[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-22-alikhan":694,"$fs_fnsC7D4PkNNsFduuyFpvl1xDG0BNNopdY1Lk8sBwU":1046},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":931},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874,877,880,883,886,889,892,895,898,901,904,907,910,913,916,919,922,925,928],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُوا۟ رَبَّكُمْ ۚ إِنَّ زَلْزَلَةَ ٱلسَّاعَةِ شَىْءٌ عَظِيمٌۭ","Ey insanlar! Rəbbinizdən qorxun! Həqiqətən, o Saatın sarsıntısı müdhiş bir şey olacaqdır.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّآ أَرْضَعَتْ وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَتَرَى ٱلنَّاسَ سُكَٰرَىٰ وَمَا هُم بِسُكَٰرَىٰ وَلَٰكِنَّ عَذَابَ ٱللَّهِ شَدِيدٌۭ","Onu görəcəyiniz gün hər bir əmzikli qadın əmizdirdiyini unudacaq, hər bir hamilə qadın bətnindəkini salacaqdır. İnsanları sərxoş görəcəksən, halbuki onlar sərxoş olmayacaqlar. Lakin Allahın əzabı hədsiz şiddətlidir.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يُجَٰدِلُ فِى ٱللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍۢ وَيَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطَٰنٍۢ مَّرِيدٍۢ","İnsanlardan eləsi də var ki, heç nə bilmədiyi halda Allah haqqında mübahisə edir və hər bir asi şeytana itaət edir.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"كُتِبَ عَلَيْهِ أَنَّهُۥ مَن تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُۥ يُضِلُّهُۥ وَيَهْدِيهِ إِلَىٰ عَذَابِ ٱلسَّعِيرِ","Onun haqqında belə yazılmışdır: kim şeytanla dostluq etsə, şeytan onu doğru yoldan çıxardıb alovlu Odun əzabına sürükləyər.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِن كُنتُمْ فِى رَيْبٍۢ مِّنَ ٱلْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَٰكُم مِّن تُرَابٍۢ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍۢ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍۢ ثُمَّ مِن مُّضْغَةٍۢ مُّخَلَّقَةٍۢ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍۢ لِّنُبَيِّنَ لَكُمْ ۚ وَنُقِرُّ فِى ٱلْأَرْحَامِ مَا نَشَآءُ إِلَىٰٓ أَجَلٍۢ مُّسَمًّۭى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًۭا ثُمَّ لِتَبْلُغُوٓا۟ أَشُدَّكُمْ ۖ وَمِنكُم مَّن يُتَوَفَّىٰ وَمِنكُم مَّن يُرَدُّ إِلَىٰٓ أَرْذَلِ ٱلْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنۢ بَعْدِ عِلْمٍۢ شَيْـًۭٔا ۚ وَتَرَى ٱلْأَرْضَ هَامِدَةًۭ فَإِذَآ أَنزَلْنَا عَلَيْهَا ٱلْمَآءَ ٱهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنۢبَتَتْ مِن كُلِّ زَوْجٍۭ بَهِيجٍۢ","Ey insanlar! Yenidən diriləcəyinizə şübhə edirsinizsə, bilin ki, həqiqətən də, Biz sizi torpaqdan, sonra nütfədən, sonra laxtalanmış qandan, daha sonra tam bir şəklə salınmış və ya salınmamış bir parça ətdən yaratdıq ki, qüdrətimizi sizə bəyan edək. Bətnlərdə istədiyimizi müəyyən bir vaxt ərzində saxlayırıq. Sonra sizi oradan uşaq kimi çıxardırıq ki, yetkinlik çağına yetişəsiniz. Sizdən kimisi yetkinlik yaşına çatmamış vəfat edir, kimisi də ömrünün ən rəzalətli dövrünə çatdırılır ki, vaxtilə bildiyi şeyləri unutsun. Sən yer üzünü cansız görürsən. Biz ona yağmur endirdiyimiz zaman o, hərəkətə gəlib qabarır və cürbəcür gözəl bitkilər bitirir.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلْحَقُّ وَأَنَّهُۥ يُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ وَأَنَّهُۥ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ","Bunun səbəbi Allahın Haqq olmasındadır. O, ölüləri dirildir və hər şeyə qadirdir.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"وَأَنَّ ٱلسَّاعَةَ ءَاتِيَةٌۭ لَّا رَيْبَ فِيهَا وَأَنَّ ٱللَّهَ يَبْعَثُ مَن فِى ٱلْقُبُورِ","Həmin Saat gələcəkdir, ona heç bir şəkk-şübhə yoxdur və Allah qəbirlərdə olanları dirildəcəkdir.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يُجَٰدِلُ فِى ٱللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍۢ وَلَا هُدًۭى وَلَا كِتَٰبٍۢ مُّنِيرٍۢ","İnsanlar içərisində eləsi də vardır ki, heç bir biliyi, doğru yol göstəricisi və nur saçan bir kitabı olmadan Allah haqqında mübahisə edir.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"ثَانِىَ عِطْفِهِۦ لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ ۖ لَهُۥ فِى ٱلدُّنْيَا خِزْىٌۭ ۖ وَنُذِيقُهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ عَذَابَ ٱلْحَرِيقِ","O, başını təkəbbürlə o yan bu yana çevirir ki, insanları Allahın yolundan sapdırsın. O bu dünyada rüsvay olacaq, Qiyamət günü isə Biz ona Cəhənnəm məşəqqətini nəsib edəcəyik.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"ذَٰلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ يَدَاكَ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّٰمٍۢ لِّلْعَبِيدِ","Ona deyiləcəkdir: “Bu, əvvəllər öz törətdiyin əməllərin əvəzidir, yoxsa Allah qullarına əsla zülm edən deyildir”.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَعْبُدُ ٱللَّهَ عَلَىٰ حَرْفٍۢ ۖ فَإِنْ أَصَابَهُۥ خَيْرٌ ٱطْمَأَنَّ بِهِۦ ۖ وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ ٱنقَلَبَ عَلَىٰ وَجْهِهِۦ خَسِرَ ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةَ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلْخُسْرَانُ ٱلْمُبِينُ","İnsanlardan eləsi də vardır ki, Allaha şübhə ilə ibadət edir. Əgər ona bir xeyir çatsa, onunla rahatlıq tapar. Yox, əgər başına bir iş gəlsə, üz döndərib küfrə qayıdar. O adam dünyanı da itirər, axirəti də. Gerçək zərər də elə budur.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"يَدْعُوا۟ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُۥ وَمَا لَا يَنفَعُهُۥ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلضَّلَٰلُ ٱلْبَعِيدُ","O, Allahı tərk edərək özünə nə zərər, nə də xeyir verə bilməyənə yalvarır. Dərin azğınlıq da elə budur.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"يَدْعُوا۟ لَمَن ضَرُّهُۥٓ أَقْرَبُ مِن نَّفْعِهِۦ ۚ لَبِئْسَ ٱلْمَوْلَىٰ وَلَبِئْسَ ٱلْعَشِيرُ","Həm də zərəri xeyrindən daha yaxın olana yalvarır. O nə pis köməkçi, nə pis yoldaşdır!",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"إِنَّ ٱللَّهَ يُدْخِلُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ جَنَّٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ","Allah iman gətirib yaxşı işlər görənləri ağacları altından çaylar axan Cənnət bağlarına daxil edəcək. Şübhəsiz ki, Allah istədiyini edər.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"مَن كَانَ يَظُنُّ أَن لَّن يَنصُرَهُ ٱللَّهُ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى ٱلسَّمَآءِ ثُمَّ لْيَقْطَعْ فَلْيَنظُرْ هَلْ يُذْهِبَنَّ كَيْدُهُۥ مَا يَغِيظُ","Kim ki, dünyada və axirətdə Allahın Peyğəmbərinə kömək göstərməyəcəyi gümanındadırsa, qoy yuxarıya (evinin tavanına) bir ip salıb boynuna keçirsin, sonra da ayağını yerdən üzsün və görsün ki, onun bu hiyləsi, qəzəbinə səbəb olduğu Allahın bu köməyinə mane ola bilərmi?",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"وَكَذَٰلِكَ أَنزَلْنَٰهُ ءَايَٰتٍۭ بَيِّنَٰتٍۢ وَأَنَّ ٱللَّهَ يَهْدِى مَن يُرِيدُ","Beləcə, Biz Quranı açıq-aydın ayələr kimi nazil etdik. Allah istədiyi kəsi doğru yola yönəldir.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَٱلَّذِينَ هَادُوا۟ وَٱلصَّٰبِـِٔينَ وَٱلنَّصَٰرَىٰ وَٱلْمَجُوسَ وَٱلَّذِينَ أَشْرَكُوٓا۟ إِنَّ ٱللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ شَهِيدٌ","Şübhəsiz ki, Qiyamət günü Allah möminlər, yəhudilər, sabiilər, xaçpərəstlər, atəşpərəstlər və müşriklər arasında hökm verəcəkdir. Həqiqətən, Allah hər şeyə şahiddir.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ يَسْجُدُ لَهُۥ مَن فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَن فِى ٱلْأَرْضِ وَٱلشَّمْسُ وَٱلْقَمَرُ وَٱلنُّجُومُ وَٱلْجِبَالُ وَٱلشَّجَرُ وَٱلدَّوَآبُّ وَكَثِيرٌۭ مِّنَ ٱلنَّاسِ ۖ وَكَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ ٱلْعَذَابُ ۗ وَمَن يُهِنِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِن مُّكْرِمٍ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يَفْعَلُ مَا يَشَآءُ ۩","Məgər göylərdə və yerdə olanların, günəşin, ayın, ulduzların, dağların, ağacların, heyvanların və insanların xeyli hissəsinin Allaha səcdə etdiyini görmürsənmi? Onların əksəriyyəti isə əzab çəkməyə layiq olanlardır. Allahın alçaltdığı kimsəyə heç kəs hörmət qoymaz. Həqiqətən, Allah istədiyini edər.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"۞ هَٰذَانِ خَصْمَانِ ٱخْتَصَمُوا۟ فِى رَبِّهِمْ ۖ فَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ قُطِّعَتْ لَهُمْ ثِيَابٌۭ مِّن نَّارٍۢ يُصَبُّ مِن فَوْقِ رُءُوسِهِمُ ٱلْحَمِيمُ","Onlar öz Rəbbi barəsində höcətləşən iki dəstədir. Kafirlər üçün oddan paltar biçiləcək, başlarına da qaynar su töküləcəkdir.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"يُصْهَرُ بِهِۦ مَا فِى بُطُونِهِمْ وَٱلْجُلُودُ","Bununla, onların bətnlərindəkiləri və dərisi əridiləcəkdir.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"وَلَهُم مَّقَٰمِعُ مِنْ حَدِيدٍۢ","Onlar üçün dəmir toppuzlar da hazırlanmışdır.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"كُلَّمَآ أَرَادُوٓا۟ أَن يَخْرُجُوا۟ مِنْهَا مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا۟ فِيهَا وَذُوقُوا۟ عَذَابَ ٱلْحَرِيقِ","Onlar hər dəfə oradan çıxmaq, qəmdən qurtarmaq istədikdə yenidən oraya qaytarılacaq və onlara: “Dadın odun əzabını!”– deyiləcəkdir.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"إِنَّ ٱللَّهَ يُدْخِلُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ جَنَّٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٍۢ وَلُؤْلُؤًۭا ۖ وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌۭ","Həqiqətən də, Allah iman gətirib yaxşı işlər görənləri ağacları altından çaylar axan Cənnət bağlarına daxil edəcəkdir. Onlar orada qızıl bilərziklərlə və incilərlə bəzədiləcək, libasları da ipəkdən olacaqdır.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"وَهُدُوٓا۟ إِلَى ٱلطَّيِّبِ مِنَ ٱلْقَوْلِ وَهُدُوٓا۟ إِلَىٰ صِرَٰطِ ٱلْحَمِيدِ","Onlar gözəl kəlamlar öyrənməyə nail olmuş və Tərifəlayiq Allahın yoluna yönəldilmişlər.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ ٱلَّذِى جَعَلْنَٰهُ لِلنَّاسِ سَوَآءً ٱلْعَٰكِفُ فِيهِ وَٱلْبَادِ ۚ وَمَن يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍۭ بِظُلْمٍۢ نُّذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍۢ","Kafir olanlara, insanları həm Allah yolundan, həm də bütün insanlar – istər yerlilər, istərsə də gəlmələr – üçün qurduğumuz Məscidulharamdan sapdıranlara və orada zülm etməklə haqdan dönmək istəyənlərə ağrılı-acılı bir əzab daddıracağıq.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَٰهِيمَ مَكَانَ ٱلْبَيْتِ أَن لَّا تُشْرِكْ بِى شَيْـًۭٔا وَطَهِّرْ بَيْتِىَ لِلطَّآئِفِينَ وَٱلْقَآئِمِينَ وَٱلرُّكَّعِ ٱلسُّجُودِ","Bir zaman Biz İbrahimə evin (Kəbənin) yerini nişan verib: “Mənə heç bir şeyi şərik qoşma, evimi təvaf edənlər, namaza duranlar, rüku və səcdə edənlər üçün təmizlə!”– demişdik.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"وَأَذِّن فِى ٱلنَّاسِ بِٱلْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًۭا وَعَلَىٰ كُلِّ ضَامِرٍۢ يَأْتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍۢ","İnsanlar arasında həcci elan et ki, onlar sənin yanına piyada və ya hər bir uzaq yoldan gələn qayışbaldır dəvələr üstündə gəlsinlər.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"لِّيَشْهَدُوا۟ مَنَٰفِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا۟ ٱسْمَ ٱللَّهِ فِىٓ أَيَّامٍۢ مَّعْلُومَٰتٍ عَلَىٰ مَا رَزَقَهُم مِّنۢ بَهِيمَةِ ٱلْأَنْعَٰمِ ۖ فَكُلُوا۟ مِنْهَا وَأَطْعِمُوا۟ ٱلْبَآئِسَ ٱلْفَقِيرَ","Qoy onlar öz mənfəətlərinin şahidi olsunlar və məlum günlərdə Allahın onlara verdiyi heyvanları qurban kəsərkən Allahın adını çəksinlər. Onlardan özünüz də yeyin, sıxıntı içində olan yoxsullara da yedirdin!",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"ثُمَّ لْيَقْضُوا۟ تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا۟ نُذُورَهُمْ وَلْيَطَّوَّفُوا۟ بِٱلْبَيْتِ ٱلْعَتِيقِ","Sonra həcc ayinlərini tamamlasınlar, nəzirlərini yerinə çatdırsınlar və qədim evi (Kəbəni) təvaf etsinlər.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"ذَٰلِكَ وَمَن يُعَظِّمْ حُرُمَٰتِ ٱللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌۭ لَّهُۥ عِندَ رَبِّهِۦ ۗ وَأُحِلَّتْ لَكُمُ ٱلْأَنْعَٰمُ إِلَّا مَا يُتْلَىٰ عَلَيْكُمْ ۖ فَٱجْتَنِبُوا۟ ٱلرِّجْسَ مِنَ ٱلْأَوْثَٰنِ وَٱجْتَنِبُوا۟ قَوْلَ ٱلزُّورِ","Bax belə! Hər kim Allahın haram buyurduqlarına hörmət etsə, bu, Rəbbi yanında onun üçün xeyirli olar. Haram olduğu sizə oxunanlardan başqa, qalan heyvanlar sizə halal edilmişdir. Elə isə murdar bütlərdən uzaq olun, yalan sözlərdən də çəkinin;",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"حُنَفَآءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِۦ ۚ وَمَن يُشْرِكْ بِٱللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ ٱلسَّمَآءِ فَتَخْطَفُهُ ٱلطَّيْرُ أَوْ تَهْوِى بِهِ ٱلرِّيحُ فِى مَكَانٍۢ سَحِيقٍۢ","ancaq tək Allaha ibadət edənlərdən və Ona şərik qoşmayanlardan olun! Kim Allaha şərik qoşsa, sanki o, göydən düşər, quşlar onu alıb aparar, yaxud külək onu sovurub uzaq bir yerə atar.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"ذَٰلِكَ وَمَن يُعَظِّمْ شَعَٰٓئِرَ ٱللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَى ٱلْقُلُوبِ","Bax belə! Hər kim Allahın ayinlərinə hörmət etsə, bilsin ki, bu, qəlblərin təqvasındandır.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"لَكُمْ فِيهَا مَنَٰفِعُ إِلَىٰٓ أَجَلٍۢ مُّسَمًّۭى ثُمَّ مَحِلُّهَآ إِلَى ٱلْبَيْتِ ٱلْعَتِيقِ","Onlarda (qurbanlıq heyvanlarda) sizin üçün müəyyən bir vaxta qədər mənfəət vardır. Sonra onların kəsiləcəyi yer qədim evin (Kəbənin) yaxınlığındadır.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"وَلِكُلِّ أُمَّةٍۢ جَعَلْنَا مَنسَكًۭا لِّيَذْكُرُوا۟ ٱسْمَ ٱللَّهِ عَلَىٰ مَا رَزَقَهُم مِّنۢ بَهِيمَةِ ٱلْأَنْعَٰمِ ۗ فَإِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌۭ وَٰحِدٌۭ فَلَهُۥٓ أَسْلِمُوا۟ ۗ وَبَشِّرِ ٱلْمُخْبِتِينَ","Biz hər bir ümmət üçün qurbangah müəyyən etdik ki, Allahın onlara ruzi olaraq verdiyi heyvanları qurban kəsərkən Allahın adını çəksinlər. Sizin məbudunuz Tək olan İlahdır. Yalnız Ona itaət edin. Sən müti olanlara müjdə ver;",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"ٱلَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ ٱللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَٱلصَّٰبِرِينَ عَلَىٰ مَآ أَصَابَهُمْ وَٱلْمُقِيمِى ٱلصَّلَوٰةِ وَمِمَّا رَزَقْنَٰهُمْ يُنفِقُونَ","o kəslərə ki, Allah anıldığı zaman qəlbi qorxuya düşər, başına gələnə səbir edər, namaz qılar və onlara verdiyimiz ruzidən Allah yolunda xərcləyərlər.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"وَٱلْبُدْنَ جَعَلْنَٰهَا لَكُم مِّن شَعَٰٓئِرِ ٱللَّهِ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌۭ ۖ فَٱذْكُرُوا۟ ٱسْمَ ٱللَّهِ عَلَيْهَا صَوَآفَّ ۖ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَكُلُوا۟ مِنْهَا وَأَطْعِمُوا۟ ٱلْقَانِعَ وَٱلْمُعْتَرَّ ۚ كَذَٰلِكَ سَخَّرْنَٰهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ","Biz qurbanlıq dəvələri də sizin üçün Allahın dininin ayinlərindən etdik. Onlarda sizin üçün xeyir vardır. Onları səf-səf düzülmüş halda kəsərkən Allahın adını çəkin. Böyrü üstə yıxıldıqları zaman onlardan özünüz də yeyin, aza qane olan kasıba və dilənçiyə də yedirdin. Beləcə, onları (qurbanlıq heyvanları) sizə tabe etdik ki, bəlkə şükür edəsiniz.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"لَن يَنَالَ ٱللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَآؤُهَا وَلَٰكِن يَنَالُهُ ٱلتَّقْوَىٰ مِنكُمْ ۚ كَذَٰلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا۟ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَىٰكُمْ ۗ وَبَشِّرِ ٱلْمُحْسِنِينَ","Onların nə əti, nə də qanı, Allaha çatmaz. Ona yalnız sizin təqvanız çatar. Sizi doğru yola yönəltdiyinə görə Onu uca tutasınız deyə, bu heyvanları sizə beləcə ram etdi. Sən isə yaxşılıq edənləri müjdələ!",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"۞ إِنَّ ٱللَّهَ يُدَٰفِعُ عَنِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ خَوَّانٍۢ كَفُورٍ","Şübhəsiz ki, Allah iman gətirənləri mühafizə edir. Həqiqətən, Allah heç bir nankor xaini sevmir.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَٰتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا۟ ۚ وَإِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ","Kafirlərin vuruşa başladığı insanlara, o kafirlərlə vuruşmağa icazə verilmişdir. Çünki onlar zülmə məruz qalmışlar. Şübhəsiz ki, Allah onlara kömək etməyə qadirdir.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"ٱلَّذِينَ أُخْرِجُوا۟ مِن دِيَٰرِهِم بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّآ أَن يَقُولُوا۟ رَبُّنَا ٱللَّهُ ۗ وَلَوْلَا دَفْعُ ٱللَّهِ ٱلنَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍۢ لَّهُدِّمَتْ صَوَٰمِعُ وَبِيَعٌۭ وَصَلَوَٰتٌۭ وَمَسَٰجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا ٱسْمُ ٱللَّهِ كَثِيرًۭا ۗ وَلَيَنصُرَنَّ ٱللَّهُ مَن يَنصُرُهُۥٓ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَقَوِىٌّ عَزِيزٌ","Onlar ancaq “Rəbbimiz Allahdır”– dediklərinə görə haqsız yerə yurdlarından çıxarıldılar. Əgər Allah insanların bəzilərini, digərləri ilə dəf etməsəydi, içərisində Allahın adı çox zikr olunan hücrələr, kilsələr, sinaqoqlar və məscidlər dağılıb gedərdi. Allah Ona yardım edənlərə, mütləq yardım edər. Şübhəsiz ki, Allah Qüvvətlidir, Qüdrətlidir.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"ٱلَّذِينَ إِن مَّكَّنَّٰهُمْ فِى ٱلْأَرْضِ أَقَامُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَوُا۟ ٱلزَّكَوٰةَ وَأَمَرُوا۟ بِٱلْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا۟ عَنِ ٱلْمُنكَرِ ۗ وَلِلَّهِ عَٰقِبَةُ ٱلْأُمُورِ","Əgər onlara yer üzündə hökmranlıq versək, onlar namaz qılar, zəkat verər, yaxşı işlər görməyi əmr edib, pis işlər görməyi qadağan edərlər. Bütün işlərin aqibəti Allaha aiddir.",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"وَإِن يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍۢ وَعَادٌۭ وَثَمُودُ","Əgər səni yalançı saysalar, bil ki, səndən əvvəl Nuhun xalqı da, Ad və Səmud tayfaları da elçiləri yalançı saymışdı.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"وَقَوْمُ إِبْرَٰهِيمَ وَقَوْمُ لُوطٍۢ","İbrahim tayfası da, Lut xalqı da,",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"وَأَصْحَٰبُ مَدْيَنَ ۖ وَكُذِّبَ مُوسَىٰ فَأَمْلَيْتُ لِلْكَٰفِرِينَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ ۖ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ","Mədyən əhli də elçiləri yalançı saymışdı. Musa da yalançı sayılmışdı. Mən kafirlərə möhlət verdim, sonra onları əzabla yaxaladım. Mənim onları inkar etməyimin necə olduğunu bir görəydin!",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"فَكَأَيِّن مِّن قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَٰهَا وَهِىَ ظَالِمَةٌۭ فَهِىَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا وَبِئْرٍۢ مُّعَطَّلَةٍۢ وَقَصْرٍۢ مَّشِيدٍ","Neçə-neçə şəhərlər olmuşdur ki, əhalisi zülm edərkən Biz onları məhv etdik. İndi onlar özülünə qədər uçulmuşdur. Neçə-neçə tərk edilmiş quyular və neçə-neçə boş qalmış qəsrlər də vardır.",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"أَفَلَمْ يَسِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌۭ يَعْقِلُونَ بِهَآ أَوْ ءَاذَانٌۭ يَسْمَعُونَ بِهَا ۖ فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى ٱلْأَبْصَٰرُ وَلَٰكِن تَعْمَى ٱلْقُلُوبُ ٱلَّتِى فِى ٱلصُّدُورِ","Məgər onlar yer üzündə gəzib dolaşmırlarmı ki, zalımların aqibətini qəlbi ilə düşünüb, qulaqları ilə eşitsinlər? Çünki əslində maddi gözlər deyil, kökslərdəki qəlb kor olur.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِٱلْعَذَابِ وَلَن يُخْلِفَ ٱللَّهُ وَعْدَهُۥ ۚ وَإِنَّ يَوْمًا عِندَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍۢ مِّمَّا تَعُدُّونَ","Onlar səndən əzabın tez gəlməsini istəyirlər. Allah Öz vədinə əsla xilaf çıxmaz. Rəbbinin yanında olan bir gün sizin saydığınızın min ili kimidir!",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"وَكَأَيِّن مِّن قَرْيَةٍ أَمْلَيْتُ لَهَا وَهِىَ ظَالِمَةٌۭ ثُمَّ أَخَذْتُهَا وَإِلَىَّ ٱلْمَصِيرُ","Neçə-neçə şəhərlərə, əhalisi zülm edərkən möhlət verdim, sonra onları əzabla yaxaladım. Dönüş də ancaq Mənədir!",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"قُلْ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنَّمَآ أَنَا۠ لَكُمْ نَذِيرٌۭ مُّبِينٌۭ","De: “Ey insanlar! Mən sizə yalnız açıq xəbərdarlıq edənəm.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"فَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَهُم مَّغْفِرَةٌۭ وَرِزْقٌۭ كَرِيمٌۭ","İman gətirib yaxşı işlər görənlər üçün bağışlanma və bol ruzi hazırlanmışdır.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"وَٱلَّذِينَ سَعَوْا۟ فِىٓ ءَايَٰتِنَا مُعَٰجِزِينَ أُو۟لَٰٓئِكَ أَصْحَٰبُ ٱلْجَحِيمِ","Ayələrimizi qüvvədən salmağa cəhd göstərənlər isə Cəhənnəm sakinləridirlər.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"وَمَآ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍۢ وَلَا نَبِىٍّ إِلَّآ إِذَا تَمَنَّىٰٓ أَلْقَى ٱلشَّيْطَٰنُ فِىٓ أُمْنِيَّتِهِۦ فَيَنسَخُ ٱللَّهُ مَا يُلْقِى ٱلشَّيْطَٰنُ ثُمَّ يُحْكِمُ ٱللَّهُ ءَايَٰتِهِۦ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ","Biz səndən əvvəl elə bir elçi, elə bir peyğəmbər göndərməmişik ki, o, ayələrimizi oxumaq istədikdə şeytan onun oxuduğuna gizlicə vəsvəsə verməsin. Lakin Allah şeytanın gizlicə təlqin etdiyini yoxa çıxarar. Sonra da Allah Öz ayələrini möhkəmlədər. Allah Biləndir, Müdrikdir.",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"لِّيَجْعَلَ مَا يُلْقِى ٱلشَّيْطَٰنُ فِتْنَةًۭ لِّلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌۭ وَٱلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ ۗ وَإِنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ لَفِى شِقَاقٍۭ بَعِيدٍۢ","Belə edər ki, şeytanın gizli təlqini qəlbində xəstəlik olanlar və qəlbi sərt olan insanlar üçün bır sınaq vasitəsinə çevrilsin. Həqiqətən, zalımlar uzaq bir ayrılıq içindədirlər.",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"وَلِيَعْلَمَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْعِلْمَ أَنَّهُ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَيُؤْمِنُوا۟ بِهِۦ فَتُخْبِتَ لَهُۥ قُلُوبُهُمْ ۗ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَهَادِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ","Qoy elm verilən kəslər, bu Kitabın Rəbbin tərəfindən göndərilmiş həqiqət olduğunu bilsinlər ki, ona inansınlar və qəlbləri ona bağlansın. Şübhəsiz ki, Allah iman gətirənləri doğru yola yönəldər.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"وَلَا يَزَالُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فِى مِرْيَةٍۢ مِّنْهُ حَتَّىٰ تَأْتِيَهُمُ ٱلسَّاعَةُ بَغْتَةً أَوْ يَأْتِيَهُمْ عَذَابُ يَوْمٍ عَقِيمٍ","Kafir olanlar isə, o Saat qəflətən onların başlarının üstünü alanadək, yaxud səmərəsiz bir günün əzabı onlara gəlib yetişənədək, Quran barəsində şəkk-şübhə içində qalarlar.",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"ٱلْمُلْكُ يَوْمَئِذٍۢ لِّلَّهِ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ ۚ فَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ فِى جَنَّٰتِ ٱلنَّعِيمِ","O gün hökm yalnız Allahındır. Allah onların arasında hökm verəcəkdir. İman gətirib yaxşı işlər görənlər Nəim bağlarında olacaqlar.",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَكَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا فَأُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌۭ مُّهِينٌۭ","Kafir olub ayələrimizi yalan hesab edənləri isə rüsvayedici bir əzab gözləyir.",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"وَٱلَّذِينَ هَاجَرُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ثُمَّ قُتِلُوٓا۟ أَوْ مَاتُوا۟ لَيَرْزُقَنَّهُمُ ٱللَّهُ رِزْقًا حَسَنًۭا ۚ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَهُوَ خَيْرُ ٱلرَّٰزِقِينَ","Allah yolunda hicrət edənlərə, sonra öldürülənlərə və yaxud ölənlərə Allah hökmən gözəl ruzi verəcəkdir. Həqiqətən, Allah ruzi verənlərin ən yaxşısıdır!",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"لَيُدْخِلَنَّهُم مُّدْخَلًۭا يَرْضَوْنَهُۥ ۗ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَعَلِيمٌ حَلِيمٌۭ","Allah onları razı qalacaqları yerə daxil edəcəkdir. Həqiqətən, Allah Biləndir, Həlimdir!",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"۞ ذَٰلِكَ وَمَنْ عَاقَبَ بِمِثْلِ مَا عُوقِبَ بِهِۦ ثُمَّ بُغِىَ عَلَيْهِ لَيَنصُرَنَّهُ ٱللَّهُ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌۭ","Bax belə! Hər kim özünə verilən cəza kimi cəza versə, sonra yenə də haqsızlığa məruz qalsa, bilsin ki, Allah ona mütləq kömək edəcəkdir. Həqiqətən, Allah əfv edəndir, Bağışlayandır!",{"number":391,"arabic":878,"translation":879},"ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ يُولِجُ ٱلَّيْلَ فِى ٱلنَّهَارِ وَيُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِى ٱلَّيْلِ وَأَنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌۢ بَصِيرٌۭ","Bu belədir. Çünki Allah gecəni gündüzə, gündüzü də gecəyə qatır. Allah Eşidəndir, Görəndir.",{"number":349,"arabic":881,"translation":882},"ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلْحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِن دُونِهِۦ هُوَ ٱلْبَٰطِلُ وَأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلْعَلِىُّ ٱلْكَبِيرُ","Bu belədir. Çünki Allah Haqdır. Kafirlərin Ondan başqa yalvardıqları isə batildir. Həqiqətən, Allah Ucadır, Böyükdür.",{"number":402,"arabic":884,"translation":885},"أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ فَتُصْبِحُ ٱلْأَرْضُ مُخْضَرَّةً ۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌۭ","Məgər Allahın göydən yağış yağdırdığını və onunla yer üzünü yaşıllığa bürüdüyünü görmürsənmi? Həqiqətən, Allah Lütfkardır, Xəbərdardır.",{"number":167,"arabic":887,"translation":888},"لَّهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَهُوَ ٱلْغَنِىُّ ٱلْحَمِيدُ","Göylərdə və yerdə nə varsa, Onundur. Həqiqətən, Allah Zəngindir, Tərifəlayiqdir.",{"number":413,"arabic":890,"translation":891},"أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِى ٱلْأَرْضِ وَٱلْفُلْكَ تَجْرِى فِى ٱلْبَحْرِ بِأَمْرِهِۦ وَيُمْسِكُ ٱلسَّمَآءَ أَن تَقَعَ عَلَى ٱلْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِۦٓ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِٱلنَّاسِ لَرَءُوفٌۭ رَّحِيمٌۭ","Məgər Allahın quruda olanları və Öz əmri ilə dənizdə üzən gəmiləri sizə ram etdiyini görmürsənmi? Göyü də Öz izni olmadan yerə düşməsin deyə O tutub saxlayar. Həqiqətən, Allah insanlara Şəfqətlidir, Mərhəmətlidir.",{"number":419,"arabic":893,"translation":894},"وَهُوَ ٱلَّذِىٓ أَحْيَاكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ۗ إِنَّ ٱلْإِنسَٰنَ لَكَفُورٌۭ","Sizə həyat verən, sonra öldürəcək, daha sonra dirildəcək məhz Odur. İnsan, həqiqətən də, nankordur.",{"number":425,"arabic":896,"translation":897},"لِّكُلِّ أُمَّةٍۢ جَعَلْنَا مَنسَكًا هُمْ نَاسِكُوهُ ۖ فَلَا يُنَٰزِعُنَّكَ فِى ٱلْأَمْرِ ۚ وَٱدْعُ إِلَىٰ رَبِّكَ ۖ إِنَّكَ لَعَلَىٰ هُدًۭى مُّسْتَقِيمٍۢ","Biz hər ümmət üçün onun yerinə yetirə biləcəyi bir şəriət müəyyən etdik. Qoy onlar bu işdə səninlə höcətləşməsinlər. Sən onları Rəbbinə ibadət etməyə dəvət et. Həqiqətən, sən ən doğru bir yoldasan.",{"number":431,"arabic":899,"translation":900},"وَإِن جَٰدَلُوكَ فَقُلِ ٱللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَعْمَلُونَ","Əgər səninlə mübahisə etsələr, de: “Allah sizin nə etdiyinizi daha yaxşı bilir.",{"number":202,"arabic":902,"translation":903},"ٱللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ فِيمَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ","İxtilaf etdiyiniz məsələlər barəsində Allah sizə Öz hökmünü Qiyamət günü verəcəkdir”.",{"number":442,"arabic":905,"translation":906},"أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ ٱللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِى ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ ۗ إِنَّ ذَٰلِكَ فِى كِتَٰبٍ ۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٌۭ","Məgər bilmirsən ki, Allah göydə və yerdə olanları bilir? Həqiqətən, bu, Yazıda (Lövhi-məhfuzda) mövcuddur. Şübhəsiz ki, bu, Allah üçün asandır.",{"number":448,"arabic":908,"translation":909},"وَيَعْبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِۦ سُلْطَٰنًۭا وَمَا لَيْسَ لَهُم بِهِۦ عِلْمٌۭ ۗ وَمَا لِلظَّٰلِمِينَ مِن نَّصِيرٍۢ","Onlar Allahı qoyub, haqqında heç bir dəlil nazil edilməyən və üstəlik özlərinin də bilmədikləri bir şeyə ibadət edirlər. Zalımlara kömək edən olmaz.",{"number":453,"arabic":911,"translation":912},"وَإِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتُنَا بَيِّنَٰتٍۢ تَعْرِفُ فِى وُجُوهِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱلْمُنكَرَ ۖ يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِٱلَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتِنَا ۗ قُلْ أَفَأُنَبِّئُكُم بِشَرٍّۢ مِّن ذَٰلِكُمُ ۗ ٱلنَّارُ وَعَدَهَا ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۖ وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ","Kafirlərə açıq-aydın ayələrimiz oxunduqda sən onların üzündə nifrət görərsən. Onlar az qalırlar ki, ayələrimizi onlara oxuyanların üstünə cumsunlar. De: “Sizə bundan daha pisini xəbər verimmi? Bu, Cəhənnəmdir! Allah onu kafirlərə vəd etmişdir. Ora nə pis qayıdış yeridir!”",{"number":229,"arabic":914,"translation":915},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌۭ فَٱسْتَمِعُوا۟ لَهُۥٓ ۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ لَن يَخْلُقُوا۟ ذُبَابًۭا وَلَوِ ٱجْتَمَعُوا۟ لَهُۥ ۖ وَإِن يَسْلُبْهُمُ ٱلذُّبَابُ شَيْـًۭٔا لَّا يَسْتَنقِذُوهُ مِنْهُ ۚ ضَعُفَ ٱلطَّالِبُ وَٱلْمَطْلُوبُ","Ey insanlar! Sizə bir məsəl çəkilir. Onu dinləyin. Şübhəsiz ki, Allahdan başqa ibadət etdikləriniz bir milçək belə yarada bilməzlər, hətta bunun üçün bir yerə yığışsalar belə. Əgər milçək onlardan bir şey götürüb aparsa, bunu ondan geri ala bilməzlər. Bunu etmək istəyən də aciz qalar, istənilən də!",{"number":464,"arabic":917,"translation":918},"مَا قَدَرُوا۟ ٱللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِۦٓ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَقَوِىٌّ عَزِيزٌ","Onlar Allahı lazımınca qiymətləndirmədilər. Şübhəsiz ki, Allah Qüvvətlidir, Qüdrətlidir!",{"number":60,"arabic":920,"translation":921},"ٱللَّهُ يَصْطَفِى مِنَ ٱلْمَلَٰٓئِكَةِ رُسُلًۭا وَمِنَ ٱلنَّاسِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌۢ بَصِيرٌۭ","Allah mələklərdən də elçilər seçir, insanlardan da. Həqiqətən, Allah Eşidəndir, Görəndir!",{"number":475,"arabic":923,"translation":924},"يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ۗ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرْجَعُ ٱلْأُمُورُ","Allah onların keçmişini və gələcəyini bilir. Bütün işlər Allaha qayıdır.",{"number":174,"arabic":926,"translation":927},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱرْكَعُوا۟ وَٱسْجُدُوا۟ وَٱعْبُدُوا۟ رَبَّكُمْ وَٱفْعَلُوا۟ ٱلْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ۩","Ey iman gətirənlər! Rüku edin, səcdəyə qapanın, Rəbbinizə ibadət edərək yaxşı işlər görün ki, bəlkə nicat tapasınız.",{"number":153,"arabic":929,"translation":930},"وَجَٰهِدُوا۟ فِى ٱللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِۦ ۚ هُوَ ٱجْتَبَىٰكُمْ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِى ٱلدِّينِ مِنْ حَرَجٍۢ ۚ مِّلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَٰهِيمَ ۚ هُوَ سَمَّىٰكُمُ ٱلْمُسْلِمِينَ مِن قَبْلُ وَفِى هَٰذَا لِيَكُونَ ٱلرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيْكُمْ وَتَكُونُوا۟ شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِ ۚ فَأَقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُوا۟ ٱلزَّكَوٰةَ وَٱعْتَصِمُوا۟ بِٱللَّهِ هُوَ مَوْلَىٰكُمْ ۖ فَنِعْمَ ٱلْمَوْلَىٰ وَنِعْمَ ٱلنَّصِيرُ","Allah yolunda lazımınca cihad edin. O, sizi seçdi və atanız İbrahimin dinində olduğu kimi, bu dində də sizin üçün heç bir çətinlik yaratmadı. Peyğəmbər sizə, siz də insanlara şahid olasınız deyə, Allah həm əvvəl nazil etdiyi kitablarda, həm də bu Kitabda sizi müsəlman adlandırdı. Elə isə namaz qılın, zəkat verin və Allaha möhkəm sarılın. O sizin Himayədarınızdır. O nə gözəl Himayədar, nə gözəl Yardımçıdır!",[932,933,934,935,936,937,938,939,940,941,942,943,944,945,946,947,948,949,950,951,952,953,954,955,956,957,958,959,960,961,962,963,964,965,966,967,968,969,970,971,972,973,974,975,976,977,978,979,980,981,982,983,984,985,986,987,988,989,990,991,992,993,994,995,996,997,998,999,1000,1001,1002,1003,1004,1005,1006,1007,1008,1009,1010,1011,1012,1013,1014,1015,1016,1017,1018,1019,1020,1021,1022,1023,1024,1025,1026,1027,1028,1029,1030,1031,1032,1033,1034,1035,1036,1037,1038,1039,1040,1041,1042,1043,1044,1045],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":1047,"sura":148,"blocks":1048},"saadi-az",[1049,1051,1053,1055,1057,1059,1061,1063,1065,1067,1069,1071,1073,1075,1077,1079,1081,1083,1085,1087,1089,1091,1093,1095,1097,1099,1101,1103,1105,1107,1109,1111,1113,1115,1117,1119,1121,1123,1125,1127,1129,1131,1133,1135,1137,1139,1141,1143,1145,1147,1149,1151,1153,1155,1157,1159,1161,1163,1165,1167,1169,1171,1173,1175,1177,1179,1181,1183,1185,1187],{"from":5,"to":5,"text":1050},"Allah bütün bəşəriyyətə müraciət edir və insanlara öz Rəbbindən qorxmaq hökmü verir. O, onları tərbiyələndirir, onlara gözlə görülən və görünməz nemətlər əta edir və insanların Ondan qorxmasına, həqiqətən, layiqdir. Buna görə onlar bütpərəstlikdən, əxlaqsızlıqdan və günahlardan əl çəkməli və öz imkanları daxilində Onun hökmlərini yerinə yetirməlidirlər.\n\nSonra Fövqəluca Allah insanları təqvalılığa sövq edən və onları itaətsizlikdən çəkindirən hadisələri xatırladır. O, onlara dəhşətli hadisə olacaq Qiyamət gününün sarsıntılarını yada salır. İnsanlar bu əzəmətli hadisənin nəhəngliyini dəyərləndirməyə və onun vəhşətəngizliyini təsəvvür etməyə qadir deyillər, çünki Qiyamət gününün başlaması ilə yer sarsılacaq və təlatümə gələcək. Dağlar parçalanıb dağılacaq və qum təpələrinə çevriləcək və sonra da daraqlanmış yuna bənzəyəcəklər. İnsanlar isə həmin gün üç qrupa bölünəcəklər. Göylər də parçalanacaq, günəş və ay büküləcək. Ulduzlar öz yerlərindən düşəcək və çox böyük fəlakətlərin və sarsıntıların növbəsi gəlib çatacaq ki, bu da insanın ürəyini donduracaq, qəlbi qorxu ilə bürüyəcək. Bundan gənclərin saçları ağaracaq, qüdrətli istehkamlar, qalalar mum kimi əriyib çökəcəkdir. Buna görə, daha sonra Allah buyurur:",{"from":13,"to":13,"text":1052},"Ana öz övladlarına güclü məhəbbət bəsləyir və bu sevgi xüsusilə özünü ana körpəsini əmizdirdiyi dövrdə daha güclü təzahür edir. Bu dövrdə hər bir ana körpəsinə qayğı çəkmək hissi ilə yaşayır, lakin Qiyamət günü qorxu və vahimə insanları o dərəcədə sarsıdacaq ki, körpəsini əmizdirən ana onu atacaq, hamilə qadın isə uşağını salacaq. Əgər insan görsəydi ki, adamlar həmin gün hansı vəziyyətdə olacaqlar, o elə bilərdi ki, onlar sərxoşdurlar, halbuki əslində onlar sərxoş olmayacaqlar. Məsələ orasındadır ki, Allahın sərt cəzası qarşısında qorxu onları mühakimə yürütmək qabiliyyətindən məhrum edərək, ürəklərinə hakim kəsləcəkdir. İnsanların canı boğazlarına yığılacaq, gözləri isə bərələ qalacaqdır. Həmin gün oğul atasına görə məsuliyyət daşımayacaq və atası da öz övladının ağırlığını daşımayacaq.\n\nFövqəluca buyurur: “Qulaqbatırıcı bir səs gəldikdə, həmin gün insan qaçacaq öz qardaşından, anasından və atasından, zövcəsindən və oğullarından, çünki hər bir insanın öz qayğıları kifayət qədər olacaqdır” (Əbəsə, 80\u002F33-37).\n\nHəmin gün günahkar öz barmaqlarını çeynəyəcək və deyəcək: “Yaxşı olardı ki, mən Elçinin yolu ilə gedəydim! Yaxşı olardı ki, mən filankəsi özümə dost tutmayaydım!” O gün bəzi insanların üzü qaralacaq, digər insanların üzü isə nurlanacaqdır. Tərəzi qurulacaq və onlarda insanların ən kiçik əməlləri, həm yaxşı, həm də pis əməlləri çəkiləcəkdir. Allahın qullarının bütün kiçik və böyük əməlləri, danışıqları və hətta niyyətləri belə yazılmış bürməli kağız lövhələr açılacaq. Cəhənnəmin düz ortasından körpü asılacaq və onda Cənnət təqvalı möminlərə yaxınlaşacaq, Cəhənnəm isə yolunu azmışların qarşısında dayanacaq. Onlar onu uzaqdan görəcəklər və onun qəzəbli nəriltisini və nəfəsini eşidib duyacaqlar. Sonra da onlar zəncirlərlə birlikdə qandallanıb, buxovlanmış halda Cəhənnəmin ən dar yerinə atılacaq və özlərinə ölüm arzulamağa başlayacaqlar. O vaxt onlara belə deyiləcək: “Bu gün bir ölüm çağırmayın, çoxlu ölümlər çağırın!” (Furqan, 25\u002F14). Sonra isə onlar öz Rəbbini çağıracaq və Ona yalvaracaqlar ki, onları Cəhənnəmdən buraxsın, lakin Allah deyəcək: “Burada rüsvayçılıqla qalın və Mənimlə danışmayın!” (Muminun, 23\u002F108). Onlar Mərhəmətli Rəbbin qəzəbinə düçar olacaqlar və əzab-əziyyətli cəzanın burulğanında qalacaqlar. Onlar orada xilas olmaq ümidi itirəcək və törətdikləri bütün cinayətlərin bəhrələrini dadacaqlar. O cinayətlərdən heç biri unudulmayacaq, hətta onlardan biri xurma çəyirdəyinin şırımı və ya xurmanın çəyirdəyini ətindən ayıran nazik qabıq qədər olsa belə, unudulmayacaqdır.\n\nEyni zamanda təqvalı möminlər Cənnət bağları arasında əylənəcək, Cənnət ləzzətlərindən həzz alacaq və ürəkləri istədiyi şeyləri əbədi olaraq istifadə edəcəklər. Hər bir sağlam düşüncəli insan qarşıda Axirət həyatının onu gözlədiyinə iman gətirirsə, var gücü ilə ona hazırlaşmalı və özünü boş ümidlərlə aldadaraq xeyirxah əməllərdən boyun qaçırmamalıdır. Təqvalılıq onun rəmzi, Allah qarşısında qorxu onun örtüsü və Allaha məhəbbət, Onu xatırlaması kimi məziyyətlər isə onun xeyirxah əməllərinin əsası olmalıdır.",{"from":21,"to":21,"text":1054},"İnsanlar arasında elələri var ki, azğınlıq içində veyllənirlər və öz yalan sübutları vasitəsi ilə haqqa qarşı mübahisə etməyə cəhd göstərirlər. Onlar istəyirlər ki, öz yanlış baxışlarını gerçək olduğunu sübuta yetirsinlər, halbuki özləri nadanların ən böyüklərindən olmaqla, qətiyyən xeyirxah bilik sahibləri deyillər. Onlarda olan bilikləri isə, Allaha və Onun elçilərinə (onlara Allahın salamı olsun!) kobudcasına və inadkarlıqla itaətsizlik göstərən öz azğın başçılarını və Rəbbinə qarşı çıxmış şeytanları kor-koranə təqlid etmək yolu ilə əldə edirlər. Onların başçıları Allahdan və Onun elçilərindən əl çəkmiş və insanları Cəhənnəm Oduna çağıran rəhbərlərə çevrilmişlər.",{"from":28,"to":28,"text":1056},"Allahın qədərinə uyğun olaraq, üsyankar şeytanlar onların ardınca gedən hər kəsi doğru yoldan azdırırlar. Onlar öz ardıcıllarını haqdan uzaqlaşdırır və düz yoldan sapdırırlar. İnsanlar onlara itaət etdikdə, onda onlar şeytanın əsl agenturası[1] rolunu ifa edirlər. Onlar haqqında Fövqəluca Allah buyurmuşdur: “O, öz firqəsini Odun sakinləri olmağa çağırır” (Fatir, 35\u002F6).\n\nBütün deyilənlərdən aydın olur ki, Allahla əlaqədar mübahisə açan insan özü azğınlıq içindədir və başqalarını da azdırır. O, itaətdən çıxmış şeytanlara kor-koranə itaət edir və onu hər tərəfdən əhatəyə almış zülmət içində dolaşır. Bu isə, nəsihət verənlərinə kor-koranə itaət edən və heç bir elmi olmadan haqqı danan kafirlərin və bidətçilərin əksəriyyətinə xas olan keyfiyyətdir.",{"from":35,"to":35,"text":1058},"Bəziləriniz dirilmənin həqiqət olduğuna şübhə edə və ya onun yaxınlaşması haqqında bilməyə bilər, halbuki sizin hamınıza Allahın və Onun elçilərinin öncədən bildirdikləri dirilməyə inanmaq əmr olunmuşdur. Lakin əgər siz iman gətirməkdən imtina edirsinizsə, şübhələnməyi üstün tutursunuzsa, onda siz şəxsən müşahidə edə biləcəyiniz iki məntiqi dəlilə qulaq asın. Bu dəlillərdən hər biri sizin şübhə etdiyinizin doğruluğunun təkzibolunmaz sübutudur və sizi şübhələrdən xilas edə bilər.\n\nBirinci dəlil insanın ilk dəfə yaradılmasıdır, çünki insanı ilk dəfə xəlq edən Allah, onu təkrarən həyata qaytara bilər. Başlanğıcda Allah insanı torpaqdan yaratmışdı və burada, əlbəttə, söhbət bütün bəşəriyyətin əcdadı Adamdan gedir. Sonra isə Allah insanları nütfə damlasından yaratmağa başladı. Onun iradəsi ilə kiçicik damla al rəngli qan laxtasına çevrilir və o da öz növbəsində çeynənmiş ət parçasına dönür. Bu ət parçası formalaşmış ola bilər və belə olduqda o, sonradan insana çevrilir. Bəzən də formalaşmır və bunun nəticəsində uşağın düşməsi baş verir.\n\nAllah insanın xəlq edilməsi prosesini adamlara belə izah edir. Hərçənd, O, insanın yaradılışını bir an içində həll etməyə qadirdir. Lakin O, qullarına Öz müdrikliyinin kamilliyini, Öz qüdrətinin hüdudsuzluğunu və Öz mərhəmətinin əzəmətini izah etməyi üstün tutur.\n\nNəticədə, döl öncədən müəyyən olunmuş müddət ərzində ana bətnində qalır. O, zahirə atılmır və hamiləlik bitənə kimi saxlanılır. Sonra körpə dünyaya gəlir və o, qətiyyən heç nəyi bacarmır və tamamilə köməksiz olur. Allahın iradəsi ilə ana uşağa qayğı çəkməyə başlayır, onun döşlərində isə süd formalaşır ki, o körpənin qidalanmasını təmin edir. Uşaq tədricən böyüyür və, nəhayət, həddi-buluğ yaşına çatır. Bu yaşda o, möhkəm bədənə və sağlam mühakimə qabiliyyətinə sahib olur.\n\nBəzi adamlara bu dövrədək maddi həyatdan ayrılmaq nəsib olur, bəziləri isə insanın bədəninin artıq zəifləyib taqətdən düşdüyü ahıl yaşınadək yaşamağa nail olur və bu zaman insan mənasız sözlər danışmağa başlayır. Onun təfəkkürü zəifləməyə başlayır və tədricən yoxa çıxır və eyni şey onun fiziki gücü ilə də baş verir.\n\nİnsan qocalıq illərinə qədər yaşayaraq, əvvəl bildiyi bütün şeyləri unudur və bunun səbəbi də onun təfəkkürünün zəifləməsi olur. Bütün bunlar onu göstərir ki, insanın gücü iki tərəfdən zəifliklə əhatə edilmişdir. İnsan körpəlik çağında olduğu kimi, qocaldıqda da zəifləyir və qüsurlarla dolu olur. Fövqəluca belə buyurur: “Allah sizi zəiflikdən yaradandır, gücsüzlükdən sonra O, sizə güc bəxş edir, sonra O, gücü zəifliklə və ağ saçla əvəz edir. O, istədiyini xəlq edir, çünki O – Biləndir, Fövqəlqüdrətlidir” (Rum, 30\u002F54).\n\nİkinci dəlil – cansız torpağı diriltməsidir. Biz bu torpağı qupquru qurumuş və tozla örtülmüş, üstündə nə bitkilərin, nə də yaşıllığın olmadığı halda görürük. Amma yağış yağan kimi bitkilər peyda olur, torpağın hərəkətsiz kəsək yığınları bitki gövdələrinin inkişafı nəticəsində qabarmağa başlayır. Sonradan bunlardan çeşidli bitkilər şaxələnir ki, onlar öz gözəl görkəmləri ilə insanlara sevinc gətirir. Bu iki dəlil Allahın aşağıdakı ayələrdə sadaladığı beş şeyi, təkzib edilməsi mümkün olmadan, təsdiq edir:",{"from":42,"to":11,"text":1060},"İnsanın yaradılması və qupquru torpağın canlandırılması ona dəlalət edir ki, birincisi, Allah haqq Rəbdir. O – ibadətə yeganə layiq Olan Vahiddir. Ona ibadət etmək də doğrudur, halbuki bütün qalanlarına ibadət edilməsi saxtadır və səhvdir. İkincisi, Allah ölüləri diriltməyə qadirdir, çünki O, heç bir çətinlik çəkmədən insanları ilk dəfə yaradır və ölü torpağı canlandırır. Üçüncüsü, O, bütün varlıq üzərində hökmrandır və insanlar Onun qeyri-adi fövqəlqüdrətinin və əzəmətli əməllərinin şahidləridir. Dördüncüsü, Qiyamət saatı mütləq gələcəkdir və heç bir əsas yoxdur ki, onun başlanması inanılmaz hesab olunsun. Beşincisi, dirildilmədən sonra Allah insanlara törətdikləri xeyirxah və bədxah əməllərinin hər birinin əvəzini verəcəkdir.",{"from":55,"to":55,"text":1062},"Öncəki ayələrin birində Allah xəbər verir ki, öz yolunu azmış nəsihətçilərini kor-koranə təqlid edən nadanlar Allaha dair mübahisə edirlər. Bu ayədə isə söhbət insanları bidətə çağıran üsyankar şeytanların bir-biri ilə mübahisəsindən gedir. Onlar haqqı yalançılıqda ifşa etməyə cəhd göstərirlər və bundan ötrü Allahın elçiləri (onlara Allahın salamı olsun!) və onların davamçıları ilə söz güləşdirməyə girişirlər. Lakin onların nə dürüst bilikləri, nə də doğru təlimatları yoxdur. Onlar sağlam təfəkkürə və ya doğru yol göstərməyi bacaran nəsihətçiyə istinad edə bilmirlər. Onların haqqı onlara izah edən Kitabı heç yoxdur. Bu isə o deməkdir ki, onların sözləri nə məntiqi dəlillərlə, nə də naslarla[2] təsdiq olunmur.",{"from":62,"to":62,"text":1064},"Küfrə başçılıq edənlər öz ehtimallarını ancaq şeytanın onlara təlqin etdiyi şübhəli dəlillərlə əsaslandıra bilərlər və buna görə Fövqəluca buyurur: “Həqiqətən, şeytanlar öz köməkçilərinə sizinlə mübahisə etməyi təlqin edirlər” (Ənam, 6\u002F121). Buna görə də onlar haqdan təkəbbürlə üzlərini çevirirlər və ətrafdakılara nifrətlə baxırlar. Onlar əldə etdikləri biliyə, o fayda verməsə də, sevinirlər, haqq tərəfdarlarına kin bəsləyir və onların düzgün baxışlarını rədd edirlər. Onlar insanları haqq yoldan çıxarmağa cəhd göstərirlər və buna görə onlar azğınlıq təbliğatçıları adlanmağa layiqdirlər. Bu, insanları küfrə və yanlışlığa çağıranların hamısına aiddir.\n\nSonra Fövqəluca Allah onları həm bu dünyada, həm də öldükdən sonra gözləyən cəzadan xəbər verir. Hələ bu dünyada ikən belə insanlar rüsvay ediləcəklər və bu Allahın qeyri-adi möcüzələrindən biridir. Kafirliyin və azğınlığın carçıları arasında nifrətə, lənətə, kin-küdurətə layiq olmayan kimsələr yoxdur. Onlardan hər biri həqiqətən də bu və ya digər dərəcədə belə münasibətə layiqdir. Qiyamət günü başlayanda isə Allah onların öz əməlləri ilə layiq olduqları Cəhənnəm Alovunun dəhşətli istisini belə insanlara daddıracaqdır.",{"from":69,"to":69,"text":1066},"İşarə əvəzliyi “zəlikə” (“o”; “bu”) uzaqda yerləşən əşyaların nişan verilməsi üçün istifadə edilir və Cəhənnəm cəzasının nə dərəcədə dəhşətəngiz və mənfur olduğunu vurğulayır. Bunun səbəbi isə Cəhənnəmdə cəzalandırılanların kafirliyi və günahlarıdır. Fövqəluca Allah günahsız qulları heç vaxt cəzalandırmır.\n\nBütün deyilənlərdən aydın olur ki, iki öncəki ayələrdə təsvir olunmuş keyfiyyətlərə malik olan kafirlərə belə deyiləcək: “Sənin payına düşən rüsvayçılıq və cəza, sənin yalan danışmağa meyilliliyinin və təkəbbürlüyünün nəticələridir. Allah ədalətlidir və O, heç vaxt zalımlıq etmir və məhz buna görə heç vaxt möminlə kafiri, saleh insanla mürtədi bir sıraya qoymur. Əksinə, onlardan hər biri təkcə öz əməllərinə görə əvəz alacaqdır”.",{"from":75,"to":75,"text":1068},"İnsanlar arasında elə kəmetiqadlar var ki, əsl iman onların ürəyinə girməmişdir. Onlar onun gözəlliklərini hiss etmirlər, çünki onlar İslama ya insanlardan qorxduqlarına görə, ya da öz atalarının ənənəsinə uyğun olaraq gəlmişlər və məhz belə iman çətinliklərə və sınaqlara tab gətirmir.\n\nƏgər belə insanlar təmin olunmuş ailələrdə yaşayırlarsa, çoxsaylı nemətlərdən istifadə edirlərsə və çətinlik çəkmirlərsə, onda onlar özlərini arxayın hiss edirlər. Bu zaman onlar imana ehtiyac duymur, öz var-dövlətinə ümid bəsləyirlər. Əgər Allah belə insanlara firavanlıq bəxş edir və onları sınaqlardan qoruyursa, onda onlar haqq dindən dönmürlər. Onların qismətinə çətinliklər rast gəldikdə və onlar umulan nemətlərdən məhrum olduqda, dinin ağuşundan çıxır və bununla özlərinin həm dünya, həm də Axirət həyatına ziyan vururlar.\n\nBelə insanlar dindən əl çəkərək, öz dünyəvi həyatını gözəlləşdirməyə cəhd göstərirlər, lakin onların göstərdiyi səylər özlərinə fayda vermir, çünki onlara ancaq öncədən qədərlə müəyyən olunmuş qismət nəsib olur. Onların bu dünyada düşdükləri zərər budur. Axirət həyatında uğrayacaqları zərərə gəldikdə isə, tamamilə aydındır ki, belə insanlar eni göylərin və yerin səthinə bərabər olan Cənnətdən məhrum ediləcəklər. Onların məskəni odlu Cəhənnəm olacaqdır ki, bu da ən açıq-aşkar ziyana uğramaqdır!",{"from":81,"to":81,"text":1070},"Belə insanlar haqq dindən imtina edərək, onlara nə fayda verə, nə də zərər vura bilənlərə sitayiş etməyə başlayırlar. Bu, Allahdan başqa bütün tanrıçalara[3] aiddir, çünki onların hamısı, başqaları bir kənara qalsın, hətta özlərinə belə zərər vurmağa və ya fayda verməyə qabil deyillər. Həqiqətən də, insan, xeyrə və şərə sərəncam çəkən, zəngin olan və başqalarına var-dövlət əta edən Allaha ibadət etməkdən imtina edən kimi böyük bir zəlalətə düçar olur. O, özü kimi bir məxluqa ibadət etməyə başlayır. O, özünə elə bir ilah seçir ki, o, baş verənlər üzərində heç bir hakimiyyətə sahib olmur. O, istədiyinə nail olmağa cəhd göstərir, lakin əsl həqiqətdə hər şey əksinə baş verir və buna görə sonra Fövqəluca buyurur:",{"from":87,"to":87,"text":1072},"Çoxallahlığın insan təfəkkürünə və vücuduna və insanın bu dünyası və Axirətinə vurduğu zərər bəllidir. Uydurulmuş ilah nə hami, nə də layiqli yoldaş ola bilməz, çünki insan, ona fayda verəcəkləri və onu şərdən müdafiə edəcəkləri ümidi ilə özünə himayədar axtarır və yoldaş seçir. Əgər onlar bunu edə bilməyəcəklərsə, onda doğrudan da qınanmağa layiqdirlər.",{"from":94,"to":94,"text":1074},"Allah barədə mübahisə edən insanların azğınlıq carçılarına və onları kor-koranə təqlid edənlərə bölündüyünü xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah bildirir ki, iman gətirənlər adlandırılan insanlar da iki qrupa bölünürlər. Birinci qrupa, əsl imanın ürəklərinə hələ daxil olmadığı insanlar aiddirlər və onlar haqqında yuxarıda söhbət getmişdir. İkinci qrupa isə həqiqi iman gətirmiş şəxslər daxildirlər ki, onlar öz imanlarını saleh əməllərlə təsdiq edirlər. Fövqəluca bildirir ki, məhz onlar çaylar axan Cənnət bağlarına girəcəklər. Bu bağlar Cənnət adlanır, çünki onlarda o qədər çoxlu yüksək imarətlər, saraylar, ağaclar və o qədər müxtəlif bitkilər var ki, onlar tam mənası ilə oraların sakinlərini gizlədirlər.\n\nHəqiqətən, Allah istədiyi hər şeyi yerinə yetirir və heç nə Ona nəzərdə tutduğunu həyata keçirməyə mane ola bilməz. Bu isə o deməkdir ki, möminləri Öz mərhəməti və Öz səxavəti ilə Cənnət bağlarında yerləşdirməsinə heç nə maneə olmur.",{"from":101,"to":101,"text":1076},"Kim fikirləşir ki, Allah Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) kömək etməyəcək və Allahın dini izsiz-tozsuz itəcək, qoy bilsin ki, Allahın yardımı göylərdən nazil olur. Qoy onda o, göyə bir kəndir bağlasın və Allahın köməyinin nazil edildiyi yolları bağlasın. Bax onda aydın olar ki, o, Elçiyə (s.ə.s.) necə mane ola bilər, onun (s.ə.s.) dininə necə müqavimət göstərə bilər və o, ona son qoymaq üçün nə edə bilər. Amma o, onu qəzəbləndirən dinin qələbə çalmasına mane ola bilərmi? Şübhəsiz ki, bu, cavab alınması üçün verilmiş sual deyil. Onsuz da, həmin şəxsin çəkdiyi səylər ona rahatlıq gətirməyəcəkdir.\n\nBu kəramətli ayənin mənası belədir:\n\nEy Muhəmməd Peyğəmbərlə (s.ə.s.) düşmənçilik edən və onun (s.ə.s.) dininin nurunu söndürməyə cəhd göstərən və özünün cahilliyi üzündən cəhdlərinin istədiyinə nail olacağına kömək göstərəcəyini güman edən günahkar! Yadında saxla ki, Elçiyə (s.ə.s.) qarşı hazırladığın fitnəkarlıqlar sənə təskinlik verməyəcək və səni qəm-qüssədən xilas etməyəcək, çünki sən dinə mane olmağa qadir deyilsən. Lakin Biz sənə necə rahatlıq əldə etməyi və Elçini (s.ə.s.) Allahın yardımından necə məhrum etməyi, əgər bu ümumiyyətlə, mümkündürsə, deyə bilərik. İşin lazımi tərəfindən yapış və səni arzuladığın məqsədinə çatdıra biləcək yollardan istifadə et. Kəndir və ya möhkəm buraz götürüb, onu göydən as və sonra da onunla dırmaşaraq özünü Allahın köməyinin nazil olduğu darvazalara yetir. Bu darvazaları bağla və Allahın köməyinin nazil olduğu yolların qarşısını kəs və təkcə onda sən təsəlli tapıb rahatlanarsan. Sən öz məsələni ancaq bu yolla həll edə bilərsən. Bir də, ümid bəslədiyin yerdə qalan bütün digər fitnəkarlıqlara, sən, əgər hətta dünyanın bütün insanları sənin tərəfinə keçsələr də, onların sənə gətirəcəyi rahatlıq haqqında heç fikirləşmə də!\n\nBu mübarək ayə, Allahın Öz dininə və Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və Özünün mömin qullarına kömək göstərəcəyi vədi haqqında müjdədən ibarətdir və bu kömək şübhəsizdir və əhəmiyyətli dərəcədə təsirli olacaqdır. Onun nurunu öz boşboğazlıqları ilə söndürməyə cəhd edən kafirlərə gəldikdə isə, onlara uğur qazanmaq nəsib olmayacaqdır, çünki O, Öz nurunu, bu hətta kafirlərdə nifrət oyatsa da və hətta onlar buna görə əllərindən gələn hər şeyi etsələr də, qoruyacaqdır.",{"from":108,"to":108,"text":1078},"Biz Qurana çoxsaylı üstünlüklər verdik ki, onlardan biri də onun olduqca aydın ayələrinin insana fayda gətirə bilən hər şeyə şahidlik etməsidir. Lakin insanı təkcə Allah doğru yola yönəldə bilər və əgər Allah qulunu düz yolla aparmaq istəyərsə, onda o, Quranın nəsihətlərini rəhbər tuta, onun hökmlərini yerinə yetirə və öz yolunu onun nuru ilə işıqlandıra bilər. Əgər Allah insanı düz yola gətirmək istəməzsə, onda hətta ona hər cür möcüzələr göstərilsə də belə, o iman gətirməz. Belə olduqda, hətta Quran ayələri də ona heç bir fayda verməz. Əksinə, onlar onun əleyhinə qəti dəlillərə çevrilər.",{"from":115,"to":121,"text":1080},"Fövqəluca bu ayələrdə yer üzündə mövcud olan müxtəlif dinlər haqqında xəbər verir. Onların bəzilərinin tərəfdarları Kitab əhlidir ki, aralarında möminlər, yəhudilər, xristianlar və səbailər vardır. Digərləri atəşpərəstlərdir, üçüncülər isə bütpərəstlərə[4] aiddirlər. Lakin Qiyamət günü Allah onların hamısını bir yerə toplayacaq və onda onlara dair ədalətli hökm çıxaracaq və hər birinə, qeydə alınıb saxlanılan, törədilmiş əməllərinə görə əvəzini verəcək. Bundan başqa, Allah Özü də həmin əməllərin şahididir.\n\nSonra Allah möminlər və kafirlər arasında gedən mübahisənin necə həll olunacağını daha da təfərrüatı ilə təsvir edir və buyurur:",{"from":128,"to":148,"text":1082},"Hər iki tərəf hesab edirdilər ki, məhz onlar haqqa sadiqdirlər. Lakin son nəticədə, aralarında yəhudilər, xristianlar, atəşpərəstlər, səbailər və bütpərəstlər olan kafirlər üçün qatrandan libas biçiləcək ki, o, dəhşətli alov saçsın və cəza onları hər tərəfdən əhatə edə bilsin. Yuxarıdan isə onların başına qaynar su töküləcək və o, o dərəcədə qızmar və yaramaz olacaqdır ki, Cəhənnəm əzabkeşlərinin əti, piyləri və bağırsaqları əriyəcəkdir. Kobud və sərt mələklər onları nəhəng toppuzlarla döyəcəklər və bu dəhşətli cəza bir anlığa belə kəslməyəcəkdir. Günahkarlara aman verilməyəcəkdir və qınaq məqsədi ilə onlara belə deyiləcəkdir: “Dadın bədənlərinizi və canınızı yandıracaq cəzanı!”",{"from":155,"to":155,"text":1084},"Heç şübhə yoxdur ki, bu ayədə xatırlanan məziyyətləri təkcə müsəlmanlara aid etmək olar, çünki onlar bütün Səmavi Kitablara və Allahın bütün elçilərinə (onlara salam olsun!) iman gətirmişlər. Onlar kişilərin də, qadınların da qızıl qolbaqlar taxacaqları və ipək geyəcəkləri Cənnətə düşəcəklər. Onların məmnunluğu füsunkar təamlarla mükafatlandırılacaq ki, bunlarsız Cənnətə cənnət deyilməzdi.",{"from":162,"to":162,"text":1086},"Cənnət sakinlərinin yaşadığı ərazinin ətrafında su, süd, bal və şərab çayları axacaqdır. Onların əynində müxtəlif geyimlər və qiymətli bəzək əşyaları olacaqdır və bütün bunlar onların öyrədildiyi xeyirli sözlərin nəticəsi kimi təzahür edəcəkdir ki, bunlardan ən yaxşısı xalis iman göstəricisidir. Onlara aid olanlar həmçinin yerdə qalan bütün digər xeyirxah sözlərdir ki, Allahdan və ya Allahın qullarına göstərilən yaxşılıqlardan bəhs edir.\n\nHəmdolunanın yoluna gəldikdə isə, birinci rəyə görə, düz yol təriflənən yol adlandırılmışdır, çünki Allahın istisnasız bütün qanunları hikmətlə doludur və tərifə layiqdir. Onlar insanları gözəl əməllər işləməyə çağırır və insanları pis əməllərindən çəkindirir. Allahın dini elədir ki, onda nə artıq bir şey var, nə nəzərdən qaçırılmış məqamlar vardır və o, faydalı bilikləri və xeyirxah əməlləri özündə birləşdirir.\n\nDigər bir şərhə görə isə, Həmdəlayiq Allahın yolu nəzərdə tutulur. Fövqəluca olduqca tez-tez düz yolu Özününkü adlandırır, çünki məhz bu yol qullarını Ona yaxınlaşdırır. Bu halda Allah Özünü Həmdəlayiq adlandırmışdır ki, möminlərin Onun mərhəməti sayəsində düz yola gəldiyini xüsusilə nəzərə çatdırsın. Məhz buna görə, möminlər Cənnətə düşdükdən sonra, belə deyəcəklər: “...Buranı bizə nəsib edən Allaha həmd olsun! Allah bizə hidayət verməsəydi, biz düz yolla getməzdik...” (Əraf, 7\u002F43).\n\nBunu buyurduqdan sonra, Fövqəluca həmçinin bildirir ki, bütün məxluqlar Onun qarşısında səcdəyə qapanırlar. Bu, göylərin və yerin məskunlarına aiddir. Günəş və ay, ulduzlar və dağlar, ağaclar və heyvanlar və həmçinin mömin insanlar Allahın qarşısında səcdə qılırlar. Lakin insanların ən çoxu cəzaya layiq görüləcəklər və bunun səbəbi onların kafirliyi olacaqdır. Belə insanları düz yola yönəltmək mümkün deyil, çünki Allahın Özü onları alçaltmışdır. Əgər O, kimisə alçaldırsa, onda bundan sonra belə bir adamı heç kim dirçəldə bilməz. Əgər O, hər hansı bir şeyi diləyərsə, heç kim bunun yerinə yetirilməsinə mane ola bilməz. Bütün məxluqların Onun qarşısında səcdə etməsinə gəldikdə isə, Onun hüzurunda qüdrətinə baş əymələri və Onun əzəməti ilə müti olmaları, təkcə Onun Rəbb və Həmdəlayiq Hökmdar olmasına dəlalət edir. Kim ki, digər “ilahlara” ibadət etməyə başlayır, dərin azğınlığa düşür və özünü ən böyük zərərə məhkum edir.",{"from":169,"to":169,"text":1088},"Fövqəluca bu ayədə öz Rəbbinə iman gətirməyən bütpərəstlərin yaramaz əməllərindən bəhs edir. Onlar nəinki Allaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) iman gətirməkdən imtina edir, həm də insanları Onun yolundan azdırırlar. Onlar insanların haqq dinə etiqad etməsinə mane olur və onları Məscidülharama buraxmırlar, halbuki o, nə onların, nə də onların atalarının mülkiyyəti deyildir. Əksinə, o, onun yaxınlığında yaşayan və ya oraya uzaqdan gələnlərin hamısı üçün açılmışdır. Lakin müşriklər ən yaxşı insanı – Muhəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və səhabələrini ora buraxmamağa cürət etmişdilər. Bu məscid ona ən böyük ehtiram bəslənilməsinə layiqdir, çünki ona qarşı zalımlıq edən hər bir kəs özünü şiddətli əzaba məhkum edir.\n\nİnsan bu müqəddəs torpaqda olduğu zaman ədalətsiz rəftar etmək niyyətində olursa, onda o, məhz bu niyyətinə görə artıq cəzaya layiq görülür, amma hər hansı digər bir yerdə isə insan təkcə törətdiyi zalımlığa görə cəzaya məruz qalır. Bəs onda bu müqəddəs torpaqda kafirlik edənlər, uydurulmuş “ilahlara” ibadət edənlər, insanları Allahın yolundan azdıranlar və məscidi ziyarət etmək istəyən zəvvarlara maneçilik edənlər barəsində nə demək olar? Siz necə düşünürsünüz, Allah belə fasiqlərin başına nə oyun gətirər?!\n\nBu şərəfli ayədə Məkkə torpağına ehtiramla yanaşmağın zəruriyyəti öz əksini tapmışdır və o torpaqda cinayət törətmək niyyətində olanlara və ya cinayəti törədənlərə xəbərdarlıq vardır.",{"from":176,"to":176,"text":1090},"Fövqəluca ayədə Kəəbənin şan-şöhrəti və əzəmətindən, həm də Mərhəmətli Allahın sevimli dostu və bu məbədi tikən İbrahim peyğəmbərin (ə) böyüklüyündən söhbət açır. Allah onu (ə) bu təşəbbüsü etməyə hazırlamış, onu (ə) müvafiq yerə yönəltmiş, orada onun (ə) nəsllərinin bir hissəsini məskunlaşdırmış, sonra isə ona (ə) tikintiyə başlamağı əmr etmişdir. İbrahim (ə) Allaha itaətkarlığı və təqvalılığı əsasında Kəəbəni inşa etmişdir. Bu işdə ona (ə) oğlu İsmayıl (ə) kömək etmişdir.\n\nAllah həmçinin ona (ə) buyurmuşdu ki, Ondan başqa heç kimə ibadət etməsin və təkcə Ona ixlasla qulluq etsin. Bu isə o deməkdir ki, ona (ə) məbədi ancaq ixlasla Allah xatirinə tikmək əmr olunmuşdu. O, həm də ona (ə) məbədi müşriklikdən və itaətsizlikdən, habelə çirkdən və nəcasətdən təmizləməyi buyurmuşdu. Allah Kəəbəni, onun şöhrətini və böyüklüyünü xüsusilə qeyd edərək, Öz Evi adlandırır ki, ona göstərilən ehtiram və qayğı insanların ürəyini tərk etməsin, onların qəlbi daim dünyanın hər guşəsindən ona doğru can atsın. Bütün bunlar onu (ə) Kəəbəni – onun ətrafında dolanan[5], onda Ona ibadət etmək üçün tənhalığa çəkilən[6], onda Onu zikr edən, Müqəddəs Kitabı oxuyan, saleh bilikləri mənimsəyən, onları başqalarına öyrədən və ya onu Ona yaxınlaşdıran əməllər həyata keçirən insanlar üçün təyin edən Rəbbin məbədini səylə təmizləməyə və ucaltmağa sövq edirdi.\n\nBu insanların arasında ləyaqət möminlər – namaz qılanlar vardır ki, onlar öz Hamisinə itaət etməyi, müqəddəs məbədin yanında Ona qulluq göstərməyi və Ona yaxınlaşmağı sevirlər. Belə insanlar böyük haqqa malikdirlər və şərəflə qəbul edilmələrinə layiqdirlər. Buna görə Allahın Evi xoşagəlməz hər şeydən təmizlənməlidir. Bu, həmçinin hündürdən danışmağa və namaz qılanların və ya Kəəbənin ətrafını təvaf edənlərin diqqətini yayındıran faydasız söhbətlər aparmağa da aiddir.\n\nBu ayədə Kəəbənin təvafı məsciddə etikafa girməkdən və namaz qılmaqdan öncə xatırlanır, çünki ətrafında təvaf edilməsi bu məscidin özəlliyidir, məsciddə etikafa girmək isə ümumiyyətlə, bütün məscidlərə məxsus olan xüsusiyyətlərdəndir.",{"from":183,"to":183,"text":1092},"İnsanlara zəvvarlıq ayinlərini öyrət və onları onu icra etməyə çağır. İnsanın harada yaşamasından asılı olmayaraq, sən onu xəbərdar etməlisən ki, Allahın Evini ziyarət etmək vacib və tərifəlayiq bir əməldir. Sən onları xəbərdar etdikdən sonra, onlar böyük və kiçik ziyarətə getməyə başlayacaqlar. Onlardan bəziləri bunu o qədər şiddətlə arzu edəcəklər ki, ziyarətə piyada yola düşəcəklər. Digərləri isə, qıvraq dəvələrlə yola çıxaraq, səhraları və çölləri aşıb keçəcəklər ki, yer üzündə ən şərəfli torpağa gəlib çata bilsinlər. Onlar hətta ən uzaq ölkələrdən də gələcəklər.\n\nAllahın sevimlisi İbrahim (ə) Rəbbinin hökmünü yerinə yetirdi və eyni şeyi onun (ə) nəslindən olan Muhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) də həyata keçirdi. Onlar insanları Allahın Evini ziyarət etməyə çağırdılar və bunu ən mükəmməl tərzdə etdilər və elə onda da Allahın vədi yerinə yetdi: insanlar yer kürəsinin hər tərəfindən ya piyada, ya da minik heyvanlarından istifadə etməklə ziyarətə başladılar.\n\nSonra Allah Toxunulmaz məscidi ziyarət etmənin gətirdiyi faydasını xatırladır ki, insanlarda tezliklə oraya getmək arzusu oyatsın. Allah buyurur:",{"from":190,"to":190,"text":1094},"Allahın Evinin yaxınlığında onlar, yer kürəsinin heç bir guşəsində icra edilməyən, şərəfli ibadət ayinlərini yerinə yetirə bilərlər və bununla onlar öz dininə fayda gətirərlər və bununla yanaşı dünyəvi nemətlər də qazana bilərlər. Əslində də hər şey elə belə də olur və insanlar bu barədə çox gözəl bilirlər.\n\nOnlar həmçinin qurban verə bilərlər ki, bu da onların həm bu dünyəvi, həm də mənəvi həyatında fayda verir. Onlar qurbanlıq heyvanları kəsəndə Allahın adını çəkir və bununla Onun onlara bəxş etdiyi lütfkarlığına və verdiyi imkanlara görə şükür edib, minnətdarlıqlarını bildirərlər. Qurban kəsldikdən sonra isə, onlar qurbanlıq ətindən yeyəcək və ehtiyacı olanlara da ondan paylayacaqlar.",{"from":197,"to":197,"text":1096},"Bütün qalan ayinlər tamamlandıqdan sonra onlar ehram vəziyyətində olduqları müddətdə üst-başlarına qonan kirdən təmizlənir və nəzirlərini verirlər. Bu ifadə altında həcci və ya ümrəni yerinə yetirmək və qurban kəsmək nəzərdə tutulur. Sonra isə onlar Kəəbənin – qədim Evin və yer üzündə bütün məscidlərdən ən yaxşısının ətrafını təvaf edirlər. Ərəb sözü olan “ətiq” (“qədim”, “azad edilmiş”) həm də onu bildirir ki, Kəəbə heç vaxt zülmkar hökmdarların əlində qalmayacaqdır.\n\nBu ayədə Kəəbənin ətrafında ümumiyyətlə, təvaf etmək və həcc ziyarəti qurtaranda isə onun ətrafında xüsusilə dövrə vurmaq hökmü öz əksini tapmışdır. Bu, Kəəbənin ətrafına dolanmağın mühümlüyünü və əzəmətini vurğulayaraq göstərir ki, məhz bu ayin ziyarət mərasiminin əsas tərkibi və bundan öncəki bütün ayinlər isə ona hazırlıqdan ibarətmiş. Ola bilsin, bu ayənin mənası ona dəlalət edir ki, Kəəbənin ətrafının təvaf edilməsi ayinini, həcc ziyarətinin digər ayinlərindən asılı olmayaraq, istənilən vaxtda yerinə yetirmək olar. Bunun ən yaxşısını bilən Allahdır.",{"from":204,"to":204,"text":1098},"Allah Öz qanunlarını sizə belə izah edir. Onlar sizə Allahın ziyarətgahlarına ehtiram göstərməyi və onları şərəfləndirməyi öyrədir, çünki Allah Özünün müqəddəsləşdirdiyi yerlərə hörmət bəsləyən insanları sevir. Bu, insanları Rəbbinə yaxınlaşdırır və əgər insan Allahın ziyarətgahlarına hörmət bəsləyərək, onları ucaldırsa, onda O, onu bol mükafatla təltif edir və bu ona nəinki bu dünyada, həm də Axirətdə Allah qarşısında fayda verir.\n\nAllahın müqəddəs sayılmasını əmr etdiyi şeylər Allahın ehtiram göstərilməsi və hörmət edilməsi ilə əlaqədar hökm verdiyi şeylərdir. Bunlara aid olanlar: ibadət ayinləri və bir çox başqa şeylərdir, məsələn, həcc ziyarəti mərasiminin bütün ayinləri, Məkkə torpağı, ehram vəziyyəti, qurbanlıq heyvanlar, Allahın hökmü ilə müəyyən edilmiş ibadət ayinləri və s. Allahın müqəddəsləşdirdiyi şeyləri şərəfləndirməkdən və ucaltmaqdan ötrü insan onları ürəkdən sevməlidir. O, onlara, Allahın quluna layiq olan tərzdə yanaşmalı, etinasızlıq, yorğunluq və ya tənbəllik göstərməməlidir.\n\nSonra Allah insanlara Özünün mərhəməti və xeyirxahlığını xatırladır. O (Pak və Müqəddəs Olan), heyvanları – dəvələri, inəkləri və qoyunları Öz qulları üçün halal etmiş və qurbanı zəvvarlıq mərasiminin ayinlərindən biri etmişdir ki, onun vasitəsilə insan Ona yaxınlaşa bilər. Beləliklə, Allah bu lütfkarlığının əhəmiyyətini iki baxımdan qeyd etmişdir.\n\nLakin heyvanların müəyyən bir hissəsi, Quranda yad edilən qadağa əsasında insanlara haram edilmişdir. Fövqəluca buyurur: “Sizə ölü cəmdək, qan, donuz əti və Allahın adı çəkilmədən kəsilən (və ya Allah xatirinə kəslməyən) və ya boğub öldürülən və yaxud döyülüb öldürülən, ya da hündürlükdən düşüb canı çıxan, ya da ki, buynuzlanan və ya yırtıcı heyvan tərəfindən parçalanıb yeyilmiş (əgər onu kəsməyə imkan tapmasanız) və bütpərəst qurbangahlarında (və ya bütlər üçün) kəsilmiş heyvanlar haram edilmişdir” (Maidə, 5\u002F3).\n\nAllah bunları Öz mərhəməti sayəsində insanlara qadağan etmişdir ki, onları təmizləsin və müşriklikdən və qeyri-saleh sözlərdən qorusun. Məhz buna görə, daha sonra Allah insanlara əmr edir ki, müşriklərin Allah ilə bərabər tutduqları və bunun sayəsində ən çirkin şərə daldıqları bütlərin rəzalətindən çəkinsinlər.\n\nBu ayənin lüğət tərkibinin təhlilində aydın olur ki, burada söhbət təkcə bütlərin və müşrikliyin rəzalətindən getmir. Quranın bir çox şərhçiləri qeyd ediblər ki, bu ayədə bütün yaramaz və haram əməllərdən bütövlükdə və müşriklikdən isə xüsusilə və həmçinin hər birini yalan adlandırmaq olan günah danışıqlardan çəkinmək hökmü öz əksini tapmışdır.",{"from":211,"to":211,"text":1100},"Allah Öz qullarına hökm edir ki, Rəbbə sadiq olsunlar, Ona doğru can atsınlar və saxta ilahlara ibadət etməkdən əl çəksinlər. Yalançı “ilahlara” ibadət edən hər kəs isə sanki göydən düşmüşdür. Ya quşlar onu havada tutar, ya da külək onu çox uzaq bir yerə aparar. Müşriklərin nəsibi belə olar. Həqiqi iman isə yüksək və mühafizə olunan səmalara bənzər. Haqq dindən imtina – səmalardan düşməyə bənzər, çünki kafir özü özünü çətinliyə və bədbəxtliyə məhkum edir. Göydən yerə bir şey düşən kimi, quşlar onu dimdiklərinə alır və parçalayırlar. Eyni tale müşriklərə də düçar olur, onlar haqq dindən yapışmaq istəmirlər və şeytanların əlinə düşürlər. Şeytanlar onları hər tərəfdən yaxalayıb tikə-tikə parçalayır, onları nəinki dindən, hətta bu dünyada uğur qazanmaqdan da məhrum edirlər. Elə də ola bilər ki, güclü külək göydən düşən adamı yenidən göyün yüksəkliklərinə qaldırsın və onun orqanları tamam parça-parça olduqdan sonra çox uzaq bir guşədə yerə düşər.",{"from":218,"to":218,"text":1102},"Əvvəlki ayələrdə xatırlanan hökmlər Allahın nişanələrinə aiddir. Ərəb sözü olan “şaira” (“ayin”, burada “işarə”) dinə məxsus bütün şeylərə, yerlərə və ayinlərə aid edilir. Allahın nişanələrinə həcc ziyarətinin bütün müqəddəs yerləri daxildir, çünki Fövqəluca buyurmuşdur: “Həqiqətən, əs-Səfa və əl-Mərvə Allahın ayinlərinin nişanələrindəndir...” (Bəqərə, 2\u002F158). Onlara həmçinin qurbanlıq heyvanlar da aiddir. Biz əvvəlcə demişdik ki, Allahın ayinlərinə ehtiram göstərmək üçün, qul onlara hörmətlə yanaşmalı və əlindən gələn hər şeyi etməlidir ki, onları ən mükəmməl tərzdə icra edə bilsin. Qurbanlığı kəsərkən, müsəlman bu ayini hörmətlə yerinə yetirməli, kök heyvanları qurban kəsməli və onlara əziyyət verməməlidir. Ancaq belə olduqda qurbanın kəslməsi hərtərəfli kamil olacaqdır. İnsan Allahın təyin etdiyi ayinlərə qəlbində kök salmış möminliyi və təqvalılığı sayəsində hörmət bəsləyir. Allahın ayinlərinə ehtiramla yanaşma insanın mömin, təqvalı və doğru iman sahibi olmasına dəlalət edir, çünki Rəbbin hökmlərinə hörmətlə yanaşma, Onun Özünə ehtiram göstərilməsindən qaynaqlanır.",{"from":224,"to":224,"text":1104},"Qurbanlıq dəvələrin və digər heyvanların sahibləri onlardan minik kimi istifadə edə, onları sağa və heyvanlara əziyyət verməmək şərti ilə onları başqa məqsədlər üçün istifadə edə bilərlər. Bu müəyyən vaxtadək, yəni qurbanlıq heyvanlar kəsilənədək davam edə bilər. Heyvanları kəsilmə yerinə sürüb gətirdikdən sonra, onlar qurban kəsilməli, sonra onların ətindən yeyilməli, hədiyyə edilməli və nəsibsiz kasıblara paylamaq üçün istifadə edilməlidir. Qurbanların kəsildiyi yer qədim məbəd olan Mina vahəsi və müqəddəs Məkkənin digər yerləridir.",{"from":216,"to":216,"text":1106},"Allah keçmişdə hər bir dini icma üçün qurban mərasimi təyin etmişdir. Ey Allahın qulları! Xeyirxahlıq etməyə tələsin ki, qoy Rəbbiniz sizlərdən kiminizin yaxşılıq etməkdə başqalarını ötüb keçdiyini görsün. Həqiqətən, Allah qurban vermənizi ona görə müəyyən etmişdir ki, insanlar öz Rəbbini yad edib xatırlasınlar və Ona nazil etdiyi nemətlərə görə şükür etsinlər. Allah ayədə bunu xatırlatdıqdan sonra bildirir ki, təkcə Vahid Rəbb olan Allah vardır. Müxtəlif dini icmaların şəriətləri bir-birindən fərqlənə bilər, lakin onların hamısı bir yeganə əsasa istinad edir. Bu əsas tövhid – tək olan Allaha ibadət və bütpərəstlikdən imtina etməkdir. Məhz buna görə, sonra Allah əmr edir ki, başqasına deyil, ancaq Ona itaət edib, tabe olsunlar. İslam - əmin-amanlıq və səadət məskəninə aparan yoldur. Qoy öz Rəbbinin hökmlərini itaətkarlıqla yerinə yetirən və Onun qullarına təkəbbürlə yanaşmayan müti qullar sevinsinlər ki, onlara həm bu dünyada, həm də öldükdən sonra xoşbəxt həyat hazırlanmışdır.\n\nDaha sonra, Fövqəluca Allah həmin müti insanların məziyyətlərini sadalayır və belə buyurur:",{"from":237,"to":237,"text":1108},"Allahın adı çəkiləndə onların ürəkləri qorxudan və ehtiramdan vəcdə gəlib titrəyir. Onlar ancaq Allahın qarşısında qorxu hissi keçirirlər və bu onları günahlardan və hər cür haramlardan çəkinməyə məcbur edir. Onlara çətinlik və bədbəxtlik üz verəndə isə, onlar narazılıq etmir və hiddətlənmirlər. Əksinə, dözümlülük və səbirlilik göstərir və bununla öz Rəbbinin razılığına nail olmağa can atır və Onun mükafatına ümid bağlayırlar. Bununla yanaşı onlar namazlarını qüsursuz qılır və bu ibadət ayininin fərz və könüllü hökmlərini ürəklə və canları ilə yerinə yetirirlər. Onlar fərz sədəqələr paylayır, yəni, zəkatlarını ödəyir, günahlarının yüngülləşdirilməsi üçün ianələr verir, öz ailə üzvləri, xidmətçiləri və qohumlarına qayğı göstərirlər. Lakin bundan başqa, onlar könüllü sədəqələr də paylayır və digər məcburi sayılmayan yaxşılıqlar edirlər.\n\nFövqəluca müsəlmanları öz malından sədəqə kimi, onun ancaq kiçik bir hissəsini paylamağa çağırır. Bununla O (Pak və Müqəddəs Olan), Allahın hökmlərinin sadəliyini və yüngüllüyünü göstərir və insanları bu hökmləri yerinə yetirməyə ruhlandırır. İnsan müstəqil olaraq özünü təmin etməyə qadir deyil, lakin Allah insanların həyatını asanlaşdırır və onlara ruzi nazil edir. Ey Allahın mərhəməti ilə iltifatını göstərdiyi qul! Allahın sənə qismət etdiklərindən sədəqə ver və O (Pak və Müqəddəs Olan), sənə mütləq yenə də əta edəcəkdir və sənin var-dövlətini Öz mərhəməti ilə daha da çoxaldacaqdır.",{"from":243,"to":243,"text":1110},"Bu ayə ona dəlalət edir ki, dinə aidiyyəti olan istənilən bütün əşyalar, yerlər və ayinlər Allahın rəmzləri hesab edilir. Biz öncə demişdik ki, Allahın nişanələrinə ehtiramla yanaşma insan qəlbinin dindarlığını və təqvalı olduğunu təsdiq edir. Qurbanlıq heyvanları da Allahın nişanələrinə aiddir və bu barədə mövcud olan iki rəydən birinə görə, söhbət dəvələrdən və inəklərdən gedir. Müsəlmanlar bu ilahi rəmzlərinə qayğı ilə yanaşmalı, qurbanlıq üçün kök mallardan seçilməli və bu ayin ən mükəmməl surətdə yerinə yetirilməlidir. İnsanlar qurbanlıq heyvanların ətini yeyir, Allahdan savab qazanmaq ümidi ilə sədəqə kimi paylayır və digər məqsədlər üçün istifadə edirlər.\n\nHeyvanları kəsərkən Allahın adı çəkilməli, yəni: “Bismillah!” deyilməlidir. Dəvənin kəslməsi isə, daha bir özəlliklə fərqlənir. Heyvanın sol ön ayağını bağlayır və o üç ayağı üstə dayanır və sonra onu kəsirlər. Sonra qəssab kəsilmiş heyvanın dərisini soyur, ətini yerə atır və sonra da onu hazırlayıb yeyirlər.\n\nDaha sonra Allah qurban verənlərə müraciət edərək, onlara kəsdikləri ətdən yeməyi əmr edir. Bu o deməkdir ki, heyvanı qurban verən insanın ondan yemək haqqı vardır. Bununla yanaşı isə qurbanlıq heyvanın ətindən təvazökarlığı üzündən əl açmağa utanan və yardımı açıqca istəyən kasıblara paylanmalıdır. Həm birinci, həm də ikincilərin qurbanlıq heyvanların ətindən bir hissəyə haqqı vardır.\n\nAllah insanları heyvanlar üzərində hakimiyyətə sahib etmişdir ki, onlar buna görə öz Rəbbinə minnətdarlıq etsinlər. Əgər Allahın yardımı olmasaydı, onda insanlar heyvanları heç vaxt özlərinə ram edə bilməzdilər. Lakin Allah insanlara rəhm etmişdir və onlar da buna görə Ona həmd etməlidirlər.",{"from":249,"to":249,"text":1112},"Qurban ayininin mahiyyəti heyvanı təkcə kəsməkdən ibarət deyil, çünki nə onun əti, nə də qanı gedib Allaha çatmır. O (Pak və Müqəddəs Olan), buna ehtiyac duymur və ancaq hər növ tərifə layiqdir. Lakin xalis səmimiyyət, savab qazanmağa ümid və pak niyyət Allaha yetişir. Bu barədə bildirdikdən sonra, Allah müsəlmanları qurbanı məhz Allah xatirinə ixlasla kəsməyə dəvət edir. Şöhrət, təriflənmə, nümayiş etdirmək və ya ata-babaların ənənələrini davam etdirmək xatirinə heyvanları qurban kəsmək olmaz və eyni məsələ digər ibadət ayinlərinə də aiddir. Səmimilikdən və təqvalılıqdan məhrum olan ibadət, ətsiz olan meyvə qabığına və ya cansız meyitə bənzəyər.\n\nAllah qurbanlıq heyvanları insanlara həm də ona görə ram etmişdir ki, onlar öz Rəbbini ucaltsınlar və Ona ehtiram göstərsinlər. Onlar ancaq bu üsulla Rəbbə, onları doğru yola yönəltdiyinə görə, öz minnətdarlıqlarını bildirə bilərlər. Həqiqətən, O (Pak və Müqəddəs Olan), ən mükəmməl tərifə və ən gözəl tərzdə ucaldılmaya layiqdir.\n\nKim ki, Allaha Onu görürmüş kimi ibadət edirsə, sevinsin. Kim ki, bu yüksək iman dərəcəsinə hələ ucalmağa nail olmamışsa, qoy onda o, Onun onu gördüyünə və müşahidə etdiyinə əmin olaraq, Ona ibadət etsin. Kim ki, bununla yanaşı qullara xeyirxahlıq edirsə, onlara maddi yardım göstərirsə, faydalı biliklər öyrədirsə, onlara havadar çıxırsa, səmimiyyətlə xeyirli məsləhətlər verirsə, bəyənilən əməllər yerinə yetirməyi əmr edir və qınanılan bütün əməllərdən çəkindirirsə və ya heç olmazsa onlara xoş sözlər söyləyirsə, onda qoy belə insan sevinsin!\n\nBelə möminlər həm bu dünyada, həm də öldükdən sonra uğur qazanacaqları haqqında müjdə almağa layiqdirlər. Allah onlara Ona səmimi ibadət etdiklərinə və Onun qullarına yaxşılıq göstərdiklərinə görə mütləq nemət bəxş edəcəkdir. Fövqəluca buyurur: “Yaxşılığa yaxşılıqdan başqa bir şeylə əvəz verilərmi?” (ər-Rahman, 55\u002F60); “Yaxşılıq edənlərə - ən yaxşısı və ondan daha yaxşısı hazırlanmışdır və onların nə üzü qaralacaq, nə də zillət görəcəkdir. Onlar Cənnət sahibləridir və orada əbədi qalacaqlar” (Yunus, 10\u002F26).",{"from":256,"to":256,"text":1114},"Bu ayə iman gətirənlər üçün hekayət, vəd və müjdədən ibarətdir. Allah onları hər pislikdən və xoşagəlməz şeylərdən qorumağı vəd etmişdir. Onlar öz imanları sayəsində, kafirlərin törədə biləcəyi şərdən, şeytanların şərindən və vəsvəsəsindən və həmçinin öz nəfslərinin və cinayətlərinin şərindən mühafizə olunurlar. Onların qismətinə öhdəsindən gələ bilməyəcəkləri çətinliklər və fəlakətlər düşməyə başladıqda, Allah onların nəsibi olacaq əzab-əziyyəti lap azaldır. Hər bir möminə belə müdafiə və şərəf onun imanının gücündən asılı olaraq göstərilir.\n\nAllah, onlara göstərilən etibara xəyanət edənləri, Onun qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirməyənləri, onlara inanan insanları aldadanları sevmir. O (Pak və Müqəddəs Olan), Onun lütfkarlığına küfrlə və itaətsizliklə cavab verən nankor qulları sevmir. Bundan da başqa, O (Pak və Müqəddəs Olan) belə insanlara nifrət bəsləyir və onlardan hər biri öz xəyanətinə və kafirliyinə görə mütləq əvəz alacaqlar.\n\nBütün bu deyilənlərdən belə çıxır ki, Allah öz vədinə sadiq olanları, öz vəzifələrini yerinə yetirənləri və öz Himayədarına həmd edənləri sevir.",{"from":261,"to":261,"text":1116},"İslamın yayıldığı ilk illərdə müsəlmanlara kafirlərlə döyüşmək qadağan edilmişdi və əmr olunmuşdu ki, məruz qoyulduqları əzab-əziyyətlərə səbirlə dözsünlər. Bu hökm Allahın müdrikliyinə əsaslanırdı. Lakin Mədinəyə hicrət etdikdən sonra müsəlmanlar güc və qüdrət sahibi oldular və onda onlarla döyüşən kafirlərə qarşı vuruşmağa icazə verildi[7].\n\nBu ayənin mətnindən aydın olur ki, əvvəlcə müsəlmanlara kafirlərlə döyüşmək qadağan edilmişdi, lakin sonradan bu qadağa götürülmüşdü, çünki onlara qarşı zalımlıq edilmişdi. Onlara Allahın dininə etiqad etməyə maneçilik törədilir və əziyyət verilirdi, bundan sonra da onları öz evlərindən qovmuşdular. Axı O (Pak və Müqəddəs Olan) möminlərə kömək etmək hakimiyyətinə malikdir və bundan ötrü onlar, sadəcə olaraq, yardım üçün Ona müraciət etməlidirlər. Sonra isə, Fövqəluca Allah müşriklərin müsəlmanları məhz necə incitdikləri haqqında xəbər verir:",{"from":267,"to":267,"text":1118},"Müşriklər möminlərə əzab verirdilər, onları yoldan çıxarır və öz əməlləri ilə onları öz şəhərini tərk etməyə məcbur etmişdilər. Bu ən böyük ədalətsizlik idi, çünki müşriklər möminlərdən, onlar təkcə: “Rəbbimiz – Allahdır” dediklərinə görə, intiqam alırdılar. Onlar müsəlmanların yeganə günahı kimi, Vahid Rəbbə iman gətirmələrini və qəlbən Tək Ona ibadət etmələrini sayırdılar. Əgər bu günah idisə, onda onlar doğrudan da günahkar idilər. Fövqəluca buyurur: “Onlar Fövqəlqüdrətli və Həmdəlayiq Allaha iman gətirən möminlərdən intiqam alırdılar” (Buruc, 85\u002F8).\n\nBütün bunlar iman uğrunda mübarizə hökmünün müdrikliyinə dəlalət edir. Müsəlmanlar cihadı möminlərə əziyyət verən və onları birinci olaraq sıxışdırmağa başlayan kafirlərə müqavimət göstərmək və onları dəf etmək məqsədi ilə başlayır və aparırlar. Cihad kafirlər tərəfindən zülmə və düşmənçiliyə son qoymağa imkan verir və möminlərə dinin hökmlərini aşkarlıq şəraitində yerinə yetirməyə kömək edir. Əgər Allah din uğrunda mübarizə aparanlara kafirlərlə döyüşmək ixtiyarı verməsəydi, kafirlərin zülmünə və düşmənçiliyinə son qoymaq mümkün olmazdı. Bax elə onda Kitab əhlinin hücrələri, yəhudilərin sinaqoqları, xristianların kilsələri və müsəlmanların məscidləri dağıdılardı. Bu ibadət yerlərində Allahın adı tez-tez çəkilir, dualar oxunur, Onun Kitabları oxunur və Onu ən müxtəlif üsullarla zikr edirlər. Əgər Allah möminlərə kafirlərlə döyüşməyə icazə verməsəydi, onda allahsızlar müsəlmanlara qələbə çalardılar, məscidləri dağıdardılar və iman gətirənləri haqq dindən döndərərdilər. Bütün bu deyilənlərdən aydın olur ki, cihadın məqsədi sadəcə kafirlərlə döyüşmək deyil, işğalçılara və azğınlıq törədən əleyhdara qarşı qarşıdurmadır. İnsanların Allaha ibadət etdiyi, məscidlər tikilən və dinin bütün ayinlərinə riayət olunan müsəlman torpaqlarında əmin-amanlıq, şəkk-şübhəsiz, din uğrunda mübarizlərin xidmətidir. Allah onların əli ilə kafirləri sarsıtmışdır. Fövqəluca buyurur: “Əgər Allah insanların bəzisinin qarşısını digərlərinin vasitəslə saxlamasaydı, onda dünyanın nizamı pozulardı. Lakin Allah aləmlərə qarşı lütfkardır” (Bəqərə, 2\u002F251).\n\nKimsə deyə bilər ki, bu gün müsəlman məscidləri ağzına qədər dolu olur və heç kim onları dağıtmağa cəhd göstərmir. Bununla yanaşı bir çox müsəlman ölkələri kiçik müstəqil dövlətlərdən ibarətdir. Adama elə gəlir ki, müsəlmanların onlarla yanbayan yaşayan avropalılarla döyüşməsi mümkündür. Lakin biz görürük ki, kafirlərin hökmranlıq etdiyi bir çox ölkələrdə məscidlər ucaldılır və müsəlmanlar onlarda rahatlıqla Allaha ibadət edirlər, halbuki bu ölkələrin kafir hökmdarları bu məscidləri dağıda bilərlər. Allah deyir ki, əgər möminlər kafirlərdən özlərini qorumasaydılar, onların ibadət yerləri dağıdılardı. Bəs onda biz niyə heç bir qarşıdurma müşahidə etmirik?\n\nİş orasındadır ki, şərh etdiyimiz ayə ümumi məna daşıyır, halbuki hazırkı şərait müstəsna haldır. Müasir ölkələrin dövlət quruluşu ilə tanış olan hər bir kəsə məlumdur ki, onlar istənilən dinin və millətlərin nümayəndələrini öz dövlətlərinin vətəndaşı qəbul edirlər və onlara həmin dövlətin qanunları şamil edilir. Hər bir vətəndaş, mənsub olduğu hər hansı bir dinin nümayəndələrinin sayından, bacarığından, zənginliyindən, təhsilindən və ya məşğulluğundan asılı olmayaraq, cəmiyyətin bir hissəsi hesab edilir.\n\nQeyri-müsəlman dövlətlər öz vətəndaşlarının dini və dünyəvi maraqlarına qayğı göstərərək, ehtiyat edirlər ki, bu mənafelərə riayət edilməməsi onların dövlətinin əsaslarının tənəzzülünə və qanuniləşdirdikləri prinsiplərin pozulmasına səbəb olardı. Məhz buna görə, bu dövlətlərin hökumətləri öz vətəndaşlarının dinə etiqad etməsi üçün şərait yaradır və hətta məscidlər tikdirirlər və onlar – Həmd olsun Allaha! – iri qeyri-müsəlman dövlətlərin, hətta paytaxtlarında belə, tam qaydasında saxlanır[8].\n\nBu müstəqil dövlətlər öz vətəndaşları olan müsəlmanların qayğısını çəkirlər, çünki xristian dövlətləri arasında mövcud olan qarşılıqlı düşmənçilik və həsəd, Allahın təsdiq etdiyinə görə, Qiyamət gününədək davam edəcəkdir. Bunun sayəsində, bu gün öz mənafelərini müstəqil surətdə müdafiə etməyə qadir olmayan müsəlman ölkələri, düşmən əhval-ruhiyyəli dövlətlərin vura biləcəyi zərərdən qoruna bilirlər. O ölkələrin arasında qarşılıqlı həsəd və anlaşılmazlıq hökm sürməkdədir və buna görə də heç bir əleyhdar dövlət müsəlmanlara hücum etməyi qərarlaşdıra bilmir, çünki onlar ehtiyat edir ki, digər bir iri dövlət müsəlmanlara havadar çıxar. Lakin Fövqəluca Allah onsuz da İslama və qələbə çalmaqda müsəlmanlara, Müqəddəs Quranda vəd edildiyi kimi, mütləq kömək göstərəcəkdir.\n\nHəmd olsun Allaha! Bu gün müsəlmanlar dərk ediblər ki, dinin təntənəsi üçün onlar əsl İslam ağuşuna qayıtmalıdırlar. Şüurlu yanaşma isə hər bir təşəbbüsün əsasıdır və buna görə biz Allaha həmd edir və Ondan xahiş edirik ki, bundan sonra da Öz Mərhəmətini üstümüzdən əskik etməsin! O (Pak və Müqəddəs Olan), Ona kömək edənlərə yardımını göstərir və bu haqq vəd gerçəkliyə tamamilə uyğundur. Müsəlman Ona kömək etmək üçün dinin mənafelərini Onun xatirinə səmimi qəlblə müdafiə etməli və hətta lazım gəldikdə, buna görə döyüşməlidir ki, Allahın adını şərəfləndirsin, çünki Onun gözəl adları arasında Fövqəlgüclü və Fövqəlqüdrətli adları da vardır. Onun gücü kamil və qüdrəti isə hüdudsuzdur. Bütün məxluqlar Onun hökmü altındadır və Ona mütidirlər.\n\nEy müsəlmanlar, sevinin! Sizin sayınız azdır, imkanlarınız məhduddur, əleyhdarlarınız isə çox güclüdürlər. Lakin sizin sizi və əməllərinizi yaradan Fövqəlgüclü və Fövqəlqüdrətli Haminiz vardır ki, siz Ona təvəkkül edirsiniz. Ona tabe olun və Ona kömək haqqında dua edin və O (Pak və Müqəddəs Olan), mütləq sizə kömək göstərəcək və sizə qələbə qismət edəcək!\n\nFövqəluca buyurur: “Ey iman gətirənlər! Əgər siz Allaha kömək etsəniz, O da sizə kömək edər və qədəmlərinizi möhkəmlədər” (Muhəmməd, 47\u002F7). Ey müsəlmanlar! Düzgün baxışlara etiqad edin və saleh əməllər işlədin, çünki Quranda belə buyurulur: “Allah sizdən iman gətirənlərə və xeyirxah əməllər yerinə yetirənlərə vəd etmişdir ki, O, onları, onlara qədər olanları canişin etdiyi kimi, mütləq yer üzünün canişinləri edəcəkdir. O, hökmən onlara, onlar üçün bəyəndiyi dinə etiqad etmək imkanı bağışlayacaq və onların qorxusunu əmin-amanlıqla əvəz edəcəkdir. Onlar Mənə ibadət edir və Mənə şərik qoşmurlar” (Nur, 24\u002F55).\n\nSonra Allah Ona kömək edənlərin məziyyətlərini xatırladır. Belə möminləri həmin fərqləndirici əlamətlərinə görə tanımaq olar. Lakin əgər insan Allaha və Onun dininə kömək etdiyini bildirir və eyni zamanda həmin məziyyətlərə malik olmursa, onda o – yalançıdır. Fövqəluca buyurur:",{"from":274,"to":274,"text":1120},"Əgər belə insanlar hakimiyyətə gəldikdə, əleyhdarlar və narazı insanlar tərəfindən müqavimət göstərilmədən yerdə hökmranlıq etməyə başlayırlarsa, onda onlar namaz qılır, onun şərtlərini və vacib rüknlərini yerinə yetirirlər, cümə və camaat namazlarına gəlirlər, öz təbəələrindən ianə yığır və özləri də gerçək ehtiyacı olanlara zəkat verirlər, insanları Allah qarşısında və insanlar qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirməyə və həmçinin şəriətin və sağlam zəkanın bəyəndiyi əməllər yerinə yetirməyə dəvət edirlər və ətraflarındakıları şəriətin və sağlam zəkanın bəyənmədiyi hərəkətlərdən çəkindirirlər. Əgər insanlar İslam şəriətinin nəyi bəyəndiyini və nəyi qınadığını bilməsələr, bəyənilənin yerinə yetirilməsinə hökm vermək və qınanılanı qadağan etmək mümkün olmaz. Buna görə müsəlmanlar bunları həm özləri öyrənməli, həm də digərlərinə öyrətməlidirlər və bu baxımdan, Allaha kömək edən möminlər insanları dini mənimsəməyə və onu ətrafdakılara öyrətməyə ruhlandırırlar. Bəyəniləni buyurmaq və qınanılanı qadağan etmək də həmçinin tərbiyələndirmə tədbirləri həyata keçirmədən mümkün deyildir. Onlardan bəziləri şəriətlə müəyyən edilmiş, bəziləri isə edilməmişdir. Sonunculara aid olanlar, məsələn, qınaq və töhmətlərdir. Buna görə də, zəruriyyət yarandıqda, Allaha kömək edən əməlisaleh insanlar insanları cəzalandırır və məhkum edirlər. İnsanların işlərə cəlb olunmasına zəruriyyət yarandıqda da onlar bu minvalla rəftar edirlər. Onlar həmçinin bəyənilənin buyurulmasının və qınanılanın qadağan edilməsinin onlarsız mümkün olmadığı bütün digər hökmləri də yerinə yetirirlər.\n\nBütün əməllər Allaha qayıdır və O (Pak və Müqəddəs Olan) xəbər verir ki, xeyirli aqibət təkcə təqvalılara nəsib olacaqdır. Əgər Allahın Öz qulları üzərində hakimiyyət verdiyi hökmdar Onun hökmlərini qüsursuz yerinə yetirirsə, onda onu gözəl və tərifli sonluq gözləyir. Əgər o, hakimiyyətə öz gücünə güvənərək gəlirsə və öz istəklərinə uyğun olaraq idarə edirsə, onda onun hakimiyyətinə mütləq son qoyulacaq və onun aqibəti pis olacaqdır. İdarəçiliyi pis olanın sonu da pis olacaqdır.\n\nSonra Fövqəluca Allah Öz Peyğəmbərinə müraciət edərək, belə buyurur:",{"from":280,"to":293,"text":1122},"Bütpərəstlər səni yalançı sayırlar, lakin sən – yalançılıqda günahlandırılan ilk peyğəmbər deyilsən və sənin qəbilədaşların da – Allahın elçisini inkar edən ilk xalq deyillər. Nuhun (ə) camaatı da, adlar da, səmudlar da, İbrahimin (ə) və Lutun (ə) qəbilədaşları da, həmçinin Mədyən əhalisi də - Şüeyb peyğəmbərin (ə) xalqı da eyni rəftara yol vermişdilər. Kafirlər hətta Musa peyğəmbəri (ə) də yalançı saymışdılar və buna baxmayaraq, sənin Rəbbin onları cəzalandırmağa tələsmədi. O (Pak və Müqəddəs Olan) onlara möhlət verdi ki, şərəfsizlik zülmətində veyil-veyil dolaşsınlar və imansızlıqla şərin burulğanına daha çox dalsınlar. Sonra isə Allah, təkcə Fövqəlqüdrətli və Fövqəlgüclü Rəbbin bacardığı kimi, onları yaxalamışdır. Nankorluğa və kafirliyə görə cəza necə də əzabvericidir! Həqiqətən, bu sərt və nümunəvi cəza idi. Xalqların bəziləri suda batırıldı, digərləri – dəhşətəngiz çığırtı ilə həlak edildi, daha başqaları isə viranedici qasırğa ilə sovrulub yox oldular. Onların arasında yarılmış yerin altına gedən kafirlər də var idi. Elələri də var idi ki, cəzanı Kölgələr Günü daddılar. Qoy səni yalançı adlandıran kafirlər düşünsünlər ki, onları da, onlardan əvvəlkilərin məruz qaldıqları cəza yaxalaya bilər. Həqiqətən, onlar kafirlərin əvvəlki nəsllərindən heç də üstün deyillər və Müqəddəs Kitablarda da onların toxunulmazlığı haqqında bir şey yazılmamışdır. Bir gör nə qədər çox kafir xalqlar artıq məhv edilmişdir! Onlar doğrudan da çox idilər və buna görə sonra Fövqəluca belə buyurur:",{"from":241,"to":241,"text":1124},"İman gətirməyənlərə bu dünyada çox böyük bir cəza və alçaldılma nəsib oldu. Bunun səbəbi onların Allaha və Onun elçilərinə iman gətirməməkləri idi və Allahın qisası onlara qarşı ədalətsizlik deyildi. Bu gün onların evləri və sarayları özülünə qədər uçulub dağılmışdır, halbuki onlar əvvəllər möhtəşəm və təmtəraqlı idi. Bu gün onlar viranədir və kimsəsizdir, halbuki əvvəllər onlarda həyat qaynayırdı. Əvvəllər bir vaxtlar ətraflarında çoxlu insanların toplaşıb su içmək və heyvanlarına su vermək istədikləri quyular nə qədər çoxdur! İnsanlar onları tərk etmişlər və bu gün onların ətrafına heç kim yaxınlaşmır. Nə qədər çoxsaylı imarətlər qalmışdır ki, onların inşa edilməsi insanlara böyük çətinliklər bahasına başa gəlmişdi. Onlar həmin sarayların divarlarını ucaldır, onları möhkəmləndirir, gözəl naxışlarla bəzəyirdilər. Lakin bu saraylar sahiblərini Allahın cəzasından xilas edə bilmədilər. Onlar tərk edildilər və nəsihətlərə qulaq asan və düşünməyə qabil olan insanlar üçün ibrətamiz örnək oldu.\n\nBuna görə də, sonra Allah öz qullarını yer üzündə səyahət etməyə, müşahidə aparıb, faydalı nəticələr çıxarmağa dəvət edir. Bununla əlaqədar Fövqəluca buyurur:",{"from":305,"to":305,"text":1126},"Məgər insanlar yer üzündə səyahətə qəlbi və bədəni ilə çıxmırlar və Allahın ibrətamiz ayələri üzərində düşünmürlər? Məgər onlar onlara qədər yaşayan xalqlar haqqında və onların necə cəzalandırıldığı haqqında fikirləşmirlər? Əgər onlar sadəcə baxmaq, eşitmək və səyahət etmək istəyirlərsə, lakin düşünmək və ibrət dərsi almaq istəmirlərsə, onda bu onlara heç bir fayda verməz və onlara ülvi məqsədlərinə nail olmağa kömək etməz.\n\nKor olan onların gözləri deyil, kökslərində yerləşən ürəkləridir. Məhz belə korluq dinə çox böyük zərər vurur. Belə insanların ürəkləri haqqa qarşı kordur. Onlar, kor insanların özlərini əhatə edən aləmi görə bilmədikləri kimi, haqqı görmək bacarığına malik deyillər. Göz xəstəliyi olan korluq isə, insana ancaq bu dünyada zərər verə bilər.",{"from":311,"to":311,"text":1128},"Ey Muhəmməd! Kafirlər öz nadanlığı, əxlaqsızlığı və inadkarlıqları ilə əlaqədar onlara veriləcək cəzanın tezləşdirilməsi üçün səni tələsdirirlər. Bununla onlar Allahı gücsüzlükdə, Onun elçilərini isə yalançılıqda ifşa etməyə cəhd göstərirlər. Lakin Allah heç vaxt Öz vədini pozmur. Kafirlərə vəd edilən cəza mütləq yerinə yetiriləcəkdir və onda heç kim onun qarşısını ala bilməyəcəkdir. Qoy onların cəzanı tezləşdirməyə çağırmaları və Bizi zəiflikdə və gücsüzlükdə günahlandırmaları səni qorxutmasın, çünki irəlidə onları – Allahın insanların birinci və sonrakı nəsllərini toplayacağı və hər insana etdiyi əməllərinə görə əvəz verəcəyi Qiyamət günü gözləyir. Bax onda onları əbədi və əzabverici cəza yaxalayacaqdır. Qoy onlara məlum olsun ki, Allahın dərgahında bir gün insanların hesabı ilə min ilə bərabərdir. Həmin cəza günləri uzun, ağır və dəhşətli günlər olacaqdır. Onların dünya həyatında alacaqları cəzadan asılı olmayaraq, heç kim Qiyamət günündən qaçınmağa nail ola bilməyəcəkdir.\n\nBaşqa bir şərhə görə isə, bu, Allahın səbirli olmasına dəlalət edir. Kafirlər istəyirlər ki, onlara veriləcək cəza tezliklə onlara göstərilsin, lakin Allahın nəzdində bir gün yer üzündəki min ilə bərabərdir. İnsanlara elə gəlir ki, cəza gecikdirilir, amma, əsil həqiqətdə, Allah onu təxirə salır. Lakin O (Pak və Müqəddəs Olan), heç vaxt onu yaddan çıxarmır. Amansız cəza günahkarları haqlayanda, onların heç biri xilas ola bilməyəcək.",{"from":317,"to":317,"text":1130},"Onlar uzun müddət ərzində haqsızlıq etmişdilər və onların şərəfsizliyə doğru can atmaları, Allahı onların cəzalandırılmasını sürətləndirməyə sövq edə bilmirdi. Buna baxmayaraq cəza günahkarlara elə bu dünyada olduqları halda qismət oldu və bundan sonra isə onlar Allahın dərgahına dönməli olacaqlar ki, O (Pak və Müqəddəs Olan) onları törətdikləri günahlara görə daha dəhşətli cəzaya məruz qoyacaqdır. Buna görə günahkarlar Rəbbin verəcəyi cəzadan qorxmalı və onlara verilən möhlətə aldanmamalıdırlar.",{"from":323,"to":323,"text":1132},"Fövqəluca Öz qulu və Elçisi Muhəmmədə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əmr edir ki, özünün, həqiqətən də, Allahın Elçisi olması haqqında bütün bəşəriyyətə bəyan etsin. Möminlər üçün bu xəbər Allahın mükafatlandıracağı barədə bir müjdədir, zalım kafirlər üçün isə, Onun cəzalandıracağı haqqında Ondan gələn dəhşətli bir xəbərdir.\n\nAllahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) açıq-aşkar nəsihətçi adlandırılmışdır, çünki o kafirləri xəbərdar edir və onlara nədən qorxmalı olduqlarını açıqlayırdı. Bununla yanaşı o (s.ə.s.), günahkarları xəbərdar etdiyi hər şeyin doğruluğu haqqında onlara təkzibolunmaz dəlillər gətirirdi.\n\nSonra Fövqəluca Allah müjdə və sərt xəbərdarlıq haqqında daha ətraflı xəbər verərək, belə buyurur:",{"from":329,"to":329,"text":1134},"Onların günahları və təqsirləri bağışlanacaq və onlar Cənnət bağlarına daxil ediləcəklər. Orada hər növ gözəlliklər və ləzzətlər toplanmış, istifadəsi mümkün və asandır. Bu ayə Allaha və Onun elçilərinə iman gətirənlərə aiddir. Haqq din onların qəlbində kök salmışdır və onlar xeyirxah əməl sahibləridir. Məhz onlar günahlarının bağışlanmasına və Cənnətdə bərəkətli mükafatlara layiq görüləcəklər. Bu mükafatlar ən gözəl və mükəmməl Cənnət nemətləri olacaqdır.",{"from":334,"to":334,"text":1136},"Onlar əllərindən gələn hər şeyi edirdilər ki, İslama zərər vursunlar və zənn edirdilər ki, istədiklərinə nail ola biləcəklər. Lakin onlar gur alışdırılmış Cəhənnəm odunun sakinləri olmağa məhkumdurlar. Ora onların əbədi məskəni olacaqdır. Onların dəhşətəngiz əzabları azaldılmayacaq və hətta işgəncələrə bir anlığa belə ara verilməyəcək.\n\nBütün deyilənlərdən aydın olur ki, kim Quranın əleyhinə mübarizə aparmağa cəhd göstərirsə və müsəlmanların ziddinə gedirsə və səhvən zənn edirsə ki, onlara üstün gələ və istədiyinə nail ola bilər, onda o, əbədi olaraq Cəhənnəm Alovuna qovuşdurulacaq.",{"from":99,"to":99,"text":1138},"Öz qüsursuz idrakına müvafiq olaraq Fövqəluca xəbər verir ki, Muhəmmədin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gəlişinə qədər çoxsaylı peyğəmbərlər və elçilər olmuşdur ki, şeytan onlara ayələri oxumağa, insanlara nəsihət verməyə, onları yaxşılıq etməyə çağırmağa və qınanılan əməllərdən çəkindirməyə mane olmağa çalışmışdır. Şeytan fitnə-fəsadlar qurmuş və onların sözlərinə vəhylərə zidd olan şeylər qatmağa cəhd göstərmişdir. Lakin Fövqəluca Allah elçilərin Onun adından insanlara çatdırdıqları hər şeyi qorumuşdur. Allah nazil etdiyi ayələri mühafizə edir və onları məxluqların sözləri ilə dəyişik salmağa və ya qarışdırmağa yol vermir. Şeytan onları təhrif etməyə çalışır, lakin onun cəhdləri uğursuzluğa uğrayır və uzun sürmür. O, peyğəmbərlərə vəsvəsə verməyə cəhd edirdi, lakin hər dəfə keçilməz maneələrlə rastlaşıb, geri çəkilirdi. Bax elə buna görə, Allah bildirir ki, O (Pak və Müqəddəs Olan), şeytanın azdırmalarını heçə endirir. Allah yalanı məhv edir və Vəhyə heç bir aidiyyəti olmayan şeyləri izah edir. Sonra isə Allah nazil etdiyi Vəhyi təsdiq edir, onu yazmaqda və əzbərləməkdə insanlara kömək edir və bunun sayəsində o, şeytanın ona qoşmağa cəhd göstərmək istədiyi yalansız, olduğu kimi qorunub saxlanılır.\n\nHəqiqətən, Allah məhdudiyyətsiz hakimiyyətə və hüdudsuz fövqəlqüdrətə malikdir və onların sayəsində O (Pak və Müqəddəs Olan) çətinliklərsiz Öz Vəhyinin qayğısını çəkir və onu şeytandan müdafiə edir. Lakin bununla yanaşı O, idrak sahibidir və onun sayəsində hər şeyi öz yerində yerləşdirir və şeytanlara fitnə salmaq və insanların qəlbinə vəsvəsə salmağa icazə verir. Buna görə də, daha sonra O, şeytan vəsvəsələrinin mənası haqqında xəbər verərək, belə buyurur:",{"from":285,"to":285,"text":1140},"Şeytanın vəsvəsələri, Allahın biganə qaldığı iki qrup insanlar üçün sınağa çevrilir. Onlar – ürəyi zəifliyə tutunmuş, kamil imandan və möhkəm etiqaddan məhrum olmuşlardır. Bu səbəbə görə ən kiçik şübhələr belə onların ürəyinə təsir etməyə qadirdir və onlar şeytanın vəsvəsəsini eşidən kimi haqqa şübhə etməyə başlayır və bu vəsvəsələr onlar üçün sınağa çevrilir. Onlara həmçinin ürəkləri sərtləşənlər də aiddir. Bu səbəb üzündən onlar Allahın və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) öyüd və nəsihətlərini qəbul etməyə qadir deyillər. Onlar şeytanın vəsvəsəsini eşidən kimi, onu yalan və naqis baxışların xeyrinə olan doğru dəlillər kimi qəbul edirlər. Onlar beləcə də yalanı müdafiə edir, Allaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) müqavimət göstərirlər.\n\nMəhz buna görə Fövqəluca qeyd edir ki, fasiqlər haqla böyük ziddiyyət içindədirlər. Onlar Allaha müqavimət göstərir və inadkarlıqla haqqa qarşı döyüşürlər. Onlar doğru yoldan sonsuzluğa qədər uzaqdırlar. Bu iki qrupdan olan insanlar üçün şeytanın vəsvəsəsi imtahandır və onun sayəsində onların qəlbində gizlədilən pislik aşkar edilir. Üçüncü qrup insanlara gəldikdə isə, onlar üçün şeytanın vəsvəsələri – mərhəmətdir[9]. Onların haqqında Fövqəluca Allah sonra xatırladır və buyurur:",{"from":235,"to":235,"text":1142},"Ayədə söhbət Allahın elm bəxş etdiyi insanlardan gedir ki, bunun sayəsində onlar doğrunu yalandan, doğru yolu isə azğınlıqdan ayırırlar. Onlar Allahın təsdiq etdiyi həqiqəti tanıyır və yalanı aşkar edirlər və sonuncu təzahür etsə də, sonra mütləq heçə çıxır. Möminlər onları – haqqa və yalana məxsus olan keyfiyyətlərinə əsasən tanıyırlar. Bu ona görə belə baş verir ki, möminlər Müdrik Allahın insanları öncədən müəyyən etdiyi sınaqdan keçirəcəyini bilsinlər, çünki bu sınaq insanların qəlbində gizlədilən xeyri və şəri aşkar edir. Bu biliyin sayəsində insanlar iman sahibi olur, sonra da onlara aşılanan şübhələri rədd edirlər və bu onların imanını və etiqadını daha da gücləndirir. Onların qəlbi Allahın müdrikliyi qarşısında mütilik və itaətkarlıqla dolur və bütün bunlar Allahın bu insanları doğru yola yönəltməsinin nəticəsidir.\n\nMöminlərin ürəklərində kök salmış haqq din xatirinə Allah onlara həqiqəti dərk etməkdə və əldə etdikləri biliklərə uyğun olaraq davranmaqda kömək edir. Allah möminləri qüdrətli sözü ilə həm bu dünyada, həm də ölümdən sonra müdafiə edir və bu, Allahın yardımının bir növüdür.\n\nBu ayələrdə, Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) öz qardaşları-peyğəmbərlərin izi ilə getməsinə dəlillər vardır. Bir dəfə o (s.ə.s.) ən-Nəcm surəsini oxuyurdu və: “Siz əl-Latı və əl-Uzzanı və bir də üçüncünü – Mənatı görməmişdinizmi?” sözlərinə çatdıqda, şeytan Quranın oxunuşuna müdaxilə edərək, onu (s.ə.s.): “Bu – şəfaət edəcəyinə təvəkkül edilməli uca durnadır” deməyə sövq etdi. Bu hadisə Muhəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bərk kədərləndirdi və insanlar üçün sınağa çevrildiyinə görə Fövqəluca Allah onun haqqında xəbər vermişdir. O vaxt şərh etdiyimiz ayə nazil edilmişdi:",{"from":355,"to":355,"text":1144},"Fövqəluca bu ayədə Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) təbliğatı ilə əlaqədar daima şübhə edən kafirlərin haqqında xəbər verir. Bu ona görə baş verir ki, onlar inadkarcasına haqdan üz döndərirlər. Fövqəluca həmçinin bildirir ki, Qiyamət saatı onları qəfildən yaxalayanadək və yaxud onlara heç bir xeyir gətirməyəcək Həşr günü[10] başlayanadək onlar elə bu vəziyyətdə qalacaqlar.\n\nQiyamət saatı çatdıqda və insanların dirildilməsi başladıqda, kafirlər başa düşəcəklər ki, onlar yanılırmışlar. Onlar tövbə etməyə başlayacaqlar, lakin tövbələri onlara heç bir fayda verməyəcək. Belə olduqda, onlar öz uğurlarına ümidlərini itirəcək və acı-acı təəssüflənəcəklər ki, niyə bəs Allahın Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) iman gətirmədilər və onun (s.ə.s.) yolu ilə getmədilər. Allah, kafirləri inadkarcasına iddia etdikləri şübhələri və yalanları barədə beləcə xəbərdar edir.",{"from":362,"to":362,"text":1146},"Qiyamət günü hakimiyyət bütövlükdə təkcə Vahid Allaha məxsus olacaqdır və Ondan başqa heç kəsə verilməyəcəkdir. O, Öz qəti və ədalətli hökmünü verdikdə, Allaha, Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və onun gətirdiyi Təlimə iman gətirmiş möminlər öz imanını xeyirxah əməllərlə təsdiq edərək Səadət bağlarına daxil olacaqlar. Onlar ruhlarına, ürəklərinə və vücudlarına çoxlu sevinc gətirən gözəlliklərdən zövq alacaqlar. Bu füsunkarlıqları və ləzzətləri nə təsvir etmək, nə də təsəvvürə gətirmək mümkün deyil.",{"from":369,"to":369,"text":1148},"Bu günahkarlar Allaha və Onun elçilərinə (onlara Allahın salamı olsun!) iman gətirməkdən imtina etdilər. Onlar, haqqı və doğru yolu göstərən ayələrimizi yalan saydılar, onlardan üz döndərdilər və onlara inadla müqavimət göstərdilər. Bununla da onlar özləri özlərini alçaldıcı cəzaya məhkum etdilər. O cəza əzabverici və iztirablı olacaqdır və alov onların ürəyini hər tərəfdən qarsalayacaqdır. Onlar Allahın elçilərinə və ayələrinə etinasızlıqla yanaşdılar və Allah da onları Öz cəzası ilə alçaltdı.",{"from":375,"to":375,"text":1150},"Bu, Allah yolunda, Onun xatirinə, Onun dininə kömək etmək məqsədilə evini və vətənini tərk edənlər, öz uşaqlarından və var-dövlətindən ayrılanlar, səmimi qəlblə hicrət edənlər üçün böyük bir müjdədir. O (Pak və Müqəddəs Olan) belə insanları, onların yataqda ölməsindən və ya döyüş meydanında qəhrəmancasına həlak olmasından asılı olmayaraq, mükafatlandırmağı Öz öhdəsinə götürmüşdür.\n\nOnlar dünya həyatından ayrıldıqda Allah onlara gözəl ruzi nəsib edəcək, Qiyamət günü başladıqda isə, onlar Cənnət bağlarına girəcək və orada onlar rahatlıq və ruhuna və bədəninə sevinc bəxş edəcək qeyri-adi çoxsaylı füsunkarlıqlar tapacaqlar. Başqa bir şərhə görə isə, Allah Onun xatirinə hicrət edənləri, onların yataqda ölməsindən və ya şəhid olmasından asılı olmayaraq, bu dünyada bol ruzi ilə təmin etməyi Öz öhdəsinə götürmüşdür. Mühacirlərdən[11] hər biri mütləq ruzi alacaqdır, qoy heç kim fikirləşməsin ki, o öz evini tərk etsə və öz var-dövlətindən Allah xatirinə ayrılarsa, ehtiyac içində olacaq. Həqiqətən, ruzi bəxş edənlərin Ən Yaxşı Olanı onun zəruri ehtiyaclarını mütləq təmin edəcəkdir.\n\nHər şey məhz Allahın vəd etdiyi kimi də oldu. Başqalarından daha əvvəl İslamı qəbul etmiş mühacirlər Allahın dininə kömək etmək üçün evlərini tərk etdilər və uşaqlarından və var-dövlətlərindən ayrıldılar. Lakin cəmisi bir neçə il keçməmişdi ki, O (Pak və Müqəddəs Olan) çox böyük ölkələri və bütöv xalqları ələ almaqda onlara kömək göstərdi. Onlar saysız-hesabsız var-dövlətə sahib oldular və yer üzündə ən zəngin insanlara çevrildilər.\n\nNövbəti ayəni də eynilə belə şərh etmək olar. Fövqəluca Allah həmin ayədə buyurur:",{"from":298,"to":298,"text":1152},"Bu məkan fəth edilmiş torpaqlar ola bilər. Xüsusilə, bu şərəfli Məkkəyə aiddir. Onun ələ keçirilməsi müsəlmanlara böyük sevinc və razılıq hissi gətirdi. Ola bilsin ki, həmçinin söhbət, möminlər Axirətdə Cənnətə düşərkən mükafatlandırılacaqlarından gedir. Bu o deməkdir ki, şərh etdiyimiz ayədə həm yerdə nəsib olacaq qismət, həm də Axirət həyatında mükafat nəzərdə tutulur. Bu şərhlərin hər ikisi bu ayənin sözlərinə eynilə uyğun gəlir və düzgün məna kəs edir və buna görə onları birləşdirməkdə bizə heç nə mane olmur.\n\nAllahın gözəl adları arasında – Bilən və Həlim adları. O (Pak və Müqəddəs Olan), bütün varlıq haqqında hər şeyi bilir və həmçinin baş vermiş və ya gələcəkdə baş verəcək əməllərin aşkar və gizli cəhətlərindən agahdır. İnsanlar Ona itaətsizlik edir, Onun iradəsinə müqavimət göstərir və hətta ağır günahlar törədirlər, lakin O (Pak və Müqəddəs Olan) cəzalandırmağa tələsmir, halbuki insanları cəzalandırmasına Ona heç nə maneə deyil. Lakin O (Pak və Müqəddəs Olan) bunu etmir və Öz qullarına ruzi nazil etməyi davam etdirərək, onlara bol-bol ənamlar verir.",{"from":209,"to":209,"text":1154},"Əgər insanı ədalətsizcəsinə sıxışdırır və ya incidirlərsə, onda belə adama onu incidənə eynilə cavab verməyə icazə verilir. Əgər o bunu etsə, onda heç kimin haqqı yoxdur ki, buna görə onu qınasın. Əgər bundan sonra onu daha böyük əziyyətə məruz qoysalar, Allah mütləq ona kömək edər, çünki incidilmiş insan öz haqqı olduğunun əvəzini çıxdığına görə ətrafındakılar ona ədalətsiz münasibət bəsləməməli idilər. Əgər Allah, incidilənin, incidənə cavab verdiyindən sonra, ona kömək edirsə, onda, o, öz incidənlərinə cavab vermədiyinə baxmayaraq, Allahın yardımına daha yüksək dərəcədə layiq olar.\n\nAllahın gözəl adları arasında – Əfvedən və Bağışlayan adları. O (Pak və Müqəddəs Olan) günahkarlara qarşı mərhəmətlidir və cəzalandırmağa tələsmir. O (Pak və Müqəddəs Olan) günahları bağışlayır və onları və həmçinin onların yaramaz nəticələrini təmizləyir. Bu məziyyətlər Allahın ilahi mahiyyətinə həmişə məxsus olmuşdur, çünki O (Pak və Müqəddəs Olan) Öz qullarına həmişə həlimliklə və hər şeyi bağışlama qayğısı ilə yanaşır.\n\nEy incidilib sıxışdırılanlar! Sizə, sizi incidənləri bağışlamaq və mərhəmətli olmaq lazımdır ki, Allah da, sizin Onun qulları ilə rəftar etdiyiniz kimi, sizinlə rəftar etsin. Fövqəluca buyurur: “Pisliyin əvəzi eyni dərəcəli pislikdir. Lakin kim bağışlayıb sülh yaradarsa, onun mükafatı Allaha aid olacaqdır. Həqiqətən, O, zalımları sevmir” (Şura, 42\u002F40).",{"from":391,"to":391,"text":1156},"Sizə gözəl və ədalətli qanunlar nazil edən Allah tarixin gedişini öncədən müəyyənləşdirir və Kainatı idarə edir. O (Pak və Müqəddəs Olan) gündüzü gecənin hesabına, gecəni də gündüzün hesabına uzadır. Gecə gündüzü əvəz edir, gündüz də gecəni əvəz edir və gecə-gündüzün bir hissəsi o biri hissəsinin hesabına bərabər artıb-azalır, sonra beləcə davam edir. Bunun sayəsində ilin vaxtları müəyyənləşir, insanlar isə həm gündüz, həm də gecə saatlarından faydalanmaq imkanı əldə edirlər. Onlar günəş və aydan istifadə edir ki, bunların hamısı Allahın Öz qullarına göstərdiyi ən əzəmətli lütfkarlıqlarındandır və onlar bunsuz yaşamaq qabiliyyətində olmazdılar.\n\nAllahın gözəl adları arasında Eşidən və Görən adları. O (Pak və Müqəddəs Olan) Öz qullarının Ona müxtəlif dillərdə və müxtəlif səbəblərə görə müraciət etdikləri səslərini eşidir. O (Pak və Müqəddəs Olan) qatı qaranlıq gecədə belə nəhəng qayalığın altında qara qarışqanı görür. Fövqəluca belə buyurur: “Siz danışığınızı gizlətdikdə və ya ucadan danışdıqda da, gecə gizləndikdə və ya gündüz açıq hərəkət etdikdə də - hamınız eynisiniz” (Rədd, 13\u002F10).",{"from":349,"to":349,"text":1158},"Allahın gözəl adları arasında – Haqq adı. O (Pak və Müqəddəs Olan) həmişə olmuşdur və daima mövcud olacaqdır. O – Əvvəlincidir və Ona qədər heç nə olmayıb. O – Sonuncudur və sonda da Ondan başqa heç nə olmayacaqdır. Onun adları və sifətləri qüsursuz və kamildir, Onun vədi doğrudur. Onunla görüş – bir həqiqətdir, Onun dini – həqiqətdir və Ona ibadət – həqiqətdir. Təkcə ibadət fayda verə bilər və bu fayda heç vaxt tükənməyəcəkdir. Daş heykəllərə və digər bütlərə gəldikdə isə, onların arasında canlı məxluqlar da, cansız əşyalar da var, onlar insana kömək etməyə qadir deyildir. Onlara ibadət etmək də əbəsdir və faydasızdır, çünki belə ibadət mütləq öləcək və ya yox olacaq yaradılmışlara yönəldilmiş olur. Bu isə o deməkdir ki, belə ibadət heç bir faydalı bəhrə verə bilməz.\n\nAllahın gözəl adları arasında – Fövqəlali və Böyük adları. Allah Öz yaratdığı məxluqlarından yüksəkdədir və Öz kamil sifətləri ilə onlardan misilsiz dərəcədə üstündür. Bütün varlıqlar Onun hakimiyyəti altındadırlar. Böyüklük Allahın adlarına və sifətlərinə də məxsusdur. O (Pak və Müqəddəs Olan) o dərəcədə əzəmətli və şan-şöhrətlidir ki, Qiyamət günü Yer kürəsi Onun ovcunda yerləşəcək, göylər isə Onun sağ əli ilə büküləcəkdir. O (Pak və Müqəddəs Olan) o dərəcədə əzəmətli və şan-şöhrətlidir ki, Onun Ərşi yeddi göyü və yeri əhatə edir. O (Pak və Müqəddəs Olan) o dərəcədə əzəmətli və şan-şöhrətlidir ki, bütün qullarının taleyi Onun əlindədir. Onların etdikləri bütün əməllər Onun ilahi iradəsi ilə baş verir. Onlar istirahət edəndə və ya işləyəndə - bunu təkcə Onun razılığı ilə edirlər.\n\nAllahın əsil əzəməti və böyüklüyü Onun Özündən başqa heç kəsə məlum deyil. Onu tam mənada dərk etmək nə Onun Ona yaxın olan mələklərinə, nə də göndərdiyi peyğəmbərlərə nəsib edilməmişdir. Kamillik, əzəmət və qüdrət sifətlərinin hamısı ən mükəmməl formada təkcə Ona məxsusdur. Onun böyüklüyü və əzəmətinin dəlili – göylərin və yerin bütün məxluqlarının, Ona həmd edərək və Onu şərəfləndirərək, Ona ibadət etməsidir. Məhz buna görə Allahın ucaldılması[12] ifadələri ən şərəfli ibadət ayinlərini fərqləndirən əlamətlərdəndir ki, namaz da bunlara daxildir.\n\nSonra Fövqəluca, tövhidin haqq olduğuna və Allahın kamilliyinə dəlalət edən ayələri üzərində insanları düşünməyə çağırır:",{"from":402,"to":402,"text":1160},"Məgər sən görmürsən və düşünmürsən ki, Allah yağışı necə nazil edir? Yağış qum basmış və çoxdan saralıb-solmuş ağaclarla və ot-ələflə örtülmüş qupquru və itaətkar torpağa yağır. Bu baş verən kimi, torpağın üstü dəyişir və o, müxtəlif gözəl bitkilərlə örtülür. Yer əla bər-bəzəyə qərq olur və Allah, qupquru torpağı həyata qaytarmağa Qadirolan, çürümüş sümükləri də həmçinin beləcə diriltməyə qadirdir.\n\nOnun gözəl adları arasında – Lütfkar və Xəbərdar adları. Hər şeydən xəbərdar olması sayəsində O, baş verən bütün proseslərin həqiqi mahiyyətindən xəbərdardır. O, gizli olan və məxfi saxlanan fikirlərdən xəbərdardır. Öz lütfkarlığı sayəsində O, Öz qullarını mərhəməti ilə himayə edir və onları şərdən qoruyur, lakin O, bunu elə edir ki, qulları Allahın müdaxiləsini öz üzərlərində hiss etmirlər. Bununla Allah qullarına imkan verir ki, onlar Onun fövqəlqüdrətinə əmin olsunlar və bilsinlər ki, Onun alacağı intiqam sərt olacaqdır. Lakin onlar həlak olmağın bir addımlığında olanda, O, onlara lütfkarlıq göstərir və bu da Onun lütfkarlığına və hər şeydən xəbərdar olduğuna dəlalət edir. O, yağışın damlalarının hara düşməli olduğundan xəbərdardır və bitkilərin toxumlarının harada yerləşdiyini də bilir. Sonra isə O, yağış damlalarının gedib, yerini heç insanların da bilmədiyi, toxumlara çatmasına imkan verir və onlardan cürbəcür otlar cücərdir. Bu da Onun lütfkarlığına və xəbərdar olmasına dəlalət edir. Allahın gözəl adları arasında – Bilən adı. O, bütün gizli düşüncələri, məxfi saxlanan fikirləri, gizli əməlləri bilir.",{"from":167,"to":167,"text":1162},"Göylərin və yerin bütün sakinləri Allahın məxluqları və qullarıdır. O, onları Öz ilahi hakimiyyəti, kamil idrakı və həm də Özünün mükəmməl fövqəlqüdrəti sayəsində idarə edir. Məxluqlara gəldikdə isə, onlar heç bir hakimiyyətə malik deyillər.\n\nAllahın gözəl adları arasında – Zəngin adı. Onun zənginliyi kamildir və hərtərəflidir. O (Pak və Müqəddəs Olan) Öz qullarının heç birinə möhtac deyil. Onun onlara güzəştə getməsi Özünün zəifliyi ilə və ya onları, Öz tənhalığı üzündən, çoxsaylı yaratması ilə əlaqədar deyildir. Onun nə zövcəsi, nə də övladı olmasına ehtiyacı yoxdur. O (Pak və Müqəddəs Olan) əbədidir və yemək - içmək zəruriyyətinə malik deyildir. O (Pak və Müqəddəs Olan) Öz yaratdıqlarının möhtac olduqları tələbatlara qətiyyən ehtiyac duymur. O (Pak və Müqəddəs Olan) ruzi nazil edir, amma Özünün ona ehtiyacı yoxdur və bütün bunlar Onun ilahi Özübəsliyinin dəlilidir. Onun məxluqlarına gəldikdə isə, onların hamısı Rəbbinə möhtacdırlar. Onlar xəlq edilməyə, uyğunlaşmağa və müdafiə olunmağa möhtacdırlar və bunlarsız dinə etiqad etməyi və özlərinin bu dünyadakı həyatını abadlaşdırmağı bacarmazdılar. Bu da Allahın zənginliyinin və Özünəbəsliyinin təcəssümüdür. Əgər göylərin və yerin bütün məskunları, canlılar da, cansızlar da hamısı bir yerə yığışıb birlikdə uca bir yerə çıxaraq, Allahdan, hər kəsin ağlına gələn hər şeyi istəsəydilər, bundan Onun zənginliyi qətiyyən azalmazdı və bu, Allahın ilahi Özünəbəsliyinə dəlalət edir. Bu məziyyətləri sayəsində Allah gecə-gündüz Öz qullarına bol-bol nemət bəxş edir və Öz mərhəmətini onlardan bir an belə əsirgəmir. Bununla yanaşı O (Pak və Müqəddəs Olan) Səxavət Yurdu yaratmışdır ki, orada baxışların görmədiyi, qulaqların barəsində eşitmədiyi və insanın heç xəyalına belə gətirmədiyi şeylər toplanmışdır. Bunlar da Allahın zənginliyinin və Özünəbəsliyinin dəlillərindəndir.\n\nOnun gözəl adları arasında həmçinin Həmdəlayiq adı keçməkdədir. Allahın ilahi mahiyyəti, gözəl adları, kamil məziyyətləri, həm də ədalət, xeyirxahlıq, mərhəmət və müdriklik kimi keyfiyyətlərlə zəngin olan əməlləri, - bütün bunlar ən fövqəlyüksək tərifə layiqdir. Bu, Onun nazil etdiyi və açıq-aşkar və ya mümkün ola bilən faydalı əməllər işlətməyi əmr edən və insanlara ancaq açıq-aşkar və ya mümkün ola biləcək zərərli əməlləri qadağan edən Şəriətinə da aiddir. Rəbbə yönəldilən həmd və sənalar göyləri, yeri və bunların arasındakıları doldurub-daşırır. Bu həmd, həm də Allahın onunla kainatımızın fövqündə doldurmaq istədiyi hər şeyi əhatə edir. Buna baxmayaraq, qullar Allahı layiqincə tərifləməyə qadir deyillər, çünki O (Pak və Müqəddəs Olan) Öz qullarının istənilən təriflərindən ucadır və buna görə də təkcə O (Pak və Müqəddəs Olan) Özü Özünü layiqincə mədh etməyə qadirdir. O (Pak və Müqəddəs Olan) bəzi insanları doğru yola yönəltdiyinə, digərlərini isə Öz yardımından məhrum etdiyinə görə hər növ ucaldılmağa layiqdir. Onun zənginliyi və özünəbəsliyi Həmdəlayiq olmasında özünü büruzə verir və O (Pak və Müqəddəs Olan), məhz zənginliyinə və özünəbəsliyinə görə Həmdəlayiqolandır.",{"from":413,"to":413,"text":1164},"Məgər sən Rəbbinin ecazkar nemətləri və Onun hüdudsuz səxavətini görmür və onların barəsində düşünmürsənmi? Allah yer üzündə nə varsa hamısını: heyvanları, bitkiləri və bütün qeyri-üzvi aləmi sizə tabe etmişdir. O (Pak və Müqəddəs Olan) yerin təkində olanları da sizə həvalə etmişdir. Siz heyvanlardan minik və yük daşıma vasitəsi kimi istifadə edirsiniz. Onlar ağır işlərdə siz kömək edir, sonra da siz onların ətindən yeyirsiniz və ya digər məqsədlər üçün istifadə edirsiniz. Siz öz ehtiyaclarınız üçün ağaclardan və onların meyvələrindən də bəhrələnirsiniz. Axı siz ancaq Allahın mərhəməti sayəsində ağac əkə və onun barından istifadə edə bilirsiniz. Bununla yanaşı siz filiz və qızıl mədənlərindən yararlanır və onlardan faydalı qazıntılar əldə edirsiniz. Allah sizə gəmi inşa etməyi öyrətmiş, dənizləri və okeanları sizə ram etmişdir. Gəmilər sizi və yüklərinizi bir ölkədən digərinə daşıyır. Dənizin dibindən, sizin üçün bəzək əşyaları rolunu oynayan qiymətli şeylər əldə edirsiniz. Allah Öz mərhəməti sayəsində göylərə yerin üstünə düşməyə imkan vermir. Əgər Onun şəfqəti və hədsiz qüdrəti olmasaydı, artıq göylər çoxdan yerin üstünə düşüb, onun bütün sakinlərini həlak edərdi. Fövqəluca buyurur: “Həqiqətən də, Allah göyləri və yeri saxlayır ki, yerlərindən tərpənməsinlər. Əgər tərpənsələr, onda Ondan başqa heç kəs onları artıq saxlaya bilməz. Həqiqətən, O – Təmkinlidir, Bağışlayandır” (Fatir, 35\u002F41).\n\nHəqiqətən, Allah insanlara qarşı şəfqətli və rəhmlidir. O (Pak və Müqəddəs Olan) insanlara onların doğma valideynlərindən daha çox mərhəmət göstərir. O (Pak və Müqəddəs Olan) təkcə xeyirxahlıq arzulayır, halbuki onlar özləri özlərinə həddən ziyadə pislik istəyirlər. Allahın mərhəmətinə gəldikdə isə, insanlar məhz onun sayəsində yer üzündə hökmranlıq edirlər.",{"from":419,"to":419,"text":1166},"Allah sizi heçdən yaratmışdır. Sonra O, sizi vəfat etdirəcək ki, daha sonra yenidən dirildib, hər birinizə etdiyiniz yaxşılıqların və pisliklərin əvəzini versin. Lakin insanın təbiəti belədir ki, onların əksəriyyəti, Allahın nazil etdiyi nemətlər üçün minnətdarlıq etməkdən boyun qaçırır. Onlar Onun göstərdiyi mərhəməti qəbul etmirlər, bəziləri hətta dirildilmənin gerçəkliyini və öz Rəbbinin fövqəlqüdrətini etiraf etməkdən imtina edirlər. Bunu etməyənlər isə, təkcə Allahın qoruduqlarıdır.",{"from":425,"to":425,"text":1168},"Fövqəluca bildirir ki, hər bir ümmət üçün ibadət etməkdən ötrü yerlər və müvafiq ayinlər təyin etmişdir. Bunlar bir-birindən müəyyən dərəcədə fərqlənə bilər, lakin onların hər birinin əsası ədalət və hikmətdən ibarətdir. Fövqəluca buyurur: “Sizin hər birinizə Biz qanun və yol müəyyənləşdirmişik. Əgər Allah istəsəydi, sizi bir ümmət edərdi, lakin O belə etmişdir ki, sizə əta etdikləri ilə sizi sınasın. Xeyirxah işlərdə yarışın. Sizin hamınız Allaha qayıdacaqsınız və O, nədə ixtilaf etdiyinizi sizə bildirəcək” (Maidə, 5\u002F48).\n\nİnsanlar dinin hökmlərini öz imkanlarına uyğun olaraq yerinə yetirməlidirlər və onların Allahın qanunlarına müqavimət göstərmək haqqı yoxdur. Xüsusi ilə də bu, savadsız, müşriklik girdabında və açıq-aşkar cahil olan insanlara aiddir. Əgər insan Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) peyğəmbərliyinin həqiqiliyinə əmin olursa, onda o, Elçinin (s.ə.s.) təbliğ etdiyi hər şeyi qəbul etməli, onun (s.ə.s.) hər bir əmrinə itaət etməli və heç vaxt ona (s.ə.s.) etiraz etməməlidir.\n\nEy Muhəmməd! Kafirlər dinin hökmləri barəsində ağıllarına gələn düşüncəsiz dəlillərə əsaslanaraq səninlə höcətləşməməlidirlər. Məhz bu dəlillərə əsasən onlar ölü ətinin yeyilməsinə qoyulan qadağanla bağlı mübahisə etməyə cəhd göstərirlər. Onlar yersiz müqayisələr apararaq, belə deyirlər: “Məgər siz özünüz öldürdüyünüzü yeyirsiniz, amma Allahın öldürdüyündən imtina edirsiniz?” Onlar həm də belə deyirlər: “Ticarət də sələmçiliyə oxşayır”. Onlar bu qəbildən olan çoxsaylı etirazlara yol verirlər və onların hər birinə ayrı-ayrılıqda cavab verməyin mənası yoxdur, çünki bu adamlar peyğəmbərliyin əsasını heç qəbul belə etmirlər. Onlar dinin bəzi müddəalarını inkar etməsələr də, dinə qarşı, ümumiyyətlə, etiraz edirlər.\n\nBuna bənzər etirazlar edən hər kəs, əslində Allahın elçisinin peyğəmbərliyini qəbul etmir. Əgər o, bildirirsə ki, təkcə haqqı tapmağa cəhd göstərir, onda ona Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) peyğəmbərliyinin həqiqiliyini dəlillərlə sübuta yetirmək lazımdır. Əgər o, haqqı tapmağa səy göstərmirsə, onda onun məqsədi müsəlmanları gücsüzlükdə və zəiflikdə ifşa etməkdir. Məhz buna görə, Allah Öz Elçisinə (s.ə.s.) buyurur ki, doğru yola dəvət müdrikliklə və xeyirxah nəsihətlərlə aparılsın və bu yolu, kafirlərin ona (s.ə.s.) etiraz edib-etməməyindən asılı olmayaraq, davam etdirmək lazımdır.\n\nEy Muhəmməd! Səni heç bir şey öz xütbələrindən əl çəkməyə vadar etməməlidir, çünki sən doğru yolla gedirsən və o səni mütləq müqəddəs məqsədinə çatdıracaqdır. Bu yol haqqı dərk etməkdən və saleh əməllər işləməkdən ibarətdir. Sən öz haqqına əminsən və dinində şübhəyə düşmürsən və bu səni Rəbbinin hökmlərini qüsursuz yerinə yetirməyə məcbur edir. Sənin baxışlarına şübhə etmək mümkün deyil və sənin danışdıqların da yalan deyil. Əgər sən onların yaramaz istəklərinə və rəylərinə qulaq assan, onlar sənə maneçilik törədər.\n\nBu ayə Fövqəlucanın aşağıdakı kəlamına bənzəyir: “Allaha təvəkkül et, çünki sən açıq haqqın tərəfdarısan” (Nəml, 27\u002F79). Lakin şərh etdiyimiz ayədə belə bir göstəriş də var ki, kafirlər şəriətin bəzi hökmlərinin mükəmməl mənalarını aydınlaşdıra bildikdə onlarla razılaşırlar. Ərəb sözü olan “huda” (“doğru yol”, “rəhbərlik”) Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) təbliğ etdiyi hər şeyə aiddir və insanlar bunun sayəsində doğru yola gəlirlər. Bunlar dinin həm əsas, həm də fərdi məsələləri ola bilər ki, onların kamilliyi, ədalətliliyi və müdrikliyi sağlam düşüncə və korlanmamış təhtəlşüurla təsdiq edilir. Dinin ayrı-ayrı hökmləri və haramları üzərində fikirləşərkən buna asanlıqla əmin olmaq olar.",{"from":431,"to":202,"text":1170},"Allah Öz Elçisinə (s.ə.s.) buyurur ki, haqqı anlamağa can atmayanlar arasında düşən mübahisələrdən vaz keçsin. Allaha onların əsl məqsədləri və niyyətləri yaxşı məlumdur və onların hər biri öz niyyətlərinə görə əvəz alacaqlar. Doğru yolla gedən hər kəs Cənnət sakinləri arasında olacaq, haqq rəhbərlikdən yayınanlar isə mütləq Cəhənnəm məskunları arasına düşəcəklər. Gələcək Məhkəmə mükəmməl olacaqdır, çünki o, elm əsasında aparılacaqdır. Məhz buna görə, sonra Allah bildirir ki, Onun elmi hər şeyi əhatə edir və var olan nə varsa, hamısı Onun Kitabında[13] yazılmışdır.",{"from":442,"to":442,"text":1172},"Heç bir şey Allahdan gizli qala bilməz. Ona aşkarda olan da, qeybdə olan da, açıqda və gizlində olan da, keçmiş də, gələcək də məlumdur. Göylərdə və yerdə baş verənlərin hamısı haqqında bu ilahi bilik Mühafizəolunan Kitabda yazılmışdır. Allah qələmi yaradanda ona buyurdu: “Yaz!” O soruşdu: “Nə yazım?” Bu zaman O ona buyurdu ki, Qiyamət gününə kimi baş verəcək hər şeyi yazsın. Əlbəttə, bu, Allah üçün heç də problem deyildi. Hərçənd insanın belə bir şeyi təsəvvür etməsi çox çətindir, Fövqəluca Allah isə çətinlik çəkmədən Öz elmi ilə bütün varlığı əhatə edir və Mühafizəolunan Kitabda yazılan biliklər Kainatda baş verən proseslərə tamamilə uyğun gəlir.",{"from":448,"to":448,"text":1174},"Fövqəluca Allah bu ayədə Onu öz “ilahlarına” bərabər tutan müşriklərin vəziyyəti haqqında xəbər verir. Həqiqətən də onların vəziyyəti ən dəhşətli və çirkindir. Onlar öz əməllərini əsaslandırmağa qadir deyillər və onların barəsində heç bir biliyə malik deyillər. Onlar təkcə öz yollarını azmış ata-babalarının izi ilə kor-koranə gedirlər. İnsan öz etdiyi əməl barəsində səhih məlumata malik olmaya bilər, amma buna baxmayaraq onun haqlı olduğunu sübut etmək olar. Lakin Fövqəluca Allah bildirir ki, O, heç vaxt müşriklərə onların doğruçuluğunu təsdiq edən dəlillər nazil etməmişdir. Əksinə, O, müşriklərin mənfur və yanlış baxışlara etiqad etdiklərini sübuta yetirən inandırıcı və təkzibolunmaz dəlillər nazil etmişdir. Sonra Fövqəluca Allah haqqa inadkarlıqla müqavimət göstərən mürtədləri hədələyərək, bildirir ki, heç kim onları Allahın cəzasından qurtarmağa kömək etməyəcək.\n\nLakin öz vəziyyətlərinin ağırlığını dərk etməmiş şərəfsizlərin Allahın ayələrini əsas tutacaqları və doğru yola yönəlmək istəyəcəkləri hələ aydın deyildir. Bəlkə onlar yalana etiqad etmələrindən razıdırlar? Sanki buna cavab olaraq Fövqəluca Allah belə buyurur:",{"from":453,"to":453,"text":1176},"Allahın əzəmətli ayələri haqqı yalandan fərqləndirməyə kömək edir. Lakin kafirlər onlardan üz çevirirlər və onlara etina göstərmirlər. Onlara bu ayələri oxuyanda, üzlərində haqqa qarşı kin və nifrət görmək olar. Onlar qaşqabaqlarını sallayır, baxışları da sərtləşir. Onların haqqa bəslədikləri nifrət o qədər böyükdür ki, onlar Allahın ayələrini onlara oxuyanları öldürməyə və ya ölənə qədər döyməyə hazır olurlar. Bu kafirlərin vəziyyəti necə də yamandır! Törətdikləri cinayət necə də böyükdür! Lakin irəlidə onları daha dəhşətli və daha mənhus sonluq gözləyir. Bu – Cəhənnəm Alovudur və onun pisliyi daha böyük və əbədidir, verəcəyi əzab və əziyyətlər hər an daha da artacaq və daha dəhşətəngiz və işgəncəli olacaqdır.\n\nSonra Allah bir ibrətamiz misal çəkir ki, insanları bütlərə ibadət etməyin, müşriklərin düşüncəsizliyinin, bütlərin və onlara sitayiş edənlərin murdarlığına inandırsın. Fövqəluca buyurur:",{"from":229,"to":229,"text":1178},"Bu məsəl təkcə möminlərə deyil, habelə kafirlərə də aiddir. O, möminlərə əlavə bilik qazanmağa yardım edəcək və onların daha da fərasətli olmasına kömək göstərəcəkdir, kafirləri isə cahilliklərinə görə bəraət qazanmaqdan məhrum edəcəkdir.\n\nEy insanlar! Bu sözlərə qulaq asın və onların mənaları üzərində düşünün. Qoy sizin ürəkləriniz – laqeyd, qulaqlarınız isə tıxanmış olmasın! Bu məsəli təkcə qulağınızla deyil, qəlbinizlə də dinləyin!\n\nAllahla bərabər ibadət etdiyiniz bütün uydurma “ilahlarınız” hətta bir milçək belə yaratmağa qabil deyillər, halbuki milçək ən cüzi və ən kiçik məxluqdur. Əgər sizin “ilahlarınız” bu ən kiçicik məxluqu yaratmağa qadir deyillərsə, onda daha böyük olan bir şeyi yaradılması barədə nə demək olar?! Onlar hamısı bir yerə yığışsalar da, bu onlara milçək yaratmağa kömək etməz. Əgər o milçək onlardan bir şey götürüb, uçub gedərsə, onlar onun götürdüyünü geri qaytara bilməzlər. Həqiqətən, bu – zəifliyin və gücsüzlüyün son həddidir! Xahiş edən də zəifdir, xahiş olunan də zəifdir. Allahla bərabər ibadət edilən “ilah” da zəifdir, milçək də zəifdir. Onların hər ikisi də zəifdir, lakin köməksiz “ilaha” ümid bəsləyən və onu aləmlərin Rəbbinin səviyyəsinə qaldıran şəxs daha da zəifdir.",{"from":464,"to":464,"text":1180},"Onlar tamamilə köməksiz və aciz olan məxluqları Allaha bərabər tuturdular, halbuki O, heç nəyə möhtac deyil və mütləq hakimiyyət Sahibidir. Onlar, nə özlərinə, nə də başqalarına fayda və ya zərər verə bilməyən, həyata, ölümə, dirildilməyə sərəncam çəkə bilməyən məxluqları Allaha bərabər sayırdılar, halbuki xeyir də, şər də Onun sərəncamındadır. Odur nemət verən və Öz mərhəmətindən məhrum edən, Öz səltənətində hökmranlıq edən və bütün işləri idarə edən.\n\nOnun gözəl adları arasında – Fövqəlgüclü və Fövqəlqüdrətli adları. Onun fövqəlgücü hüdudsuzdur, fövqəlqüdrəti isə kamildir. Öz fövqəlgücü və Öz fövqəlqüdrəti sayəsində O, təkcə Özünün icazəsi ilə işləyən və istirahət edən məxluqlarının taleyini idarə edir. Kainatda ancaq Onun istədiyi baş verir və O, nəyi istəmirsə, o baş verə bilməz. Onun kamil fövqəlqüdrəti sayəsində O, göyləri və yeri yerlərində saxlayır. Onun mükəmməl fövqəlqüdrəti sayəsində O, sura cəmi bir dəfə üfürməklə ilkindən başlayaraq sonuncuya qədər bütün yaratdıqlarını dirildəcəkdir. Öz kamil fövqəlqüdrəti sayəsində O, sadə şeylərin vasitəslə zalım hökmdarların bir çoxunu cəzalandırmış və zalım xalqları həlak etmişdir.\n\nÖzünün mükəmməl fövqəlqüdrəti, bütlərin acizliyini və təkcə Ona ibadətin doğru olduğunu xatırlatdıqdan sonra, Allah başqa məxluqlardan fərqlənən və onlardan üstün olan elçilərinin rolunu izah edir. Fövqəluca buyurur:",{"from":60,"to":60,"text":1182},"Mələklərdən və insanlardan olan elçilər mənsub olduqları məxluqatın ən alicənab nümayəndələridirlər. Onlar bütün şərəfli sifətlərə malikdirlər və doğrudan da seçilməyə layiqdirlər. Məxluqların ancaq ən yaxşıları elçi olurlar, çünki onlar varlığın əsl mahiyyətindən xəbəri olmayanlar və ya qismən xəbəri olanlar tərəfindən seçilmişlər deyillər. Onları seçən və ucaldan Eşidən və Görən Allahdır ki, Özünün eşitmə və görmə qüdrəti ilə bütün varlığı əhatə edir. O (Pak və Müqəddəs Olan) onları ilahi elminə əsasən Özünün elçiləri seçir və Ona çox yaxşı məlumdur ki, məhz onlar Allahın elçiləri adlanmağa layiqdirlər və Onun vəhylərini diqqətlə dinləməyə layiqdirlər. Fövqəluca buyurur: “...Allah Öz peyğəmbərliyini kimə etibar edəcəyini çox yaxşı bilir...” (Ənam, 6\u002F124).",{"from":475,"to":475,"text":1184},"Allah elçilərini göndərir ki, insanları Onun yoluna gəlməyə dəvət etsinlər. Adamların bəziləri elçilərin çağırışına cavab verir, digərləri isə, peyğəmbərlərin təbliğatını rədd edirlər. Bəziləri zəhmət çəkməyə başlayır, digərləri isə öz vəzifələrindən yayınırlar. Peyğəmbərlərin və elçilərin yerinə yetirdikləri vəzifə məhz budur. Törədilən əməllərin əvəzinin veriləcəyinə gəldikdə isə, o, tamamilə Allahın iradəsindən asılıdır. O (Pak və Müqəddəs Olan) Öz qullarını ya mərhəməti, ya da ədaləti əsasında mühakimə edəcəkdir.",{"from":174,"to":174,"text":1186},"Fövqəluca Öz mömin qullarına namaz qılmağı əmr edir, rüku ilə səcdələrin vacibliyini və üstünlüyünü, o cümlədən, ibadətləri bütövlükdə yerinə yetirməyi isə xüsusi ilə vurğulayır. Həqiqətən də, ibadət insanlara sevinc bəxş edir və narahat ürəklərə təskinlik gətirir. Allah bütün bəşəriyyətin Rəbbi və Himayədarıdır və bu, insanları tək olan Allaha səmimiyyətlə ibadət etməyə və xeyirxahlıq göstərməyə yönəltməlidir. Ancaq bu minvalla onlar xilasa nail ola, istədiklərini əldə edə və ən dəhşətli və xoşagəlməz şeylərdən qurtula bilər. Yaradana xalis ibadətdən və Onun qullarına xeyir verməkdən başqa heç bir şey insanlara uğur və xoşbəxtlik qazandırmağa qadir deyil. Allah kimə belə davranmağa kömək edərsə, o, böyük səadətə nail olar və uğur qazanar.",{"from":153,"to":153,"text":1188},"Cəhd[14] - qarşıya qoyulmuş məqsədə nail olmağa səylə can atmaq, qeyrət göstərmək deməkdir. Allahın yolunda can yandırmaq, ciddi səy göstərməklə çalışmaq üçün müsəlmanlar ən mükəmməl tərzdə Allahın hökmlərini yerinə yetirməli və bütün imkanlardan, o cümlədən, səmimi nəsihət, təlim, döyüş[15], cəzalandırma, xəbərdarlıq etmə, öyüd vermə və bir çox digər vasitələrdən istifadə etməklə insanları Allahın yoluna dəvət etməlidirlər.\n\nEy müsəlmanlar! Allah sizi Öz qullarının arasından seçmişdir və sizin üçün din seçmişdir ki, O onunla razı qalmış və sizin üçün Kitabların ən yaxşısını və elçilərin də ən yaxşısını seçmişdir. Bu böyük nemətə görə Rəbbinizə minnətdarlıq edin və var gücünüzlə Onun yolunda səy göstərin. Allahın insanlara yerinə yetirməyə qabil olmadıqları və ya çiyinlərinə düşən ağır yük kimi çətin vəzifələr həvalə etməsi kimi yanlış ehtimallara qapılmamaqdan ötrü Fövqəluca xəbərdar edir ki, İslam dinində həddən ağır və yorucu hökmlər yoxdur. Əksinə, Allah dinin ehkamlarını son dərəcə yüngül və yerinə yetirilməsi asan olan etmişdir. Lap başlanğıcdan Allah insanlara onları qətiyyən çətinliyə salmayan və onlara əziyyət verməyən əhdlər nazil edirdi. Dini ehkamların asanlaşdırılması üçün şərait yarandıqda, Fövqəluca Allah mütləq onları asanlaşdırır və ya tamamilə, ya da qismən ləğv edirdi. Bu ayədən çox mühüm bir dini qayda çıxır ki, o da belədir: “Çətinliklər dini hökmlərin asanlaşdırılmasına səbəb olur, son zəruriyyət isə haram əməlin yerinə yetirilməsinə icazə verir”. Bu qayda şəriətin bir çox qanunlarına aiddir və bunlar İslam hüququ üzrə kitablardan yaxşı məlumdur.\n\nEy müsəlmanlar! Yuxarıda xatırlanan nəzər nöqtələri və ehkamlar sizin əcdadınız İbrahimin (ə) dinidir. O (ə) heç vaxt bu dindən imtina etməmişdi və siz də ondan möhkəm yapışmalısınız. İbrahim sizi müsəlman adlandırmışdır və sizin bu adınız yaxşı məlumdur. Ona əvvəlki Müqəddəs Kitablarda da rast gəlinib və o, bu Kitabda və şəriətdə də təkrarlanır. Möminləri keçmişdə müsəlman adlandırmışlar və bütün zamanlarda da bu adla adlandıracaqlar.\n\nAllahın Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gəldikdə isə, o (s. ə. s.) sizin yaxşı və pis əməllərinizə şahidlik edəcəkdir. Sizin özünüzə gəldikdə isə, siz qalan digər insanlara şahidlik edəcəksiniz, çünki siz bəşəriyyətin mövcud olmuş ən yaxşı ümmətisiniz. Siz qərəzsizsiniz, ədalətlisiniz və xeyirxahsınız. Siz şəhadət verirsiniz ki, Allahın elçiləri haqqı öz qəbilədaşlarına çatdırmışlar və bütün xalqlar haqqı öz elçilərindən öyrənmişlər. Sizin buna şahidlik etməyinizin səbəbi – Allahın bu barədə Öz Kitabında xəbər verməsidir.\n\nNamazı, onun vacib və sünnələrini, onların şərtlərini yerinə yetirərək, icra edin. Haqqı çatan kəslərə vacib sədəqələr ödəyin və sizə göstərdiyi mərhəmətinə görə Allaha həmd edin. Allaha təvəkkül edin və öz gücünüzə arxalanmayın, çünki təkcə Allah sizə hamilik edir və ən gözəl tərzdə sizin işlərinizi sahmana salır. Öz sadiq qullarına istədikləri məqsədə nail olmaq üçün kömək göstərən Hami necə də gözəldir! Öz xahiş edən qullarını hər cür şərdən mühafizə edən Köməkçi necə də gözəldir!"]