[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-30-alikhan":694,"$f9_G8S-MixnGuMX4x2GhO1XyWdz0FkU9uHKaStw6pwSw":992},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":877},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ الٓمٓ","Əlif. Ləm. Mim.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"غُلِبَتِ ٱلرُّومُ","Rumlular məğlub edildilər;",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"فِىٓ أَدْنَى ٱلْأَرْضِ وَهُم مِّنۢ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ","ən aşağı (və ya ən yaxın) bir yerdə. Lakin onlar öz məğlubiyyətlərindən sonra qələbə çalacaqlar;",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"فِى بِضْعِ سِنِينَ ۗ لِلَّهِ ٱلْأَمْرُ مِن قَبْلُ وَمِنۢ بَعْدُ ۚ وَيَوْمَئِذٍۢ يَفْرَحُ ٱلْمُؤْمِنُونَ","bir neçə il ərzində. Əvvəl də, sonra da hökm Allahındır. O gün möminlər sevinəcəklər;",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"بِنَصْرِ ٱللَّهِ ۚ يَنصُرُ مَن يَشَآءُ ۖ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ","Allahın köməyi ilə. O, istədiyinə kömək edir. O, Qüdrətlidir, Rəhmlidir.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"وَعْدَ ٱللَّهِ ۖ لَا يُخْلِفُ ٱللَّهُ وَعْدَهُۥ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ","Budur Allahın vədi. Allah Öz vədinə xilaf çıxmaz. Amma insanların əksəriyyəti bunu bilmir.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"يَعْلَمُونَ ظَٰهِرًۭا مِّنَ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَهُمْ عَنِ ٱلْءَاخِرَةِ هُمْ غَٰفِلُونَ","Onlar dünya həyatının görünən tərəfini bilir, axirətdən isə büsbütün qafildirlər.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا۟ فِىٓ أَنفُسِهِم ۗ مَّا خَلَقَ ٱللَّهُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَآ إِلَّا بِٱلْحَقِّ وَأَجَلٍۢ مُّسَمًّۭى ۗ وَإِنَّ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلنَّاسِ بِلِقَآئِ رَبِّهِمْ لَكَٰفِرُونَ","Məgər onlar özlüyündə fikirləşmirlər ki, Allah göyləri, yeri və onların arasındakıları ancaq bir gerçəklik kimi və müəyyən müddətə qədər yaratmışdır? Lakin, insanların çoxu Rəbbi ilə qarşılaşacağını inkar edir.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"أَوَلَمْ يَسِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَيَنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ كَانُوٓا۟ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةًۭ وَأَثَارُوا۟ ٱلْأَرْضَ وَعَمَرُوهَآ أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوهَا وَجَآءَتْهُمْ رُسُلُهُم بِٱلْبَيِّنَٰتِ ۖ فَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَٰكِن كَانُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ","Məgər onlar yer üzündə gəzib dolaşaraq özlərindən öncəkilərin aqibətini görmədilərmi? Onlar bunlardan da güclü idilər. Onlar torpağı şumlayır, yer üzünü bunlardan daha çox abadlaşdırırdılar. Elçiləri onlara açıq-aydın möcüzələr gətirirdilər. Onlara Allah zülm etmirdi. Onlar özləri özlərinə zülm etmişdilər.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"ثُمَّ كَانَ عَٰقِبَةَ ٱلَّذِينَ أَسَٰٓـُٔوا۟ ٱلسُّوٓأَىٰٓ أَن كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَكَانُوا۟ بِهَا يَسْتَهْزِءُونَ","Sonra isə Allahın ayələrini yalan sayıb onlara lağlağı etməklə pislik göstərənlərin nəsibi lap yaman oldu.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"ٱللَّهُ يَبْدَؤُا۟ ٱلْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ","Allah məxluqatı əvvəlcə heçdən yaradır, öldürdükdən sonra onu yenidən dirildir. Bundan sonra isə siz Ona qaytarılacaqsınız.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"وَيَوْمَ تَقُومُ ٱلسَّاعَةُ يُبْلِسُ ٱلْمُجْرِمُونَ","O Saatın gələcəyi gün günahkarlar ümidlərini itirəcəklər.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"وَلَمْ يَكُن لَّهُم مِّن شُرَكَآئِهِمْ شُفَعَٰٓؤُا۟ وَكَانُوا۟ بِشُرَكَآئِهِمْ كَٰفِرِينَ","Allaha qoşduqları şəriklərindən onlar üçün şəfaətçilər olmayacaq. Şərikləri onları inkar edəcəklər.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"وَيَوْمَ تَقُومُ ٱلسَّاعَةُ يَوْمَئِذٍۢ يَتَفَرَّقُونَ","Məhz o Saatın gələcəyi gün möminlərlə kafirlər ayrılacaqlar.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ فَهُمْ فِى رَوْضَةٍۢ يُحْبَرُونَ","İman gətirib yaxşı işlər görənlərə gəlincə isə, onlar Cənnət bağçalarında şadlıq içində olacaqlar.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"وَأَمَّا ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَكَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا وَلِقَآئِ ٱلْءَاخِرَةِ فَأُو۟لَٰٓئِكَ فِى ٱلْعَذَابِ مُحْضَرُونَ","Kafir olub ayələrimizi və axirətə düşəcəklərini yalan sayanlar isə əzaba giriftar ediləcəklər.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"فَسُبْحَٰنَ ٱللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ","Odur ki, siz axşama çatanda və səhərə çıxanda Allahın şərəfinə çoxlu tərif söyləyin.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"وَلَهُ ٱلْحَمْدُ فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَعَشِيًّۭا وَحِينَ تُظْهِرُونَ","Göylərdə və yerdə həmd Ona məxsusdur. Axşam çağında da, günortaya yetişəndə də Onun şərəfinə təriflər deyin!",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"يُخْرِجُ ٱلْحَىَّ مِنَ ٱلْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ ٱلْمَيِّتَ مِنَ ٱلْحَىِّ وَيُحْىِ ٱلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ۚ وَكَذَٰلِكَ تُخْرَجُونَ","O, ölüdən diri, diridən də ölü çıxardır; yeri ölümündən sonra dirildir. Siz də qəbirlərinizdən belə dirildilib çıxardılacaqsınız.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"وَمِنْ ءَايَٰتِهِۦٓ أَنْ خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍۢ ثُمَّ إِذَآ أَنتُم بَشَرٌۭ تَنتَشِرُونَ","Allahın sizi torpaqdan xəlq etməsi, Onun dəlillərindəndir. Sonra da siz bir insan kimi yer üzünə yayıldınız.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"وَمِنْ ءَايَٰتِهِۦٓ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَٰجًۭا لِّتَسْكُنُوٓا۟ إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةًۭ وَرَحْمَةً ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يَتَفَكَّرُونَ","Ünsiyyətdə rahatlıq tapasınız deyə, sizin üçün özünüzdən zövcələr yaratması, aranıza məhəbbət və mərhəmət salması da Onun dəlillərindəndir. Həqiqətən, bunda düşünənlər üçün ibrətamiz dəlillər vardır.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"وَمِنْ ءَايَٰتِهِۦ خَلْقُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَٱخْتِلَٰفُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَٰنِكُمْ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّلْعَٰلِمِينَ","Göylərin və yerin yaradılışı, dillərinizin və rənglərinizin müxtəlifliyi də Onun dəlillərindəndir. Həqiqətən, bunda bilənlər üçün ibrətamiz dəlillər vardır!",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"وَمِنْ ءَايَٰتِهِۦ مَنَامُكُم بِٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ وَٱبْتِغَآؤُكُم مِّن فَضْلِهِۦٓ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يَسْمَعُونَ","Gecə və gündüz yatıb dincəlməyiniz, Onun lütfünü axtarmağınız da Onun dəlillərindəndir. Həqiqətən, bunda eşidən kəslər üçün ibrətamiz dəlillər vardır.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"وَمِنْ ءَايَٰتِهِۦ يُرِيكُمُ ٱلْبَرْقَ خَوْفًۭا وَطَمَعًۭا وَيُنَزِّلُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ فَيُحْىِۦ بِهِ ٱلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَآ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يَعْقِلُونَ","Həm qorxu, həm də ümid vermək üçün ildırımı sizə göstərməsi, göydən su endirib yeri ölümündən sonra onunla diriltməsi də Onun dəlillərindəndir. Həqiqətən, bunda başa düşən adamlar üçün ibrətamiz dəlillər vardır.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"وَمِنْ ءَايَٰتِهِۦٓ أَن تَقُومَ ٱلسَّمَآءُ وَٱلْأَرْضُ بِأَمْرِهِۦ ۚ ثُمَّ إِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةًۭ مِّنَ ٱلْأَرْضِ إِذَآ أَنتُمْ تَخْرُجُونَ","Göyün və yerin Onun əmri ilə öz yerlərində sabit qalması da Onun dəlillərindəndir. Sonra da sizi bir dəfə çağıran kimi dərhal qəbirlərinizdən qalxıb çıxacaqsınız.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"وَلَهُۥ مَن فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ كُلٌّۭ لَّهُۥ قَٰنِتُونَ","Göylərdə və yerdə kim varsa, Ona məxsusdur. Hamısı Ona təzim edir.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"وَهُوَ ٱلَّذِى يَبْدَؤُا۟ ٱلْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥ وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ ۚ وَلَهُ ٱلْمَثَلُ ٱلْأَعْلَىٰ فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ","Məxluqatı ilk dəfə yoxdan yaradan, sonra onu bir daha təkrarlayan Odur. Bu da Onun üçün çox asandır. Göylərdə və yerdə olan ən uca sifətlər Ona məxsusdur. O, Qüdrətlidir, Müdrikdir.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"ضَرَبَ لَكُم مَّثَلًۭا مِّنْ أَنفُسِكُمْ ۖ هَل لَّكُم مِّن مَّا مَلَكَتْ أَيْمَٰنُكُم مِّن شُرَكَآءَ فِى مَا رَزَقْنَٰكُمْ فَأَنتُمْ فِيهِ سَوَآءٌۭ تَخَافُونَهُمْ كَخِيفَتِكُمْ أَنفُسَكُمْ ۚ كَذَٰلِكَ نُفَصِّلُ ٱلْءَايَٰتِ لِقَوْمٍۢ يَعْقِلُونَ","O sizə özünüzdən bir məsəl çəkdi; sahib olduğunuz kölələr içərisində sizə verdiyimiz nemətlərdə sizinlə bərabər eyni hüquqa malik olan, özünüzdən çəkindiyiniz kimi, onlardan da çəkindiyiniz şərikləriniz varmı? Biz ayələri düşünüb daşınan insanlar üçün belə müfəssəl izah edirik.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"بَلِ ٱتَّبَعَ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوٓا۟ أَهْوَآءَهُم بِغَيْرِ عِلْمٍۢ ۖ فَمَن يَهْدِى مَنْ أَضَلَّ ٱللَّهُ ۖ وَمَا لَهُم مِّن نَّٰصِرِينَ","Lakin haqsızlıq edənlər heç bir elmə əsaslanmadan nəfslərinin istəklərinə uydular. Allahın zəlalətə saldıqlarını kim doğru yola yönəldə bilər? Onlara yardım edənlər də olmaz.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًۭا ۚ فِطْرَتَ ٱللَّهِ ٱلَّتِى فَطَرَ ٱلنَّاسَ عَلَيْهَا ۚ لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ ٱللَّهِ ۚ ذَٰلِكَ ٱلدِّينُ ٱلْقَيِّمُ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ","Sən bir hənif kimi üzünü dinə tərəf çevir! Allahın insanlara – xəlq etdiyi şüurlu məxluq kimi verdiyi fitrət budur. Allahın yaratdığını heç cür dəyişdirmək olmaz. Doğru din budur, lakin insanların çoxu bunu bilmir.",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"۞ مُنِيبِينَ إِلَيْهِ وَٱتَّقُوهُ وَأَقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَلَا تَكُونُوا۟ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ","Tövbə edərək Ona üz tutun, Ondan qorxun, namaz qılın və şərik qoşanlardan olmayın!",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"مِنَ ٱلَّذِينَ فَرَّقُوا۟ دِينَهُمْ وَكَانُوا۟ شِيَعًۭا ۖ كُلُّ حِزْبٍۭ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ","O kəslərdən ki, öz dinini bölüb firqələrə ayrıldılar. Hər firqə öz təriqətini üstün bilib sevinir.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"وَإِذَا مَسَّ ٱلنَّاسَ ضُرٌّۭ دَعَوْا۟ رَبَّهُم مُّنِيبِينَ إِلَيْهِ ثُمَّ إِذَآ أَذَاقَهُم مِّنْهُ رَحْمَةً إِذَا فَرِيقٌۭ مِّنْهُم بِرَبِّهِمْ يُشْرِكُونَ","İnsanların başına bir bəla gəldiyi zaman Rəbbinə üz tutub Ona yalvarırlar. Sonra O, Özündən onlara bir mərhəmət daddıran kimi, onlardan bir dəstə Rəbbinə şərik qoşur.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"لِيَكْفُرُوا۟ بِمَآ ءَاتَيْنَٰهُمْ ۚ فَتَمَتَّعُوا۟ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ","Bu ona görədir ki, Bizim onlara verdiyimiz nemətlərə nankorluq etsinlər. Hələlik əylənin! Tezliklə biləcəksiniz.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"أَمْ أَنزَلْنَا عَلَيْهِمْ سُلْطَٰنًۭا فَهُوَ يَتَكَلَّمُ بِمَا كَانُوا۟ بِهِۦ يُشْرِكُونَ","Məgər Biz onlara müşrik olmalarını söyləyən bir dəlil göndərmişik?",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"وَإِذَآ أَذَقْنَا ٱلنَّاسَ رَحْمَةًۭ فَرِحُوا۟ بِهَا ۖ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌۢ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ إِذَا هُمْ يَقْنَطُونَ","İnsanlara mərhəmət göstərdikdə ona sevinərlər. Öz əlləri ilə etdikləri günahlara görə onlara bir bəla üz verdikdə isə dərhal ümidlərini üzərlər.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"أَوَلَمْ يَرَوْا۟ أَنَّ ٱللَّهَ يَبْسُطُ ٱلرِّزْقَ لِمَن يَشَآءُ وَيَقْدِرُ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ","Məgər onlar görmürlərmi ki, Allah istədiyinin ruzisini bol edir, istədiyininkini də azaldır? Həqiqətən, bunda iman gətirən adamlar üçün ibrətlər vardır.",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"فَـَٔاتِ ذَا ٱلْقُرْبَىٰ حَقَّهُۥ وَٱلْمِسْكِينَ وَٱبْنَ ٱلسَّبِيلِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌۭ لِّلَّذِينَ يُرِيدُونَ وَجْهَ ٱللَّهِ ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ","Qohum-əqrəbaya, yoxsula və müsafirə onlara çatacaq haqqını ver! Allahın Üzünü diləyənlər üçün bu daha xeyirlidir. Uğur qazananlar da elə məhz onlardır.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"وَمَآ ءَاتَيْتُم مِّن رِّبًۭا لِّيَرْبُوَا۟ فِىٓ أَمْوَٰلِ ٱلنَّاسِ فَلَا يَرْبُوا۟ عِندَ ٱللَّهِ ۖ وَمَآ ءَاتَيْتُم مِّن زَكَوٰةٍۢ تُرِيدُونَ وَجْهَ ٱللَّهِ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُضْعِفُونَ","İnsanların var-dövləti sayəsində artırmaq məqsədilə sələmlə verdiyiniz mal Allah yanında artmaz. Allahın Üzünü diləyərək verdiyiniz zəkata gəlincə, bilin ki, bunu edənlər mallarının bərəkətini qat-qat artıranlardır.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"ٱللَّهُ ٱلَّذِى خَلَقَكُمْ ثُمَّ رَزَقَكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ۖ هَلْ مِن شُرَكَآئِكُم مَّن يَفْعَلُ مِن ذَٰلِكُم مِّن شَىْءٍۢ ۚ سُبْحَٰنَهُۥ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ","Sizi yaradan, sonra sizə ruzi verən, sonra sizi öldürən, sonra da sizi dirildəcək məhz Allahdır. Şərikləriniz içərisində bunlardan, heç olmazsa, birini edə bilən varmı? O, pakdır və müşriklərin Ona şərik qoşduqlarından ucadır.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"ظَهَرَ ٱلْفَسَادُ فِى ٱلْبَرِّ وَٱلْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِى ٱلنَّاسِ لِيُذِيقَهُم بَعْضَ ٱلَّذِى عَمِلُوا۟ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ","İnsanların öz əlləri ilə etdiyi əməllərinin nəticəsi olaraq quruda və dənizdə fəsad törəyir ki, Allah onlara, etdiklərinin bir qismini daddırsın. Bəlkə, onlar haqqa qayıdalar.",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"قُلْ سِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَٱنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلُ ۚ كَانَ أَكْثَرُهُم مُّشْرِكِينَ","De: “Yer üzünü gəzib dolaşın və əvvəlkilərin aqibətinin necə olduğuna baxın. Onların çoxu Allaha şərik qoşanlar idi”.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ ٱلْقَيِّمِ مِن قَبْلِ أَن يَأْتِىَ يَوْمٌۭ لَّا مَرَدَّ لَهُۥ مِنَ ٱللَّهِ ۖ يَوْمَئِذٍۢ يَصَّدَّعُونَ","Qarşısıalınmaz gün Allah tərəfindən göndərilməmişdən əvvəl üzünü gerçək dinə tərəf tut! O gün onlar iki dəstəyə bölünəcəklər.",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"مَن كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُۥ ۖ وَمَنْ عَمِلَ صَٰلِحًۭا فَلِأَنفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ","Kim küfr edərsə, küfrü öz əleyhinə olar. Yaxşı iş görənlər isə özləri üçün Cənnətdə yer hazırlamış olarlar.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"لِيَجْزِىَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ مِن فَضْلِهِۦٓ ۚ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلْكَٰفِرِينَ","Bu ona görədir ki, Allah iman gətirib yaxşı işlər görənlərə Öz lütfündən mükafat versin. Şübhəsiz ki, O, kafirləri sevmir.",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"وَمِنْ ءَايَٰتِهِۦٓ أَن يُرْسِلَ ٱلرِّيَاحَ مُبَشِّرَٰتٍۢ وَلِيُذِيقَكُم مِّن رَّحْمَتِهِۦ وَلِتَجْرِىَ ٱلْفُلْكُ بِأَمْرِهِۦ وَلِتَبْتَغُوا۟ مِن فَضْلِهِۦ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ","Sizə Öz mərhəmətindən daddırsın, əmri ilə gəmilər üzsün, Onun lütfünü arayasınız və sizə verdiyi nemətlərə şükür edəsiniz deyə küləkləri müjdəçi göndərməsi də Onun dəlillərindəndir.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ رُسُلًا إِلَىٰ قَوْمِهِمْ فَجَآءُوهُم بِٱلْبَيِّنَٰتِ فَٱنتَقَمْنَا مِنَ ٱلَّذِينَ أَجْرَمُوا۟ ۖ وَكَانَ حَقًّا عَلَيْنَا نَصْرُ ٱلْمُؤْمِنِينَ","Biz səndən əvvəl də onların qövmünə elçilər göndərmişdik. Elçilər onlara açıq-aydın dəlillər gətirmişdilər. Biz günahkarlardan intiqam aldıq. Möminlərə yardım etmək Bizim borcumuz idi.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"ٱللَّهُ ٱلَّذِى يُرْسِلُ ٱلرِّيَٰحَ فَتُثِيرُ سَحَابًۭا فَيَبْسُطُهُۥ فِى ٱلسَّمَآءِ كَيْفَ يَشَآءُ وَيَجْعَلُهُۥ كِسَفًۭا فَتَرَى ٱلْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَٰلِهِۦ ۖ فَإِذَآ أَصَابَ بِهِۦ مَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِۦٓ إِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ","Buludları qaldıran küləkləri Allahdır göndərən. Allah səmada onları istədiyi kimi yayıb topa-topa edir. Sən onlardan yağış töküldüyünü görürsən. Allah onu qullarından istədiyi kimsələrə endirən kimi onlar sevinirlər.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"وَإِن كَانُوا۟ مِن قَبْلِ أَن يُنَزَّلَ عَلَيْهِم مِّن قَبْلِهِۦ لَمُبْلِسِينَ","Halbuki o yağış onların üzərinə yağdırılmazdan əvvəl ümidsiz idilər.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"فَٱنظُرْ إِلَىٰٓ ءَاثَٰرِ رَحْمَتِ ٱللَّهِ كَيْفَ يُحْىِ ٱلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَآ ۚ إِنَّ ذَٰلِكَ لَمُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ ۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ","Sən Allahın mərhəmətinin izlərinə bax ki, yeri öldükdən sonra necə dirildir. Şübhəsiz ki, O, ölüləri də mütləq dirildəcəkdir. O, hər şeyə qadirdir.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"وَلَئِنْ أَرْسَلْنَا رِيحًۭا فَرَأَوْهُ مُصْفَرًّۭا لَّظَلُّوا۟ مِنۢ بَعْدِهِۦ يَكْفُرُونَ","Əgər Biz bir külək göndərsək və onlar əkini saralmış görsələr, bundan sonra mütləq nankorluq etməyə başlayarlar.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"فَإِنَّكَ لَا تُسْمِعُ ٱلْمَوْتَىٰ وَلَا تُسْمِعُ ٱلصُّمَّ ٱلدُّعَآءَ إِذَا وَلَّوْا۟ مُدْبِرِينَ","Şübhəsiz ki, sən nə ölülərə haqqı, nə də üz çevirib gedən karlara çağırışı eşitdirə bilməzsən.",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"وَمَآ أَنتَ بِهَٰدِ ٱلْعُمْىِ عَن ضَلَٰلَتِهِمْ ۖ إِن تُسْمِعُ إِلَّا مَن يُؤْمِنُ بِـَٔايَٰتِنَا فَهُم مُّسْلِمُونَ","Sən korları da düşdükləri zəlalətdən çıxarıb düz yola sala bilməzsən. Sən haqqı yalnız və yalnız müsəlman olub ayələrimizə iman gətirənlərə eşitdirə bilərsən.",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"۞ ٱللَّهُ ٱلَّذِى خَلَقَكُم مِّن ضَعْفٍۢ ثُمَّ جَعَلَ مِنۢ بَعْدِ ضَعْفٍۢ قُوَّةًۭ ثُمَّ جَعَلَ مِنۢ بَعْدِ قُوَّةٍۢ ضَعْفًۭا وَشَيْبَةًۭ ۚ يَخْلُقُ مَا يَشَآءُ ۖ وَهُوَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْقَدِيرُ","Sizi zəif bir şeydən (nütfədən) yaradan, zəiflikdən sonra sizə qüvvət verən, qüvvətli olduqdan sonra zəiflik və qocalıq verən Allahdır. O, istədiyini yaradır. O, Biləndir, Qadirdir.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"وَيَوْمَ تَقُومُ ٱلسَّاعَةُ يُقْسِمُ ٱلْمُجْرِمُونَ مَا لَبِثُوا۟ غَيْرَ سَاعَةٍۢ ۚ كَذَٰلِكَ كَانُوا۟ يُؤْفَكُونَ","O Saatın gəldiyi gün günahkarlar dünyada bircə saat qaldıqlarına and içəcəklər. Onlar dünyada da haqdan belə üz döndərirdilər.",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"وَقَالَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْعِلْمَ وَٱلْإِيمَٰنَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِى كِتَٰبِ ٱللَّهِ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْبَعْثِ ۖ فَهَٰذَا يَوْمُ ٱلْبَعْثِ وَلَٰكِنَّكُمْ كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ","Bilik və iman nəsib edilmiş kimsələr isə deyəcəklər: “Siz orada Allahın yazısı ilə Dirilmə gününə qədər qaldınız. Bu gün, məhz Dirilmə günüdür, lakin siz bunu bilmirdiniz”.",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"فَيَوْمَئِذٍۢ لَّا يَنفَعُ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ مَعْذِرَتُهُمْ وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ","Həmin gün zalımlara bəhanələri fayda verməyəcək və onlardan tövbə etmələri tələb olunmayacaqdır.",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِى هَٰذَا ٱلْقُرْءَانِ مِن كُلِّ مَثَلٍۢ ۚ وَلَئِن جِئْتَهُم بِـَٔايَةٍۢ لَّيَقُولَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا مُبْطِلُونَ","Biz bu Quranda insanlar üçün hər cür məsəllər çəkdik. Əgər sən onlara bir möcüzə gətirsən, kafir olanlar mütləq: “Siz ancaq yalan uyduranlarsınız!”– deyəcəklər.",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"كَذَٰلِكَ يَطْبَعُ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِ ٱلَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ","Allah haqqı bilməyənlərin qəlbini belə möhürləyir.",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"فَٱصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ ٱللَّهِ حَقٌّۭ ۖ وَلَا يَسْتَخِفَّنَّكَ ٱلَّذِينَ لَا يُوقِنُونَ","Sən səbirli ol! Həqiqətən də, Allahın vədi haqdır. Qoy axirətə yəqinliklə inanmayanlar səni qeyri-ciddi olmağa (dindən dönməyə) sövq etməsinlər.",[878,879,880,881,882,883,884,885,886,887,888,889,890,891,892,893,894,895,896,897,898,899,900,901,902,903,904,905,906,907,908,909,910,911,912,913,914,915,916,917,918,919,920,921,922,923,924,925,926,927,928,929,930,931,932,933,934,935,936,937,938,939,940,941,942,943,944,945,946,947,948,949,950,951,952,953,954,955,956,957,958,959,960,961,962,963,964,965,966,967,968,969,970,971,972,973,974,975,976,977,978,979,980,981,982,983,984,985,986,987,988,989,990,991],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":993,"sura":204,"blocks":994},"saadi-az",[995,997,999,1001,1003,1005,1007,1009,1011,1013,1015,1017,1019,1021,1023,1025,1027,1029,1031,1033,1035,1037,1039,1041,1043,1045,1047,1049,1051,1053,1055,1057,1059,1061,1063,1065,1067,1069,1071,1073,1075,1077,1079,1081,1083,1085,1087,1089,1091,1093,1095,1097,1099],{"from":5,"to":21,"text":996},"O uzaq zamanlarda Fars və Bizans yer üzündə iki ən böyük imperiya idi. Onlar bir-biri ilə amansız müharibələr aparırdılar və bir-birinə tay olan rəqiblər idilər. Farslar bütpərəst idilər və odu ilahlaşdırırdılar, bizanslılar isə Kitab əhlinə aid idilər və iddia edirdilər ki, Tövrata və İncilə inanırlar. Şübhəsiz ki, bizanslıların etiqadı, farsların müşrik baxışlarına nisbətən İslama daha yaxın idi və buna görə müsəlmanlar bizanslıların farslar üzərində qələbə çalmasını arzulayırdılar. Eyni zamanda ərəb müşrikləri də farsların qələbə çalmasını istəyirdilər, çünki atəşpərəstliyin bütpərəstliklə çoxlu oxşarlıqları vardır. Həlledici döyüş baş verdikdə, farslar bizanslıları məğlub etdilər. Bu məğlubiyyət bütövlükdə imperiyanın ümumi vəziyyətinə təsir göstərmədi, çünki döyüşlər Ərəbistan torpaqlarına yaxın ərazilərdə getmişdi. Bizanslıların məğlubiyyəti haqqında xəbər müşrikləri sevindirdi, müsəlmanları isə kədərləndirdi və belə olduqda, Allah onlara vəd etdi ki, çox yaxın vaxtlarda romalılar farsları darmadağın edəcəklər.",{"from":28,"to":35,"text":998},"Bu qələbənin bir neçə ildən sonra baş verməsi qabaqcadan nəzərdə tutulduğu kimi qismət olacaqdı. Ərəb sözü olan “bid” üçdən doqquza qədər bir dövrü bildirir. Bizanslar məğlub oldular, lakin Fövqəluca Allah öncədən bildirmişdi ki, çox tezliklə onlar Fars üzərində qələbə çalacaqlar. Hadisələr Allahın qədərinə müvafiq olaraq, məhz belə baş verməliydi. Bütün zamanlarda hakimiyyət təkcə Ona məxsus olmuşdur, bu isə o deməkdir ki, qələ-bə çalmaq üçün döyüşlərə mükəmməl hazırlaşmaq kifayət etmir. Döyüşçülərin göstərdikləri cəhd yalnız Allahın Qədəri ilə üst-üstə düşdükdə qələbə çalmaq mümkün olur. Bax buna görə də, Allah öncədən buyurmuşdu ki, bizanslılar öz düşmənlərinə mütləq üstün gələcəklər. Hərçənd, hər iki imperiyanın orduları kafirlərdən ibarət idisə də, bir şər başqa bir şərdən həmişə daha pis ola bilər. Elə buna görə Farsın məğlubiyyəti müsəlmanları sevindirməli və ərəb müşriklərini kədərləndirməliydi.\n\nAllah istədiyinə yardım əta edir, çünki fövqəlqüdrətə və bütün məxluqları üzərində hakimiyyətə malikdir. Quran ayələrinin birində Fövqəluca Rəbb əmr edir ki, belə deyilsin: “Ey mülkün Sahibi Allah! Sən hakimiyyəti istədiyinə əta edirsən və istədiyindən də hakimiyyəti alırsan. Sən istədiyini ucaldır, istədiyini də alçaldırsan” (Ali İmran, 3\u002F26). Lakin bununla yanaşı Fövqəluca Allah iman gətirmiş qullarına rəhmlidir və buna görə O (Pak və Müqəddəs Olam) onlara sədaətə nail olmaqda və ən müxtəlif üsullarla qələbə çalmaqda kömək edir və bu üsullar o qədər çoxdur ki, onların hamısını saymaqla qurtarmaz.",{"from":42,"to":42,"text":1000},"Rəbbinizin vədinin gerçəkliyinə əmin olun və onun mütləq mümkün olacağına şübhə etməyin! Ayə bu vəd ilə nazil ediləndə müsəlmanlar o saat ona iman gətirdilər, müşriklər isə onu yalan saydılar. Hətta bəzi müsəlmanlar müşriklərlə bu vədin neçə ildən sonra mümkün olacağı barədə mərc çəkməyə başlamışdılar. Allahın öncədən müəyyən etdiyi müddət çatdıqda, bizanslılar həqiqətən də Fars üzərində qələbə çaldılar və onları işğal etdikləri torpaqlardan qovdular. Bu hadisə Quran vəhyinin gerçəkləşməsi oldu.\n\nŞübhəsiz ki, bu vəhy qeyb aləminə məxsus biliklərə aid idi, çünki Fövqəluca Allah yalnız bir-neçə ildən sonra baş verəcək hadisə haqqında öncədən bəyan etmişdi. Bu barədə nəinki müsəlmanlar, həm də müşriklər də bilirdilər və buna görə, Rəbb vurğulayır ki, insanların əksəriyyəti Allahın vəd etdiyinin mütləq mümkün olacağından xəbərdar deyillər. Həmişə elə adamlar tapılır ki, onlar Rəbbin vədinə iman gətirməkdən boyun qaçırırlar və Onun ayələrini rədd etməyə başlayırlar. Onların bu tərzdə davranması, baş verən hadisələrin mahiyyəti və nəticələri haqqında onların heç bir şey bilməməsindən irəli gəlir.",{"from":11,"to":11,"text":1002},"Onlar öz həyatları haqqında yalnız aşkarda olanı bilirlər, çünki təkcə ətraflarında baş verən hadisələr üzərində düşünürlər və elə zənn edirlər ki, maddi hadisələrin nəticəsi təkcə fiziki hadisələr ola bilər. Onlar öz gözləri ilə görə bilmədikləri şeylərin varlığına inanmırlar. Bununla da səbəblər üzərində düşünürlər, amma fikirləşmirlər ki, bu səbəbləri ətraf aləmə təsir göstərməyə məhz nə məcbur edir. Onlar Axirət həyatı üzərində də düşünmürlər, çünki onların niyyətləri və istəkləri bütövlükdə dünya həyatı və fani maddi nemətlərlə bağlıdır. Onlar gecə-gündüz yalnız öz ehtiraslarını təmin etmək xatirinə çalışırlar və bu onları Axirət həyatından yayındırır. Onlar Cənnət bağları haqqında arzu belə etmirlər və Cəhənnəm cəzasından dəhşətə gəlmirlər. Onlar Fövqəluca Allahla görüşəcəklərindən də qorxmurlar və Rəbbin hüzurunda dayanacaqlarından çəkinmirlər. Həqiqətən, belə keyfiyyətlər bədbəxtliyin müjdəçisi və Axirət həyatına laqeyd münasibətin sübutudur.\n\nLakin, çox təəccüblüdür ki, bu insanların çoxusu dünyəvi məsələləri çox gözəl araşdırmağı bacarır və elə nəticələr əldə edirlər ki, insanların qəlbini valeh edir və ağıllarını çaşdırırlar. Onlar atomu aşkar ediblər, elektrik cərəyanını kəşf ediblər, quruda, suda və havada nəqliyyat vasitələri inşa etməyi öyrəniblər. Onların hesabında onları öz biliklərinə aldanmağa məcbur edən çoxsaylı nailiyyətlər və görkəmli kəşflər vardır. Buna görə onlar elə hesab edirlər ki, yerdə qalan bütün digər insanlar, onların Fövqəluca Allahın mərhəməti və bilavasitə köməyi sayəsində nail olduqlarını[3] bacarmağa qadir deyillər. Onlar başqalarına etinasızlıqla yanaşırlar, halbuki özləri cahil insanlardır və dini məsələlərdən baş çıxarmırlar, Axirətə saymazlıq göstərir və insanların əməllərinin nəticələri haqqında tamamilə məlumatsızdırlar. Bəsirət sahibi olan insanlar onların yalan, nadanlıq və azğınlıq zülmətində dolaşdıqlarını görürlər. Onlar Allahı unutmuşlar və O (Pak və Müqəddəs Olan) da onların özlərini özlərinə unutdurmuşdur. Onlar mahiyyətcə - özbaşınalıq edən günahkarlardır.\n\nAllah onlara böyük nemətlər və istedadlar əta etmişdir. Onlar Allahın bu mərhəməti sayəsində dünyəvi elmlər sahəsində qeyri-adi kəşflər etmişlər, lakin bununla yanaşı onlar ən vacib elmi dərk etmək bacarığından məhrumdurlar. Əgər onlar bunu düşünsəydilər, onda onlara aydın olardı ki, qərar həmişə Fövqəluca Rəbbə məxsusdur və Onun Öz qullarını istədiyi kimi idarə etdiyini: kimisini doğru yola yönəltditini, kimisini də yardımından məhrum etdiyini anlayardılar, onların ürəkləri Fövqəlqüdrətli Allah qarşısında mütləq qorxu ilə dolardı və onlar Ona dua ilə müraciət edərək, onlara ağıl və iman nuru əta etməsini diləyərdilər ki, onların hər biri çətinliklərlə örtülü yolu adlaya bilsinlər və Rəbbinin mərhəmətini qazansınlar.\n\nƏgər bu insanların dünyəvi təfəkkürü haqq dinlə qovuşsaydı və saleh etiqada istinad etsəydi, onda onlar hökmən böyük tərəqqinin və gözəl məişətin rəhni olardılar. Lakin əksər hallarda bu təfəkkür sahibləri allahsızlığa istinad edir, insanları bəşər əxlaqının enişinə və həlaka doğru aparırlar.",{"from":55,"to":55,"text":1004},"Doğrudanmı elçiləri rədd edən və Rəbb ilə görüşü inkar edən kafirlər özləri barədə düşünmürlər? Belə düşüncələr insanın, onu heçlikdən Xəlqedən Fövqəluca Yaradanın, onu, öldükdən sonra mütləq təkrar yaradacağına dəlalət edən bir çox ayələri dərk etməsinə səbəb olur. O (Pak və Müqəddəs Olan) insanı bir xilqətdən digərinə çevirir: kiçicik bir damcı – qan laxtasına dönür; sonra qan laxtası ət paçasına çevrilir; sonra rüşeym dölə çevrilir və mələk ona ruh üfləyir; sonra uşaq dünyaya gələrək, yeniyetməyə çevrilir, yaşlı insan və ahıl qoca olur. Buna görə, Allahın insanı unutduğunu və onu hökmlərsiz və qadağalarsız, mükafatsız və cəzasız qoyduğunu düşünmək lazım deyil.\n\nAllah ali və aşağı aləmləri yalnız Haqq xatirinə xəlq etmişdir. Bu Haqq ondan ibarətdir ki, Fövqəluca Allah insanları sınaqdan keçirir və onların arasından xeyirxah işlər görənləri aşkar edir. Qiyamət günü başladıqda və Kainat üçün müəyyən olunmuş müddət sona yetişdikdə, göylərin və yer üzünün görkəmi tamamilə dəyişəcəkdir. Lakin insanların çoxu öz Rəbbi ilə görüşəcəyinə inanmır və buna görə onlar bu görüşə hazırlaşmırlar və Allahın elçilərinin sözlərinə iman gətirmirlər. Amma bu küfr tamamilə əsassızdır. Bundan başqa, dirilmənin və əvəz veriləcəyinin labüdlüyünün çoxsaylı təkzibolunmaz dəlilləri mövcuddur. Bax buna görə, Fövqəluca Allah buyurur:",{"from":62,"to":62,"text":1006},"Fövqəluca kafirlərə yer üzündə səfərə çıxmağı və onlardan əvvəlki kafirlərin aqibətinin necə olduğunu öz gözləri ilə görmələrini təklif edir. Onlar da elçiləri inkar edir və hökmlərinə müqavimət göstərirdilər. Bununla yanaşı onlar çox böyük gücə və böyük imkanlara malikdilər. Onlar saraylar tikir, emalatxanalar quraşdırır, əkin sahələrini becərir və hətta çaylar üçün süni yataqlar salırdılar. Lakin onlar Allahın dəlilləri ilə yanlarına gələn elçiləri rədd etməyə cəsarət göstərəndə, nə onların qüdrətli olması, nə də inşa etdikləri əzəmətli tikililər onlara fayda vermirdi, çünki elçilərin gətirdiyi hər bir ayə Allahın Təliminin gerçəkliyini və doğruluğunu təsdiq edirdi. Əgər müasir kafirlər onlardan əvvəlkilərin nəyinin saxlanıb qaldığına baxsalar, onda onlar yalnız tərk edilmiş yaşayış məskənlərini, özlərindən sonra xoşagəlməz ad qoymuş və həlak edilmiş xalqların ələngələrini aşkar edərlər. Bu dünyada kafirliyə görə əvəz belədir, halbuki bu, Axirətdəki Cəhənnəm əzablarının hələ yalnız astanası belə deyildir. Fövqəluca kafir xalqları həlak etdi, lakin O, onlara zülm etmədi, çünki onlar öz əlləri ilə özlərini ölümə məhkum etmişdilər və özləri özlərinə zülm etmişdilər.",{"from":69,"to":69,"text":1008},"Günahların və cinayətlərin sonu dəhşətli və yaramaz olur, çünki onlar insanı Allahın ayələrini inkar etməyə və onları masqaraya qoymağa sövq edir. Günahların və cinayətlərin sonu belədir! Lakin bədbəxtliklər bununla bitmir, çünki kafirliyin və istehza etmənin sonu günahkarlar üçün əzab-əziyyətli cəza və bütün başqaları üçün isə ibrət olur.",{"from":75,"to":75,"text":1010},"Fövqəluca bildirir ki, O (Pak və Müqəddəs Olan), məxluqları təkbaşına əzəldən[5] yaradır, sonra isə onları həyata qaytarır. Bu minvalla insanlar dirildiləcək və onların hər biri öz Rəbbinə qayıdacaq ki, öz əməllərinə görə əvəz alsın. Bax buna görə sonra Fövqəluca Rəbb günahkarların cəzalandırılması və möminlərin mükafatlandırılması haqqında xəbər verir.\n\nl",{"from":81,"to":81,"text":1012},"Qiyamət günü qopduqda insanlar qəbirlərindən qalxacaqlar ki, aləmlərin Rəbbinin hüzurunda dayansınlar və dirilmənin gerçəkliyini öz gözləri ilə görüb əmin olsunlar. Məhz onda günahkarlar ümidlərini itirmiş halda olacaqlar, çünki onların hər biri mükafat almaq ümidindən məhrum olacaqdır. Onlar öz Axirət həyatı üçün, cinayət və günahlarından başqa, heç bir şey hazırlamadıq-larını dərk edəcəklər. Çünki onlar küfrə etiqad etmiş, Allaha şərik qoşmuş və Onun hökmlərinə itaətsizlik göstərmişdilər. Bununla da onlar özlərini cəzaya məhkum etmiş və ən kiçik bir mükafat qazanmağa da layiq olmamışdılar. Nəticədə isə onlar uğur əldə edə biləcəklərinə ümidlərini itirəcək və böyük ziyana uğrayacaqlar. Onlar uydurduqları hər şeydən məhrum olacaqlar, çünki onların “ilahlaşdırdıqları” bütlər onlara kömək edə bilməyəcək və havadar çıxmayacaq. Buna görə sonra Fövqəluca Allah buyurur:",{"from":87,"to":94,"text":1014},"Müşriklər Allahla yanaşı ibadət etdikləri bütlərdən imtina edəcəklər, onlar da, öz növbəsində müşriklərdən imtina edəcəklər. Fasiqlər deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Budur bizim azdırdıqlarımız. Biz özümüz azmış olduğumuz üçün, onları da azdırmışıq. Biz Sənin qarşında onlardan imtina edirik. Onlar bizə ibadət etmirdilər” (Qəsəs, 28\u002F63). Müşriklər və bütlər bir-birilərini lənətləyəcəklər və bu dəhşətli gündə caniləri ayırd edib, möminlərdən ayıracaqlar. Onlar bir-birindən, bu dünya həyatındakı əməllərinin bir-birindən fərqləndiyi kimi, fərqlənəcəklər.",{"from":101,"to":101,"text":1016},"Onlar bütün varılığı ilə iman gətirmişdilər və öz imanını saleh əməllərlə təsdiq etmişdilər və buna görə də Cənnət bağlarında yer tutmağa layiq idilər. Orada ecazkar bitkilər boy atır və ən çox arzu edilən gözəlliklər mövcuddur. Möminlər orada ən böyük sevinc duyacaq və ləzzətli təamalardan və dadlı içkilərdən, heyranedici hurilərdən və yeniyetmə xidmətçilərdən, valehedici səslərdən və qeyri-adi danışıq tərzlərindən, gözoxşayan mənzərələrdən və xoş rayihəli ətirlərdən zövq alacaqlar. Həqiqətən, bu, sözlə təsvir edilməsi mümkün olmayan sevinc, ləzzət və şadyanalıqdan ibarət bir həyatın təcəssümü olacaqdır.",{"from":108,"to":108,"text":1018},"Bu günahkarlar Rəbbin səxavətindən imtina etdilər və Onun onlara göstərdiyi mərhəmətinə naşükürlüklə cavab verdilər. Onlar Allahın elçilərinin (onlara Allahın salamı olsun!) göstərdikləri möcüzələri və gətirdikləri ayələri qəbul etmədilər və buna görə də Cəhənnəm cəzasına layiq oldular. O, əzaba düçar edilmişləri hər tərəfdən əhatə edəcəkdir. Amansız alov onların ürəklərinə nüfuz edəcək, qaynar su isə onların üzünü yandıracaq və bağırsaqlarını parçalayacaqdır. Bu iki kəsimdən olan insanlar arasında fərq necə də böyükdür! Məgər bəxtiyar möminlərlə əzablar içində qovrulan günahkarların qismətini müqayisə etməkmi olar?!!",{"from":115,"to":121,"text":1020},"Fövqəluca bildirir ki, O, hər cür nöqsan və çatışmazlıqlardan azaddır. Məxluqlardan heç biri Rəbbə bərabər tutulmağa layiq deyildir. Buna görə qulları Onu səhərlər və axşam çağları, daha sonra günorta və gecə vaxtlarında şərəfləndirməlidirlər. Bu ayələrdə bəhs edilən vaxtlar – beş vacib (fərz) namazın vaxtlarıdır ki, qulları həmin vaxtlarda Allaha həmd edir və Fövqəlucanı tərifləyərək şərəfləndirirlər. Bu tərifləmələr həm beş dəfə fərz namaz[8] qılmaq kimi vacib hökmdən, həm Allahı səhər-axşam zikr etmək məqsədilə qılınan nafilə[9] namazlardan və həm də vacib və nafilə namazlardan sonra digər könüllü qılınanlardan (vitr[10], təhəccüd[11] və s. namazlardan) ibarətdir. Müsəlmanlar bu hökmləri ona görə yerinə yetirməlidirlər ki, Allahın fərz namazlar üçün ayırdığı beş vaxt, gecə-gündüz ərzində ən yaxşı saatlardır. Bu isə o deməkdir ki, Allahı həmin saatlarda tərifləmə və Ona ibadət etmə, istənilən digər vaxtlardan daha yaxşıdır. Bu, hətta Rəbbi mədh etməklə bağlı olmayan digər ibadət ayinlərinə də aiddir, çünki insan Rəbbinə səmimi qəlbdən ibadət edirsə, onda o, öz rəftarı ilə Fövqəluca Allahın hər cür nöqsanlardan xali olduğuna və hər hansı bir məxluqun, Allahla yanaşı, ibadətə və səmimi qulluğa layiq olmadığına dəlalət edir.",{"from":128,"to":128,"text":1022},"Fövqəluca quraqlıq yeri – gül-çiçəkli bağçaya, taxıl dənini – sünbülə, toxumu – ağaca, yumurtanı – toyuğa, kafiri isə möminə çevirir. O, istədikdə, bir şeyi başqa bir şeyə əks istiqamətdə də çevirir. O, qupquru cansız torpağa yağış nazil edir və bundan sonra torpaq hərəkətə gəlir, qabarır və cürbəcür qəribə bitkilərlə örtülür. Eyni ilə bu qaydada insanlar da qəbirlərindən çıxarılacaqlar. Bu – təkzibolunmaz bir dəlildir və sübut edir ki, yeri ölümündən sonra dirildən Rəbb, ölən insanları da mütləq dirildəcəkdir. Əgər ağıllı insan bu iki hadisə üzərində bir qədər düşünərsə, onda onların arasında o qədər də əhəmiyyətli bir fərq tapmaz və onlardan birinin şahidi olduğu halda, digərini inkar etməz.\n\nAşağıdakı ayələrdə Fövqəluca Allah, Özünün – ibadətə layiq Vahid Rəbb, əzəmətinin kamil, iradəsinin sabit, qüdrətinin nəhəng, əməllərinin gözəl, rəhmət və xeyirxahlığının isə hüdudsuz olmasını təsdiq edən çoxsaylı dəlillər sadalayır.",{"from":135,"to":135,"text":1024},"Əzəlcə Fövqəlqüdrətli Allah torpaqdan bütün bəşəriyyətin ulu babasını – Adəmi yaratmışdır. Sonra isə Allah insanları dünyaya yaymış və onları yer kürəsinin ən müxtəlif guşələrində yerləşdirib məskunlaşdırmışdır. Bütün bunlar ona dəlalət edir ki, bir ulu babadan bəşəriyyəti xəlq etmiş və onu bütün dünyaya sakin etmiş Rəbb, ibadətə yeganə layiq olan Vahid Allahdır. Həmdəlayiq, Rəhmli və Qullarınısevən Hökmdar insanları öldükdən sonra mütləq dirildəcəkdir. Onun dəlilləri arasında elələri də vardır ki, Onun hüdudsuz rəhmdilliyini, qullarına qayğı ilə yanaşmasını, ən dərin hikmətini və hərşeyiəhatəedən elmini təsdiq edir. Bu dəlillərdən biri barəsində Allah belə buyurur:",{"from":141,"to":141,"text":1026},"Kişi və qadınların ümumi cəhətləri çoxdur və onlar bir-birinə olduqca uyğun gəlirlər. Nikahlanma sayəsində onların arasında məhəbbət və mərhəmət hissi yaranır. Ər-arvad ünsiyyətdən və yaxınlıqdan zövq alır və bir-birilərində təskinlik tapırlar. Onlar dünyaya uşaqlar gətirir, onları tərbiyələndirir və bundan çox böyük fayda əldə edirlər. Bir qayda olaraq, ərlə arvadı birləşdirən sevgi və şəfqət hissi başqa insanlar arasında belə qabarıq formada heç vaxt təzahür etmir. Həqiqətən, bütün bunlarda, Allahın ayələri üzərində düşünən və ardıcıl olaraq ətrafda baş verənlər haqqında fikirləşən insanlar üçün dəlillər vardır.",{"from":148,"to":148,"text":1028},"Elm sahibi olan insanlar Allahın ayələrinin ibrətamiz dərslərindən fayda götürür və onların mənalarını dərk edirlər. Belə ayələr olduqca çoxdur və onlardan biri də göylərin və yerin, həm də onlarda olanların xəlq edilməsi haqqındadır. Bu məxluqların nəhəng ölçüləri Allahın əzəmətli hakimiyyəti və hüdudsuz qüdrətinə dəlalət edir, Kainatın hər yerində mükəmməlliyə malik olması isə Rəbbin mütləq müdrikliyini və hədsiz elmini vurğulayır. Bu, həqiqətən də belədir, çünki Xaliq nə xəlq etdiyini mütləq bilməlidir. Bax buna görə də Fövqəluca Allah buyur: “Məgər Xəlq Edən bunu bilməyəcək?!” (Mülk, 67\u002F14). Kainatda gizli qalan saysız-hesabsız nemətlər Rəbbin mərhəmətinə və alicənablığına dəlalət edir. Onun bəzi məxluqlarına üstün xüsusiyyətlər əta etməsi isə Onun iradə sahibi və istədiyini seçmək haqqına malik olmasına şəhadət verir. O (Pak və Müqəddəs Olan), təkbaşına bütün varlığı xəlq etmişdir və bu o deməkdir ki, yalnız O (Pak və Müqəddəs Olan), məxluqlarının ibadətinə layiqdir. Bütün bunlar – məntiqi dəlil və sübutlardır ki, Fövqəluca Allah insanların onların üzərində düşünmələrindən və özləri üçün faydalı nəticələr çıxarmalarından ötrü xatırlatmışdır.\n\nBu dəlillərdən biri də insanların dillərinin və dərilərinin rənglərinin müxtəlifliyidir. İnsan nəsli çox böyükdür, amma bütün insanlar bir adamın nəsilləridir və oxşar səs aparatına malikdirlər. Buna baxmayaraq, səsləri və dərilərinin rəngi tam eyni olan iki insanı tapmaq mümkün deyildir. Səsləri və dərilərinin rəng çalarları nə qədər oxşar olsa da, onların arasında həmişə bəzi fərqlər aşkar etmək olar. Həqiqətən də, bunda Allahın kamil qüdrəti və yenilməz iradəsinə şəhadət verən dəlillər vardır. Bununla yanaşı onlar Onun mərhəmətinə və Öz məxluqları haqqında qayğı göstərməsinə dəlalət edir. Rəbb bu müxtəlifliyi ona görə yaratmışdır ki, insanlar bir-birilərindən seçilsinlər və qarışıqlıq düşməsin. Əks halda, bəşəriyyət ən böyük nemətlərdən və imkanlardan məhrum olardı.",{"from":155,"to":155,"text":1030},"Bu dəlilləri, yalnız nəsihətlərə qulaq asan, baş verənlərin mənası üzərində düşünən və Allahın ayələri üzərində fikirləşən insanlar görməyə qadirdirlər. Gündüzün və gecənin yaradılması Fövqəluca Allahın mərhəmətinə şəhadət verir. Allah həmçinin buyurur: “O, Öz mərhəməti sayəsində gecəni və gündüzü xəlq etmişdir ki, siz onlarda istirahət edəsiniz və Onun mərhəmətini axtarasınız, - ola bilsin ki, şükür edəsiniz” (Qəsəs, 28\u002F73). Bununla yanaşı gecə ilə gündüzün bir-birini əvəz etməsi Rəbbin müdrikliyini təsdiq edir. O (Pak və Müqəddəs Olan), məxluqlarına gecə-gündüzün bir hissəsini istirahət etməyi və güc toplamağı, digər hissəsini isə imanını təkmilləşdirmək və maddi rifahını yaxşılaşdırmaq xatirinə çalışmağı buyurmuşdur. Gecə və gündüz bir-birilərini əvəz etməsəydilər, bu mümkün olmazdı. Kainatda belə bir qaydanın qoyulması bir Allah tərəfindən müəyyən edildiyi üçün, ibadətə də yalnız O (Pak və Müqəddəs Olan) layiqdir!",{"from":162,"to":162,"text":1032},"Onun dəlillərindən biri də yağışdır ki, həyatverici nəmişliyi yeri və insanları oyadır. Bu möcüzə haqqında öncədən xəbər müjdəçisi isə ildırım və şimşəkdir ki, insanlarda qorxu və ümid doğurur. Bütün bunlar qupquru torpağı diriltdiyi kimi, insanları da mütləq dirildəcək Fövqəluca Allahın hüdudsuz mərhəmətinə, hər şeyi əhatə edən elminə, kamil imkanlarına və mütləq müdrikliyinə dəlalət edir. Lakin bu dəlilləri yalnız sağlam təfəkkürə malik olan şəxslər dərk edərlər. Məhz onlar gördükləri və eşitdikləri şeylər barəsində düşünürlər. Onlar ətraflarında baş verənləri yadda saxlayır və bunlardan düzgün nəticələr çıxarırlar.",{"from":169,"to":169,"text":1034},"Rəbbin ən əzəmətli dəlillərindən biri də Onun iradəsi ilə öz yerlərində sabit dayanan və sarsıntıya məruz qalmayan göyləri və yeri xəlq etməsidir. Göylər yerin üstünə düşmür və bu yalnız Allahın hüdudsuz fövqəlqüdrəti sayəsindədir. Əgər bu Fövqəlqüdrətli Hökmdar Öz məxluqlarına təkcə bir dəfə dirilmək əmri versə, onların hamısı mütləq öz qəbirlərindən çıxarlar. Buna görə Quran ayələrindən birində belə deyilir: “Həqiqətən, göylərin və yerin yaradılması, insanların yaradılmasından daha əzəmətlidir...” (Mumin, 40\u002F57).",{"from":176,"to":176,"text":1036},"Bütün məxluqlar və varlıqlar yalnız Rəbbin tabeliyindədirlər və Onun rəqibləri yoxdur, köməkçilərə möhtac deyil. Bütün varlıqlar Onun əzəmətinə itaət edir və Onun kamilliyi qarşısında baş əyirlər.",{"from":183,"to":183,"text":1038},"Bu ayənin mənası ondadır ki, insan təfəkürü üçün, insanın əzəli yaradılışına nisbətən, onun ölümdən sonra dirildiləcəyini təssəvür etməsi daha asandır. Doğrudan da, əgər Allah insanı mövcud olmadığı halda yaradırsa, sözsüz ki, insanlar buna şübhə etmirlər, onda Onun üçün insanları təkrar yaratmaq daha asan olmalıdır.\n\nAğıllı insanların diqqət yetirməli olduqları və möminlərin üzərində düşünməli olduqları əzəmətli dəlilləri xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah ən mühüm məsələlərdən birinə toxunur və xəbər verir ki, göylərdə və yerdə ən ali nümunələr[13] Ona məxsusdur. Burada nəzərdə tutulan – Allahın əzəməti və kamilliyinin təcəssümü olan örnəkləridir. Hərtərəfli mükəmməllik bu yaradılış nümunələrinin keyfiyyətlərindəndir. Onun sadiq qullarının ürəkləri öz Rəbbinə məhəbbətlə doludur. Onlar qəlbən Ona can atır, Onu möhtəşəm ibadətlərində xatırlayır, Ona layiqincə ibadət edirlər və bütün bunlar həmçinin Rəbbin ən ali məziyyətlərinin dəlilləridir ki, Onun əzəmətli sifətlərini və onlardan doğan nəticələri özündə əks etdirir.\n\nBunu nəzərə alaraq, mömin ilahiyyatçılar Xaliqin sifətlərini təsvir edərkən deyirlər ki, əgər məxluqlar gözəl sifətlərə malikdirlərsə, onda sonuncular mütləq Xaliqə məxsus olmalıdır və məxluqların eyni keyfiyyətlərinə nisbətən üstünlük təşkil etməlidir. Məxluqların malik ola biləcəkləri nöqsanlara və qüsurlara gəldikdə isə, onlar Xaliqə aid edilə bilməz, məxluqlar özləri onlardan xilas olmalıdırlar.\n\nFövqəlqüdrətli və Müdrik adları da Allahın gözəl adları arasındadır. O (Pak və Müqəddəs Olan), kamil fövqəlqüdrətə və hüdudsuz müdrikliyə malikdir. Öz fövqəlqüdrəti sayəsində O (Pak və Müqəddəs Olan) məxluqları yaratmış və qanunlar nazil etmişdir, Özünün müdrikliyi sayəsində isə, O (Pak və Müqəddəs Olan) Kainatı gözəl yaratmış və nazil etdiyi hökmlərini ədalətli etmişdir.",{"from":190,"to":190,"text":1040},"Allah müşrikliyin yanlışlığını ifşa etməyi qərara alır və insanların özlərinə aid olan bu zərbi-məsəli çəkir. Onun mənasını anlamaq üçün bir yerdən başqa yerə getmək və ya dəvələri qoşmağa ehtiyac yoxdur. Məgər kölələr Bizim azad insanlara əta etdiklərimizə şərikdirlərmi? Məgər kölə kişilər və kölə qadınlar öz sahiblərinin mülkiyyətində eyni haqqamı malikdirlər? Məgər azad insanlar onların mülkiyyətinə həqiqətən haqqı olan insanlardan ehtiyat etdikləri kimi, öz qullarından da ehtiyat edirlərmi? Şübhəsiz ki, yox! Heç bir kölə, Fövqəluca Allahın onun sahibinin qismətinə ayırdığı mülkiyyətə şərik ola bilməz[15]. Azad insanlar özlərini kölələrlə bərabərləşdirmək istəmirlər. Hərçənd onlar nə kölələri yaratmır, nə də kölələrə ruzi nazil etmirlər. Onda bəs niyə azad insanlar Allaha şərik qoşmağa razılaşırlar? Niyə onlar bəzi məxluqları Fövqəluca Allahla bərabər sayaraq, onları ilahlaşdırırlar? Doğrudan da bu qəribə vəziyyət Allaha şərik qoşan hər bir kəsin düşüncəsizliyini sübut edir. Çoxallahlıq – uydurmadır və yox olacaqdır, çünki Fövqəluca Allaha bərabər olan yoxdur və heç kim Onunla yanaşı ibadətə layiq deyildir.\n\nBelə zərbi-məsəllər haqqı başa düşən insanlara fayda verir. Düşüncəsiz cahillərə gəldikdə isə, onlar izah edilmiş dəlilləri görmək və dərk etmək qabiliyyətindən məhrum edilmişlər. Onlar, insanlara izah edilənləri və ya başa salınanları anlamağa imkan verən dərrakədən məhrum edilmişlər. Buna görə də bu Quran ayəsi ağıl sahibi və sağlam düşüncəyə malik insanlara yönəldilmişdir.\n\nBu zərbi-məsəldən aydın olur ki, Allaha şərik qoşan müşriklər uydurulmuş ilahlara ibadət edir və onların köməyinə bel bağlayır və haqdan tamamilə uzaqdırlar. Bu insanları, yanlışlığı heç bir şübhə doğurmayan və əlavə sübutlara ehtiyacı olmayan mənasız uydurmalara etiqad göstərməyə məcbur edən nədir? Onlar öz rəzil istəklərinə yol verməyə meyilli olduqları üçün belə davranırlar və buna görə, sonra Rəbb buyurur:",{"from":197,"to":197,"text":1042},"Günahkarların qəlbi də nöqsanlıdır və bunun sübutu onların cəhdlərinin yanlışlığıdır. Onlar insanın idrakı və təhtəlşüuru tərəfindən rədd edilən əməllər törədirlər. Eyni zamanda onlar əsaslı biliklərə istinad etmir və haqlı olmalarını inandırıcı dəlillərlə təsdiq edə bilmirlər. Lakin onların azğınlığı təəccüb doğurmamalıdır, çünki Fövqəluca Allah onların zalımlığını öncədən görmüş və onları doğru yoldan məhrum etmişdir. Əgər Allah insanı azdırırsa, onda onu heç vaxt doğru yola gətirmək mümkün olmayacaqdır, çünki heç kim Allahın iradəsinə müqavimət göstərməyə qadir deyil. Yollarını azmış günahkarlar onlara vəd edilən cəzanı aldıqda, heç kim onların köməyinə gəlməyəcək və onlar özləri də artıq öz talelərini dəyişdirə bilməyəcəklər.",{"from":204,"to":204,"text":1044},"Fövqəluca bütün hallarda səmimi olmağı və dinə layiqincə etiqad etməyi buyurmuşdur. Bu din itaətkarlığa, imana və xeyirxahlığa əsaslanır. Ona etiqad etmək üçün insan Allaha qəlbi və bədən hərəkəti ilə ibadət etməlidir. O namaz qılmalı, zəkat verməli, oruc tutmalı, ziyarətə getməli və digər dini ayinləri yerinə yetirməli və həmçinin Allahı sevməli, Ondan qorxmalı, Ona təvəkkül etməli və Onun qarşısında tövbə etməlidir. Bu zaman o, öz Rəbbinə, sanki Onu görürmüş kimi, ibadət etməlidir. Hərçənd o, öz Rəbbini görmürsə də, Rəbbi onu görür.\n\nAllah Öz qullarına üzlərini dinə çevirməyi əmr edir, çünki insan qəlbən dinə müraciət etmədikcə, bu mümkün olmayacaqdır. Əgər o, üzünü dinə qəlbən döndərərsə, onda bunun ardınca o, bütün bədəni ilə ona can atacaqdır. Buna görə Fövqəluca Allah xüsusilə qeyd edir ki, bu, başqa məqsədlərə nail olmaq üçün deyil, səmimiyyətlə Allah xatirinə yerinə yetirilməlidir. Məhz buna can atmaq insanın təhtəlşüuruna əzəldən qoyulmuşdur və buna görə insanlar Allahın hökmlərinin gözəlliyini və onlara zidd olanların yanlışlığını dərk edirlər. Bu, həm qəlbə, həm də bədənə aid olan bütün hökmlərə istisnasız şamil edilir, çünki Fövqəluca Allah Öz məxluqlarına haqqa məhəbbət bəsləməyi aşılamış və onlara yalan qarşısında haqqa üstünlük verməyi öyrətmişdir. İnsan qəlbinin fitrəti[17] bundan ibarətdir.\n\nƏgər insan öz təbiətinə zidd gedirsə və idrakın tələblərinə qarşı çıxırsa, onda onun qəlbi pozulmağa başlayır və buna görə Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) demişdir: “Hər bir insan fitrətlə (tək Allaha ibadət etmək üçün) doğulur, onun valideynləri isə onu yəhudi, xristian və odpərəst edirlər”. Heç kimə Allahın məxluqlarının simasını dəyişdirməyə icazə verilməmişdir. Budur Allaha və şan-şöhrətli Cənnət məskəninə aparan düz yol! Əgər insan üzünü Allahın dininə yönəldirsə, onda o, doğru yola gəlmiş olur. Lakin insanların çoxu haqq dinin nə olduğunu bilmirlər və əgər bilsələr də ona etiqad etməkdən boyun qaçırırlar.",{"from":211,"to":211,"text":1046},"Bu sözlər müsəlmanlara Allahın dininə necə yönəlməyi izah edir. Bundan ötrü hər bir insan bütün varlığı ilə öz Rəbbinə can atmalı və öz istəklərini Fövqəluca Allahın bəyəndiklərinə tabe etməlidirlər. Buradan belə bir nəticə çıxır ki, insan ürəyində yer tapmış imanına uyğun gələn əməlləri öz bədən hərəkətləri ilə yerinə yetirməlidir. İnsan Allaha yönələrək, Ona qəlbi və bədəninin hərəkəti ilə ibadət etməli və bu ibadət, insan yalnız günah işlətməkdən əl çəkdikdən sonra kamil sayılacaqdır. Elə buna görə də Allah qullarına buyurur ki, təqvalı olsunlar, yəni, Allahın hökmlərini yerinə yetirsinlər və itaətsizlik göstərməkdən çəkinsinlər.\n\nFövqəluca Allah dininin bütün hökmlərindən namazı xüsusilə qeyd etmişdir, çünki məhz bu ibadət ayini insanı itaətkarlığa yönəldir və onda Rəbbin qarşısında qorxu hissi oyadır. Fövqəluca buyurur: “Sənə Kitabdan vəhy ediləni oxu və namaz qıl. Həqiqətən, namaz əclaflıqdan və qınanılandan qoruyur. Bil ki, Allahı xatırlamaq daha əzəmətlidir...” (Ənkəbut, 29\u002F45). Namaz insanda təqvalılığı möhkəmləndirir, Allahı xatırlamaq isə onu Allaha doğru can atmağa sövq edir.\n\nHaram edilmiş əməllərə gəldikdə isə, Allah bütün günahlardan müşrikliyi xüsusilə vurğulayır və onun ən mühüm günahlardan olduğunu və bütün qalan əməlləri dağıdıb puç etdiyini bildirir. Bununla yanaşı müşriklik Allaha yönəlmənin tam əksidir, çünki Allaha yönəlmənin əsasında dayanan səmimilik və Ona tam sədaqətli olmaqdır. Sonra Fövqəluca Allah müşriklərin yaramaz xasiyyətlərini ifşa edir və buyurur:",{"from":218,"to":218,"text":1048},"Təkcə bir haqq din vardır və o da – tək Allaha ibadətdən ibarətdir. Lakin müşriklər dini parçaladılar və nəticədə onlardan bəziləri bütlərə və daş heykəllərə sitayiş etməyə başladılar. Digərləri günəşi və ayı ilahlaşdırdı. Üçüncülər övliyaları və saleh insanları pərəstiş obyektinə çevirdilər. Onlardan bəziləri yəhudiliyi qəbul etdi, digərləri xristianlığı seçdi. Müşriklər çoxsaylı təriqətlərə bölündülər və onların tərəfdarları öz yanlış baxışlarını ifrat azğınlıqla müdafiə edir və bütün başqalarına qarşı mübarizə aparırlar. Onlar öz “biliklərindən” çox razıdırlar, halbuki bu “biliklər” Allahın elçilərinin (onlara Allahın salamı olsun!) təlimlərinə ziddir. Onlar belə hesab edirlər ki, haqqa etiqad edirlər, amma bütün başqaları isə yalana və azğınlığa uyanlardır. Bu vəziyyət müsəlmanları müxtəlif təriqətlərə ayrılmaqdan çəkindirməlidir. Müsəlmanlar öz dini təriqətlərinin baxışlarını kor-koranə və ifrat azğınlıqla müdafiə etməməlidirlər, çünki əks təqdirdə onlar da müşriklərə tay ola bilərlər. Həqiqətən, buna zəruri ehtiyac yoxdur, çünki onlar bir dinə etiqad edirlər, bir peyğəmbərə[18] (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) iman gətiriblər və tək Allaha ibadət edirlər.\n\nMüsəlman ilahiyyatçıları əksər dini suallara verilən cavablarla həmrəydirlər. Lakin bununla yanaşı Allah müsəlmanların ürəklərini haqq dinə əsaslanan qardaşlıq bağı ilə möhkələndirmişdir. Bəs onda niyə bəzi insanlar kiçik ixtilaflar və ayrı-ayrı ziddiyyətlər üzündən düşüncəsiz sözlər danışır və müsəlmanlar arasında ayrı-seçkilik salırlar? Niyə onlar bir-birini azğınlıqda ittiham edir və bir-birilərindən ayrılırlar? Həqiqətən, bu, şeytanın ən böyük vəsvəsələrindəndir və o, var qüvvəsi ilə can atır ki, müsəlmanları öz toruna salsın. Eyni zamanda müsəlmanları birləşdirməyə və onların arasında yalana əsaslanan və yaramaz zəmində törəyən mövcud ixtilafları aradan qaldırmağa təşəbbüs göstərmək Allahın yolunda ən böyük mübarizə aparmağın təzahürü və insanı Allaha yaxınlaşdıran əməllərin ən yaxşısıdır.\n\nFövqəluca Allah insanları həm çətinlik anlarında, həm də firavanlıq içində yaşayarkən Ona könüllü surətdə müraciət etməyə çağırdıqdan sonra, O (Pak və Müqəddəs Olan), yalnız çətinliklər və məhrumiyyətlər dövründə məcburiyyət qarşısında Rəbbini yada salan insanların, çarəsiz qaldıqdan sonra, Allaha müraciət etdiklərini xatırladır. Onlar bədbəxtliklərdən xilas edildikdən sonra, öz Rəbbinə itaət etməkdən imtina edirlər və buna görə onların çətinliklər və məhrumiyyətlər dövründə Ona müraciəti onlara heç bir fayda gətirməz. Fövqəluca buyurur:",{"from":224,"to":216,"text":1050},"Əgər insanları ölümqabağı bir xəstəlik və ya qorxu tutursa, onda onlar Allaha ürəkdən ibadət etməyə başlayırlar və əvvəllər ibadət etdikləri “ilahları” unudurlar. Bu ona görə belə olur ki, onlar, Allahdan başqa, heç kimin insanı şərdən qorumağa qadir olmadığını bilirlər. Allah onlara şəfa verdikdə və ya qorxudan xilas etdikdə, onların bir hissəsi Allaha dua etmək üçün ixlasla qıldıqları namazı tərk edir. Onlar, insanı xoşbəxt və ya bədbəxt, kasıb və ya dövlətli etməyə qadir olmayanlara yenidən ibadət etməyə başlayırlar. Onlar onları bədbəxtllikdən qurtaran və əzab-əziyyətdən Xilasedən Allahın mərhəmətinə naşükürlüklə cavab verirlər. Niyə onlar Rəbbin onlara göstərdiyi mərhəmətinə görə Ona minnətdarlıq etmir və Ona fasiləsiz səmimi qulluqla cavab vermirlər?",{"from":237,"to":237,"text":1052},"Məgər onlarda müşrikliyin xeyrinə inandırıcı bir dəlilmi var ki, onları haqdan şübhələnməyə məcbur edir? Doğrudanmı onlar haqlı olduqlarını əsaslandırmağa və elçiləri yalançılıqda ifşa etməyə qadirdirlər? Onları müşrikliyə etiqad etməyə yönəldən o dəlil haradadır? Yoxdur! Bütün məntiqi dəlillər və doğru hekayətlər, Səmavi Kitablar və peyğəmbər təlimləri və habelə bəşəriyyətin ən yaxşı nümayəndələri Allaha şərik qoşmağı ən qəti surətdə qadağan edir, insanları müşrikliyə aparan bütün yollardan xəbərdar edir və təsdiq edirlər ki, müşrikliyə etiqad edənlər yalnız düşüncəsiz və azğın günahkarlardır. Onlar öz baxışlarını inandırıcı dəlillərlə əsaslandırmağa qabil deyillər, sadəcə olaraq, öz ehtiraslarına tabe olur və şeytanın vəsvəsələrinə uyurlar.",{"from":243,"to":243,"text":1054},"Fövqəluca əksər insanların çətinliklər və firavanlıq dövrlərində davranışları haqqında xəbər verir. Allah insanlara mərhəmətindən dadmağa yol verdikdə və onlara sağlamlıq, zənginlik və ya qələbə əta etdikdə, onlar sevinməyə başlayır və şadlıq edirlər. Belə şadyanalıqlar onların təkəbbürlüyünə və lovğalığına dəlalət edir və Allaha göstərdiyi mərhəmətinə görə minnətdarlıq sayılmır. Bu insanlara törətdikləri günahlara görə bədbəxtlik üz verdikdə, onlar ümidlərini itirir və havaxtsa var-dövlətə nail ola biləcəklərinə və işlərinin yoluna qoyulacağına daha inanmırlar. Belə davranış onların nadanlığını və biliklərinin yanlış olduğunu təsdiq edir.",{"from":249,"to":249,"text":1056},"Xeyrin və şərin Allahın əlində olduğunu bilən şəxs ümidsizləşməməlidir, çünki maddi qismətin ölçüsü tamamilə və bütövlükdə Allahın Qədərindən asılıdır. Ey dərrakəli insan! Dünyəvi səbəblər barədə fikirlərlə özünü məhdudlaşdırma, bu səbəbləri yaradan Allah haqqında düşün! Lakin Allahın Öz qullarına qismətlərini artırıb və ya azaldmasından faydalı nəticələri yalnız möminlər çıxarırlar. Bunları bilmək onlara Allahın müdrikliyini və mərhəmətini dərk etməyə imkan verir və onları ruzini yalnız Fövqəluca Rəbdən istəməyə məcbur edir.",{"from":256,"to":256,"text":1058},"Sədəqəni qohumlarına – hər birinə qohumluğuna və ehtiyacına görə ver. Onlara həm özün yaxşılıq et, həm də başqalarını buna dəvət et. Onlara fərz və könüllü ianələr, faydalı məsləhətlər ver, ehtiram göstər, onları salamla, onlara qarşı səxavətli ol, səhvlərini və diqqətsizliklərini bağışla! Həmçinin ehtiyacı olan, ərzaq, su, libas və digər zəruri şeyləri almağa imkanı olmayan kasıblara da sədəqə payla. Yad ölkəyə gələn və evinə dönməyə imkandan məhrum olub, yolda qalanları da unutma. Onların yanlarında pulları yoxdur və ehtiyaclarını ödəmək üçün çörəkpulu qazana bilmirlər. Onlar öz doğma yurdlarında yaşayan insanlara qətiyyən oxşamırlar, çünki öz ölkəsində hətta kasıb adam da, bir qayda olaraq, dolanmaqdan ötrü bir peşəylə və ya hər hansı bir fəaliyyətlə məşğul ola bilir. Məhz buna görə, Fövqəluca Allah zəkatın bir hissəsini kasıblara və yoxsul müsafirlərə paylamağa icazə vermişdir.\n\nQohumlara, kasıblara və yoxsul müsafirlərə yardım göstərmək, Allahın mərhəmətini qazanmağa səy göstərənlər üçün daha faydalıdır. Bunun sayəsində onlar böyük bir nemət və bol-bol mükafatlara nail ola bilərlər, çünki insanlara ixlasla Allah xatirinə kömək göstərilməsi xeyirxahlıqların ən yaxşısındandır. Əgər insan sədəqəni Allah xatiri üçün paylamırsa, o, hətta ehtiyacı olanların xeyiri üçün sərf olunsa da, belə sədəqə o insana heç bir fayda verməz. Fövqəluca buyurur: “Əgər onlar sədəqə paylamağa, yaxşı ışlər görməyə və ya insanları bir-biri ilə barışdırmağa dəvət etmirlərsə, onda onların gizli söhbətlərinin çoxusu xeyir gətirmir. O kəs ki, bunu Allahın razılığı üçün yerinə yetirir, Biz ona böyük mükafat bəxş edirik” (Nisa, 4\u002F114). Belə əməllər həmişə ətrafdakılara fayda verir, lakin insanın özünə yalnız o vaxt fayda verir ki, o, bunu ixlasla Allah xatirinə yerinə yetirmiş olsun. Belə insan mütləq xoşbəxt olacaq, çünki Allahın mükafatına layiq görülməyi və Onun cəzasından xilas olunmağı bacaracaq.\n\nİnsanın səmimiyyətlə Allah xatiri üçün verəcəyi sədəqəni xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Rəbb, insanların maddi fayda almaq ümidi ilə yerinə yetirdikləri işlər barədə xəbər verir. Fövqəluca buyurur:",{"from":261,"to":261,"text":1060},"Əgər siz ehtiyacınızdan artıq olan malınızı, artıqlaması ilə geri almaq məqsədilə, insanlara borc verirsinizsə, onda Allahdan buna görə heç bir mükafat ala bilməyəcəksiniz, çünki bu addımınız sırf Allah xatirinə edilməmiş bir əməldir[19]. Eyni şeyi bütün başqa əməllər haqqında da söyləmək olar, çünki insan o əməlləri etdikdə, öz vəziyyətini möhkəmlətməyə və ya təriflənməyə can atmış olur. Bütün belə davranışlar insana heç bir savab gətirmir.\n\nƏgər siz sədəqəni yaramaz xasiyyətdən və ya xəsislikdən xilas olmaqla yanaşı, ehtiyacı olanlara kömək üçün paylayır və bunu Allah xatirinə səmimiyyətlə yerinə yetirirsinizsə, onda savabınız dəfələrlə artırılacaqdır. Fövqəlucanın bu sözlərindən aydın olur ki, borcların içində boğulan adamın sədəqə verməsi, müsəlmanın savab ala biləcəyi paklaşdırıcı sədəqə hesab olunmur və buna görə, şəriət, müsəlmanın öz əmlakına bu kimi sərəncamlar çəkməsini qadağan edir. Fövqəluca buyurur: “Ən təqvalı olan, malını təmizləmək məqsədilə paylayan və yalnız Fövqəluca Rəbbinin Üzünü görməyə can atmaqla hər bir nemətin əvəzini tam ödəyən, ondan[20] uzaqlaşdırılacaqdır...” (Leyl, 92\u002F17-20). Buna görə, istənilən sədəqə o zaman faydalı olur ki, insan onu təmizlənmək məqsədilə vermiş olsun.",{"from":267,"to":267,"text":1062},"Fövqəluca xəbər verir ki, yalnız O (Pak və Müqəddəs Olan) yaradır və ruzi nazil edir, öldürür və dirildir. Bütpərəstlərin və müşriklərin ibadət etdikləri “ilahlara” gəldikdə isə, onlar bu əməllərin hər hansı birini belə etməyə qadir deyillər və Allahın ilahi hakimiyyətində payları yoxdur. Niyə onda insanlar Allahı, bütün Kainatda Vahid Hökmdar Olanı, baş verən hadisələr üzərində heç bir hakimiyyəti olmayanlarla bərabər tuturlar?! Allah – Pak və Müqəddəsdir. O (Pak və Müqəddəs Olan), şəriklərə möhtac deyildir! Müşriklər Ona zərər vurmaq gücünə malik deyillər – onlar sadəcə olaraq, öz çiyinlərinə ağır yük götürürlər.",{"from":274,"to":274,"text":1064},"Bəlalar, məhrumiyyətlər, xəstəliklər, epidemiyalar və bir çox başqa fəlakətlər insanların başına, onların öz törətdikləri cinayətləri sayəsində gəlir. Allahın insanlarla belə davranması, onların günahlarının cəzasız qalmayacağını və bu bədbəxtliklərin bu dünya həyatında cəzanın yalnız bir hissəsi olduğunu anlamaları üçündür. Belə olduqda, onlar bəlkə də, onlara bu qədər zərər vurmuş əməllərdən əl çəkərlər, özlərini doğruldub, düz yola gələrlər. Pak və Müqəddəs Allah hətta sınaq və cəza nazil edəndə də, mərhəmətini və rəhmini nümayiş etdirir. Əgər Onun İlahi rəhmi olmasaydı, onda O (Pak və Müqəddəs Olan), bütün məxluqlarından layiq olduqları qisası alardı və yer üzündə bir canlı məxluq belə qoymazdı.",{"from":280,"to":280,"text":1066},"Yer üzündə səyahət etmək əmri, insanları dünyanı gəzib dolaşmağa və onlardan əvvəlkilərə düçar olmuş qismət üzərində qəlbən düşünməyə sövq edir. Bunun sayəsində insanlar əmin ola bilərlər ki, o insanların əksəriyyəti müşrik imişlər ki, onlar da ən dəhşətli aqibətə məruz qoyulublar. Onların kökü ən ağrılı cəza ilə kəsilərək məhv edilmiş və onlardan sonra gələnlərin lənətinə və ittihamına məhkum edilmişlər. Ey insanlar! Onların əməllərini təkralamayın ki, siz də onların ardınca göndərilməyəsiniz, çünki Allah bütün zamanlarda və bütün ölkələrdə insanlarla eyni tərzdə ədalətli və müdrikcəsinə rəftar edir.",{"from":92,"to":92,"text":1068},"Üzünü dinə çevir və bütün bədənin və bütün qəlbinlə ona doğru yönəl. Yalnız bu minvalla haqq dinə etiqad edə və onun hökmlərinə və haramlarına riayət edə bilərsən. Səy göstər və fəal ol, öz vəzifələrini yerinə yetir və vaxtını, həyatını və gəncliyini itirmə, çünki tezliklə Qiyamət günü qopacaqdır. Bu baş verdikdə isə, heç kimə yaxşı işlər görmək üçün möhlət verilməyəcəkdir. Həmin gün heç kim işləyə bilməyəcəkdir, çünki bu, icra edilmiş əməllərə görə əvəz alma Günü olacaqdır. O anda bütün məxluqlar müxtəlif qruplara ayrılacaqlar ki, öz əməllərini görə bilsinlər.",{"from":293,"to":293,"text":1070},"Hər bir kafir öz cinayətlərinə görə zərər çəkəcəkdir, çünki heç kim özgə yükünü daşımayacaqdır. Allah qarşısında və Onun qulları qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirən və könüllü surətdə xeyirxah işlər görən saleh insanlara gəldikdə isə, onlar təmtəraqlı saraylarda və yüksək imarətlərdə xoşbəxt həyata hazırlaşacaqlar. Lakin onların alacaqları mükafat əməllərinə tam uyğun gəlməyəcəkdir, çünki Allah Özünün hüdudsuz mərhəməti ilə onları sayagəlməz var-dövlətlə mükafatlandıracaq və bu, onların etdikləri xeyirxah əməllərinin layiq olduqlarını dəfələrlə üstələyəcəkdir. Onlar buna, əvvəllər öz Rəbbinin məhəbbətini qazanmağı bacardıqlarına görə, nail ediləcəklər. Allah qulunu sevdikdə, O (Pak və Müqəddəs Olan), onu böyük mərhəməti ilə əhatə edir və ona ən layiqli tərzdə çoxsaylı görülən və gözlə müşahidə edilməyən nemətlər əta edir.",{"from":241,"to":241,"text":1072},"Allah kafirlərə böyük nifrət hissi bəsləyir və buna görə onları amansız əzab-əziyyət və cinayətlərinə uyğun sərt cəza gözləyir. Rəbb bu cəzanı möminlərin mükafatlarını artırdığı kimi artırmayacaqdır.",{"from":305,"to":305,"text":1074},"Allahın mərhəmətini və öldükdən sonra dirilmənin həqiqət olduğunu təsdiq edən çoxlu dəlillər vardır və onların hamısı sübut edir ki, ibadətə və ilahlaşdırılmağa təkcə layiq olan Həmdəlayiq Hökmdardır. Belə dəlillərdən biri də yağışın nazil ediləcəyini müjdələyən küləklərdir. Onlar buludları qovaraq bir yerə yığır və bu zaman insanlar yağışın yağacağına sevinirlər. Sonra Fövqəluca Allah yağışı yağdırır, onun suyu ilə torpağı canlandırır və insanları gümrahlaşdırır və onlar bu minvalla öz Rəbbinin nemətini dadır və dərk edirlər ki, yalnız Onun mərhəməti sayəsində onlar xilas olur və ruzi əldə edirlər. Belə olduqda, onlar daha çox xeyirxah işlər görməyə başlayır və onların qarşısında bol-bol səxavət xəzinələri laybalay açılır.\n\nAllahın qədərinə müvafiq olaraq küləklər dənizdə gəmiləri hərəkətə gətirir və bu minvalla insanlara ruzi və maddi nemətlər axtarışında zəhmət çəkməyə kömək edir. İnsanlar bunu yadda saxlamalı və Allaha minnətdarlıq etməlidirlər ki, O (Pak və Müqəddəs Olan), yer üzündəki həyatı onlara tabe etdirmiş və onlar üçün nəzərdə tutduqlarına nail olmağı asanlaşdırmışdır. Dünya nemətlərinin mənası da elə bundadır. İnsan Fövqəluca Allaha bu nemətlərə görə şükür etməlidir. Belə olduqda Allah onların davamlılığını təmin edir və hətta onları daha da artırır. Lakin buna baxmayaraq, bəzi adamlar Allahın mərhəmətinə qarşı nankorluq edir və öz Rəbbinə itaətsizlik göstərirlər. Onlar Rəbbin xeyirxahlığına kafirliklə cavab verir və bunun nəticəsində də Allahın mərhəmətindən məhrum olurlar.",{"from":311,"to":311,"text":1076},"Ey Muhəmməd! Əvvəlki xalqlara da elçilər göndərilirdi. İnsanlar tövhiddən dönən kimi və haqdan əl çəkincə, Allah onlara elçilər göndərirdi ki, onların arasında təkcə Allaha səmimi ibadəti təbliğ etsinlər, onları haqqa iman gətirməyə çağırsınlar, burulğanına batıb qaldıqları kafirliyi və azğınlığı ifşa etsinlər. Elçilər öz qəbilədaşlarına haqlı olmalarını təsdiq edən aydın ayələr və inkaredilməz dəlillər gətirirdilər, lakin müşriklər onlara iman gətirməkdən imtina edirdilər və azğın təlimlərə etiqad edirdilər. Hər dəfə də Allah günahkarlardan qisas alır və Onun elçilərinin yolu ilə gedən möminlərə kömək edirdi, çünki Allah belə edəcəyini vəd etmişdi. Möminlərin qələbəsi danılması mümkün olmayan və Allahın vəd etdiyi həqiqətdir və mütləq gerçəkləşəcəkdir. Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) iman gətirməkdən boyun qaçıran kafirlərə gəldikdə isə, onlar bilməlidirlər ki, əgər onlar bundan sonra da haqdan imtina etsələr, onları əzab-əziyyətli cəza haqlayacaq, qələbə isə onsuz da alicənab Peyğəmbərə (s.ə.s.) nəsib olacaqdır.",{"from":317,"to":323,"text":1078},"Fövqəluca bu ayələrdə Öz qüdrətinin mükəmməlliyindən və kamilliyindən və mərhəmətinin hüdudsuzluğundan xəbər verir. O, yer səthinin üzərində buludlar yaradır, sonra isə onlar genişlənir və həcmcə böyüyürlər. Onun iradəsi ilə onlar müxtəlif formalar alır. Sonra nəhəng buludlar parça-parça olur və bir-birinin üstündə yerləşir və sonra sıx və qalın yağış buludlarına çevrilir və onların yarıqlarından yağış damcıları düşməyə başlayır. Bu damcılar çox kiçik olur, yerə bir-bir düşür, çünki əks təqdirdə onlar yer üzündə bütün canlılara zərər vurardılar. Beləcə yağışlar yerə yağır və insanlar birlikdə buna sevinirlər. Bu da ona dəlalət edir ki, insanlar Allahın mərhəmətinə necə də güclü möhtacdırlar.",{"from":329,"to":329,"text":1080},"Şiddətli yağışdan sonra torpaq dirçəlməyə və qabarmaya başlayır, sonra isə onun üstündə ən qəribə bitki ciftləri gül açmağa başlayır. Cansız torpağı canlandırmağa qadir olan Rəbb ölmüş insanları da həyata qaytarmağı mütləq bacaracaqdır, çünki Onun üçün mümkün olmayan bir şey yoxdur! O fövqəlqüdrətlidir, amma əksər insanların təfəkkürü belə bir şeyi təsəvvür etmək gücündə deyildir.",{"from":334,"to":334,"text":1082},"Fövqəluca insan qəlbinə xas olan məziyyətlərdən xəbər verir. İnsanlar Allahın qupquru torpağı necə canlandırmasının və Öz mərhəmətini yaymasının şahididirlər. Lakin Fövqəluca Allah onların əkinlərinə və sahələrinə külək göndərib, məhsullarını məhv edən kimi, onlar özlərinə əvvəllər nazil edilmiş nemətləri unudurlar və Rəbbə şükür etməkdən boyun qaçırırlar.",{"from":99,"to":99,"text":1084},"Ey Muhəmməd! Nə ölülər, nə də karlar sənin nəsihətlərindən və moizələrindən faydalana bilməzlər. Sənin nəsihətlərinə qulaq asmaqda onlara mane olan çox şeylər vardır və eyni şey səndən üz döndərənlərə də aiddir.",{"from":285,"to":285,"text":1086},"Korlar işığı görə bilməzlər, çünki onlar görmək qabiliyyətindən məhrumdurlar. Allahın doğru yol Təliminin nurunu yalnız nəsihətlərə qulaq asan, öz Rəbbinin ayələrinə bütün varlığı ilə iman gətirən və Onun hökmlərinə tabe olan möminlər görə bilərlər. Onlar Allaha həmişə mütidirlər, çünki Rəbbin hər hansı dəlilinə iman gətirməyə və istənilən hökmünü gücü çatdığı qədər yerinə yetirməyə hazırdırlar.",{"from":235,"to":235,"text":1088},"Fövqəluca Özünün kamil elmindən, hüdudsuz hakimiyyətindən və qüsursuz müdrikliyindən xəbər verir. O (Pak və Müqəddəs Olan), insanı tam gücsüz – zəif yaratmışdır və bu onun ilk inkişaf mərhələsinə aiddir. Hər bir insan öncə kiçicik bir damla idi ki, sonra zəliyəbənzər bir qan laxtasına çevrilmişdir. Sonra bu laxta kiçik bir çeynənmiş ət parçasına dönmüşdür. Nəhayət, rüşeym ana bətnində canlı döl olur. Sonra isə insan dünyaya gəlir və həyatının ilk aylarında tamamilə köməksiz qalır. O, fiziki gücdən və bir çox digər bacarıqlardan məhrumdur, lakin Allah tədricən ona güc əta edir və ona müxtəlif qabiliyyətlər verir. İllər keçdikcə, insan gəncləşir, qüvvətlənir, boy-buxunlu olur və gözə çarpan imkanlar əldə edir. Lakin illər ötür və o ahıllaşır və onda onun bədəni zəifləyir, başı isə ağarır.\n\nAllah Öz müdrikliyi sayəsində istədiyi hər şeyi xəlq edir və ilahi hikməti tələb edir ki, insan, gücünün hər tərəfdən zəifliklə əhatə edildiyinə əmin olsun. İnsanın qüsurları çoxdur və əgər Allahın yardımı olmasaydı, o, heç vaxt güc və qüdrətə nail ola bilməzdi. Əgər onun gücü saatbasaat yalnız artsaydı, onda bu onu həddini aşmağa və zalımlığa məcbur edərdi. Allahın qulları dərk etməlidirlər ki, Rəbbin fövqəlqüdrəti əbədiyyət boyu kamil olaraq qalmaqdadır. O (Pak və Müqəddəs Olan), bütün varlığı yaradır, məxluqlarını idarə edir və heç vaxt yorğunluq və zəiflik hiss etmir.",{"from":355,"to":355,"text":1090},"Fövqəluca Qiyamət gününün tezliklə başlayacağını və günahkarların Onun qarşısında and içərək yer üzündə bir saatdan az yaşadıqlarını bildirəcəklərini xəbər verir. Onlar bu minvalla yer üzündə az müddət qalmaları ilə öz kafirliklərinə haqq qazandırmağa cəhd göstərəcəklər. Lakin onların sözləri yalan və əsassız olacaqdır. Onlar yer üzündə yaşadıqları zaman gerçəkliyi təhrif edir, yalan uydurur və elçilərin təbliğ etdikləri haqqı inkar edirdilər. Axirət həyatında isə onlar heç bir şübhə doğurmayan gerçəkliyi inkar edəcəklər və iddia edəcəklər ki, yer üzündə çox qısa bir müddət ərzində yaşamışlar. Bu, onların pozğun əxlaqa malik olmalarını və hər bir insanın dünyadan ayrıldığı vaxtda olduğu vəziyyətdə dirildiləcəyini təsdiq edir.",{"from":362,"to":362,"text":1092},"Siz Allahın qədərinizə yazdığı həyatı yaşadınız. Bu kifayət edərdi ki, hər arzu edən fikirləşsin və düşünsün. Lakin Qiyamət günü başladı və indi siz belə bir dəhşətli vəziyyət içindəsiniz. Siz fikirləşmirdiniz ki, belə bir gün gələcək və onu inkar edirdiniz. Siz həmçinin dünya həyatının peşmançılıq və tövbə etmək üçün verilmiş möhlət olduğunu da inkar edirdiniz. Nadanlıq sizin şüarınız idi və o sizdə kafirlik doğurdu və sizi əbədi ziyana uğratdı.\n\nAllahın iki gözəl məziyyətlə: gerçək elm və imanla iltifatını göstərdiyi insanlar belə deyəcəklər. Bunlar insandan haqqa üstünlük verməyi tələb edir. Onlar haqdan agah idilər və ona üstünlük verirdilər, onların sözləri də əməlləri ilə düz gəlirdi. Məhz buna görə onların sözləri doğru olacaqdır.",{"from":369,"to":369,"text":1094},"Əgər onlar yalan danışmağa və bilməməzlikləri ilə bəraət qazanmağa cəhd göstərsələr, onda onların əleyhinə, Allahın elm və iman bəxş etdiyi insanlar və habelə onların dəriləri, əlləri və ayaqları şahidlik edəcək. Əgər onlar bağışlanma və bir daha kafirliyə və günahlara heç vaxt qayıtmamaq şərti ilə dünya həyatına qayıtmaq imkanı haqqında yalvarsalar, onlara belə imkan verilməyəcək, çünki peşmançılıq və üzr istəmək artıq çox gec olacaqdır.",{"from":375,"to":375,"text":1096},"Quranın hikmətli məsəlləri Allahın mərhəməti və xeyirxahlığını təsdiq edir. Allah Öz məxluqlarının qayğısını çəkir və onlara ən kamil üsullarla təlim keçir. Bu hikmətli məsəllərin sayəsində insanlar haqqı tanıyır, baş verən hadisələrin mahiyyətini dərk edir və ya bilməməzliyə görə bəraət qazanmaq imkanından məhrum edilirlər. Bu, Fövqəluca Allahın Öz Kitabında çəkdiyi bütün məsəllərə aiddir. Onlar mücərrəd anlayışların mənasını, insanın hissiyyat orqanları vasitəsilə qavraya bildiyi şeylərlə müqayisə etmək yolu ilə aydınlaşdırır və həmçinin insanları gələcəkdə gözləyən hadisələri aydın təsəvvür etməyə kömək göstərir. Belə hikmətli məsəllərə aid olanlardan biri – Qiyamət günü günahkarları gözləyən qismət haqqında hekayətdir. Onlar, bağışlanma və tövbə etmək haqqında xahişləri qəbul edilmədiyindən tam ümidsizliyə düşəcəklər. Lakin buna baxmayaraq, onlar öz dünyəvi yaşayışlarında özbaşınalığı davam etdirir və açıq-aydın haqdan inadkarcasına üz döndərirlər. Bu onların kafirliyinə və tərbiyəsizliyinə dəlalət edir. Həqiqətən, onların ürəkləri möhürlənmişdir və nadanlıqlarının həddi-hüdudu yoxdur. Buna görə, sonra Fövqəluca belə buyurur:",{"from":298,"to":298,"text":1098},"Yaxşılıq onların ürəklərinə girə bilmir və onlar da şeylərin əsil mahiyyətini anlamaq qabiliyyətinə malik deyillər, çünki haqqı – yalan, yalanı isə haqq sayırlar.",{"from":209,"to":209,"text":1100},"Ey Muhəmməd! Öz vəzifələrini səbirlə yerinə yetir, insanları Allaha iman gətirməyə çağır və əgər onlar səndən hətta üz döndərsələr də, sən bu yoldan dönmə. Allahın vədi əsil həqiqətdir və şübhə doğurmur və bu şərtlər sənə layiqincə səbirli olmağa kömək göstərəcəkdir. İnsan zəhmətinin hədər getməyəcəyinə və ona ən mükəmməl mükafat gətirəcəyinə qəti əmin olduqda, onda o, bütün sınaqlardan asanlıqla keçir və bütün çətinlikləri arxada qoyur. Hətta ən çətin işlər ona asan və kiçik görünür. İnsanın imanı zəif və etiqadı qətilikdən məhrum olduqda, onda onun səbri tükənir, fikirləri isə qüsurlu olur. Sən belə insanlardan çəkinməlisən, çünki əks təqdirdə sən yüngülməcaz adama çevrilərsən, Allahın hökmlərinə və haramlarına layiqincə riayət edə bilməzsən. İnsanın nəfsinə xas olan istəklər isə düşmənlərinə kömək göstərəcək və səni onlarla razılaşmaya sövq edəcəkdir. Bütün bu deyilənlərdən aydın olur ki, qəti iman və sağlam düşüncə sahibi olan möminlər həmişə layiqincə səbirlilik göstərirlər, halbuki qəti imandan məhrum olan kəmetiqadlar həm zəif ağıl sahibləridir, həm də buna qadir deyillər. Birinciləri meyvənin yumşaq əti, ikinciləri isə - qabığı ilə müqayisə etmək olar. Ey Allah, Sən bizi sonuncudan saxla!\n\n[1] Ərəb dilində dünyanın ən alçaq (çökək) yeri “ədnə əl-ardı” (اَدْنَى الْاَرْضِ) kimi ifadə edilmişdir. Amma yaxın vaxtlaradək ifadənin əsil Quran mənasını tam anlamına varmayan mütərcimlər onu “yaxın yer” mənasında çevirirdilər. Lakin çökək, yəni dəniz səviyyəsindən xeyli aşağı bir ərazi ilə bağlı bu ifadə özündə son dərəcə mühüm məsələləri əks etdirdiyi üçün kiçik bir izah verməyi lazım bildim. Belə ki, Bizans imperiyasının 7-ci əsrdə Fars imperiyasına məğlub olduğu region Suriya, Fələstin və indiki İordaniya torpaqlarının kəsişdiyi bölgədə yerləşən Lut gölü (“Ölü dəniz”) hövzəsidir. Dəniz səviyyəsindən 400 metrə qədər aşağıda olan Lut gölü əhatəsi Yer kürəsinin ən çökək nöqtəsidir. Romalıların yaxın gələcəkdə qələbə çalacağını ifadə edərək, o zaman heç kimin ağlına belə gətirə bilməyəcəyi gələcəkdən belə bir xəbər verməsi Quranın möcüzələrindən biri idi. Bu coğrafi məlumatlar elmin və texnikanın inkişafı nəticəsində bəşəriyyətə yalnız iyirminci əsrdə bəlli olmuşdur (Bax: “Quran heç tükənməyən möcüzə, səh. 258). F.S.\n\n[2] Ərəb dilində “bıdı sinin” (بِضْعِ سِنينَ) söz birləşməsi üç ilə doqquz arasındakı sayı da ifadə edir (Bax: “Quran heç tükənməyən möcüzə”, səh. 256). F.S.\n\n2) Azərbaycan dilinin izahlı lüğətində (II c. s. 161): “əzəldən” sözünün mənaları belə veilmişdir: lap əvvəldən, ilk vaxtdan, ibtidadan. Bu mənalar ayədəki ərəb sözünə (يَبْدَٶُا) nisbətən daha yaxındır. F.S."]