun elçilərinin yolu ilə getməkdən boyun qaçıran hər kəs isə bədbəxt olacaq və bir daha heç vaxt sevinməyəcəkdir. Bu adamlar başlarını itirəcək və ailələrindən məhrum olacaqlar. Onlar o dərəcədə qəmə və kədərə qapılacaqlar ki, ürəkləri parçalanmağa başlayacaq. Rəbbinin lütfkarlığından və Cənnət bağlarından məhrum olmuş və Allahın qəzəbinə və Cəhənnəmdə əbədi işgəncələrə layiq görülmüş və bunların dəyişilməyəcəyini və xeyirxah əməllər işlətmək üçün bir daha yer həyatına qayıda bilməyəcəklərini artıq bilən insanın qəm-qüssəsindən daha pis şey nə ola bilər?!!",{"from":267,"to":267,"text":1168},"Yer sakinlərinin qismətinə belə yazılmışdır, lakin onların çoxu öz taleləri üzərində düşünmürlər və bu mühüm məsələyə əhəmiyyət vermirlər. Hətta əgər onlar bu barədə düşünsəydilər belə, bundan özləri üçün fayda əldə edə bilməzdilər, çünki haqqa göstərdikləri laqeydlik onların gözlərini örtmüş və ağıllarını çaşdırmışdı. Onlar Allaha inanmır və Onun elçilərinin yolu ilə getmirlər, çünki onlar özlərini bütövlüklə ancaq maddi həyata həsr etmişlər. Dünya nemətləri, fani və keçici zövq verməsinə baxmayaraq, onlara iman gətirməyə mane olur. Yer sakinləri yeri tərk edəcək və onun birincidən sonuncuya qədər bütün nemətlərindən məhrum olacaqlar. Onlar bir-birilərindən ayrılacaqlar və o zaman Allah həm yerin, həm də onun var-dövlətinin varisi olacaq. Sonra isə O, insanları Öz dərgahına qaytaracaq və onlardan etdikləri əməllərinə görə haqq-hesab tələb edəcək. Onlar əldə etdikləri və itirdikləri hər şeyə görə cavab verməli olacaqlar və əgər insan xeyirxahlıq etmişsə, o, Allaha həmd etməlidir. Yox əgər o, şər işlərə yol vermişsə, onda özündən başqa heç kimi qınamamalıdır.",{"from":274,"to":274,"text":1170},"Bu Kitab ən şərəfli, ən ləyaqətli və ən ucadır. Bu – aydın Kitab və müdrik Xatırlatmadır. Onda xatırlanan istənilən rəvayətlər ən doğru, ən ləyaqətli və ən faydalıdır. Onda yada salınan hər hansı hökmlər və haramlar ən ədalətli və ən qərəzsizdir. Xatırlanan hər hansı vədlər və təhdidlər ən doğru, ən layiqli, ən müdrik, ən ədalətli və ən mərhəmətlidir. Məhz buna görə bu Kitabda barələrində bəhs edilən peyğəmbərlər və elçilər (onlara Allahın salavatı və salamı olsun!), onun üstündən sükutla keçdiyi peyğəmbərlərdən üstündürlər. Quranda adları dəfələrlə təkrarlanan peyğəmbərlərin tarixi təsdiq edir ki, bəzi peyğəmbərlər digərlərini ötüb keçmiş və daha yüksək pillə tutmağı bacarmış və daha şərəfli əməllər yerinə yetirmişlər. Onlar buna, Allaha məhəbbətlə və tövbə ilə ibadət etmələri, Onun qarşısında və Onun qulları qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirmələri, insanları Rəbbin yoluna dəvət etmələri və yolları üstündə çıxan çətinlikləri səbirlə qarşılamaları sayəsində nail olmuşlar.\n\nBu surədə Allah Özünün bir neçə peyğəmbərindən bəhs edir və Peyğəmbəri Muhəmmədə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) tapşırır ki, onları xatırlatsın, çünki onların yada salınması Allaha həmd etmək və Onun elçilərinin ünvanına təriflər söyləmək və həm də Onun onlara yönəldilmiş mərhəmətini və iltifatını etiraf etmək deməkdir. Bu ayə müsəlmanları Allahın peyğəmbərlərinə iman gətirməyə, onları qəlbən sevməyə və onların yolu ilə getməyə çağırır.\n\nBu peyğəmbərlərdən biri də İbrahim (ə) idi. Allah onu (ə) ən sadiq insan və peyğəmbər adlandırır. Ən sədaqətli[6] o insanı adlandırmaq olar ki, o, təkcə həqiqəti danışsın, mömin insanın qəbul etdiklərini qəbul etsin, sözləri, əməlləri və məziyyətləri həqiqətə uyğun olsun. Bu, insan, onun qəlbində kök atmış, onu tərbiyə etmiş və onda sarsılmaz iman yaratmış və onu qüsursuz mömin əməllər yoluna yönəltmiş dərin biliklər sahibi olduqda, mümkünləşir. İbrahim (ə), Muhəmməd Peyğəmbərdən (s.ə.s.) sonra, Allahın peyğəmbərlərinin (onlara salam olsun!) ən yaxşısı idi. O (ə), bir çox şərəfli xalqların üçüncü ulu babası idi və Fövqəluca Allah onun (ə) nəsllərini peyğəmbərlik və Kitab sahibləri etdi. O (ə) insanları Allahın yoluna gəlməyə çağırır və məruz qaldığı böyük əzab-əziyyətlərə səbirlə dözürdü. O (ə) yaxın və tanış olmadığı insanlar arasında haqqı təbliğ edir və əlindən gələn hər şeyi edirdi ki, öz atasını haqq dinə gətirsin. Elə buna görə sonra Fövqəluca Allah buyurur:",{"from":280,"to":280,"text":1172},"O (ə), bütpərəstliyi ifşa etməyə başlayaraq, atasından soruşur ki, niyə o, hərəkətləri və keyfiyyətləri qüsurlu olan heykəllərə pərəstiş edir? Onlar eşitmirlər, görmürlər və onlar onları ilahiləşdirənlərə nə fayda verə, nə də zərər vura bilməzlər. Bundan başqa, onlar hətta özlərinə belə nə fayda verə, nə də ziyan vura bilmirlər. Əgər kimsə onlara ziyan vurmaq istədikdə, onlar özlərini müdafiə edə bilmirlər. Bu, hərəkətləri və keyfiyyətləri nöqsanlardan ibarət olan bütlərə sitayiş edənlərin ibadətinə parlaq və inandırıcı bir dəlil olmaqla nəinki təkcə Allahın qanunlarına, həm də sağlam təfəkkürə də ziddir. İbrahim peyğəmbərin (ə) sözlərindən aydın idi ki, insanlar qüsursuz sifətlərə malik olana, insanlara fayda verənə və onları şərdən qoruyana ibadət etməyə haqlı idilər və bunu etməli idilər. Əlbəttə ki, bu məziyyətlərə malik olan təkcə Fövqəluca Allahdır.",{"from":92,"to":92,"text":1174},"Ey ata! Mənə kin bəsləmə və demə ki, mən – “sadəcə sənin oğlunam və səni bundan artıq tanımıram”. Allah mənə, sənə vermədiyi, bilik vermişdir. Əgər sən mənim ardımca gəlsən, səni doğru yolla apararam. Bu yol – şəriki olmayan bir Allaha ibadət və tam itaət etməkdən ibarətdir.\n\nİbrahim peyğəmbərin (ə) sözləri xeyirxahlıq və mərhəmət dolu idi. O (ə) bunları heç gizlətmək də istəmirdi. O (ə) atasına demirdi ki, “mən savadlı adamam, sən isə sadəcə nadan məxluqsan”. O (ə) atasına demirdi ki, o, haqq barəsində heç nə bilmir. O (ə) öz atasına izah etmək üçün ən yumşaq və mehriban ifadələr istifadə edir və bildirirdi ki, onların hər ikisinin müəyyən bilikləri vardır. Lakin ona vəhy edilmiş biliklər atasına məlum deyildi. O (ə) atasını bu minvalla inandırmağa çalışırdı ki, onun (ə) dəlillərini düzgün qəbul etsin və haqqa tabe olsun.",{"from":293,"to":293,"text":1176},"Şeytana sitayiş etmə, çünki kim ki, tək Allaha ibadətdən boyun qaçırır, o iblisə səcdə etməyə başlayır. Axı Fövqəluca Allah bu barədə belə buyurmuşdur: “Məgər Mən, ey Adəmin oğulları, sizə deməmişdimmi ki, sizin açıq-aşkar düşməniniz olan iblisə ibadət etməyəsiniz!” (Yasin, 36\u002F60). Şeytan Mərhəmətli Allahın hökmlərinə itaətsizlik göstərdi və buna görə kim ki, onun izi ilə gedir şeytanın tərəfdarına çevrilir, Allaha itaətdən çıxır və şeytanın özünə oxşayır. Bu ayədə Allah Özünü Mərhəmətli adlandırır ki, sözə baxmamaq və itaətsizlik insanı Allahın mərhəmətindən uzaqlaşdırır və onun qarşısında Allahın rəhm qapılarını bağlayır. Eyni zamanda Allaha itaət Onun mərhəmətinə layiq olmağın ən əzəmətli vasitələrindən biridir. Məhz buna görə, sonra İbrahim peyğəmbər (ə) demişdir:",{"from":241,"to":241,"text":1178},"Əgər sən bundan sonra da kafirliyə etiqad etsən və zalımlıq göstərsən, onda Allahın cəzası səni yaxalaya bilər. Belə olduqda, sən həm bu dünyada, həm də ölümdən sonra şeytanın əlaltısı olarsan. Sən ən böyük alçaldılmaya məruz qalar və çox alçaqlığa düşərsən. Allahın sevimlisi İbrahim (ə) bu sözləri ilə atasını haqq dinə gətirməyə cəhd göstərirdi. O (ə) ardıcıl olaraq hərəkət edirdi: sadədən başlayaraq, sonra mürəkkəb dəlillərə keçirdi. O (ə) atasına deyir ki, onun müəyyən bilikləri vardır və bu ona oğlunun yolu ilə getməyi vacibləşdirir. O (ə) atasına izah edir ki, əgər o, onun (ə) yoluna gəlsə, düzgün seçim edər və doğru yola gəlmiş olar. Sonra o (ə) atasını şeytana ibadət etməkdən əl çəkməyə çağırır və ona belə ibadətin zərərli nəticələrini açıqlayır. Daha sonra o (ə) atasını xəbərdar edir ki, əgər o öz baxışlarından əl çəkməzsə, cəzaya və Allahın qəzəbinə məruz qalar və şeytanın dostuna çevrilər. Lakin saleh peyğəmbərin (ə) moizələri onun (ə) bədbəxt atasına heç bir fayda vermədi və o, nadan müşrikin verə biləcəyi cavabı verdi.",{"from":305,"to":305,"text":1180},"O, özünün qayalardan və daşlardan çapılmış “allahları” ilə fəxr edirdi və İbrahimi (ə) onlara ibadət etməkdən boyun qaçırdığına görə, qınamağa başlamışdı. Bütün bunlar onun dərin nadanlığından və dəhşətli kafirliyindən xəbər verir. O, daş heykəllərə sitayiş etməsi ilə lovğalanırdı və ətrafındakıları da buna dəvət edirdi. O, oğlunun sözlərini eşitdikdə, bütlərini təhqir etməkdən və atasını tək Allaha ibadət etməyə çağırmaqdan əl çəkmədiyi təqdirdə, onu (ə) daş-qalaq edəcəyi ilə hədələyir. Sonra o, ona (ə) onunla danışmağı uzun müddətə qadağan edir. İbrahim peyğəmbərin (ə) cavabı Mərhəmətli Allahın mömin qullarının cahillərə verdiyi layiq bir cavab idi. O (ə) atasını təhqir etmək istəmədi. Əksinə, o (ə) səbirlilik göstərdi və ona bircə təhqiramiz söz belə demədi.",{"from":311,"to":311,"text":1182},"Sən məndən təhqirlər, kobudluq və sənə xoş gəlməyən nə varsa, eşitməyəcəksən. Mən ara vermədən Allahdan xahiş edəcəyəm ki, səni doğru yola yönəltsin və sənə əfv bəxş etsin, çünki sən Allahın bağışlamasına, doğru yola qədəm qoyduğundan sonra ancaq layiq olacaqsan. Mənə qaldıqda isə, Allah mənə həmişə mərhəmətli və lütfkar olmuşdur və mənə həmişə qayğı göstərir.\n\nİbrahim peyğəmbər (ə) həqiqətən də Allaha dua edirdi ki, onun (ə) atasını bağışlasın və doğru yola yönəltsin. O (ə) başa düşəndə ki, atası Allahın düşmənidir və onun (ə) duaları ona heç bir fayda verməyəcəkdir, onda o, atası üçün bir daha bağışlanma istəməkdən vaz keçdi və atasının cinayətlərinin bağışlanması fikrindən əl çəkdi. Allah bizə əmr etmişdir ki, bu şərəfli elçisinin yolu ilə gedək və İslamı onun (ə) təbliğ etdiyi kimi təbliğ edək. Bu isə o deməkdir ki, biz haqqı yaymaq üçün biliklərlə, hikmətlə, xoş rəftarla, sadəliklə və ardıcıllıqla silahlanmalıyıq. Biz yüngül suallardan başlayıb, sonra tədricən daha mürəkkəb məsələlərə keçməli, bu prinsipə səylə riayət etməli və ona ikrah hissi bəsləməməliyik. Biz həm də, haqqın təbliğatçılarının qismətinə düşən hər hansı çətinliyə mətanətlə dözməyə hazır olmalıyıq, çünki insanların çoxu onlara həm sözlə, həm də əməlləri ilə əziyyət verirlər. Biz belə insanlara qarşı mərhəmətli olmalı və onları, verdikləri əziyyətə, incikliklərə görə bağışlamağı bacarmalı və sözümüz və işlərimizlə onlara hətta yaxşılıq göstərməliyik.",{"from":317,"to":317,"text":1184},"İbrahim (ə) öz xalqını və atasını haqq dini qəbul edəcəklərindən əlini üzdükdə, o, onları tərk etmək və daş bütlərdən uzaqlaşmaq qərarına gəldi. O (ə) bəyan etdi ki, duaları ilə daima Allaha müraciət edəcək, Allahın onu (ə) xoşbəxtliyə çıxaracağı, dualarına cavab verəcəyi və onun (ə) yaxşı əməllərini qəbul edəcəyi ümidi ilə Ona ibadət edəcək, köməyi Ondan diləyəcək. Hər bir kəs, alçaq nəfslərinə üstünlük verən, moizələrdən faydalanmayan, öz azğınlığının zülmətində dolaşan öz yaxınlarını İslama dəvət etməkdən əlini üzdükdə, məhz belə etməlidir. Dəvətçi belə insanlarla rastlaşdıqda, ilk növbədə, öz qəlbini xeyirxahlaşdırmaq, Rəbbinə dua edərək etdiyi yaxşılıqları qəbul etməsini diləmək və şərdən və onun tərəfkeşlərindən uzaqlaşmaq qayğısına qalmalıdır.",{"from":323,"to":323,"text":1186},"İnsan həmişə vətənindən, sevdiyi yerlərdən, qohumlarından və həmqəbilələrindən ayrılarkən son dərəcə həyəcan keçirir. Bunun səbəbləri çoxdur və onların arasında, xüsusilə, onun doğma yerləri ilə bərabər ona kömək edən və onu müdafiə edən insanları tərk etməsidir. Lakin əgər insan bir şeyi Allah xatirinə tərk edirsə, onda Allah onun itkisini ona mütləq artıqlaması ilə ödəyir. Buna görə, İbrahim (ə) öz xalqını tərk etdikdə, Fövqəluca Allah ona (ə) İshaqı və Yaqubu bəxş etdi və onların hər ikisi də Allahın peyğəmbəri oldular. Bu mömin insanların hər birini Allah Səmavi Vəhylə şərəfləndirdi, onlara peyğəmbərlik vəzifəsi həvalə etdi və onları aləmlərin sakinləri üzərində ucaltdı.",{"from":329,"to":329,"text":1188},"Allah, peyğəmbərləri İbrahimə (ə), İshaqa (ə) və Yaquba (ə) Öz mərhəmətini nəsib etdi. Bu ifadə ilə Allahın onlara rəhmini qismət etməsi, onlara faydalı bilikləri öyrətməsi, onları xeyirxah əməllər işlətməyə ruhlandırması, onlara bütün dünyaya yayılan və bəşəriyyətə xeyli peyğəmbərlər və möminlər hədiyyə edən çoxsaylı nəsllər verməsi nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı Allah insanlara onların haqqında gözəl və şanlı bir xatirə qismət etmişdir və bu özü də onlara göstərilən mərhəmətdən irəli gəlirdi. Məsələ orasındadır ki, Allah hər bir mömin insan haqqında onun xeyirxahlığının dərəcəsindən asılı olaraq insanlar arasında yaxşı rəy yayacağını vəd etmişdir. İbrahim (ə), İshaq (ə) və Yaqub (ə) təqlid edilməyə layiq olan möminlər idilər və buna görə də, Allah onların gerçək şan-şöhrətini dünyanın hər tərəfinə yaymışdı. Ləyaqətli insanlar bu peyğəmbərləri (onlara Allahın salamı olsun!) yaxşı sözlərlə yad edir və onlara səmimi münasibət bəsləyirlər. Bunun sayəsində İbrahim (ə), İshaq (ə) və Yaqub (ə) doğru yolla getməyə səy göstərənlərin hamısı üçün nümunə olmuşlar və adı insanların qəlbini tərk etmir. Budur Allahın mərhəməti – onu istədiyinə bağışlayır. Həqiqətən, O, Böyük Mərhəmət Sahibidir!",{"from":334,"to":334,"text":1190},"Ey Muhəmməd! Bu Böyük Kitabda İmran oğlu Musa peyğəmbəri (ə) da yada sal! Beləliklə, sən ona (ə) ehtiram göstərmiş olarsan, onun (ə) xeyirxah adını şərəfləndirərsən, göstərdiyi xidmətlərini və kamil məziyyətlərini xatırlayarsan. O (ə) seçilmiş elçi və peyğəmbər idi. Ərəb sözü olan “muxləs” – “seçilmiş” deməkdir. Buradan belə çıxır ki, Fövqəluca Allah Musa peyğəmbəri (ə) seçmiş və onu (ə) aləmlərin sakinlərindən ucaltmışdır. Lakin Müqəddəs Quranın bir oxunuşunda bu “muxlis” kimi səslənir ki, bu - “səmimi” mənasını verir. Bu halda həmin söz peyğəmbərin (ə) niyyətlərinin təmiz, əməllərinin isə Allah xatirinə səmimi olduğunu bildirir. Hər iki məna Musa peyğəmbərə (ə) aiddir, çünki Allah onu (ə) səmimiliyinə və sədaqətinə görə seçmişdi. Məhz bu keyfiyyətlər onun Allahın elçisi seçilməsinə səbəb olmuşdu. Əgər insan səmimiliyə malikdirsə və Allahın seçilmişi olmaq haqqına layiqdirsə, onda onun səciyyələndirilməsi üçün daha şərəfli keyfiyyətlər tapmaq mümkün deyil.\n\nAllah Musanı (ə) peyğəmbər və elçi adlandırır. Peyğəmbər olaraq o, öz Rəbbindən vəhylər alırdı. Elçi kimi isə, o (ə) Rəbbinin sözlərini insanlara çatdırır və onları dinin əsas və fərdi qanunlarını öyrədirdi. Peyğəmbərlik vəzifəsi onu (ə) Allahla, elçi vəzifəsi isə onu (ə) insanlarla bağlayırdı. Bu, Musanın (ə) yeganə üstünlüyü deyildi, çünki Allah onu (ə) ən şan-şöhrətli və ən yaxşı vəhy forması ilə şərəfləndirmişdi – Allah onu (ə) Özünə yaxınlaşdırmış və onunla (ə) söhbət etmişdi. Bu məziyyət onu (ə) peyğəmbərlər və elçilər cərgəsində fərqləndirmişdi və o (ə) “Rəhmanın kəlamı” təxəllüsünə layiq görülmüşdü və buradan aydın olur ki, o (ə) vasitəsiz olaraq Mərhəmətli Allahla birbaşa söhbət etmişdir. Bax elə buna görə sonra Quranda deyilir:",{"from":99,"to":99,"text":1192},"Bir şərhə görə, nida Musanın (ə) sağ tərəfində qalan dağın tərəfindən gəlmişdi. Digər bir şərhə görə isə, ərəbcə “əymən” sözü “mübarək” mənasını bildirir. Bu şərh Fövqəlucanın aşağıdakı kəlamı ilə də təsdiq olunur: “... Od içində olan da, onun ətrafındakılar da mübarəkdir...” (Nəml, 27\u002F8). Sonra Allah Musanı (ə) yavaşcadan yaxına çağırır. Ərəbcə “nida” sözü “ucadan çağırış” mənasını verdiyi halda, “nica” sözü “sakit çağırış” mənasındadır. Məhz bu iki söz şərh etdiyimiz bu ayədə istifadə edilmişdir. Ayə, Allahın həm ucadan, həm də pıçıltı ilə danışmağa qadir olduğunu təsdiq edir. Sünnə və camaat əhli, cəhmiyəçilərdən, mötəzilələrdən və digər bidətçi təriqət tərəfdarlarından fərqli olaraq, bu baxışlara etiqad edirlər.",{"from":285,"to":285,"text":1194},"Musanın (ə) ən böyük məziyyətlərindən biri də onun (ə) öz qardaşı Haruna (ə) qayğı göstərməsi idi. O (ə) Allahdan xahiş edir ki, qardaşını da elçi etsin ki, onunla peyğəmbərlik vəzifəsini birgə yerinə yetirsinlər. Allah onun (ə) duasını qəbul edir və Öz mərhəməti sayəsində Harunu da peyğəmbər edir. Buradan belə aydın olur ki, Harunun peyğəmbərliyi Musanın (ə) fəaliyyətindən asılı idi və Haruna (ə) qardaşına kömək göstərmək və onu müdafiə etmək əmr olunmuşdu.",{"from":235,"to":235,"text":1196},"Ey Muhəmməd! Müqəddəs Quranda böyük peyğəmbər və ərəblərin ulu babası olan İsmayılı (ə) da yada sal! Bu xalq ona görə ən yaxşı və ən şərəflidir ki, onların arasından Adəmin oğullarının ən yaxşısı – Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) çıxmışdır. İsmayıl peyğəmbərə (ə) gəldikdə isə, o öz vədlərini qüsursuz icra edərdi və eləcə də öz vəzifələrini yerinə yetirərdi. Bu məziyyət ona dəlalət edir ki, o (ə), Allah qarşısında və Onun qulları qarşısında özünün bütün öhdəliklərini yerinə yetirərdi. O (ə) verdiyi sözə axıra qədər sadiq qalırdı, hətta atasına da söz vermişdi ki, onu qurban kəsəndə buna səbirlə dözəcəkdir. O (ə) demişdi: “... “Ey ata! Sənə hökm ediləni yerinə yetir. Əgər Allah istəsə, sən mənim səbirlə dözənlərdən olduğumu görəcəksən” (Saffat, 37\u002F102). O (ə) atasına (ə) imkan verdi ki, Allahın iradəsini yerinə yetirsin və insanın qismətinə düşə biləcək ən böyük sınaqdan keçdi. Lakin bu onun (ə) yeganə məziyyəti deyildi. Allah onu peyğəmbər və elçi adlandırmışdı və onu (ə) Öz məxluqlarının ən gözəl sırasında yerləşdirmişdi, çünki peyğəmbərlik insanın layiq görüldüyü ən böyük şərəfdir.",{"from":355,"to":355,"text":1198},"O (ə) ailə üzvlərinin Allahın hökmlərini yerinə yetirmələrinin qayğısına qalır və onlara namaz qılmağı və zəkat verməyi əmr edirdi. Namaz qıldıqda onlar haqq olan Allaha səmimiyyətlə ibadət edir, sədəqə paylayanda isə, Allahın qullarına xeyirxahlıq edirdilər. Buradan belə nəticə çıxır ki, İsmayıl peyğəmbər (ə) nəinki öz qəlbini nəcibləşdirir. Həm də bunda ətrafındakılarına da kömək edirdi. İlk növbədə isə o, ailə üzvlərinin kamilləşməsinə yardım göstərirdi, çünki onların onun (ə) moizələrinə, başqa insanlardan daha çox haqqı var idi. Fövqəluca Rəbb peyğəmbərindən razı idi, çünki o (ə) daima can atırdı ki, Onun mərhəmətini qazansın və bu yöndə səylə çalışırdı. Allah da onu (ə) seçdi, onu ən yaxın möminlərindən biri etdi, ondan razı qaldı və hər şeyi etdi ki, o (ə) da öz Rəbbindən razı olsun.",{"from":362,"to":362,"text":1200},"Ey Muhəmməd! Kitabda İdrisi (ə) də yada sal ki, ona (ə) ehtiram göstərilsin və onun (ə) qüsursuz məziyyətləri şərəfləndirilsin. O (ə) sadiq bir insandı, çünki təkcə doğru sözü danışardı, kamil biliklərə və möhkəm etiqada malik idi. Xeyirxah işlər görərdi. Bunlarla yanaşı isə o (ə) Səmavi Vəhy və peyğəmbər öyüdnamələri[7] ilə şərəfləndirilmişdi.",{"from":369,"to":369,"text":1202},"Allah onun (ə) adını aləmlərin sakinləri arasında şöhrətləndirdi və onu (ə) yaxın möminlərlə bir sırada yerləşdirdi. Bunun sayəsində İdris peyğəmbər (ə) şöhrət sahibi oldu və yüksək vəzifə əldə etdi. Bu möhtərəm peyğəmbərlər və seçilmiş elçilər haqqında xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah onların üstünlüyünü və tutduqları yüksək vəziyyəti xüsusilə vurğulayır və buyurur:",{"from":375,"to":375,"text":1204},"Allah onlara bəxş etdiyi Öz neməti ilə lütfkarlıq göstərmişdir ki, buna Onun yaratdıqlarının heç biri layiq görülməmişdi. O, onları peyğəmbərlər və elçilər etdi və bizə də buyurdu ki, Ondan bizi nemət bəxş etdiklərinin doğru yoluna yönəltməsinə dua edək. Fövqəluca buyurur: “Allaha və Onun Elçisinə itaət edənlər peyğəmbərlər, sadiq kişilərlə, şəhidlərlə və Allahın nemət verdiyi möminlərlə birlikdə olacaqlar. Bunlar necə də gözəl yoldaşdırlar!” (Nisa, 4\u002F69). Bu peyğəmbərlər Adəmin, Huhun və onun ardıcıllarının, İbrahimin və İsrailin nəsllərindən idilər. Bu ailələr dünyada ən yaxşı ailələr idilər, çünki Allah onları seçib təmizləmişdi. Onlara Mərhəmətli Allahın qeybə aid, qeybi Bilənin sifətlərini təsvir edən və Qiyamət günündən, cəza və mükafatlandırmadan bəhs edən ayələrini oxuyanda onlar səcdəyə qapılır və zar-zar ağlayırdılar. Onlar səmavi ayələri mütiliklə dinləyir və dərk edirdilər və onların sayəsində ürəkləri imanla, qorxu və ümidlə dolurdu. Bu hisslər onları ağlamağa, tövbə etməyə və Fövqəluca Rəbb qarşısında səcdə qılmağa məcbur edirdi. Həqiqətən də, onlar Rəbbinin ayələrini karlar və korlar kimi dinləyənlərdən deyildilər.\n\nBu ayədə Allah özünü Mərhəmətli ona görə adlandırır ki, Müqəddəs Kitabların nazil edilməsinin Onun qulları üçün xeyirxahlıq və nemət olduğunu xüsusilə vurğulasın. Məhz səmavi vəhylərin vasitəsi ilə Allah insanları doğru yola yönəldir, onları korluqdan qurtarır, azğınlıqdan xilas edir və onları cahillikdən qoruyur.",{"from":298,"to":209,"text":1206},"Öz Rəbbinin lütfkarlığını qazanmağa səmimiyyətlə can atan və Onun qarşısında tövbə edən peyğəmbərləri xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah onlardan sonra gələn nəsllərdən xəbər verir. Onlar, özləri üçün nazil edilmiş hökmləri təhrif edərək doğru yoldan sapdılar, namaz qılmağı tərk etdilər, halbuki onlara bu ibadət mərasiminə qayğı ilə yanaşmaq və ona müntəzəm surətdə riayət etmək hökmü verilmişdi. Onlar namaza layiqincə diqqət yetirmədilər, sonra isə, baxmayaraq ki, namaz dinin dayağı, imanın və aləmlərin Rəbbinə sədaqətin meyarı, ən vacib dini hökm və möminin ən şərəfli məziyyəti idi, amma onu tamamilə tərk etdilər. Bu onu göstərir ki, onlar dinin digər hökmlərinə daha böyük etinasızlıqla yanaşırdılar. Bunun səbəbi isə onların öz pozğun istəklərinə tabe olmaları və təkcə öz şəhvətlərini təmin etməyə xüsusi diqqət yetirmələri olmuşdu. Onlar buna, Allah qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirməkdən daha çox üstünlük verirdilər və cəhd göstərirdilər ki, nəyin bahasına olursa olsun, istədiklərinə nail olsunlar və öz şəhvətlərini təmin etsinlər. Lakin lap yaxın vaxtlarda onlar əzabverici və işgəncəli cəzaya məruz qoyulacaqlar. Bu cəzadan təkcə tövbə edib iman gətirən və saleh əməllər işləyənlər xilas ola biləcəklər. Bu möminlər Allaha şərik qoşduqlarına, bidətçilik etdiklərinə və günahlar işlətdiklərinə görə tövbə edəcəklər. Onlar bu cinayətlərdən artıq əl çəkmişlər, etdiklərinə peşman olmuşlar və qəti qərara almışlar ki, bir daha o əməllərinə qayıtmayacaqlar. Tövbə etdikdən sonra onlar Allaha, mələklərə, Müqəddəs Kitablara, elçilərə və Qiyamət gününə iman gətirdilər və Onun mərhəmətini qazanmağa səmimiyyətlə can ataraq xeyirxah əməllər etməyə başladılar ki, Allah Öz elçilərinin dili ilə onlara bu hökmləri yerinə yetirməyi buyurmuşdu. Onlar özlərində tövbəni, imanı və saleh əməlləri birləşdirməyi bacardılar və bunun sayəsində onlar Cənnət bağlarına düşəcəklər. Bu möminləri orada əbədi zövqlər, qayğısız həyat və Səxavətli Rəbbə yaxınlıqdan duyacaqları həzz gözləyir. Onların xeyirxah əməllərindən heç biri mükafatsız qalmayacaqdır. Əksinə, onlar mükafatlarını büsbütün və hətta dəfələrlə artıq ölçüdə alacaqlar.",{"from":391,"to":391,"text":1208},"Fövqəluca bu ayədə möminlərə vəd edilmiş Cənnət bağlarını təsvir etmişdir. Onlar dünya həyatındakı bağlara bənzəmirlər, çünki onlar - əbədiyyət bağlarıdır. O bağlara daxil olmuş möminlər bir daha oranı tərk etməyəcəklər, onlardan ayrılmayacaqlar və özlərinə nə isə başqa bir şey arzu etməyəcəklər. Bunun səbəbi Cənnət bağlarının hüdudsuzluğa qədər böyüklüyündə və oranın sevinc, ləzzətlər və həzlərlə dolu olmasındadır. Onlar Mərhəmətli Allah tərəfindən möminlərə vəd edilmişdi. O, Özünü bu adla ona görə adlandırmışdır ki, Cənnət bağlarının qullarına bəslədiyi mərhəməti və xeyirxahlıq nümunəsi olduğunu xüsusilə vurğulasın. Bu bağlarda gözlərin görmədiyi, qulaqların eşitmədiyi və insanın heç xəyalına belə gətirə bilməyəcəyi şeylər hazırlanmışdır. Allah: “Üzləri ağaranlar isə Allahın mərhəməti altında olacaqlar. Onlar orada əbədi qalacaqlar” (Ali-İmran, 3\u002F107) kəlamını buyurarkən, bu bağları Özünün mərhəməti adlandırır. Allah Cənnət bağlarını Özünün mərhəməti həm də ona görə adlandırır ki, Cənnət zövqlərinin əbədi davam edəcəyini xüsusilə vurğulasın. O bağlar Onun mərhəmətinin nəticəsidir və o mərhəmət mövcud olduqca, onlar da var olacaqlar.\n\nFövqəluca həmçinin xəbər verir ki, Ədəm bağları Ona ibadət edən və özünü Allahın qullarına məxsus tərzdə ləyaqətlə aparan qullara vəd edilmişdir. Onlar Onun hökmlərinə riayət edir və Ona ibadət onların həyatının ayrılmaz bir hissəsinə çevrilir. Onlar Ona heç vaxt ibadət etməyən qullara bənzəmirlər. Bu qullar[8] Allahı özlərinin Rəbbi etiraf edirlər, çünki onları O xəlq etmiş, onlara ruzi əta etmiş, onların qədərini yazmışdır, lakin onlar Onu öz Allahı kimi qəbul etmirlər. Onlar öz iradəsi ilə qul olanlardan deyildilər, məcburiyyət qarşısında qul olduqlarına görə, onlar heç bir tərifə layiq görülməmişdilər.\n\nFövqəluca həm də xəbər verir ki, Onun hörmətli qulları Cənnət bağlarını öz gözləri ilə görməyiblər. Bu ayənin bir neçə şərhindən biri də budur. Ondan aydın olur ki, Allah Öz qullarına onların görmədiyi və seyr etmədiyi Cənnət bağlarını vəd etmişdir və buna baxmayaraq, onlar görmədiklərinə inanmış, Allahın vədinə iman gətirmiş və ona doğru can atmışlar. Onlar Cənnəti öz gözləri ilə görməsələr də, belə etmişlər. Amma əgər onlar onu görsəydilər, onda onların istək və arzusu və ora düşmək üzrə səyləri daha güclü olardı. Bu şərhdən belə bir nəticə çıxır ki, Fövqəluca Allah Öz qullarını qeybə iman gətirdiklərinə görə tərifləmişdir, çünki məhz belə bir iman insana fayda verə bilər. İkinci bir şərhə görə isə, bu ayə aşağıdakı kimi çevrilməlidir: “Bunlar – Mərhəmətlinin onu öz gözləri ilə görməmiş qullarına vəd etdiyi Ədəm bağları olacaqdır”. Bu o deməkdir ki, Allahın qulları, Onu öz gözləri ilə görmədən belə, Ona ibadət edirdilər. Əgər onlar Onu görsəydilər, onda onların ibadəti daha böyük səylə yerinə yetirilər, onların tövbəsi – daha əzəmətli olar, onların məhəbbəti – daha da güclü və onların arzusu – daha da ürəkdən olardı. Bir şərh də var ki, onun mənası – Mərhəmətlinin qullarına vəd etdiyi Cənnət bağlarını təsvir etmək mümkün deyil, çünki onların əsl keyfiyyətləri təkcə Allaha məlumdur. Cənnətin ümumi cizgilərlə təsviri belədir. Fövqəluca onun barəsində ona görə bildirmişdir ki, insanlarda ora düşməyə arzu və meyl oyatsın. Bu vəhy aşağıdakı ayəyə bənzəyir: “Heç bir insan bilmir ki, etdikləri əməllərin mükafatı olaraq onlar üçün göz oxşayan nələr hazırlanıb saxlanmışdır” (Səcdə, 32\u002F17). Bütün sadalanan şərhlər məna etibarı ilə düzgündür, lakin müzakirə etdiyimiz ayənin yekun hissəsi onu göstərir ki, birinci şərh daha üstün sayılır. Həqiqətən, Allahın vədi yerinə yetiriləcəkdir, çünki O, Öz vədlərini pozmur və təkcə haqq olanı deyir.",{"from":349,"to":349,"text":1210},"Möminlər Cənnətdə faydasız danışıqlar və günah söhbətlər eşitməyəcəklər, çünki orada ədəbsiz ifadələr işlədilməyəcək, başqasının nöqsanları müzakirə edilməyəcək və Allahın xoşuna gəlməyən və narahatçılıq törədən söhbətlər aparılmayacaqdır. Əksinə, onlar içində heç bir pis şey olmayan dinc söhbətlər aparacaqlar. Onlar Allahı xatırlayacaq, bir-birinə salam verəcək, sevindirici şeylərdən danışacaq, bir-birilərini müjdələyəcək, faydalı məsələlər üzrə fikir mübadiləsi aparacaq və Mərhəmətli Allahın bənzərsiz nitqini dinləyəcəklər. Bununla yanaşı onlar Cənnət hurilərinin, mələklərin və əbədi gənc olan yeniyetmələrin ecazkar səslərini eşidəcəklər. Onlar valehedici melodiyalar və incə nitqlərdən həzz alacaqlar, çünki onların qalacaqları yer dinclik və hərtərəfli əmin-amanlıq məskəni olacaqdır. Onlar yemək və ya içmək istədikdə, günün istənilən çağında onlara hər növ ecazkar içkilər və yeməklər veriləcəkdir. Cənnət ləzzətlərinin cazibədarlığını daha da gözəlləşdirmək və kamilləşdirmək üçün onlara yemək-içmək müntəzəm olaraq səhərlər və axşamlar veriləcəkdir. Bu ona görə belə ediləcək ki, Cənnət sakinləri onlara göstərilən qəbulun əzəmətini hiss etsinlər və nemətlərdən ən mükəmməl tərzdə zövq ala bilsinlər.",{"from":402,"to":402,"text":1212},"Onlar ürəklərində Allah qorxusu olan möminlərdir ki, gözəl evlərdə məskunlaşacaq və orada əbədi qalacaqlar. Onlar öz məskənlərini heç vaxt tərk etməyəcəklər və özləri üçün başqa heç bir şey arzu etməyəcəklər. Fövqəluca buyurur: “Rəbbinizin bağışlamasına, eni göylərə və yerə bərabər olan və təqvalılar üçün hazırlanmış Cənnətə tələsin!” (Ali-İmran, 3\u002F133).",{"from":167,"to":167,"text":1214},"Bir dəfə Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) səbirsizliklə Cəbrailin (ə) gəlməsini gözləyirdi. O (ə) onun (s.ə.s.) yanında nazil olan kimi ona (ə) dedi: “Sən niyə yanımıza tez-tez gəlmirsən?” Bu sözlər Allahın Elçisinin (s.ə.s.) mələklə daha tez-tez görüşməyə güclü ehtiyac duyması və ondan ayrıldıqda isə təəssüf hissi keçirməsi, həm də onunla (ə) bərabər olduqda qəlbinin rahatlıq hiss etməsi ilə əlaqədardır. Buna görə o vaxt Fövqəluca Allah bu ayəni mələk Cəbrailin (ə) vasitəslə nazil etmişdi. O (ə), Peyğəmbərə (s.ə.s.) izah edir ki, mələklər özləri müstəqil surətdə qərar qəbul etmirlər. Lakin Allah hər hansı bir işi görməyə hökm verdikdə, onlar ləngitmədən Onun iradəsini yerinə yetirir və Onun hökmlərinə itaətsizlik göstərmirlər. Fövqəluca belə buyurur: “Ey iman gətirənlər! Özünüzü və ailələrinizi yanacağı insanlardan və daşlardan olacaq Oddan qoruyun. Ona sərt və güclü mələklər nəzarət edirlər. Onlar Allahın əmrlərindən çıxmır və onlara verilən bütün hökmləri yerinə yetirirlər” (Təhrim, 66\u002F6). Həqiqətən də, onlar ancaq Allahın onlara buyurduqlarını icra edirlər. O (Pak və Müqəddəs Olan) keçmişə, gələcəyə və indiyə sərəncam çəkir, hakimiyyəti bütün zamanlar və Kainatın hər guşəsinə yayılır. Məxluqların taleyi Allahın qərarından asılıdır. Mələklərə gəldikdə isə, onlar ancaq Onun qərarlarını yerinə yetirirlər. O (Pak və Müqəddəs Olan) Özünün İlahi Hikmətinə müvafiq olaraq yerinə yetirilməli hökmlər verir. Əgər Onun İlahi hikməti bir hökmü təxirə salmaq və ya digər bir hökm tələb edirsə, onda Allah onu müəyyən vaxtadək sonraya saxlayır. Buna görə də, Cəbrail (ə) Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) xatırladır ki, Allah heç nəyi yaddan çıxarmır və Öz Peyğəmbərini (s.ə.s.) unutmur. Bu barədə Fövqəluca belə buyurur: “Rəbbin səni tərk etməmiş və sənə acıqlanmamışdır” (Düha, 93\u002F3). Əksinə, Allah Öz Peyğəmbərinin (s.ə.s.) qayğısını çəkməkdə davam edir, ona (s.ə.s.) və onun (s.ə.s.) işlərini sahmana salmaqda kömək göstərir. Əgər mələk, adətən, gəldiyi vaxtdan gec nazil olduqda, bu, Peyğəmbəri (s.ə.s.) kədərləndirməməli və ya narahat etməməlidir, çünki o (s.ə.s.) bilməlidir ki, Allah, Onun İlahi hikməti bunu tələb etdiyinə görə, belə olmasını istəmişdir.",{"from":413,"to":413,"text":1216},"Cəbrail (ə) Peyğəmbərə (s.ə.s.) Allah göylərin və yerin Rəbbi olmasını xatırladır ki, Onun bütün varlıqları əhatə etdiyini və Ona unutqanlığın yad olduğunu bir daha vurğulasın. O (Pak və Müqəddəs Olan) göyləri və yeri yaratmış, onlarda mükəmməl və ecazkar qayda-qanun müəyyən etmişdir. O (Pak və Müqəddəs Olan) bu yaratdığı məxluqları yaddan çıxarmamışdır, onları nahaq xəlq etməmiş və onları faydasız etməmişdir. Təkcə bu, Onun bütün varlığı əhatə etdiyinin inandırıcı dəlilidir. Buna görə, Peyğəmbər (s.ə.s.) nahaq yerə narahat olmamalı idi və bu narahatçılıq keçirməyə sərf etdiyi vaxtı ona (s.ə.s.) faydalı olan işlər üçün istifadə edərdi, yəni şəriki olmayan Vahid Allaha ibadət edərdi. Elə buna görə də, sonra mələk ona (s.ə.s.) əmr edir ki, səbirlə və səylə Allaha ibadət etsin və bu ibadətin kamil olması üçün əlindən gələni əsirgəməsin. Əgər insan Allaha ibadət etməyə qayğı ilə yanaşırsa, onda bu onun fikrini məşğul edən və diqqətini cəlb edən kənar şeylərdən uzaqlaşmasına yardım edir. Buna görə Fövqəluca Allah buyurur: “Bizim onların bəzilərinə onları azdırmaq üçün əta etdiklərimiz üstündə gözünüz qalmasın. Bu – yer həyatının parıltısıdır, sənin Rəbbinin nəsib edəcəyi qismət daha yaxşı və daha uzunmüddətlidir. Ailənə namaz qılmağı tapşır və özün də onu səbirlə qıl! Biz səndən bir qismət xahiş etmirik, axı Biz Özümüz sənə qismət veririk. Xeyirli sonuc – təqvalılarındır” (Taha, 20\u002F131-132).\n\nKim Allah adı daşıyan bir məxluq tanıyır? Kim elə bir məxluq tanıyır ki, Allaha bənzəsin? Sağlam düşüncə bu suallara cavabın mənfi olacağını bildirir, çünki Allaha oxşaya bilən kimsə yoxdur. O (Pak və Müqəddəs Olan) – Rəbdir, halbuki qalan bütün yaradılmışlar Ondan asılı olan məxluqlardır. O (Pak və Müqəddəs Olan) Xaliqdir, bütün qalanlar isə Onun məxluqlarıdır. O (Pak və Müqəddəs Olan) zəngindir və heç nəyə möhtac deyil, halbuki qalanların hamısı Onun mərhəmətinə hərtərəfli möhtacdırlar. O (Pak və Müqəddəs Olan) mütləq kamilliyə malikdir, halbuki bütün qalanlar nöqsanlardan xali deyillər və təkcə Fövqəluca Allah onlara əta etdikdə, müəyyən kamil keyfiyyətlərə sahib olurlar. Bütün bunlar təkzibolunmaz tərzdə ona dəlalət edir ki, təkcə Allah ibadətə layiqdir və Ona ibadət haqdır, halbuki uydurulmuş ilahlara ibadət etmək əbəs və faydasızdır. Elə buna görə də Cəbrail (ə) əmr edir ki, təkcə bir olan Allaha layiqincə ibadət edilməlidir və o (ə) bunu yalnız Allahın kamilliyə, əzəmətə və gözəl adlara malik olması ilə əlaqələndirir.",{"from":419,"to":419,"text":1218},"Bu ayədə diriləcəklərini inkar edən və Axirət həyatını ağlasığmaz hesab edən insanlardan bəhs edilir. Onlar öz kafirliklərini inadkarlıqla müdafiə edərək, belə deyirlər: “Biz ölüb torpağa çevrildikdən sonra Allah bizi necə dirildəcək?! Bu mümkün deyil! Bundan başqa, bunu təsəvvür belə etmək olmaz!” Onlar belə bir nəticəyə ona görə gəlirlər ki, təfəkkürü xəstəliyə tutulmuşdur və niyyətləri də natəmizdir. Onlar elçilərə müqavimət göstərməyə və Müqəddəs Kitabları inkar etməyə cəhd göstərirlər. Amma əgər onlar azca da olsa düşünsəydilər, onda hökmən başa düşərdilər ki, dirilmənin inkar edilməsi ən böyük axmaqlıqdır. Buna görə daha sonra Fövqəluca Allah dirilmənin gerçəkliyinin aydın və təkzibolunmaz dəlilini qeyd edir. Fövqəluca buyurur:",{"from":425,"to":425,"text":1220},"İnsan necə əmələ gəldiyinə niyə də baxmasın? O əvvəlcə nə idi? Allah onu heçlikdən yaratmışdı. Əgər Allah heçlikdən insanı yaradıbsa, onda kim Ona mane ola bilər ki, onun bədəni çürüyüb torpağa çevrildikdən sonra, onu dirildə bilməsin? Fövqəluca buyurur: “O – məxluqları ilk dəfə Yaradan, sonra isə onları Təkrarlayandır. Bu, Onun üçün daha asandır” (Rum, 30\u002F27).\n\nAllahın şərh etdiyimiz ayədə verdiyi sual insanı dirilmənin lehinə olan inandırıcı məntiqi dəlillərin üzərində düşünməyə çağırır. Allah sadə və xoş sözlərin vasitəslə izah edir ki, dirilməni ancaq özünün bu dünyaya gəlməsinə diqqət yetirməyən kəslər inkar edə bilər. Lakin əgər insan bu barədə düşünsəydi, onda o, Axirət həyatını inkar etməzdi.",{"from":431,"to":431,"text":1222},"Fövqəluca Allahın sözləri ən doğru sözlərdir və buna baxmayaraq, O, Özünün hökmranlığına and içir ki, Axirət həyatını inkar edənləri mütləq dirildəcək və onları şeytanlarla birlikdə Məhşərdə toplayacaqdır. Böyük və Qüdrətli Rəbbin hökmünü gözləyərkən baş verəcək təsəvvüredilməz dəhşət və çoxsaylı sarsıntılar onları diz üstə çökməyə məcbur edəcək. Buna görə, sonra Allah kafirləri gözləyən hökm haqqında belə xəbər verərək, buyurur:",{"from":202,"to":442,"text":1224},"Fövqəluca Allah, eyni cinayətlər törətmiş və eyni küfrə etiqad etmiş mürtədlərin və müşriklərin hər bir zümrəsindən kimin itaətsizliyi daha kobud, vicdansızlığı daha yaramaz, kafirliyi daha böyük olanları üzə çıxardacaqdır. Onları birinci olaraq amansızcasına cəzalandıracaqlar. Sonra günahkarlar bir-birinin ardınca Cəhənnəmə vasil ediləcəklər, özü də ən islaholunmaz günahkarlar oraya başqalarından qabaq düşəcəklər. Məhz onda onlar bir-birilərini lənətləməyə başlayacaqlar. Fövqəluca buyurur: “Onlar orada hamısı bir yerdə toplandıqda, sonuncular əvvəlincilər haqqında belə deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Bizi onlar azğınlığa salmışdılar. Onların əzabını Odda ikiqat et”. O deyəcək: “Hamıya əvəzi ikiqat veriləcək, lakin siz bilmirsiniz” O zaman onlardan birinci olanlar sonunculara deyəcəklər: “Siz bizdən yaxşı deyildiniz. Buna görə, qazandıqlarınızdan ötrü cəzanı dadın!” (Əraf, 7\u002F38-39). Onların barəsində hökm ədalət, hikmət hərtərəfli biliklər əsasında çıxarılacaqdır. Allah, kimin başqasından qabaq Cəhənnəmə düşməyə layiq olduğunu daha yaxşı bilir. O (Pak və Müqəddəs Olan), öncədən onların cinayətləri və layiq olduqları cəza haqqında bilirdi.",{"from":448,"to":448,"text":1226},"Bu sözlər bütün məxluqlara – əməlisaleh dindarlara və əxlaqsız günahkarlara, möminlərə və kafirlərə yönəldilmişdir. Elə bir insan yoxdur ki, oda daxil olmamış olsun, çünki Allahın qəti qərarı belədir. O (Pak və Müqəddəs Olan) Özünə söz vermişdir ki, məhz belə etsin və bunu qullarına vəd etmişdir. Əlbəttə ki, Onun vədi mütləq icra ediləcəkdir.\n\nMüsəlman ilahiyyatçıları bu ayənin mənası barədə müxtəlif rəylər söyləmişlər. Bəziləri hesab edirdilər ki, bütün məxluqlar Cəhənnəm qarşısında dayanacaqlar və onun qarşısında qorxu sınağından keçəcəklər, sonra isə Pak və Müqəddəs Allah təqva sahibi olan salehləri xilas edəcəkdir. Digərləri isə belə sayırdılar ki, mütləq bütün insanlar Cəhənnəmə girəcəklər, ancaq möminlər üçün Cəhənnəm Odu sərin və salamatlıq olacaqdır. Üçüncü qrup alimlərin fikrincə isə bütün insanlar Cəhənnəmin lap ortasından çəkiləcək Sirat körpüsündən keçməli olacaqlar. İnsanlar körpüdən öz əməllərinə müvafiq olaraq keçə biləcəklər. Bəziləri onu bir göz qırpımında ötüb keçəcəklər. Digərləri onu külək sürəti ilə qaçaraq keçəcəklər. Üçüncülər körpünü təcrübəli cins at süvariləri kimi çapıb keçəcəklər. Dördüncülər bu körpünü qaça-qaça ötəcəklər. Beşincilər onun üstündən piyada addımı ilə yeriyib keçəcəklər. Elə insanlar da olacaq ki, körpünü sürünə-sürünə adlayacaqlar. Lakin elələri də olacaq ki, Sirət körpüsündən birbaşa Cəhənnəmə düşəcəklər. Hər kəs körpünü öz təqvalılığından[9] asılı olaraq keçə biləcəkdir. Buna görə sonra Fövqəluca buyurur:",{"from":453,"to":453,"text":1228},"O şəxslər xilasa nail olacaqlar ki, onlar Onun (Pak və Müqəddəs Olanın) hökmlərini yerinə yetirərək və günahlardan çəkinərək Fövqəluca Allah qarşısında qorxu hissi keçirmiş olsunlar. Günah işləyənlərə, küfrə etiqad edənlərə və özlərinə zərər vuranlara gəldikdə isə, onlar Cəhənnəmdə diz üstə çökmüş halda qalacaqlar. Bunun səbəbi onların zalımlığı və kafirliyi olacaqdır. Onların məhz bu günahları onları əbədi olaraq Cəhənnəmə məhkum və xilas olmaq ümidindən məhrum etmişdir.",{"from":229,"to":229,"text":1230},"Tək Allaha ibadətin zəruriliyini sübut edən, Allahın elçilərinin doğruçuluğunu təsdiq edən və onları eşidən hər kəsi səmimi qəlbdən iman gətirməyə və bir daha heç vaxt haqqa şübhə etməməyə yönəldən aydın ayələr kafirlərə oxunduqda, onlar açıq şəkildə öz öhdəliklərindən boyun qaçırırlar. Bundan başqa, onlar hələ öz Rəbbinin möcüzələrinə istehza edir və iman gətirənləri məsxərəyə qoyurlar. Haqlı olduqlarını isə dünya həyatında özlərinin zənginliyi ilə doğrultmağa çalışırlar. Onlar özlərini möminlərdən yaxşı sayırlar və haqqı sözlərlə inkar etməyə cəhd göstərirlər: “Cəmiyyətdə kim daha ləyaqətli mövqe tutur: biz və ya möminlər? Bizdən kim daha çox var-dövlətə malikdir? Hansı birimizin daha çox övladı var? Bizdən kim öz istəklərini asanlıqla həll edir?” Onlar belə qərara almışdılar ki, üstünlük övladların çoxsaylığı, öz maddi istəklərini təmin etmək və məclislərdə ən şərəfli yerlərdə oturmaq imkanları sayəsində əldə edilir. Onlar öz pozğun dəlillərinə istinad edərək, belə bir nəticəyə gəlmişdilər ki, əgər möminlər bu imkanlara malik deyillərsə, deməli kafirlər onlardan üstündürlər. Lakin bu ən böyük azğınlıqdır, çünki haqq bu insanların təsəvvüründə tərsinə çevrilmişdir. Onu demək kifayətdir ki, çox vaxt var-dövlət, övladlar və təmtəraqlı pal-paltar insanın ölümünün və ya bədbəxtliyinin səbəbi olur. Buna görə, sonra Fövqəluca buyurur:",{"from":464,"to":464,"text":1232},"Məhv edilmiş xalqlar gözəl ev əşyalarına, təmtəraqlı yatacaqlara, oturacaqlara, heyranedici mənzillərə və məftunedici bəzək şeylərinə malik idilər. Onlar güclü və gözəl idilər, rahat həyatdan və maddi nemətlərdən zövq alırdılar. Lakin bunlar Allahın cəzasından xilas olmağa kömək etmədi. Bu gün kafirlər əvvəlkilərdən zəif və azsaylı olduqları halda cəzadan necə xilas olmağa cəhd göstərirlər? Bununla əlaqədar Fövqəluca buyurur: “Məgər sizin kafirlər onlardan yaxşıdırlar? Yaxud sizə Kitablarda bəraətmi var?” (Qəmər, 54\u002F43). Bütün bu deyilənlərdən aydın olur ki, bu dünyadakı əmin-amanlığı Axirətdə xoşbəxtliyin rəhni sayanların dəlilləri necə də əsassızdır. Şübhəsiz ki, ancaq kafirlər belə gümana qapıla bilərlər.",{"from":60,"to":60,"text":1234},"Fövqəluca Allah kafirlərin böyük inadkarlığını və dərin azğınlığını təsdiq edən yanlış sübutlarını xatırlatdıqdan sonra bildirir ki, insan öz azğınlığından məmnundur və ondan ayrılmağı arzulamır. Buna görə Allah onun azğınlığını daha da artırır, bu azğınlığa olan məhəbbətini gücləndirir. Budur düz yol qaldığı halda azğınlığa üstünlük verən kafirlərdən alınacaq qisas! Fövqəluca buyurur: “Onlar boyun qaçırdıqda, Allah da onların qəlbini azdırdı. Allah günahkarları doğru yola yönəltmir” (Saff, 61\u002F5);\n\n“Onlar ona ilk dəfə iman gətirmədiklərinə görə Biz onların qəlbini tərsinə çevirər və onları öz zalımlığı içində sərgərdan qoyarıq” (Ənam, 6\u002F110).\n\nBu, onlar bir-birini öldürənə qədər və ya maddi həyatda digər cəzaları gözləri ilə görənə qədər davam edir. Əgər onlar belə cəzadan xilas ola bilsələr də, onsuz da, onları Qiyamət günü gözləyir. O Günün başlaması ilə hər kəs törətdiyi əməllərə görə əvəz alacaqdır. Bax, onda onlar biləcəklər ki, necə də möhkəm yanılırmışlar. Onlar anlayacaqlar ki, iddiaları əsassız imiş və özləri də mürtəd və cani imişlər. Lakin bunu dərk etmələri onlara heç də fayda verməyəcəkdir, çünki onlar artıq maddi həyata qayıda bilməyəcək və əməllərini dəyişə bilməyəcəklər.",{"from":475,"to":475,"text":1236},"Allahın fasiqlərin azğınlığını artırması haqqında xatırlatmadan sonra, Fövqəluca Allah bildirir ki, O (Pak və Müqəddəs Olan) Öz mərhəməti ilə doğru yolla gedənlərin imanını gücləndirir. Doğru yolla getmək – faydalı biliklərə malik olmanı və saleh əməllər işləməyi nəzərdə tutur. Əgər insan faydalı biliklər əldə edir və yaxşı işlər görürsə, onda Allah ona yardım göstərir və bu yolla getməyi asanlaşdırır. Bundan başqa, Allah ona, qazandığı mükafatdan üstün olan nemətlər bəxş edir. Bu ayə ona dəlalət edir ki, iman güclənə və zəifləyə bilər. İlk müsəlmanlar məhz belə baxışlara etiqad edirdilər.\n\nFövqəluca buyurur: “Biz Odun gözətçilərini təkcə mələklərdən təyin etdik, onların sayını isə kafirlərin azdırılması üçün nəzərdə tutduq ki, Kitab verilənlər əmin olsunlar, möminlərin isə imanı güclənsin” (Müdəssir, 74\u002F31);\n\n“Möminlər təkcə o şəxslərdir ki, Allah xatırlananda qorxu keçirirlər, onlara Allahın ayələri oxunanda imanları güclənir, öz Rəbbinə təvəkkül edirlər” (Ənfal, 8\u002F2). Bu baxışlar dünyada baş verən hadisələrlə də təsdiq edilir. İman – qəlbən etiqad edilən, dillə ifadə olunan baxışlardan, həmçinin qəlbən, dillə və bədənin digər üzvləri ilə edilən əməllərdən ibarətdir. Möminlər bu göstəricilər üzrə ən qabarıq surətdə bir-birindən fərqlənirlər.\n\nSonra Fövqəluca Allah əbədi xeyirxahlıqları xatırladır. Bütün yaxşı əməllər yoxa çıxdıqdan sonra belə əbədi xeyirxahlıqlar yox olmur. Onlara aşağıdakılar aiddir: namaz qılınması, zəkat verilməsi, oruc tutulması, həcc və ümrə ziyarəti, Quran oxunması, Allahın şərəfləndirilməsi, ucaldılması və təriflənməsi, tövhid şəhadətinin gətirilməsi, məxluqlara qarşı xeyirxahlıq və həmçinin qəlb və bədənlə yerinə yetirilən xeyirxahlıqlar. Bu əbədi xeyirxahlıqların mükafatı – Allahın ən yaxşı mükafatı və ən yaxşı əvəz olacaqdır. Bu xeyirxahlıqlar onları edənlərə böyük və tükənməz fayda gətirəcək. Bütün qalan əməllərə gəldikdə isə, onlar insanlara ancaq dünya həyatında fayda verər və Axirət həyatında mükafatla stimullaşdırılmayacaqdır.\n\nNiyə Allah əbədi xeyirxahlıqları məhz bu ayədə xatırladır? Bu barədə ən yaxşı bilən Allahdır, lakin, yəqin ki, Fövqəluca Allah maddi bolluğun, çoxsaylı övladlarının və cəmiyyətdə yüksək mövqeyin uğur qazanmağın rəhni olmasını hesab edən fasiqləri xatırladıqdan sonra, onların iddialarını təkzib etməyi qərara alır. O (Pak və Müqəddəs Olan), bildirir ki, xoşbəxtliyin və uğur qazanmanın rəhni Allahın sevdiyi təkcə saleh əməllərdir.",{"from":174,"to":174,"text":1238},"Allahın ayələrini inkar edən kafirlərin vəziyyəti səni təəccübləndirmirmi? Onlar buna baxmayaraq bəyan edirlər ki, Axirətdə onlara saysız-hesabsız var-dövlət və çoxlu oğul-uşaq əta ediləcək. Onlar özlərini Cənnətin gələcək sakinləri sayırlar və bu olduqca təəccüblüdür. Belə bir bəyanatı Allaha iman gətirmiş möminlər desəydilər, daha yerinə düşərdi. Hərçənd bu ayə bir kafirdən ötrü nazil edilmişdisə də, o, özlərini haqqın tərəfdarları sayan və Cənnətə düşəcəklərini güman edən bütün allahsızlara aiddir.",{"from":153,"to":153,"text":1240},"Məgər o öz biliyi ilə qeybi dərk etmişdir və bunun sayəsində də bilmişdir ki, Qiyamət günü ona var-dövlət və çoxsaylı övladlar bağışlanacaq? Ya da Mərhəmətli Allah ona bu nemətləri verməyi vəd etmişdir? Şübhəsiz ki, bu qətiyyən belə deyil, çünki kafir ona məlum olmayan şeylərdən danışır. Bu ayədə sadalanan iki dəlilə gəldikdə isə, onların hər ikisi bu kafirin əleyhinə təkzibolunmaz sübutlardır. Məsələ orasındadır ki, insan Allahın Axirət həyatında ona nemətlər bəxş edəcəyini iki halda deyə bilər: ya o, qeyb və gələcək haqqında biliyə malik olmuş olsun, ya da o, Allahla əhd bağlamış olsun. Məlumdur ki, qeyb haqqında elmə təkcə Allah malikdir, insan isə gələcək haqqında ancaq elçilərə nazil edilən ayələrdən öyrənə bilər. Allahla əhd bağlamağa gəldikdə isə, o, insanların Ona iman gətirməsini və Onun seçilmiş elçilərinin yolu ilə getməsini vacib edir. Elçilərə təlqin edilirdi ki, onlar Axirətdə uğur qazanacaq və xilasa sahib olacaqlar. Əgər insan bu iki tələbdən heç birinə uyğun gəlmirsə, onda onun Axirət həyatında uğur əldə edəcəyi haqqında bəyanatı yalançı bəyanatdır. Buna görə, sonra Fövqəluca buyurur:",{"from":491,"to":491,"text":1242},"Bu kafirin zənni yanlış və pozğundur. Birincisi, onun qeyb haqqında anlayışı belə yoxdur, çünki Allaha iman gətirməkdən boyun qaçırır və peyğəmbərlik haqqında təsəvvürə malik deyildir. İkincisi, Allah ona heç bir xeyirli vədlər verməmişdir, çünki o, küfrə etiqad edir və imandan üz döndərir. O, mükafata deyil, cəzaya layiqdir. Onun sözləri isə qeyd olunub saxlanacaqdır ki, onlara görə layiqli əvəzini alsın. Bu əvəz çox kəskin və əzabverici olacaqdır, çünki o, öz azğınlığında və aldanmasında son dərəcə təkmilləşmişdir.",{"from":497,"to":497,"text":1244},"Biz onu var-dövlətindən və övladlarından məhrum edəcəyik və o, dünya həyatından tək-tənha ayrılacaqdır. Onun nə var-dövləti, nə yaxınları, nə köməkçiləri, nə də dostları olmayacaqdır. Bizim hüzurumuzda o, ona və onun kimi zalımlara hazırlanmış dəhşətli cəzanı öz gözləri ilə görəcəkdir.",{"from":503,"to":247,"text":1246},"Fövqəluca fasiqləri[10] gözləyən cəza barəsində xəbər verir. Bu dünyada ikən onlar Allaha təvəkkül etmirlər və Onun ipindən yapışmaq istəmirlər. Əksinə, onlar Ona şərik qoşur və öz dostlarını Onun düşmənləri arasından seçirlər. Onlar kömək üçün şeytanlara müraciət edir və şeytanlar da onlara ağalıq edirlər. Şeytanlar onları Allaha itaətsizliyə təhrik edir və kafirliyə doğru itələyir, onlara vəsvəsə verir və yaramaz fikirlər təlqin edirlər, yalanı onlar üçün bər-bəzəkli göstərir və haqqa qarşı nifrət oyadırlar. Bunun nəticəsində onların ürəyi yalana məhəbbətlə dolur və ədalətli insan öz haqqını müdafiə etdiyi kimi, onlar da yalanın müdafiəsinə qalxırlar. Onlar yalanı şərəfləndirmək üçün əllərindən gələni əsirgəmirlər və hətta bu sahədə haqq tərəfdarları ilə döyüşürlər də. Bax elə buna görə onlar ədalətli cəzaya layiq görüləcəklər. Bu cəza öz həqiqi Hamisinin himayəsindən boyun qaçıran və kömək üçün düşməninə müraciət edən və ona öz üzərində hökmranlıq etməyə imkan verən hər kəsə layiq görüləcəkdir. Əgər belə bir insan Allaha iman gətirsəydi və Ona təvəkkül etsəydi, onda şeytan heç vaxt ona üstün gələ bilməzdi, çünki Fövqəluca Allah onun barəsində belə buyurmuşdur: “Həqiqətən də, o, iman gətirənlərin və təkcə öz Rəbbinə təvəkkül edənlərin üzərində hakimiyyətə malik deyildir. Onun hakimiyyəti altına düşənlər, onu özünə köməkçi və himayəçi sayanlardır ki, Allaha şərik qoşurlar” (Nəhl, 16\u002F99-100).",{"from":520,"to":520,"text":1248},"Amansız cəzanın yaxınlaşdırılmasını arzu edən kafirlərlə tələsmə. Biz onların hesablanmış günlərini təyin etmişik və onlar özləri üçün müəyyən etdiyimiz müddəti nə yaxınlaşdıra, nə də ləngidə bilməzlər. Bu möhlət onlara ona görə verilib ki, Allahın dininə qayıtsınlar. Əgər bu möhlət onlara heç bir fayda verməzsə, onda onlar Qüdrətli və Əzəmətli Allahın cəzasına uğrayacaqlar.",{"from":272,"to":531,"text":1250},"Bu ayələrdə Fövqəluca bildirir ki, müttəqi möminlərin vəziyyəti günahkarların və cinayətkarların vəziyyətindən necə də fərqlənəcəkdir. Allahdan qorxan, şirkdən, bidətdən və itaətsizlikdən çəkinən möminlər Qiyamət günü Məhşər meydanında Mərhəmətli və Alicənab Allahla görüşə gəlmiş yüksək ehtirama layiq fəxri nümayəndələr kimi iştirak edəcəklər. Məlumdur ki, Hökmdarın qəbuluna gəlmiş nümayəndələrin qəlbi onun onlara iltifat göstərəcəyinə ümidlə dolu olur. Müttəqi möminlər də Mərhəmətli Allahın hüzuruna Onun lütfkarlığına və hər şeyi əhatə edən xeyirxahlığına ümid bəsləyərək gələcəklər. Onlar Allahın xeyirxahlıq dərgahında bol-bol hədiyyələr alacaqlarına ümid bəsləyəcəklər ki, bunun əsasını, onların öz müttəqiliklərinə istinad edərək və öz Rəbbinin lütfkarlığına can ataraq etdikləri yaxşılıqlar təşkil edəcəkdir. Onlar biləcəklər ki, O (Pak və Müqəddəs Olan), Öz elçilərinin dili ilə onlara bol mükafatlar vəd etmişdir və buna görə Onunla (Pak və Müqəddəs Olanla) görüşə rahat qəlblə, Onun mərhəmətinə əmin olduqları halda can atırlar.\n\nGünahkarlara gəldikdə isə, onları, suvata aparılan mal-qara sürü kimi, Cəhənnəmə tərəf qovacaqlar. Onlar bərk susuzluq keçirəcək və ən pis və alçaldılmış vəziyyətdə olacaqlar. Onları ən dəhşətli işgəncə yerlərinə qovacaqlar ki, orada onlardan ötrü ən qorxunc cəzalar hazırlanmışdır. Onları Cəhənnəmə qovacaqlar. Yorulmuş və susuzluqdan əldən düşmüş halda onlar kömək üçün yalvarmağa başlayacaqlar, lakin heç kim onların köməyinə gəlməyəcək. Onlar dua edəcəklər, lakin duaları qəbul edilməyəcək. Onlar himayə olunmaları haqqında dua edəcəklər, lakin heç kim onlara şəfaətçi olmayacaq. Buna görə sonra Fövqəluca buyurur:",{"from":537,"to":537,"text":1252},"Onlar şəfaətçilik etmək haqqına malik deyillər, çünki bu haqq bütövlüklə və tamamilə Allaha məxsusdur. Bu barədə Fövqəluca buyurur: “De: “Şəfaət bütövlükdə Allaha məxsusdur. Göylər və yer üzərində hakimiyyət Ona məxsusdur və siz Ona qaytarılacaqsınız” (Zumər, 39\u002F44). Allah bildirir ki, şəfaət kafirlərə heç bir fayda verməyəcəkdir, çünki onlar öz vəzifələrini yerinə yetirməmişdilər və Allaha, Onun elçilərinə iman gətirməkdən boyun qaçırmışdılar. Lakin əgər onlar Allahla olan əhdlərinin şərtlərini yerinə yetirsəydilər, Ona və Onun elçilərinə iman gətirsəydilər və onların izi ilə getsəydilər, onda Allahın mərhəmətini qazanmağı bacarardılar, peyğəmbərlər və yaxın möminlər Allah qarşısında onlara şəfaətçilik edərdilər. Fövqəluca buyurur: “Onlar təkcə Onun razı qaldığı şəxsləri himayə edirlər” (Ənbiya, 21\u002F28). Şərh etdiyimiz ayədə Allah Ona və Onun elçilərinə imanı əhd adlandırır, Özünün Kitablarında və Öz elçilərinin dili ilə Allah onların ardınca gedənlərə gözəl mükafat vəd etmişdir.",{"from":195,"to":565,"text":1254},"Fövqəluca xəbər verir ki, haqqı inadkarlıqla danan və Mərhəmətli Allaha oğul aid edən müşriklərin sözləri gör nə dərəcədə qorxulu və dəhşətlidir! Belə baxışlara etiqad edənlər xristianlardır və onlar Məsihi Allahın oğlu hesab edirlər, yəhudilərdir ki, Üzeyiri də Allahın oğlu sayırlar, həmçinin bütpərəstlərdir ki, mələkləri Allahın qızları sayırlar. Həqiqətən də, Fövqəluca Allah onların uydurmalarından sonsuzluğa qədər uzaqdır! Onların sözləri o dərəcədə böhtan idi ki, nəhayətsiz göylər parçalanmağa, yer – yarılıb hissələrə ayrılmağa və dağlar da yerindən qopub yer ilə yeksan olmağa hazır idi. Mərhəmətliyə oğlu olması da yaraşmaz, çünki oğulun olması nöqsanların və asılılıqların varlığını nəzərdə tutur. O (Pak və Müqəddəs Olan) isə zəngindir, həmdəlayiqdir və heç nəyə möhtac deyildir. Bundan başqa, uşaq öz valideyninə oxşayır, Fövqəluca Allahın isə Özünə bərabəri və oxşarı yoxdur.",{"from":188,"to":188,"text":1256},"Mütləq bütün məxluqlar Allahın hüzurunda fağır və müti halda dayanacaqlar. Nə mələklər, nə insanlar, nə cinlər – heç kim Onun iradəsinə qarşı durmayacaq və ya müqavimət göstərməyəcək, çünki onların hamısı Allahın qullarıdır və Onun mülkündə sərəncam vermək haqqına malik deyillər. Necə iddia etmək olar ki, belə əzəmətli keyfiyyətlərə və hüdudsuz hakimiyyətə malik olan Allahın övladı var?!!",{"from":576,"to":582,"text":1258},"Onun İlahi elmi göylərdə və yerdə yaşayan bütün məxluqları əhatə edir. O Öz yaratdıqlarının və onların əməllərinin sayını bilir. O onları unutmur və yaddan çıxartmır. Heç şey Ondan gizlədilə bilməz. Qiyamət günü başladıqda isə, onların hər biri Onun qarşısında tək-tənha dayanacaqdır. Onların yanında nə övladları, nə var-dövləti, nə də köməkçiləri olmayacaqdır. Hər bir kəsin yanında təkcə kamil əməlləri onların yanında qalacaqdır ki, Allah onların hər birinə: yaxşılığa yaxşılıqla, pisliyə də pisliklə tam əvəz versin. Onda Fövqəluca Allah buyuracaq: “Siz Bizim yanımıza Biz sizi ilk dəfə yaratdığımız kimi tək-tənha gəlmisiniz və Bizim sizə əta etdiklərimizi arxanızda qoyub gəlmisiniz. Biz sizin Allaha şərik qoşub, şəfaətçiləriniz hesab etdiyiniz hamilərinizi sizinlə birlikdə görmürük. Aranızda əlaqələriniz kəslib və iddia etdikləriniz də sizi tərk ediblər” (Ənam, 6\u002F94).",{"from":367,"to":367,"text":1260},"Bu ayədə bəhs edilən məsələ - iman gətirib, saleh əməllər işləyənlərə Allahın Öz nemətini bəxş etməsindən gedir. Allah onları göylərdə və yerdə olan Öz mömin qullarının məhəbbətinə layiq görür. Bunun səbəbi onların xeyirxahlıqları, təbliğatı, nəsihətləri, insanların onlara hörmət bəsləməsi və onların göstərdikləri dindarlıq nümunələridir. Məhz buna görə səhih bir hədisdə belə rəvayət edilir: “Allah Öz quluna məhəbbət bəslədikdə, O, Cəbrailə bu sözlərlə müraciət edir: “Mən filankəsi sevdim, sən də onu sev!” Cəbrail də ona məhəbbət bəsləyir , sonra isə göylərin sakinlərinə bu sözlərlə müraciət edir: “Allah filankəsi sevir, siz də onu sevin!” Göylərin sakinləri həmin kəsə məhəbbət bəsləməyə başlayırlar, sonra da ona yer üzündə hörmət edilməyə başlanır”. Allah belə insanlara Öz məhəbbətini ona görə bəxş edir ki, onlar Onu bundan əvvəl sevməyə başlamış olurlar, sonra isə Allah onları Öz mömin və sevimli qullarının məhəbbəti ilə əhatə edir.",{"from":593,"to":593,"text":1262},"Fövqəluca bu ayədə insanlara bəslədiyi mərhəmətini bildirir ki, onun sayəsində Müqəddəs Quran Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) dilini bilən hər bir kəs üçün anlaşıqlı və asandır. Onun sözləri sadədir, mənaları olduqca aydındır ki, insanlar Quran ayələrinin mənalarını çətinlik çəkmədən anlaya bilsinlər və onlardan faydalansınlar. Bu ayələr müttəqi möminlər üçün bu dünyada və öləndən sonra Axirətdə mükafatlandırılacaqları haqqında müjdədir və insanlara həmin mükafata necə layiq görülə biləcəklərini öyrədir. Bununla yanaşı o ayələr yalanı canfəşanlıqla qoruyanlara və öz kafirliyində inadkarcasına qalmaqda davam edənlərə xəbərdarlıq edir. Onlar günahkarları nadan olmalarını bəhanə gətirməklə bəraət qazanmaq imkanından məhrum edir və onlara doğru yolu izah edir ki, nəsibi əbədi həyat qazanmaq olan, qoy tam şüurlu surətdə yaşasın, kimə də məhv olmaq nəsib olacaqsa, qoy o da məhv olacağına tam şüurlu surətdə hazır olsun. Bunları xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah kafirləri təhdid edərək bildirir ki, onları da, onlardan əvvəlkiləri məhv etdiyi kimi, məhv edəcəkdir.",{"from":133,"to":133,"text":1264},"Nuhun xalqı, adlar, səmudlular – gör öz zalımlıqlarında tövbə etməkdən inadkarlıqla boyun qaçıran kafir xalqlar nə qədər çox imişlər! Allah onları məhv etdi və onları yer üzündən tamamilə süpürüb atdı. Onlardan hətta iz də belə qalmadı, lakin onların məhv olması haqqında rəvayətlər moizələrə və nəsihətlərə əhəmiyyət verənlər üçün ibrətamiz öyüd dərsləridir.\n\n[1] “Məryəm” surəsi Müqəddəs Quranın gözəl surələrindən biridir və onun başlanğıc hərflərinin (Kəf. Ha. Yə. Ayn. Sad.) özünəməxsus özəlliyini qeyd etməyim yerinə düşərdi. “Quran heç tükənməyən möcüzə” adlı əsərdə bildirildiyi kimi, “sıra nömrəsi 19 olan bu şərəfli surə” ən çoxhərfli başlanğıc hərfi olan özəlliyə malikdir. Məhz bu beş hərf surədə 798 (19x42) dəfə keçir. Amma eyni sayda olan (5 hərf) 42-ci surədəki: Ha-Mim, Ayn-Sin-Qaf, həmin surənin cəmi iki ayəsində keçir). 19-cu (“Məryəm”) surəsindəki başlanğıc hərflərin surədə keçən saylarına nəzər salsaq (Kəf-137, Hə-175, Ye-343, Ayn-117, Sad-26), görərik ki, bunların cəmi 798 (19x42)–dir. Bundan başqa, bu başlanğıc hərflərin riyazi dəyərlərini bir-birinin arxasınca düzmüş olsaq (20 5 10 70 90=19x10795110 alınır ki, bu da 19 rəqəminin digər bir möcüzəsidir. Bu Quran surəsi də onun digər surələri kimi başa düşülməsi asan olan, lakin təqlid edilməsi mümkün olmayan bir ilahi möcüzədir ki, Müqəddəs Kitabımızın Fövqəluca Allah tərəfindən vəhy edilməsini təsdiq edir. (Bax: “Quran heç tükənməyən möcüzə”. (TC. İstanbul Yayın evi, 2005, səh. 405-406). İqtibasların türkcədən tərcüməsi mənimdir. F.S.\n\n[2] Möhtərəm müəllifin bu müddəası bütün zamanlara şamil edilməyə bilər. Çünki bu gün bir çox Azərbaycanlı gənclərin saçlarının ağarması dövrün çətin anları, müharibə və sair problemlərlə bağlı olsa da, ölümün yaxınlaşması ilə bilavasitə səciyyələnmir. F.S.\n\n[3] Bu kitabda böyük hərflə yazılmış “Hikmət” sözü – hər hansı peyğəmbərin şəriətinə işarə edir. F.S.\n\n[4] Xristian dinində “üç üqnimin” tərəflərindən (ipostas) birinin ifadə edilməsidir. F.S.\n\n[5] Məhşər ayağında. F.S.\n\n[6] Dilimizdə “sidqi ürəkdən danışmaq” ifadəsi işlədilir. Bu, ən doğru danışmaq deməkdir. “Sədaqətli” sözü isə andına, sözünə, vədinə sadiq olan adamı bildirir. F.S.\n\n[7] Müraciət, müraciətnamə, məktub, nəsihətnamə və s. mənasında xalqa, camaata, ölkələrə yönəldilən peyğəmbər məktubları, müraciətləri. F.S.\n\n[8] Heç vaxt Allaha ibadət etməyən qullar nəzərdə tutulur. F.S.\n\n[9] Təqvalılıq – Allahdan səmimiyyətlə qorxmaqdır. F.S.\n\n[10] Fasiq – günahkar. F.S."]