[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-40-alikhan":694,"$f9h8hO42rPJOoZ2YMAGAWZ7oKuAQqZn2eNkrc0jTdyGI":1067},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":952},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874,877,880,883,886,889,892,895,898,901,904,907,910,913,916,919,922,925,928,931,934,937,940,943,946,949],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ حمٓ","Ha. Mim.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"تَنزِيلُ ٱلْكِتَٰبِ مِنَ ٱللَّهِ ٱلْعَزِيزِ ٱلْعَلِيمِ","Bu Kitab Qüdrətli, Müdrik Allah tərəfindən nazil edilmişdir.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"غَافِرِ ٱلذَّنۢبِ وَقَابِلِ ٱلتَّوْبِ شَدِيدِ ٱلْعِقَابِ ذِى ٱلطَّوْلِ ۖ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ إِلَيْهِ ٱلْمَصِيرُ","Bu, günahları Bağışlayan, tövbələri qəbul edən, cəzası şiddətli olan lütf sahibindəndir! Ondan başqa məbud yoxdur. Dönüş də Onadır.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"مَا يُجَٰدِلُ فِىٓ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ إِلَّا ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فَلَا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبُهُمْ فِى ٱلْبِلَٰدِ","Allahın ayələri barəsində yalnız kafirlər mübahisə edərlər. Onların şəhərlərdə gəzib-dolaşmaları səni aldatmasın.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍۢ وَٱلْأَحْزَابُ مِنۢ بَعْدِهِمْ ۖ وَهَمَّتْ كُلُّ أُمَّةٍۭ بِرَسُولِهِمْ لِيَأْخُذُوهُ ۖ وَجَٰدَلُوا۟ بِٱلْبَٰطِلِ لِيُدْحِضُوا۟ بِهِ ٱلْحَقَّ فَأَخَذْتُهُمْ ۖ فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ","Onlardan əvvəl Nuhun xalqı və sonrakı əlbir dəstələr də elçiləri yalançı saydılar. Hər ümmət öz elçilərini yaxalamağa qəsd edirdi. Onlar həqiqətin yalan olduğunu sübuta yetirmək üçün batil sözlərlə mübahisə aparırdılar. Mən də onları yaxaladım. Bir görəydin Mənim cəzam necə oldu!",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"وَكَذَٰلِكَ حَقَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ عَلَى ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَنَّهُمْ أَصْحَٰبُ ٱلنَّارِ","Kafirlərin od sakinləri olacağı barədə Rəbbinin Sözü beləcə həqiqətə çevrildi.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"ٱلَّذِينَ يَحْمِلُونَ ٱلْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُۥ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِۦ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَىْءٍۢ رَّحْمَةًۭ وَعِلْمًۭا فَٱغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا۟ وَٱتَّبَعُوا۟ سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ ٱلْجَحِيمِ","Ərşi daşıyanlar və onun ətrafındakılar öz Rəbbinə həmd edərək onu tərifləyir, Ona iman gətirir və möminlər üçün də bağışlanma diləyirlər: “Ey Rəbbimiz! Sən mərhəmətin və elminlə hər şeyi əhatə edirsən. Tövbə edib Sənin yolunla gedənləri bağışla, onları Cəhənnəm əzabından xilas et!",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّٰتِ عَدْنٍ ٱلَّتِى وَعَدتَّهُمْ وَمَن صَلَحَ مِنْ ءَابَآئِهِمْ وَأَزْوَٰجِهِمْ وَذُرِّيَّٰتِهِمْ ۚ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ","Ey Rəbbimiz! Onları da, onların atalarından, zövcələrindən və nəsillərindən olan əməlisalehləri də onlara vəd etdiyin Ədn bağlarına daxil et. Həqiqətən, Sən Qüdrətlisən, Müdriksən.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"وَقِهِمُ ٱلسَّيِّـَٔاتِ ۚ وَمَن تَقِ ٱلسَّيِّـَٔاتِ يَوْمَئِذٍۢ فَقَدْ رَحِمْتَهُۥ ۚ وَذَٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ","Onları günahlarının cəzasını çəkməkdən azad et. O gün Sən kimi günahlarının cəzasını çəkməkdən azad etsən, ona rəhm etmiş olarsan. Məhz bu, böyük uğurdur”.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ يُنَادَوْنَ لَمَقْتُ ٱللَّهِ أَكْبَرُ مِن مَّقْتِكُمْ أَنفُسَكُمْ إِذْ تُدْعَوْنَ إِلَى ٱلْإِيمَٰنِ فَتَكْفُرُونَ","Kafirlərə belə xitab olunacaq: “Siz imana dəvət olunarkən küfrünüzdə israr etdiyiniz zaman Allahın sizə olan nifrəti indi sizin özünüzə olan nifrətinizdən daha böyük idi”.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"قَالُوا۟ رَبَّنَآ أَمَتَّنَا ٱثْنَتَيْنِ وَأَحْيَيْتَنَا ٱثْنَتَيْنِ فَٱعْتَرَفْنَا بِذُنُوبِنَا فَهَلْ إِلَىٰ خُرُوجٍۢ مِّن سَبِيلٍۢ","Onlar deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Sən bizi iki dəfə öldürüb, iki dəfə diriltdin. Biz öz günahlarımızı etiraf etdik. Oddan çıxmağa bir yol varmı?”",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"ذَٰلِكُم بِأَنَّهُۥٓ إِذَا دُعِىَ ٱللَّهُ وَحْدَهُۥ كَفَرْتُمْ ۖ وَإِن يُشْرَكْ بِهِۦ تُؤْمِنُوا۟ ۚ فَٱلْحُكْمُ لِلَّهِ ٱلْعَلِىِّ ٱلْكَبِيرِ","Onlara deyiləcək: “Bu ona görədir ki, bir olan Allah çağırıldığı zaman siz inkar edirdiniz. Ona şərik qoşulduqda isə inanırdınız. Artıq hökm Uca və Böyük Allahındır”.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"هُوَ ٱلَّذِى يُرِيكُمْ ءَايَٰتِهِۦ وَيُنَزِّلُ لَكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ رِزْقًۭا ۚ وَمَا يَتَذَكَّرُ إِلَّا مَن يُنِيبُ","Sizə Öz dəlillərini göstərən və göydən ruzi nazil edən məhz Odur. Bundan ancaq Allaha üz tutanlar ibrət alarlar!",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"فَٱدْعُوا۟ ٱللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ ٱلْكَٰفِرُونَ","Kafirlərin xoşuna gəlməsə də, dini məhz Allaha aid sayıb, Ona dua edin!",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"رَفِيعُ ٱلدَّرَجَٰتِ ذُو ٱلْعَرْشِ يُلْقِى ٱلرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِۦ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِۦ لِيُنذِرَ يَوْمَ ٱلتَّلَاقِ","Ən yüksək dərəcələrin və Ərşin sahibi Odur. O Öz əmri ilə vəhyi qullarından istədiyinə nazil edir ki, o, insanları Görüş günü ilə qorxutsun.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"يَوْمَ هُم بَٰرِزُونَ ۖ لَا يَخْفَىٰ عَلَى ٱللَّهِ مِنْهُمْ شَىْءٌۭ ۚ لِّمَنِ ٱلْمُلْكُ ٱلْيَوْمَ ۖ لِلَّهِ ٱلْوَٰحِدِ ٱلْقَهَّارِ","O gün insanlar yer üzünə çıxacaq və onların heç bir şeyi Allahdan gizli qalmayacaqdır. Allah deyəcək: “Bu gün hökm kimə məxsusdur? Tək olan, hər şeyə Qalib Gələn Allaha!”",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"ٱلْيَوْمَ تُجْزَىٰ كُلُّ نَفْسٍۭ بِمَا كَسَبَتْ ۚ لَا ظُلْمَ ٱلْيَوْمَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلْحِسَابِ","Bu gün hər kəsə qazandığının əvəzi veriləcəkdir. Bu gün haqsızlıq olmaz. Şübhəsiz ki, Allah tez haqq-hesab çəkəndir.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"وَأَنذِرْهُمْ يَوْمَ ٱلْءَازِفَةِ إِذِ ٱلْقُلُوبُ لَدَى ٱلْحَنَاجِرِ كَٰظِمِينَ ۚ مَا لِلظَّٰلِمِينَ مِنْ حَمِيمٍۢ وَلَا شَفِيعٍۢ يُطَاعُ","Onları ürəklərin xirtdəyə çatacağı, özləri də qəm-qüssə içində olacaqları Yaxınlaşan günlə qorxut. O gün zalımların nə bir yaxın dostu, nə də sözü keçən bir şəfaətçisi olar.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"يَعْلَمُ خَآئِنَةَ ٱلْأَعْيُنِ وَمَا تُخْفِى ٱلصُّدُورُ","Allah gözlərin xaincəsinə baxışını və kökslərin nələr gizlətdiyini bilir.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"وَٱللَّهُ يَقْضِى بِٱلْحَقِّ ۖ وَٱلَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِهِۦ لَا يَقْضُونَ بِشَىْءٍ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ","Allah ədalətlə hökm verər. Ondan başqa yalvardıqları bütlər isə heç bir şeyə hökm verə bilməzlər. Şübhəsiz ki, Allah Eşidəndir, Görəndir!",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"۞ أَوَلَمْ يَسِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَيَنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ كَانُوا۟ مِن قَبْلِهِمْ ۚ كَانُوا۟ هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةًۭ وَءَاثَارًۭا فِى ٱلْأَرْضِ فَأَخَذَهُمُ ٱللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَمَا كَانَ لَهُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن وَاقٍۢ","Məgər onlar yer üzündə gəzib-dolaşıb özlərindən əvvəlkilərin aqibətinin necə olduğunu görmədilərmi? Onlar bunlardan daha qüvvətli idilər və yer üzündə daha çox iz qoymuşdular. Allah onları günahlarına görə əzabla yaxaladı və onları Allahdan qoruyan olmadı.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانَت تَّأْتِيهِمْ رُسُلُهُم بِٱلْبَيِّنَٰتِ فَكَفَرُوا۟ فَأَخَذَهُمُ ٱللَّهُ ۚ إِنَّهُۥ قَوِىٌّۭ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ","Bu ona görə idi ki, elçiləri onlara açıq-aydın dəlillər gətirdikləri halda, onlar inkar edirdilər. Buna görə də Allah onları əzabla yaxaladı. Həqiqətən, O, Qüvvətlidir, cəzası da şiddətlidir.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَىٰ بِـَٔايَٰتِنَا وَسُلْطَٰنٍۢ مُّبِينٍ","Biz Musanı möcüzələrimizlə və aşkar bir dəlillə göndərdik –",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"إِلَىٰ فِرْعَوْنَ وَهَٰمَٰنَ وَقَٰرُونَ فَقَالُوا۟ سَٰحِرٌۭ كَذَّابٌۭ","Fironun, Hamanın və Qarunun yanına. Onlar isə: “Bu, yalançı bir sehrbazdır!”– dedilər.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"فَلَمَّا جَآءَهُم بِٱلْحَقِّ مِنْ عِندِنَا قَالُوا۟ ٱقْتُلُوٓا۟ أَبْنَآءَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ وَٱسْتَحْيُوا۟ نِسَآءَهُمْ ۚ وَمَا كَيْدُ ٱلْكَٰفِرِينَ إِلَّا فِى ضَلَٰلٍۢ","Musa onlara Bizim dərgahımızdan həqiqəti bəyan etdikdə onlar dedilər: “Onunla birlikdə iman gətirənlərin oğullarını öldürün, qadınlarını isə sağ buraxın!” Amma bilin ki, kafirlərin hiyləsi boşa çıxar.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"وَقَالَ فِرْعَوْنُ ذَرُونِىٓ أَقْتُلْ مُوسَىٰ وَلْيَدْعُ رَبَّهُۥٓ ۖ إِنِّىٓ أَخَافُ أَن يُبَدِّلَ دِينَكُمْ أَوْ أَن يُظْهِرَ فِى ٱلْأَرْضِ ٱلْفَسَادَ","Firon dedi: “Buraxın məni Musanı öldürüm! Qoy o da Rəbbinə yalvarsın. Çünki mən onun sizin dininizi dəyişdirəcəyindən, yaxud yer üzündə fəsad törədəcəyindən qorxuram”.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"وَقَالَ مُوسَىٰٓ إِنِّى عُذْتُ بِرَبِّى وَرَبِّكُم مِّن كُلِّ مُتَكَبِّرٍۢ لَّا يُؤْمِنُ بِيَوْمِ ٱلْحِسَابِ","Musa dedi: “Mən Hesablaşma gününə inanmayan hər bir təkəbbürlüdən həm mənim Rəbbim, həm də sizin Rəbbiniz olan Allaha sığınıram!”",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"وَقَالَ رَجُلٌۭ مُّؤْمِنٌۭ مِّنْ ءَالِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إِيمَٰنَهُۥٓ أَتَقْتُلُونَ رَجُلًا أَن يَقُولَ رَبِّىَ ٱللَّهُ وَقَدْ جَآءَكُم بِٱلْبَيِّنَٰتِ مِن رَّبِّكُمْ ۖ وَإِن يَكُ كَٰذِبًۭا فَعَلَيْهِ كَذِبُهُۥ ۖ وَإِن يَكُ صَادِقًۭا يُصِبْكُم بَعْضُ ٱلَّذِى يَعِدُكُمْ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهْدِى مَنْ هُوَ مُسْرِفٌۭ كَذَّابٌۭ","Firon ailəsindən olub imanını gizlədən mömin bir kişi dedi: “Siz bir adamı: “Rəbbim Allahdır!”– dediyinə görə öldürəcəksinizmi? Halbuki o, Rəbbinizdən sizə açıq-aydın dəlillər gətirdi. Əgər o, yalan danışırsa, onun yalanı ancaq öz əleyhinədir. Yox, əgər doğru danışırsa, onun vəd etdiyinin bəzisi sizə toxunar. Həqiqətən, Allah həddi aşanı, yalançını doğru yola yönəltməz.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"يَٰقَوْمِ لَكُمُ ٱلْمُلْكُ ٱلْيَوْمَ ظَٰهِرِينَ فِى ٱلْأَرْضِ فَمَن يَنصُرُنَا مِنۢ بَأْسِ ٱللَّهِ إِن جَآءَنَا ۚ قَالَ فِرْعَوْنُ مَآ أُرِيكُمْ إِلَّا مَآ أَرَىٰ وَمَآ أَهْدِيكُمْ إِلَّا سَبِيلَ ٱلرَّشَادِ","Ey xalqım! Bu gün yer üzündə hakim şəxslər kimi hökmranlıq sizin əlinizdədir. Əgər Allahın əzabı bizə gəlsə, bizi ondan kim qoruya bilər?” Firon dedi: “Mən sizə ancaq öz düşündüyümü bildirirəm, mən sizə ancaq doğru yolu göstərirəm”.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"وَقَالَ ٱلَّذِىٓ ءَامَنَ يَٰقَوْمِ إِنِّىٓ أَخَافُ عَلَيْكُم مِّثْلَ يَوْمِ ٱلْأَحْزَابِ","Mömin kişi dedi: “Ey xalqım! Mən sizə, əlbir dəstələrin başına gəlmiş dəhşətli günün bənzərinin sizin də başınıza gəlməsindən qorxuram.",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"مِثْلَ دَأْبِ قَوْمِ نُوحٍۢ وَعَادٍۢ وَثَمُودَ وَٱلَّذِينَ مِنۢ بَعْدِهِمْ ۚ وَمَا ٱللَّهُ يُرِيدُ ظُلْمًۭا لِّلْعِبَادِ","Nuhun qövmünə, Ad və Səmud tayfalarına və onlardan sonra gələnlərə bənzər bəlanın gəlməsindən qorxuram. Allah bəndələrə zülm olunmasını istəməz.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"وَيَٰقَوْمِ إِنِّىٓ أَخَافُ عَلَيْكُمْ يَوْمَ ٱلتَّنَادِ","Ey xalqım! Mən başınıza gələcək fəryad qoparacağınız gündən qorxuram.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ مَا لَكُم مِّنَ ٱللَّهِ مِنْ عَاصِمٍۢ ۗ وَمَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِنْ هَادٍۢ","Geriyə dönüb qaçacağınız gün sizi Allahdan qoruyan tapılmaz. Allahın azğınlığa saldığı kimsəyə isə yol göstərən olmaz”.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"وَلَقَدْ جَآءَكُمْ يُوسُفُ مِن قَبْلُ بِٱلْبَيِّنَٰتِ فَمَا زِلْتُمْ فِى شَكٍّۢ مِّمَّا جَآءَكُم بِهِۦ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا هَلَكَ قُلْتُمْ لَن يَبْعَثَ ٱللَّهُ مِنۢ بَعْدِهِۦ رَسُولًۭا ۚ كَذَٰلِكَ يُضِلُّ ٱللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌۭ مُّرْتَابٌ","Daha öncə Yusuf sizə açıq-aydın dəlillər gətirmişdi. Siz onun gətirdiklərinə şəkk etməkdə davam edirdiniz. Nəhayət, o, vəfat etdikdə dediniz: “Allah ondan sonra elçi göndərməyəcəkdir!” Allah həddi aşan, şübhə edən kimsəni beləcə azğınlığa salar.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"ٱلَّذِينَ يُجَٰدِلُونَ فِىٓ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَٰنٍ أَتَىٰهُمْ ۖ كَبُرَ مَقْتًا عِندَ ٱللَّهِ وَعِندَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ۚ كَذَٰلِكَ يَطْبَعُ ٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍۢ جَبَّارٍۢ","Özlərinə bir dəlil gəlmədən Allahın ayələri barəsində mübahisə edənlər həm Allah yanında, həm də iman gətirənlərin yanında ancaq böyük bir nifrət artırır. Allah hər bir təkəbbürlü zülmkarın qəlbini belə möhürləyir.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَٰهَٰمَٰنُ ٱبْنِ لِى صَرْحًۭا لَّعَلِّىٓ أَبْلُغُ ٱلْأَسْبَٰبَ","Firon dedi: “Ey Haman! Mənim üçün bir uca qala tik ki, bəlkə yollara çatım –",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"أَسْبَٰبَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ فَأَطَّلِعَ إِلَىٰٓ إِلَٰهِ مُوسَىٰ وَإِنِّى لَأَظُنُّهُۥ كَٰذِبًۭا ۚ وَكَذَٰلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوٓءُ عَمَلِهِۦ وَصُدَّ عَنِ ٱلسَّبِيلِ ۚ وَمَا كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلَّا فِى تَبَابٍۢ","göylərin yollarına çatım və Musanın məbudunu görüm. Həqiqətən, mən onu yalançı sayıram!” Firona pis əməli beləcə gözəl göstərildi və o, yoldan çıxarıldı. Fironun hiyləsi uğursuz oldu.",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"وَقَالَ ٱلَّذِىٓ ءَامَنَ يَٰقَوْمِ ٱتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ ٱلرَّشَادِ","O mömin kişi dedi: “Ey qövmüm! Mənim ardımca gəlin, sizi doğru yola çıxardım.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"يَٰقَوْمِ إِنَّمَا هَٰذِهِ ٱلْحَيَوٰةُ ٱلدُّنْيَا مَتَٰعٌۭ وَإِنَّ ٱلْءَاخِرَةَ هِىَ دَارُ ٱلْقَرَارِ","Ey qövmüm! Bu dünya həyatı ancaq fani bir zövqdür, axirət isə qərar tutacağınız yurddur.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةًۭ فَلَا يُجْزَىٰٓ إِلَّا مِثْلَهَا ۖ وَمَنْ عَمِلَ صَٰلِحًۭا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌۭ فَأُو۟لَٰٓئِكَ يَدْخُلُونَ ٱلْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍۢ","Kim pis bir iş tutsa, o ancaq işinin həddi qədər cəza alar. Mömin olmaqla bərabər, yaxşı iş görən kişilər və qadınlar Cənnətə daxil olub orada hesabsız ruziyə nail olarlar.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"۞ وَيَٰقَوْمِ مَا لِىٓ أَدْعُوكُمْ إِلَى ٱلنَّجَوٰةِ وَتَدْعُونَنِىٓ إِلَى ٱلنَّارِ","Ey qövmüm! Nə üçün mən sizi nicat tapmağa çağırıram, siz isə məni oda çağırırsınız?",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"تَدْعُونَنِى لِأَكْفُرَ بِٱللَّهِ وَأُشْرِكَ بِهِۦ مَا لَيْسَ لِى بِهِۦ عِلْمٌۭ وَأَنَا۠ أَدْعُوكُمْ إِلَى ٱلْعَزِيزِ ٱلْغَفَّٰرِ","Siz məni Allahı inkar etməyə, bilmədiyim bir şeyi Ona şərik qoşmağa çağırırsınız, mən isə sizi Qüdrətli və Bağışlayan Allaha çağırıram.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"لَا جَرَمَ أَنَّمَا تَدْعُونَنِىٓ إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُۥ دَعْوَةٌۭ فِى ٱلدُّنْيَا وَلَا فِى ٱلْءَاخِرَةِ وَأَنَّ مَرَدَّنَآ إِلَى ٱللَّهِ وَأَنَّ ٱلْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحَٰبُ ٱلنَّارِ","Heç şübhəsiz ki, sizin məni çağırdıqlarınızın nə dünyada, nə də axirətdə çağırılmağa haqqı yoxdur. Bizim dönüşümüz Allahadır. Həddi aşanlar isə od sakinləridirlər.",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"فَسَتَذْكُرُونَ مَآ أَقُولُ لَكُمْ ۚ وَأُفَوِّضُ أَمْرِىٓ إِلَى ٱللَّهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ بَصِيرٌۢ بِٱلْعِبَادِ","Sizə dediklərimi mütləq xatırlayacaqsınız. Mən öz işimi Allaha həvalə edirəm. Həqiqətən, Allah qullarını görür”.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"فَوَقَىٰهُ ٱللَّهُ سَيِّـَٔاتِ مَا مَكَرُوا۟ ۖ وَحَاقَ بِـَٔالِ فِرْعَوْنَ سُوٓءُ ٱلْعَذَابِ","Allah Musanı onların qurduğu hiylələrin şərindən qorudu. Firon nəslini isə dəhşətli əzab bürüdü.",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"ٱلنَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا غُدُوًّۭا وَعَشِيًّۭا ۖ وَيَوْمَ تَقُومُ ٱلسَّاعَةُ أَدْخِلُوٓا۟ ءَالَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ ٱلْعَذَابِ","Onları səhər və axşamüstü oda salırlar. O Saat gələcəyi gün isə; Firon nəslini ən şiddətli əzaba salın!",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"وَإِذْ يَتَحَآجُّونَ فِى ٱلنَّارِ فَيَقُولُ ٱلضُّعَفَٰٓؤُا۟ لِلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوٓا۟ إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًۭا فَهَلْ أَنتُم مُّغْنُونَ عَنَّا نَصِيبًۭا مِّنَ ٱلنَّارِ","O zaman onlar odda bir-birilə höcətləşəcəklər. Zəiflər təkəbbür göstərənlərə: “Biz sizin ardınızca gedirdik. İndi siz odun bir hissəsindən bizi qurtara bilərsinizmi?”– deyəcəklər.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"قَالَ ٱلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوٓا۟ إِنَّا كُلٌّۭ فِيهَآ إِنَّ ٱللَّهَ قَدْ حَكَمَ بَيْنَ ٱلْعِبَادِ","Təkəbbür göstərənlər: “Hamımız bunun içindəyik. Artıq Allah qullar arasında hökmünü vermişdir”– deyəcəklər.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"وَقَالَ ٱلَّذِينَ فِى ٱلنَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ٱدْعُوا۟ رَبَّكُمْ يُخَفِّفْ عَنَّا يَوْمًۭا مِّنَ ٱلْعَذَابِ","Odda olanlar Cəhənnəm gözətçilərinə deyəcəklər: “Rəbbinizə yalvarın ki, heç olmasa, bircə gün əzabımızı yüngülləşdirsin!”",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"قَالُوٓا۟ أَوَلَمْ تَكُ تَأْتِيكُمْ رُسُلُكُم بِٱلْبَيِّنَٰتِ ۖ قَالُوا۟ بَلَىٰ ۚ قَالُوا۟ فَٱدْعُوا۟ ۗ وَمَا دُعَٰٓؤُا۟ ٱلْكَٰفِرِينَ إِلَّا فِى ضَلَٰلٍ","Mələklər deyəcəklər: “Məgər elçiləriniz açıq-aydın dəlillər gətirməmişdilər?” Onlar: “Əlbəttə gətirmişdilər!”– deyəcəklər. Mələklər də: “Elə isə özünüz yalvarın!”– deyəcəklər. Kafirlərin yalvarması isə boş şeydir.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"إِنَّا لَنَنصُرُ رُسُلَنَا وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَيَوْمَ يَقُومُ ٱلْأَشْهَٰدُ","Şübhəsiz ki, Biz Öz elçilərimizə və möminlərə həm dünya həyatında, həm də şahidlərin şəhadət verəcəyi gün yardım edəcəyik.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"يَوْمَ لَا يَنفَعُ ٱلظَّٰلِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ ۖ وَلَهُمُ ٱللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوٓءُ ٱلدَّارِ","O gün zalımlara üzr diləmələri heç bir fayda verməyəcəkdir. Onları həm lənət, həm də pis yurd gözləyir.",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا مُوسَى ٱلْهُدَىٰ وَأَوْرَثْنَا بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ ٱلْكِتَٰبَ","Biz Musaya doğru yolu göstərən rəhbər verdik və İsrail oğullarını Kitaba varis etdik –",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"هُدًۭى وَذِكْرَىٰ لِأُو۟لِى ٱلْأَلْبَٰبِ","ağıl sahiblərinə doğru yol göstəricisi və öyüd-nəsihət kimi.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"فَٱصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ ٱللَّهِ حَقٌّۭ وَٱسْتَغْفِرْ لِذَنۢبِكَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِٱلْعَشِىِّ وَٱلْإِبْكَٰرِ","Səbir et! Həqiqətən, Allahın vədi haqdır. Günahının bağışlanmasını dilə, axşamüstü və sübh çağı Rəbbini həmd ilə təriflə.",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"إِنَّ ٱلَّذِينَ يُجَٰدِلُونَ فِىٓ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَٰنٍ أَتَىٰهُمْ ۙ إِن فِى صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌۭ مَّا هُم بِبَٰلِغِيهِ ۚ فَٱسْتَعِذْ بِٱللَّهِ ۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ","Həqiqətən, özlərinə bir dəlil gəlmədən Allahın ayələri barəsində mübahisə edənlərin ürəklərində böyüklük iddiasından başqa bir şey yoxdur. Onlar heç vaxt buna çatmayacaqlar. Sən Allaha sığın! Həqiqətən, O, Eşidəndir, Görəndir.",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"لَخَلْقُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ","Həqiqətən, göylərin və yerin yaradılması insanların yaradılmasından daha böyük şeydir. Lakin insanların çoxu bunu bilmir.",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"وَمَا يَسْتَوِى ٱلْأَعْمَىٰ وَٱلْبَصِيرُ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَلَا ٱلْمُسِىٓءُ ۚ قَلِيلًۭا مَّا تَتَذَكَّرُونَ","Korla görən, iman gətirib yaxşı işlər görənlərlə pislik edənlər eyni deyildir. Necə də az düşünüb daşınırsınız!",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"إِنَّ ٱلسَّاعَةَ لَءَاتِيَةٌۭ لَّا رَيْبَ فِيهَا وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ","O Saat mütləq gələcəkdir, bunda heç bir şübhə yoxdur. Lakin insanların əksəriyyəti buna inanmır.",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"وَقَالَ رَبُّكُمُ ٱدْعُونِىٓ أَسْتَجِبْ لَكُمْ ۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِى سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ","Rəbbiniz dedi: “Mənə dua edin, Mən də sizə cavab verim. Həqiqətən, Mənə ibadət etməyə təkəbbür göstərənlər Cəhənnəmə zəlil olaraq girəcəklər”.",{"number":391,"arabic":878,"translation":879},"ٱللَّهُ ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُمُ ٱلَّيْلَ لِتَسْكُنُوا۟ فِيهِ وَٱلنَّهَارَ مُبْصِرًا ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ","Gecəni rahatlanmanız üçün yaradan, gündüzü ruzi qazanmanız üçün işıqlı edən Allahdır. Allah insanlara qarşı lütfkardır, lakin insanların çoxu şükür etmir.",{"number":349,"arabic":881,"translation":882},"ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمْ خَٰلِقُ كُلِّ شَىْءٍۢ لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ فَأَنَّىٰ تُؤْفَكُونَ","Budur sizin Rəbbiniz, hər şeyin Xaliqi olan Allah! Ondan başqa məbud yoxdur! Siz necə də haqqa qarşı dönük çıxırsınız!",{"number":402,"arabic":884,"translation":885},"كَذَٰلِكَ يُؤْفَكُ ٱلَّذِينَ كَانُوا۟ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ يَجْحَدُونَ","Allahın ayələrini inkar edənlər beləcə dönük çıxırlar.",{"number":167,"arabic":887,"translation":888},"ٱللَّهُ ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُمُ ٱلْأَرْضَ قَرَارًۭا وَٱلسَّمَآءَ بِنَآءًۭ وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ وَرَزَقَكُم مِّنَ ٱلطَّيِّبَٰتِ ۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمْ ۖ فَتَبَارَكَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلْعَٰلَمِينَ","Sizin üçün yeri məskən, göyü də tavan edən, sizə surət verib surətlərinizi gözəl şəklə salan, sizə pak nemətlərdən ruzi verən Allahdır. Budur sizin Rəbbiniz olan Allah. Aləmlərin Rəbbi olan Allah nə qədər xeyirxahdır!",{"number":413,"arabic":890,"translation":891},"هُوَ ٱلْحَىُّ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ فَٱدْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ ۗ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ","O, əbədi Yaşayandır, Ondan başqa məbud yoxdur. Allaha, dini yalnız Ona məxsus edərək, dua edin. Aləmlərin Rəbbi olan Allaha həmd olsun!",{"number":419,"arabic":893,"translation":894},"۞ قُلْ إِنِّى نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ ٱلَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ لَمَّا جَآءَنِىَ ٱلْبَيِّنَٰتُ مِن رَّبِّى وَأُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ","De: “Rəbbimdən mənə açıq-aydın dəlillər gəldiyi zaman sizin Allahdan başqa yalvardıqlarınıza ibadət etmək mənə qadağan edilmiş və mənə aləmlərin Rəbbinə itaət etmək əmr olunmuşdur”.",{"number":425,"arabic":896,"translation":897},"هُوَ ٱلَّذِى خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍۢ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍۢ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍۢ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلًۭا ثُمَّ لِتَبْلُغُوٓا۟ أَشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُوا۟ شُيُوخًۭا ۚ وَمِنكُم مَّن يُتَوَفَّىٰ مِن قَبْلُ ۖ وَلِتَبْلُغُوٓا۟ أَجَلًۭا مُّسَمًّۭى وَلَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ","Sizi torpaqdan, sonra nütfədən, sonra laxtalanmış qandan yaradan, sonra sizi, böyüyüb yetkinlik yaşına çatasınız, daha sonra da qocalasınız deyə uşaq olaraq ana bətnindən çıxardan Odur. Hərçənd ki, içərinizdə qocalmamışdan əvvəl öldürülənlər də var. Bu ona görədir ki, müəyyən olunmuş vaxta yetişəsiniz və bəlkə, düşünüb daşınasınız.",{"number":431,"arabic":899,"translation":900},"هُوَ ٱلَّذِى يُحْىِۦ وَيُمِيتُ ۖ فَإِذَا قَضَىٰٓ أَمْرًۭا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ","Dirildən də, Öldürən də Odur. O, bir şeyin olmasını istədikdə ona ancaq: “Ol”– deyir, o da olur.",{"number":202,"arabic":902,"translation":903},"أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يُجَٰدِلُونَ فِىٓ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ أَنَّىٰ يُصْرَفُونَ","Allahın ayələri barəsində mübahisə edənləri görmürsənmi? Onlar necə də haqqa qarşı dönük çıxırlar!",{"number":442,"arabic":905,"translation":906},"ٱلَّذِينَ كَذَّبُوا۟ بِٱلْكِتَٰبِ وَبِمَآ أَرْسَلْنَا بِهِۦ رُسُلَنَا ۖ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ","Onlar Kitabı və elçilərimizə göndərdiklərimizi yalan saydılar. Onlar yaxınlarda biləcəklər;",{"number":448,"arabic":908,"translation":909},"إِذِ ٱلْأَغْلَٰلُ فِىٓ أَعْنَٰقِهِمْ وَٱلسَّلَٰسِلُ يُسْحَبُونَ","o zaman ki, boyunlarında dəmir halqalar və zəncirlər olduğu halda sürüklənəcəklər –",{"number":453,"arabic":911,"translation":912},"فِى ٱلْحَمِيمِ ثُمَّ فِى ٱلنَّارِ يُسْجَرُونَ","qaynar suya tərəf; sonra odda yandırılacaqlar.",{"number":229,"arabic":914,"translation":915},"ثُمَّ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ مَا كُنتُمْ تُشْرِكُونَ","Sonra da onlara deyiləcəkdir: “Haradadır şərik qoşduqlarınız –",{"number":464,"arabic":917,"translation":918},"مِن دُونِ ٱللَّهِ ۖ قَالُوا۟ ضَلُّوا۟ عَنَّا بَل لَّمْ نَكُن نَّدْعُوا۟ مِن قَبْلُ شَيْـًۭٔا ۚ كَذَٰلِكَ يُضِلُّ ٱللَّهُ ٱلْكَٰفِرِينَ","Allahdan başqa ibadət etdikləriniz?” Onlar deyəcəklər: “Onlar bizi qoyub qaçdılar. Xeyr, biz öncə də heç bir şeyə ibadət etmirdik!” Allah kafirləri beləcə azğınlığa salar.",{"number":60,"arabic":920,"translation":921},"ذَٰلِكُم بِمَا كُنتُمْ تَفْرَحُونَ فِى ٱلْأَرْضِ بِغَيْرِ ٱلْحَقِّ وَبِمَا كُنتُمْ تَمْرَحُونَ","“Bu sizin yer üzündə nahaq yerə sevinməyinizə və qürrələnməyinizə görədir!",{"number":475,"arabic":923,"translation":924},"ٱدْخُلُوٓا۟ أَبْوَٰبَ جَهَنَّمَ خَٰلِدِينَ فِيهَا ۖ فَبِئْسَ مَثْوَى ٱلْمُتَكَبِّرِينَ","İçində əbədi qalacağınız Cəhənnəmin qapılarına girin!” Təkəbbürlülərin yeri necə də pisdir!",{"number":174,"arabic":926,"translation":927},"فَٱصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ ٱللَّهِ حَقٌّۭ ۚ فَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ ٱلَّذِى نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنَا يُرْجَعُونَ","Səbir et! Həqiqətən, Allahın vədi haqdır. Ya onlara vəd etdiyimizin bir qismini sənə göstərəcək, ya da daha öncə sənin canını alacağıq. Onlar axırda Bizə qaytarılacaqlar.",{"number":153,"arabic":929,"translation":930},"وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًۭا مِّن قَبْلِكَ مِنْهُم مَّن قَصَصْنَا عَلَيْكَ وَمِنْهُم مَّن لَّمْ نَقْصُصْ عَلَيْكَ ۗ وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَن يَأْتِىَ بِـَٔايَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۚ فَإِذَا جَآءَ أَمْرُ ٱللَّهِ قُضِىَ بِٱلْحَقِّ وَخَسِرَ هُنَالِكَ ٱلْمُبْطِلُونَ","Biz səndən əvvəl də elçilər göndərmişdik. Onlardan bəziləri haqqında sənə danışmış, bəziləri haqqında isə danışmamışıq. Heç bir elçi Allahın izni olmadan hər hansı bir ayə gətirə bilməzdi. Allahın əmri gəldikdə isə ədalətlə hökm verilər və yalan danışanlar orada ziyana uğrayarlar.",{"number":491,"arabic":932,"translation":933},"ٱللَّهُ ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُمُ ٱلْأَنْعَٰمَ لِتَرْكَبُوا۟ مِنْهَا وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ","Bəzilərini minəsiniz, bəzilərindən də yeyəsiniz deyə, heyvanları sizin üçün yaradan Allahdır.",{"number":497,"arabic":935,"translation":936},"وَلَكُمْ فِيهَا مَنَٰفِعُ وَلِتَبْلُغُوا۟ عَلَيْهَا حَاجَةًۭ فِى صُدُورِكُمْ وَعَلَيْهَا وَعَلَى ٱلْفُلْكِ تُحْمَلُونَ","Siz onlardan başqa mənfəətlər də əldə edirsiniz. Siz onları minərək ürəyinizdən keçən yerlərə gedib çatırsınız. Siz həm onların üstündə, həm də gəmilərdə daşınırsınız.",{"number":503,"arabic":938,"translation":939},"وَيُرِيكُمْ ءَايَٰتِهِۦ فَأَىَّ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ تُنكِرُونَ","O sizə Öz möcüzələrini göstərir. Allahın hansı dəlillərini inkar edə bilərsiniz?",{"number":509,"arabic":941,"translation":942},"أَفَلَمْ يَسِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَيَنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ كَانُوٓا۟ أَكْثَرَ مِنْهُمْ وَأَشَدَّ قُوَّةًۭ وَءَاثَارًۭا فِى ٱلْأَرْضِ فَمَآ أَغْنَىٰ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ","Məgər onlar yer üzündə gəzib dolaşaraq özlərindən əvvəlkilərin aqibətinin necə olduğunu görmədilərmi? Onlar bunlardan sayca daha çox, daha qüvvətli idilər və yer üzündə daha çox iz qoymuşdular. Müvəffəq olduqları onlara bir fayda vermədi.",{"number":247,"arabic":944,"translation":945},"فَلَمَّا جَآءَتْهُمْ رُسُلُهُم بِٱلْبَيِّنَٰتِ فَرِحُوا۟ بِمَا عِندَهُم مِّنَ ٱلْعِلْمِ وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُوا۟ بِهِۦ يَسْتَهْزِءُونَ","Elçiləri onlara açıq-aydın ayələr gətirdikdə, ancaq özlərindəki biliyə sevindilər və, beləliklə də, onları istehza etdikləri şey əzabla çulğaladı.",{"number":520,"arabic":947,"translation":948},"فَلَمَّا رَأَوْا۟ بَأْسَنَا قَالُوٓا۟ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَحْدَهُۥ وَكَفَرْنَا بِمَا كُنَّا بِهِۦ مُشْرِكِينَ","Onlar əzabımızı daddıqda: “Biz Vahid Allaha iman gətirdik, Ona ortaq qoşduqlarımızı isə inkar edirik!”",{"number":272,"arabic":950,"translation":951},"فَلَمْ يَكُ يَنفَعُهُمْ إِيمَٰنُهُمْ لَمَّا رَأَوْا۟ بَأْسَنَا ۖ سُنَّتَ ٱللَّهِ ٱلَّتِى قَدْ خَلَتْ فِى عِبَادِهِۦ ۖ وَخَسِرَ هُنَالِكَ ٱلْكَٰفِرُونَ","Lakin o zaman əzabımızı gördükdə iman gətirmələri onlara heç bir fayda vermədi. Bu, Allahın Öz qulları barəsində əzəldən bəri qüvvədə olan qanunudur. Onda kafirlər ziyana uğradılar.",[953,954,955,956,957,958,959,960,961,962,963,964,965,966,967,968,969,970,971,972,973,974,975,976,977,978,979,980,981,982,983,984,985,986,987,988,989,990,991,992,993,994,995,996,997,998,999,1000,1001,1002,1003,1004,1005,1006,1007,1008,1009,1010,1011,1012,1013,1014,1015,1016,1017,1018,1019,1020,1021,1022,1023,1024,1025,1026,1027,1028,1029,1030,1031,1032,1033,1034,1035,1036,1037,1038,1039,1040,1041,1042,1043,1044,1045,1046,1047,1048,1049,1050,1051,1052,1053,1054,1055,1056,1057,1058,1059,1060,1061,1062,1063,1064,1065,1066],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":1068,"sura":267,"blocks":1069},"saadi-az",[1070,1072,1074,1076,1078,1080,1082,1084,1086,1088,1090,1092,1094,1096,1098,1100,1102,1104,1106,1108,1110,1112,1114,1116,1118,1120,1122,1124,1126,1128,1130,1132,1134,1136,1138,1140,1142,1144,1146,1148,1150,1152,1154,1156,1158,1160,1162,1164,1166,1168,1170,1172,1174,1176,1178,1180,1182,1184,1186,1188,1190,1192,1194,1196,1198,1200,1202,1204,1206,1208,1210,1212,1214],{"from":5,"to":21,"text":1071},"Fövqəluca xəbər verir ki, Şərəfli Quranı ibadətə yeganə layiq Vahid İlah olan Allah nazil etmişdir. Onun ilahi sifətləri kamildir və tərifə layiq əməlləri təkrarolunmazdır. Bütün məxluqlar Ona itaət edirlər və O (Pak və Müqəddəs) hər şeydən xəbərdardır. O (Pak və Müqəddəs) günahkarların günahını bağışlayır və tövbə edənlərin tövbəsini qəbul edir. Lakin bununla yanaşı O (Pak və Müqəddəs) günah törətməyə cəsarət edənləri və tövbə etməkdən boyun qaçıranları sərt cəzalandırır. O (Pak və Müqəddəs) böyük mərhəmət Sahibidir və Özünün bütün qullarına yaxşılıq edir. Bütün bu kamil sifətlər insanların Allahdan başqa kiməsə ibadət etmək haqqının olmadığına dəlalət edir. Məhz buna görə sonra O (Pak və Müqəddəs) bildirir ki, Ondan başqa ilah yoxdur və son qayıdış – Onun dərgahınadır.\n\nRəbb Quranın nazil edilməsini xatırlatdıqdan sonra Özünün əzəmətli sifətlərindən bəzilərini sadalayır ki, bütün bu məziyyətlərin sonuncu Səmavi Kitabın ilahi ayələrinə xas olduğunu vurğulasın. Mübarək Quranın məzmunu üzərində düşünərkən buna asanlıqla əmin olmaq mümkündür. Birincisi, Allahın Vəhyində Onun adları, sifərləri və əməlləri haqqında hekayətlər vardır. Məhz bu ilahi məziyyətləri bu ayələrdə yada salınır. İkincisi, Kəramətli Quranda Allahın böyük lütüfkarlığı və hədsiz xeyirxahlığı haqqında xəbər verilir. Hətta dini hökmlər də Allahın mərhəmətinin təzahürüdür. Üçüncüsü, onda Fövqəlucanın sərt qəzəbindən və həmçinin bu qəzəbə səbəb olan günahlardan xəbər verilir. Dördüncüsü, Şərəfli Quran günahkarları və itaətsizlik edənləri günahlarını tövbə etməyə, doğru yola qayıtmağa və Allahdan bağışlanma diləməyə çağırır və bunu Allahın günahları Bağışlayan və tövbələri Qəbuledən adları təsdiq edir. Beşincisi, Səmavi Kitab Allahın Vahidliyini təbliğ edir və onun zəruriliyini məntiqi dəlillərlə və təkzibolunmaz naslarla izah edir. Bütün bunlar haqq dinin: “Allahdan başqa ilah yoxdur!” şəhadətində öz əksini tapmışdır. Nəhayət, altıncısı, Kəramətli Quran möminlərin mükafatlandırılacağı və itaətsizlik edənlərin cəzalandırılacağı ədalətli Məhkəmənin labüdlüyündən xəbər verir. Bunu, son qayıdışın Rəbbə olacağının xatırlanması təsdiq edir. Beləliklə, bu ayələrdə Allah Şərəfli Quranın bütöv mahiyyətini qısaca ifadə etmişdir.",{"from":28,"to":28,"text":1073},"Yalnız kafirlər öz Rəbbinin ayələrini inkar etməyə cəhd göstərir və haqqı yalanla örtmək istəyirlər. Möminlər isə haqqa itaət edir və ona bütün mümkün vasitələrlə kömək etməyə səy göstərirlər. Çox vaxt kafirlərə ticarət əqdlərində uğur nəsib olur, siz isə onların maddi zənginliyinə aldanmamalısınız, çünki var-dövlət Allahın Öz qulunu sevməsinə, bu qulun düz yolla getməsinə dəlalət etmir. Əksinə, siz ətrafda baş verən hadisələrdən nəticə çıxartmalı və dini gerçəkliklər üzərində düşünməlisiniz. Siz haqqı insanların zənginliyinə görə deyil, insanların haqqa bəslədikləri münasibətə görə dəyərləndirməlisiniz. Bunun əksini edənlər cahillər və ağılsız insanlardır.",{"from":35,"to":35,"text":1075},"Allah öz Rəbbinin ayələrini inkar edən kafirləri təhdid edərək, əvvəlki xalqların acı aqibətini onlara xatırladır. Nuhun (ə) xalqı və bir çox digər xalqlar birləşərək haqqı danmaq və yer üzündə yalanı bərqərar etmək istəyirdilər. Hər dəfə kafirlərin birgə cəhdi onunla bitirdi ki, onlar Allahın elçisini öldürmək niyyətinə düşürdülər. Möminlərin başçıları və şübhə edilməsi mümkün olmayan haqqın təbliğatçıları olan bu nəcib insanlara qarşı bundan artıq zalımlıq daha nə ola bilərdi?! Həqiqətən, belə zalımlıq, azğınlıq və bədbəxtlik yalnız əzab-əziyyətli cəza ilə nəticələnə bilər ki, günahkarlar ondan heç vəchlə canlarını qurtara bilməyəcəklər. Onlar haqqı rədd etdilər və hətta onun əleyhinə qalxdılar və buna görə Fövqəluca Allah onları möhkəm cəzalandırdı və Rəbbin cəzasının necə sərt olduğunu bir görəydin! Allah bəzilərini ürəkparçalayan bağırtı ilə, bir qismini – göylərdən yağan daşlarla, digərlərini zəlzələ ilə, bir başqalarını da sel basqını ilə həlak etdi. Həqiqətən, bu dəhşətli və müdhiş bir cəza oldu.",{"from":42,"to":42,"text":1077},"Allahın, kafirlərin əvvəlki nəsillərinə dair qədəri gerçəkləşdi və onların gələcək nəsilləri barədə də belə olacadır. Qismətinə kafirlik yazılan – mütləq azğınlıq içində olacaq və Cəhənnəm Oduna düşəcəkdir.",{"from":11,"to":11,"text":1079},"Fövqəluca Özünün möminlərə bəslədiyi kamil xeyirxahlığından xəbər verir. O (Pak və Müqəddəs) onlara xoşbəxtlik qazanmaq üçün köməklik göstərir və bundan ötrü, insanların im-kanları hüdudundan xaric olan, bir çox işləri görür. O (Pak və Müqəddəs) mələklərə əmr edir ki, möminlər üçün bağışlanma diləsinlər və onların yer üzündə gözəl davranışı və Axirətdə əmin-amanlığı üçün dua etsinlər. Hətta əzəmətli və Allaha yaxın olan Ərşin daşıyıcıları belə Ona ibadət edir və möminlər üçün səmimiyyətlə xeyirxahlıq diləyirlər. Onlar çox yaxşı bilirlər ki, mələklər Onun təqvalı qulları üçün xeyirxahlıq dilədikdə, bu, Onun xoşuna gəlir.\n\nMərhəmətli Allahın Ərşi – Kainatın damıdır. Ərş ən böyük, ən nəhəng, ən gözəl və Allaha ən yaxın məxluqdur. O, yeri, göyləri və Kürsünü əhatə edir. Allahın Ərşi daşımağı həvalə etdiyi mələklərə gəldikdə isə, heç şübhə yoxdur ki, onlar ən iri, əzəmətli və güclü mələklərdəndir. O (Pak və Müqəddəs) onları göylərin bütün sakinləri arasından seçmiş və onların barəsində Şərəfli Quranda qeyd etmişdir ki, bu da onların digər mələklərdən üstün olduğunu təsdiq edir. Fövqəluca buyurur: “Mələklər onun kənarında olacaqlar və həmin gün səkkiz nəfəri öz üzərində sənin Rəbbinin Ərşini daşıyacaqlar” (Haqqa, 69\u002F17).\n\nSonra Allah bildirir ki, Ərşi daşıyanlar və Ərşi əhatə edən qalan digər yaxın mələklər Onu tərifləməklə şan-şöhrətini ucaldırlar. Bununla da O (Pak və Müqəddəs), Ona ciddi-cəhdlə ibadət etdiklərinə və Onun şan-şöhrətini ucaltdıqlarına görə Öz nəcib məxluqlarını tərifləyir.\n\nAllahı şərəfləndirmək – Onun qüsursuz sifətlərini tərifləmək, Onun əzəmətinə və kamilliyinə uyğun gəlməyən nə varsa, rədd etmək və Ona saysız-hesabsız nemətlərinə görə həmd etmək deməkdir. Bütün bunlar Fövqəlucaya ibadət etməyə aiddir ki, bunları təkcə mələklər deyil, mömin müsəlmanlar da yerinə yetirirlər. Məhz buna görə onlar deyirlər: “Allah Pakdır! Ona həmd olsun!”\n\nSonra Allah Ona iman gətirmiş və möminlər üçün Ondan bağışlanma diləyən nəcib mələklərin məziyyətlərindən bəhs edir. Mələklərin duası haqq dinin insana verdiyi çoxsaylı nemətlərdən biridir. Məsum mələklər möminlər üçün dua edirlər və bununla onlara olduqca böyük fayda verirlər. Bir çox insanlar elə düşünürlər ki, bağışlanma haqqında dua yalnız günahların yuyulmasını nəzərdə tutur və heç bir əsas olmadan bağışlanmaya layiq olmaq mümkündür. Belə bir zənni aradan qaldırmaq üçün Fövqəluca Allah mələklərin möminlər üçün necə kamil tərzdə dua etdiklərini xatırladır. Onlar deyirlər: “Ey Rəbbimiz! Sən bütün varlıqları mərhəmətin və elminlə əhatə edirsən. Sən Kainatda baş verən hər şeyi bilirsən və hətta ən gizli olanlar da Sənin üçün açıq və aydındır. Göylərdə və yerdə hətta bir tozcıq belə yoxdur ki, Sən ondan xəbərsiz olasan. Sənin mərhəmətin həmçinin bütün varlığı əhatə edir: göylər və yer Sənin səxavətin və nemətlərinlə doludur. Sənin məxluqlarının olduqları yerlərdən asılı olmayaraq, Sənin İlahi mərhəmətin onları həmişə əhatə edir. Buna görə müşrikliklərinə və günahlarına görə tövbə edən və Səndən başqa heç kimə ibadət etməyən və Sənin seçilmiş elçilərinin ardınca gedən aciz qullarını bağışla! Onları bağışla və əzablı Cəhənnəm cəzasından və həmçinin insanı Cəhənnəmə gətirən bütün əməllərdən qoru!”",{"from":55,"to":55,"text":1081},"Ey Rəbbimiz! Möminləri, Öz alicənab elçilərinin dili ilə vəd etdiyin Cənnətin Ədəm bağlarına daxil et. Onları oraya həmçinin haqqa iman gətirmiş ataları, zövcələri, dostları və nəsilləri ilə birlikdə daxil et. Həqiqətən, Sənin gözəl adların arasında – Fövqəlqüdrətli və Müdrik adların vardır. Sənin fövqəlqüdrətin sayəsində Sən qullarının üstündə hökmranlıq edirsən, onların günahlarını bağışlayırsan, onları hər cür xoşagəlməz şeylərdən xilas edirsən və ən çox istədikləri şeyləri əldə etməyə kömək göstərirsən. Sən hikmət Sahibisən və onun sayədində hər şeyi öz yerində yerləşdirirsən. Ey Rəbbimiz, biz Səndən Sənin müdrik hökmlərinin əleyhinə getməyi xahiş etmirik. Əksinə, biz Sənə yalvarırıq ki, möminləri bağışlayasan və bununla da Öz elçilərinin dili ilə bildirdiyin müdrik təşəbbüsü sona çatdırasan, çünki o, Sənin hər şeyi əhatə edən mərhəmətinin nəticəsidir.",{"from":62,"to":62,"text":1083},"Günahkarları onlara qəm-qüssədən və ümidsizlikdən başqa heç nə gətirməyən günahlardan, cinayətlərdən və həmçinin onların pis nəticələrindən qoru. Həqiqətən, təkcə Sənin günahlardan və onların günahkarlara nəsib edəcəyi bəd nəticələrindən qoruduğun insanlar Qiyamət günü bağışlanacaqlar. Sənin mərhəmətin insanları və digər məxluqları daima himayə altında saxlayır və təkcə günahları və itaətsizlikləri onları Sənin əfvinə layiq olmaq imkanından məhrum edir. Möminləri itaətsizlikdən qoru və onlara yaxşı işlər görməkdə və bol mükafata layiq görülməkdə yardım et. Böyük uğur da elə budur! Allahın himayəsi sayəsində hər bir insana hər cür bəd və xoşagəlməz olan hər şeydən çəkinməyə və Onun böyük mərhəməti sayəsində hər müqəddəs və arzuediləni əldə etməyə imkan verən böyük uğuru nə ilə müqayisə etmək olar?! Allahın yer üzündə bir-biriləri ilə rəqabət aparan qullarından ötrü bundan daha böyük mükafat nə ola bilər?!\n\nMələklərin bu duası onların öz Fövqəluca Rəbbini necə də yaxşı tanıdıqlarına dəlalət edir. Onlar Ona bilavasitə Onun gözəl adları vasitəsi ilə müraciət edirlər və Allahın hər bir qulu bu qəşəng üsulla Allaha yanaşmağa səy göstərməlidir. Mələklər Allahdan Onun qullarına rəhm etməsini, onları mənəvi qüsurlardan və alçaq istəklərdən xilas etməsini, Allahın Özünə yaxşı məlum olan günahlardan və digər nöqsanlardan qorumasını diləyəndə, onlar Ona Onun Rəhmli və Bilən adlarının vasitəsilə müraciət edirlər.\n\nBu dua həmçinin mələklərin Allaha müraciət etdikləri zaman kamil bir ədəb qaydalarına riayət etdiklərini təsdiqləyir. Onlar Onun bütün varlıqlar üzərində bütövlükdə və möminlər üzərində isə xüsusilə hökmranlığına şahidlik edirlər. Onlar həmçinin Kainatda heç bir hakimiyyətə malik olmadıqlarını etiraf edirlər. Onlar Fövqəlqüdrətli Rəbbin hüzurunda təkəbbür göstərməyə cəsarət etmirlər və Ona ən aciz və ehtiyac içində olan məxluqlar kimi dua edirlər. Onlar çox gözəl bilirlər ki, onların başqa məxluqlardan üstünlüyü Allahın mərhəmətinin, lütüfkarlığının və xeyirxahlığının təcəssümüdür.\n\nBu dua həmçinin ona dəlalət edir ki, mələklər hər şeydə Fövqəluca Allahla razılaşırlar. Onlar Allahın bəyəndiyi əməlləri sevirlər və buna görə böyük səylə Fövqəluca Rəbbə ibadət edirlər. Onlar Allahın bəyəndiyi məxluqları sevir və buna görə mömin müsəlmanları qəlbən sevir, naşükür və kafir günahkarlara nifrət bəsləyirlər. Mələklərin səmimi məhəbbəti onları möminlər üçün dua etməyə yönəldir və onlar var qüvvələri ilə çalışırlar ki, möminlərə yardım etsinlər. İnsan üçün edilən bu dualar həmçinin mələklərin ona bəslədikləri məhəbbətin və gözəl münasibətin dəlilidir, çünki Allahın məxluqları, bir qayda olaraq, yalnız sevdikləri kəslər üçün dua edirlər.\n\nMələklərin möminlərin bağışlanması haqqında Allaha müraciətlə etdikləri duanın hər sözü dərin mənaya malikdir və bu təsdiq edir ki, Mübarək Quranın yalnız sözlərinin mənası ilə qane olaraq, möminin özünü məhdudlaşdırmaması çox mühüm bir məsələdir, çünki o sözlərin daha dərin və əsil mənaları üzərində düşünmək vacibdir. Əgər insan Allahın vəhyi barədə düşünərsə, onun həqiqi mahiyyətini anlamağa can atarsa və bu məqsədə ən doğru yolla nail olmaq üçün cəhd göstərərsə, onda Quran ayələrinin daha dərin və xüsusi mənası ona aydın olar.\n\nBəs onda bu və ya digər təfsirin səhihliyinə necə əmin olmaq imkanı var? Birincisi, dəqiq bilmək lazımdır ki, hazırkı şərh Quran mətni ilə bağlıdır və onun çərçivəsindən kənara çıxmır. İkincisi, unutmaq olmaz ki, hər şeyi Bilən Rəbb Öz qullarına Səmavi Kitab üzərində fikirləşməyi və düşünməyi əmr etmişdir. O (Pak və Müqəddəs), Quran ayələrinə dərin məna vermiş və insanları xəbərdar etmişdir ki, məhz bu Kitab bəşəriyyəti doğru yola yönəltməyə, onun xilas yolunu nurlandırmağa və bütün ən mühüm məsələləri izah etməyə qabildir. Quran dili doğrudan da ən gözəl, ən yığcam və ən anlaşıqlı dildir və bunun sayəsində də o, əzəmətli biliklərin əhatəedilməz mənbəyidir. Fövqəluca Allah Öz yardımı ilə bu bilikləri insanlara tədricən açır və ən çox belə açıqlamalar indi qarşınızda olan bu kitabda öz əksini tapmışdır. Həqiqətən də, bu – Allahın bizim hamımıza əta etdiyi nemətdir. Lakin o, Quran ayələri üzərində düşünməyən və ya yanlış baxışlara sahib olan insanlar üçün başadüşülən deyil.\n\nEy Rəbbimiz! Aç qarşımızda Sənin nemətinin xəzinəsini və bizə, bütün müsəlmanlara daha saleh mömin olmaq üçün yardım et! Biz Sənin Alicənablığına və hər an himayəsi altında olduğumuz Mərhəmətinə ümid bəsləyirik. Bizə rəhm et və yolumuz üstündə Sənin lütüfkarlığına qarşı olan maneələri aradan qaldır! Həqiqətən, Sən – Comərdsən, Bəxşedənsən!\n\nMöminlərin bağışlanması haqqında duanın sözlərində Fövqəluca Allah qeyd edir ki, ər, arvad, övladlar, dostlar və qalan yaxınlar bir-birilərinə sevinc və böyük fayda gətirirlər. Əgər insan öz yaxınlarını xeyirxah işlər görməyə dəvət edirsə, onda o, onların əməllərinə görə onlarla birlikdə mükafat alır. Buna görə mələklər təkcə möminlər üçün deyil, həm də onların ataları, zövcələri və nəsilləri üçün də bağışlanma diləyirlər. Lakin bir şərtlə ki, onların hamısı mömin olmuş olmalıdırlar və bu halda onlardan birinin möminliyi digərinin xeyirxah əməlinin nəticəsini əks etdirir. Bu barədə Fövqəluca Allah daha yaxşı bilir.",{"from":69,"to":69,"text":1085},"Fövqəluca Qiyamət günü kafirləri gözləyən biabırçılıqdan və rüsvayçılıqdan xəbər verir. Həmin Gün başlayanda kafirlər Allaha yalvaracaqlar ki, onları Cəhənnəmdən çıxardıb, dünyaya qaytarsın. Lakin onlar yalnız alçaldıcı rədd cavabı alacaqlar. Onlar Allaha, Şərəfli Kitaba, Allahın elçilərinə və Qiyamət gününə iman gətirməkdən imtina etmişdilər və buna görə mütləq Cəhənnəm Oduna vasil ediləcəklər. Onlar orada boyunlarına alacaqlar ki, ən ağır cəzaya layiqdirlər, çünki əvvəllər ən müdhiş günahlar törətmişlər. Onlar özlərinə qarşı nifrət və ikrah hissi duyacaqlar, lakin onlara bildiriləcəkdir ki, Allahın onlara bəslədiyi qəzəbi daha güclüdür.\n\nEy Allahın düşmənləri! Allahın elçiləri və haqqa dəvət edənlər sizi iman gətirməyə çağırırdılar və haqlı olmaları barədə sizə inandırıcı dəlillər gətirirdilər. Lakin siz iman gətirməkdən imtina etdiniz və nəyin xatirinə yaradılmışdınızsa, onu da rədd etdiniz. Bunun nəticəsində öz Rəbbinizin böyük lütüfkarlığından özünüzü məhrum etdiniz və Onun nifrətinə və qəzəbinə layiq görüldünüz. O (Pak və Müqəddəs), siz buraya düşənədək, sizə qəzəblənməkdə davam edirdi. Bu gün Fövqəluca Allah qəzəbini sizə göstərəcəkdir və sizi amansız cəzaya məruz qoyacaq, möminləri isə Öz Mərhəmətinin altına alacaq və onlara bol mükafat əta edəcəkdir.",{"from":75,"to":75,"text":1087},"Bir şərhə görə, ayədə bu dünya həyatından ayrılarkən baş verən ölümdən və ilk dəfə Sura üfürüldükdən sonrakı ölümdən bəhs edilir ki, bu mələk İsrafilin (ə) ikinci dəfə Sura üfürməsinədək davam edir. Başqa bir şərhə görə isə, burada insanın xəlq edilməsinə qədərki yoxluqdan və yer üzündəki həyatda öldükdən sonra nəzərdə tutulur. İki həyat ifadəsinə gəldikdə isə, dünya həyatı və Axirət həyatı düşünülür. Bir sözlə, bu vəhydən belə çıxır ki, kafirlər öz cinayətlərini tövbə edəcəklər, lakin bu onlara yardım etməyəcək və xilas olmalarına səbəb olmayacaq. Onları dünya həyatında özlərini cəzadan qurtarmaq üçün cəhd göstərmədiklərinə görə qınayacaq və onlara bu bədbəxtliklərin səbəblərini xatırladacaqlar.",{"from":81,"to":81,"text":1089},"Ey kafirlər, siz Vahid Allaha iman gətirməyə, yalnız tək Ona ibadət etməyə və müşriklikdən əl çəkməyə çağıran insanların nəsihətlərinə qulaq asmaqdan imtina edirdiniz. Siz belə çağırışlardan dəhşətə gəlirdiniz və haqq carçılarından var gücünüzlə uzaq qaçırdınız. İnsanlar uydurma “ilahlara” ibadət edəndə siz onların sözlərini və əməllərini bəyənirdiniz. Siz kafirliyə üstünlük verir və nurlu imana nifrət bəsləyirdiniz. Siz dünyəvi və Axirət həyatını məhv edə və dağıda bilən şeylərə sevinir və sizə yer üzündə və ölümdən sonra xeyir gətirə və fayda verə biləcək şeylərə həqarətlə yanaşırdınız. Siz öz seçiminizi etmisiniz. Siz xoşbəxtlikdən, əmin-amanlıqdan və uğur qazanmak imkanlarınızdan imtina etmiş, bədbəxtliyə, alçaldılmağa və iztirablara üstünlük vermisiniz.\n\nFövqəluca buyurur: “Mən, yer üzündə heç bir haqqı olmadan təkəbbürlənənləri Öz ayələrimdən uzaqlaşdıracağam. Onlar gördükləri heç bir ayəyə iman gətirmir, doğru yol gördükdə, ona yönəlmir, azğınlıq yolunu gördükdə isə, onu seçirlər. Bu, onların Bizim ayələrimizi yalan saymalarına və onlara etinasızlıq göstərmələrinə görə belədir” (Əraf, 7\u002F146).\n\nHökm vermək yalnız Fövqəlali, Böyük Allaha məxsusdur. Bu adlardan birincisi – Allahın Özünün bütün məxluqları üzərində ən yüksək məqam sahibi, ən əzəmətli məziyyətlərə və sarsıdılmaz hakimiyyətə malik olduğunu bildirir. Onun misilsiz məziyyətlərindən biri də Mütləq Ədalət Sahibi olmasıdır. O (Pak və Müqəddəs), hər şeyi öz yerində yerləşdirir və heç vaxt təqvalı möminləri qatı günahkarlara bərabər tutmur. Onun Böyük adına gəldikdə isə, o, Allahın şan-şöhrətini və əzəmətini təsdiq edir. Bu, Onun gözəl adlarında, kamil sifətlərində və qüsurlardan, nöqsanlardan və çatışmazlıqlardan xali olan həmdəlayiq əməllərində öz təzahürünü tapır. Fövqəluca Allah Öz hakimiyyətindən istifadə edərək, sizə əbədi həyat təyin etmişdir. Ona iman gətirin və yadda saxlayın ki, Onun hökmü ləğv edilə və ya dəyişdirilə bilməz!",{"from":87,"to":87,"text":1091},"Fövqəluca Öz qullarına bəxş etdiyi böyük nemət haqqında xəbər verir. Bu – haqqı yalndan fərqləndirə bilmək bacarığıdır. Allah bunu, insanın özündə olan, Kainatda yayılmış və ya Kəramətli Quranda nazil edilmiş çoxsaylı möcüzələri sayəsində məxluqlarına öyrətmişdir. Onların hamısı Kainatın yaradılmasının əsil məqsədini təsdiq edir və insana doğru yolla azğınlıq arasındakı fərqi açıqlayır. Bu ayələr o dərəcədə aydın və inandırıcıdır ki, onların üzərində fikirləşib düşünən insanda haqqın harada gizlənməsinə dair şübhə yeri qalmır.\n\nBu doğrudan da Fövqəluca Allahın ən böyük nemətlərindən biridir. O (Pak və Müqəddəs), haqqı şübhəli, doğru yolu isə, dumanlı etməmişdir. Əksinə, O (Pak və Müqəddəs) aydın ayələr və təkzibolunmaz dəlillər nazil etmişdir ki, bütün yaşayanlar tam aydınlıq içində həyat sürsünlər, həlak olanlar da tam aydınlıq içində həlak olsunlar. Eyni zamanda Fövqəluca Allah ən mühüm məsələlərə cavabı ən çoxsaylı etmiş və tamamilə sadələşdirmişdir.\n\nBunun belə olmasına əmin olmaqdan ötrü tövhidin dəlilləri üzərində düşünmək kifayətdir. Bu məsələ hər bir insanın həyatında ən mühüm məsələlərdən biridir və buna görə çoxsaylı məntiqi dəlillər və hikmətli mətnlər tövhidin zəruriliyini təsdiq edir. Gör Fövqəluca Allah tövhidin lehinə nə qədər məsəllər və dəlillər gətirir! Müzakirə etdiyimiz ayədə Allah həm də tövhidi xatırlayır və onun zəruriliyini sübut etmək məqsədilə bir sıra inandırıcı dəlillərə müraciət edir. O (Pak və Müqəddəs) göydən qismət, yəni, yağış nazil edir. İnsanların və heyvanların onsuz yaşaması mümkün olmazdı. Təkcə bu ifadə, yer üzündəki bütün nemətlərin Fövqəluca Allahın mərhəməti olduğunu sübut etməyə bəs edir.\n\nAmma Rəbb maddi nemətlərdən başqa, Öz qullarına mənəvi nemətlər də nazil etmişdir. Bunlar – haqq din və onun gerçəkliyinin çoxsaylı dəlilləri və həmçinin dini hökmlərdən irəli gələn saleh əməllərdir. Bütün bu maddi və mənəvi nemətlər Allahın – Vahid Haqq Rəbb olmasının təkzibolunmaz dəlilləridir. O (Pak və Müqəddəs) qulları üzərinə bolluq və nemətlərini yağdırır və onların səmimi ibadətinə layiq olur, lakin bunu yalnız tövbə ilə Allaha dua edənlər yadda saxlayırlar. Onlar Onun ayələri üzərində düşünürlər, çünki onların qəlbində Ona məhəbbət və həm də Onun qarşısında mütilik, itaət və qorxu hissi bəslənir. Uzun müddət ərzində və çoxsaylı düşüncələr onlara fayda verir: Allahın ayələri bu insanlar üçün nemətə çevrilir və əşyaların həqiqi mayiyyətini dərk etmək üçün onların gözünü açır. Bütün bu deyilənlərdən belə bir nəticə çıxır ki, Allahın ayələri, insanlar onların üzərində düşündükdə, fayda verir. Düşüncə isə, insanlar yalnız səmimiyyətlə düşündükləri zaman faydalı olur. Məhz buna görə, sonra Quranda belə buyurulur:",{"from":94,"to":94,"text":1093},"Dua – ibadət ayinidir və bu zaman insan ya Allahdan mərhəmət diləyir, ya da, sadəcə, öz Rəbbi qarşısında təzim edir. Səmimiyyət isə, saleh bir işi yalnız Onun xatirinə yerinə yetirməkdir. İnsan Allahın qarşısında təkcə fərz və könüllü ibadət ayinlərini icra edəndə deyil, həm də onu əhatə edən məxluqlarla ünsiyyətdə səmimi olmalıdır. İnsan, onun dininə fayda gətirən və onu Fövqəluca Yaradana yaxınlaşdıran bütün hər şeydə səmimi olmalıdır. Lakin Rəbbə səmimi qulluq bütün zamanlarda kafirlərin nifrətinə səbəb olmuşdur və möminlər bunu yadda saxlamalı və düşmənlərin, rəqiblərin qınağlarına əhəmiyyət verməməlidirlər. Fövqəluca Öz qullarını kafirlərin tövhidə bəslədikləri amansız düşmənçilikləri barədə belə xəbərdar edir: “Təkcə bir olan Allahı xatırlayanda, Axirətə iman gətirməyənlərin ürəkləri kin-küdurətdən lərzəyə gəlir. Ancaq Ondan aşağı olanları xatırladıqda isə, onlar sevinirlər” (Zümər, 39\u002F45).",{"from":101,"to":101,"text":1095},"Allah ayədə Özünün əzəməti və insanları təkcə Ona ibadət etməyə yönəldən kamil sifətləri haqqında xəbər verir. O (Pak və Müqəddəs) Öz Ərşindədir və onun eganə tamhüquqlu mütləq Hökmdarıdır. Onun ali məziyyətləri Onun məxluqlarına qətiyyən oxşamadığını göstərir. Onun ilahi mahiyyəti və əzəmətli sifətləri, insanın yalnız pak və qəlbi nəcibləşdirən əməlləri vasitəsi ilə Ona yaxınlaşa biləcəyinə dəlalət edir. Həqiqətən, Allaha yalnız səmimi ibadət insanı bütün digər məxluqlardan üstün edə və onu Ona yaxınlaşdıra bilər.\n\nSonra Allah Özünün bəşəriyyətə ən böyük nemətini yada salır. Burada söhbət Allahın “Ruh” adlandırdığı ilahi vəhyindən getməkdədir. İnsanların ruhları ona möhtac olduqları kimi, həyat əlaməti olmayan cansız bədənlərin də ruha ehtiyacı var. Bədənlər ruhsuz yaşamaq qabiliyyətinə malik deyildir və ürəklər də İlahi vəhyinin ruhu olmadan rahatlıq tapmağa qabil deyillər. Bu ayəni Fövqəluca Öz iradəsi ilə nazil etmişdir ki, Onun qulları böyük nemət əldə etsinlər və bundan böyük fayda qazansınlar. Onun, yer üzündə bu vəhylərini alan seçilmiş insanlara gəldikdə isə, onlar Onun digər məxluqları üzərində ucaltdığı, səmavi haqqı qəbul etməklə və onu qalan insanlara birinici olaraq çatdırmaqla şərəfləndirdiyi alicənab elçilər idilər.\n\nPeyğəmbərlər və elçilər (onlara Allahın salamı olsun!) qullara haqq dinə nail olmaqda və həm bu dünyada, həm də Axirətdə xoşbəxtlik əldə etməkdə kömək göstərirdilər. Buna görə onlar öz qəbilədaşlarını Görüş günü[2] haqqında xəbərdar edirdilər. Onlar öz ardıcıllarını həmin günə hazırlaşmağa və xeyirxah işlər görməyə çağırırdılar ki, xilas edilməyə və qurtuluşa layiq görülsünlər. Fövqəluca Allah Qiyamət gününü Görüş günü adlandırmışdır, çünki məhz həmin gündə məxluqlar öz Rəbbi ilə, bir-biriləri ilə və həmçinin öz əməlləri və alacaqları əvəzlə[3] görüşəcəklər.",{"from":108,"to":108,"text":1097},"Həmin dəhşətli Gündə bütün insanlar qəbirlərindən çıxacaq və dərəsi-təpəsi olmayan nəhəng bir meydanda toplanacaqlar[4]. Nə insanların özləri, nə onların törətdikləri əməllləri, nə də onlara çatası əvəz – heç bir şey Allahdan gizli qalmayacaq. O (Pak və Müqəddəs) soruşacaq: “Hakimiyyət bu Gün kimə məxsusdur? Kim bu əzəmətli Günü idarə edir? Göylərin və yerin bütün sakinlərini bir yerə toplayan kimdir?” Həqiqətən, bu – Vahid Hökmdar və Hakimdir ki, şəriki və köməkçiləri yoxdur. O (Pak və Müqəddəs), sizə Özünün mütləq hakimiyyətini nümayiş etdirir və taleyinizi dəyişdirmək imkanından sizi məhrum etmişdir. Bu Gün siz etdiyiniz yaxşı əməllərdən və törətdiyiniz pis əməllərdən başqa heç nəyə malik deyilsiniz, çünki bütün hakimiyyət Fövqəluca Allahın əlindədir. O (Pak və Müqəddəs) – Vahiddir, Fövqəlqüdrətlidir. İlahi Zatı, gözəl adlar, kamil sifətlər və həmdəlayiq əməllər yalnız Ona məxsusdur və heç bir məxluq Onunla bərabər bu ilahi məziyyətlərə malik deyildir. Bütün məxluqlar Ona itaət edir və Onun hakimiyyəti altındadır və bunun ən yaxşı dəlili Qiyamət günü olacaqdır ki, onda heç bir məxluq Fövqəlqüdrətli Allahın icazəsi olmadan hətta danışa da bilməyəcəkdir.",{"from":115,"to":115,"text":1099},"İnsana veriləcək əvəz yalnız onun bu dünyada etdiyi kiçik və ya böyük yaxşı və pis əməllərindən asılıdır. Allah heç kimlə zalımcasına davranmır: insanın günahları artırılmayacaq, onun göstərdiyi xidmətləri də əksildilməyəcək. Bunu yadda saxlayın və bilin ki, Allah hesablaşmanı olduqca çox tez həll edir. Elə düşünməyin ki, haqq-hesab Günü çox uzaqdadır, çünki o, mütləq gələcəkdir. Əgər siz əbədiyyət barədə fikirləşsəniz, onda anlayarsınız ki, baş verəcəyi labüd olan istənilən hadisə, yaxındadır. Sizə vəd edilən Gün başladıqda, Fövqəluca Allah haqq-hesabı bir anda çəkəcəkdir. Bu Onun üçün çətinlik yaratmır, çünki O (Pak və Müqəddəs) Hərşeyibilən və Fövqəlqüdrətlidir.",{"from":121,"to":121,"text":1101},"Fövqəluca peyğəmbəri Muhəmmədə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əmr edir ki, Qiyamət gününün yaxınlaşması haqqında insanları xəbərdar etsin. Çox yaxınlarda insanlar onun dəhşətli “mənzərələrini” və təsvirolunmaz sarsıntılarını öz gözləri ilə görüb əmin olacaqlar.\n\nQorxudan insanların canı boğazlarına yığılacaq və onların ürəkləri ölgünləşəcək. Onlar ətraflarına baxacaq və kədərlənəcəklər. Onlar bir söz belə danışa bilməyəcəklər, çünki Qiyamət günü insanlar yalnız Fövqəluca Allahın icazəsi ilə və yalnız əsil həqiqəti danışa biləcəklər. Kafirlərin ürəkləri isə qorxu və dəhşətdən aşıb-daşacaq və bu, onların ancaq hüzn və kədərini bir daha artıracaqdır. Onların nə dostları olacaq, nə də yaxınları. Onların hətta şəfaətçiləri və havadarları belə olmayacaq, çünki heç bir məxluq Allaha şərik qoşmağa cəsarət göstərən fasiqlərin tərərfini saxlamayacaq. Amma əgər kimsə onları müdafiə etməyə cəhd göstərsə belə, Allah beləsinin havadarlıq etməsinə onsuz da əhəmiyyət verməyəcək.",{"from":128,"to":128,"text":1103},"Əgər insan ətrafda baş verən hadisələri gözünün ucu ilə belə müşahidə edirsə də, bu Fövqəluca Allaha bəyan olur. Bəs onda insanın açıq şəkildə başqa adamların hüzurunda etdiyi əməllər haqqında nə demək olar?!",{"from":135,"to":135,"text":1105},"Allahın sözləri, qanunları və qərarları haqdır və ədalətlidir. Kainatda baş verən və Mühafizəolunan Kitabda yazılmış hər bir şey Ona məlumdur. O – Pakdır və zalımlıqdan, nöqsanlardan və digər xətalardan uzaqdır. O (Pak və Müqəddəs) Kainatın tamhüquqlu mütləq Hökmdarıdır və buna görə dünyada yalnız Onun istədiyi baş verir. O (Pak və Müqəddəs), dünya həyatında kafirlərlə möminlər arasında yaranan mübahisələri və münaqişələri həll edir və həmişə Öz sevimli və saleh qullarına kömək göstərir. Eyni zamanda O (Pak və Müqəddəs), uydurulmuş “ilahlara” ibadət edən müşrikləri Öz köməyindən məhrum edir. Bu uydurma “ilahlar” heç bir hakimiyyətə malik deyillər. Onlar gücsüz və acizdirlər. Onlar nəinki insanlara kömək etməyə qabil deyillər, bunu heç istəmirlər də. Həqiqətən, onlar Fövqəluca Allaha qətiyyən oxşamırlar – Onun gözəl adları arasında – Eşidən və Görən adları vardır. O (Pak və Müqəddəs), ən müxtəlif dillərdə[6] və ən müxtəlif məsələlər üzrə Ona müraciət edən qullarının dualarını eşidir. O (Pak və Müqəddəs), dünyada cərəyan edən hər şeyi, hətta bunlar, insanların baxışlarından və bilik səviyyəsindən gizli qalsa belə, görür.\n\nAllahın qullarını Qiyamət gününün yaxınlaşması barədə ilk öncə xəbərdar etməsi və ancaq bundan sonra Özünün ilahi sifətləri haqqında xatırlaması təsadüfi deyildir. O (Pak və Müqəddəs) bunu ona görə belə etmişdir ki, insanlar bu əzəmətli Günə hazırlaşaraq, eyni zamanda əzabverici cəzadan çəkinsinlər və bol mükafata ümid bəsləsinlər.",{"from":141,"to":148,"text":1107},"Əgər insanlar yer üzündə səyahət edərkən insan əməllərinin nəticələri üzərində düşünsəydilər və bunlardan faydalı ibrət götürsəydilər, onda onlar mütləq əmin olardılar ki, bütün zamanlarda kafirlərin qismətinə həmişə ən dəhşətli sonluq nəsib olmuşdur: məhv edilmə, büsbütün qırılıb yox olma, rüsvayçılıq və şərəfsizlik. Onlar çoxsaylı idilər və yaxşı təchiz olunmuşdular, böyük qüdrətə malik idilər və yer üzündə böyük işlər görürdülər, yəni, ecazkar qəsrlər və saraylar inşa edir və olduqca nəhəng və geniş torpaq sahələrini əkib-becərirdilər. Lakin onlar cinayətə qurşanırdılar və tövbə etməkdən inadkarcasına boyun qaçırırdılar və belə olduqda, Allah günahlarına görə onları cəzalandırırdı və heç kim onları Allahdan müdafiə edə bilmirdi. Onun gözəl adları arasında – Fövqəlgüclü və cəzalandırmaqda Sərt adları buna dəlildir. Ən güclü və ən qüdrətli xalqlardan biri Ad xalqı idi. Onlar təkəbbürlənməyə cəsarət etmişdilər və belə bəyan edirdilər: “Kim bizə gücdə üstün gələ bilər?...” (Fussilət, 41\u002F15). Allah bunu etdi və onlara qasırğalı külək göndərdi və o, bir vaxtlar qüdrətli olan bir xalqı yer üzündən silib yox etdi.",{"from":155,"to":155,"text":1109},"Allah Onun elçilərini rədd edən günahkarları hansı qismətin gözlədiyindən xəbər verir və örnək olaraq Misir fironunu (L) və onun əlaltılarını göstərir. Allah elçisi İmran oğlu Musanı (ə) onların yanına göndərir. O (ə) fasiqlərin yanına böyük möcüzələrlə gəlir. Bunların hər biri onun (ə) səmavi təliminin doğruluğunu və Misir xalqının mübtəla olduğu müşrikliyin yanlışlığını təsdiq edirdi. Allah Öz elçisinə (ə) həmçinin aydın dəlillərlə himayə edirdi və onların hər birinin qarşısında insanların qəlbi mütiləşirdi. İlan və əsa haqqında hekayət və bir çox digər möcüzələr insanları Musanın (ə) doğruçuluğuna və onun (ə) təbliğ etdiyi dinin gerçəkliyinə əmin etmişdi.",{"from":162,"to":162,"text":1111},"Allah bu ayədə Musanın (ə) göndərildiyi kafir insanların başçıları haqqında xəbər verir. Bunlar – Firon (L), onun baş naziri Haman və Musa peyğəmbərin (ə) qəbilədaşlarından biri olan Qarun idi ki, öz var-dövləti üzündən yolundan azmışdı. Onların hər biri Musanı (ə) qətiyyətlə rədd etdilər, onu (ə) sehrbaz və yalançı adlandırdılar.",{"from":169,"to":169,"text":1113},"Musa (ə) onların yanına haqq ilə gəlmişdi və onlara elə möcüzələr göstərmişdi ki, onların hər biri sağlam ağıl sahibi olan insanı Allahın iradəsinə itaət etməyə yönəldərdi, lakin fasiqlər Rəbbin elçisinə (ə) itaət etməkdən boyun qaçırdılar. Onlar böyük peyğəmbəri (ə) rədd etməklə qane olmayaraq, hətta onun (ə) sözlərini öz yalançı bəyanatları ilə təkzib etməyə cəhd göstərdilər. Onlar ən yaramaz və çirkin hərəkətlərə əl atmağı qərara almışdılar və misirliləri, Musa (ə) ilə birlikdə iman gətirənlərin oğullarını öldürməyə və onların qadınlarını isə öldürməməyə çağırmağa başlamışdılar. Onlar bu məkrli addımı atmaqla ümid edirdilər ki, möminləri zəiflədə biləcəklər və onlara köləlikdən xilas olmağa maneə törədəcəklər. Amma kafirlərin fitnə-fəsadları bütün zamanlarda büsbütün azğınlıqdan ibarət olmuşdur və buna görə Allahın düşmənləri nəinki öz müdhiş məqsədlərinə nail olmağı bacarmadılar, əksinə, hamısı axırıncı nəfərinə kimi həlak edildilər.\n\nMən istəyirəm ki, sizin diqqətinizi Quran dilinin Fövqəluca Allahın Kitabında tez-tez təkrarlanan incəliklərindən birinə yönəldəm. Əgər Quranın bir parçasının mətni müəyyən bir hadisə ilə bağlıdırsa və Fövqəluca Allah bu rəvayətin nəticələrinin daha geniş səciyyələndirilməsini istəyirsə, onda O (Pak və Müqəddəs) bu nəticələri konkret şəxslərlə və ya hadisələrlə deyil, insanların və hadisələrin bütöv qrupları ilə əlaqələndirir. Bu, Allahın müəyyən hökmlərinin yalnız müəyyən insanlara və ya hadisələrə aid olması kimi yanlış mülahizələrin yaranmasının qarşısını alır. Məhz buna görə Fövqəluca Allah demir ki: “Lakin onların fitnə-fəsadı – büsbütün azğınlıqdır”, əksinə, belə buyurur: “Lakin kafirlərin fitnə-fəsadı – büsbütün azğınlıqdır”[7].",{"from":176,"to":176,"text":1115},"Təkəbbürlü və zalım Firon (L) qəbilədaşlarını özünün yalan nitqləri ilə aldatmaqdan əl çəkmirdi. O (L) deyirdi: “Əgər siz mənə mane olmasanız, mən onu mütləq öldürərəm, çünki mənim etdiyim hər şeyi mən yalnız sizin xeyriniz üçün edirəm. Qoy o, dua etsin, çünki mən onu öz Allahına kömək üçün müraciət etməsinə mane olmayacağam. Firon (L) bəyan edir ki, Musaya (ə) divan tutmaq istəyir, çünki öz xalqının əmin-amanlığı üçün narahatdır və istəmir ki, yer üzündə fitnə-fəsad yayılsın. Qəribə haldır ki, insanların ən yaramazı öz əlaltılarını insanların ən yaxşısından qorxub çəkinməyə çağırır. Bu ucuz bir yalan idi və yalnız, Fövqəluca Rəbbin pozğun xalq adlandırdığı insanlar tərəfindən istifadə edilə bilərdi. Fövqəluca belə buyurur: “O öz xalqını aldatdı və onlar ona tabe oldular. Həqiqətən, onlar günahkar insanlar idilər” (Zuhruf, 43\u002F54).",{"from":183,"to":183,"text":1117},"Fironun (L) zalımlığının və istibdanın nəticəsi və həmçinin onun (L) öz qüdrətinə və böyüklüyünə etiqadının təzahürü olan bu qorxunc nitqə cavab vermək üçün Musa (ə) kömək almaq məqsədilə Allaha müraciət edir və deyir: “Mən Fövqəlqüdrətli Rəbbimdən, təkəbürlülükləri üzündən Haqq-hesab gününə iman gətirməyən və yer üzündə fitnə-fəsad yaymağa cəsarət edən günahkarlardan məni müdafiə etməsini təvəqqe edirəm”. Mübarək Kitabın qanunlarına istinad edərək, biz onlardan birini öncə xatırlatdıq, belə anlamaq olar ki, burada təkcə Misir fironundan deyil, habelə bütün qalan zalımlardan bəhs edilir. Fövqəluca, Musaya (ə) lütüfkarlıq göstərib, onu Haqq-hesab gününə inanmayan lovğa və dikbaş günahkarlardan qorudu. Allahın iradəsi ilə şərait və insanlar şanlı peyğəmbəri (ə) Fironun (L) və onun məiyyətinin fitnələrindən xilas etdilər.\n\nBelə insanlardan biri Fironun (L) qohumu olan və Vahid Allaha iman gətirmiş bir nəfər idi və o, var qüvvəsi ilə Musanı (ə) müdafiə edirdi. O, firon ailəsinin üzvü idi və buna görə də Misir zadəganları onun rəyinə qulaq asırdılar. O, Fironun (L) əhatəsində olan əyanlarla üzdə həmrəy olduğunu bildirirdi və öz dini əqidəsini onlardan böyük məharətlə gizlədirdi. Əgər o, misirlilərin aludə olduğu müşrikliyə nifrət bəslədiyini açıq bildirsəydi, heç kim onun sözünə qulaq asmazdı və o, peyğəmbərini müdafiə edə bilməzdi. Fövqəluca Allah oxşar bir qayğı ilə Muhəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) də əhatə etmişdi. Ona (s.ə.s.) əmisi Əbu Talib havadarlıq edirdi. O, qureyşlilərin “dininə” etiqad edirdi, müşriklər arasında hörmət sahibi idi və Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) düşmənlərinə onu (s.ə.s.) incitmələrinə imkan vermirdi. Əbu Talib islamı qəbul etsəydi, öz qardaşı oğluna havadar çıxa bilməzdi[8].",{"from":190,"to":190,"text":1119},"Firon (L) Musanı (ə) öldürmək qərarına gəldikdə, bu mömin, sağlam düşüncəli və qətiyyətli insan belə bir niyyətin yanlışlığını ifşa etməyə cəsarət göstərdi[9] və dedi: “Məgər Allaha iman ən sərt cəzaya – edama layiq bir cinayətdirmi? Musa Fövqəluca Allahı öz Rəbbi hesab edir və haqlı olmasını çoxsaylı möcüzələrlə təsdiq edir. Sizin hər biriniz, kiçikdən tutmuş böyüyə kimi, bu möcüzələr haqqında eşitmisiniz və siz onu öldürə bilməzsiniz. Əgər siz onun təbliq etdiyi haqqı təkzib edə bilsəydiniz və öz inandırıcı dəlillərinizi gətirsəydiniz, onda Musanın öldürülməsi haqqında fikirləşə bilərdiniz. Lakin onun dəlilləri təkzibolunmazdır, onun möcüzələri isə əzəmətlidir və buna görə sizin əlinizdə bu saleh insanı öldürmək üçün heç bir əsasınız yoxdur.\n\nSonra o öz qəbilədaşlarına hər bir sağlam təfəkkürə malik insanı əmin edə biləcək tutarlı bir məntiqi sübut gətirdi. O dedi: “Musanın iddiası ya yalan, ya da ədalətli ola bilər. Əgər o, yalan danışırsa, onda özünün yalanıyla yalnız özünə zərər vuracaqdır. Siz ona görə əzab çəkməyəcəksiniz, çünki siz ona iman gətirməkdən imtina etmisiniz. Əgər o doğru danışırsa, o artıq özünün haqlı olmasını çoxsaylı dəlillərlə sizə göstərmişdir, onda Allah sizi həm bu dünyada yaşadığınız zaman, həm də ölümdən sonra mütləq cəzalandıracaqdır. Buna görə, onun sizi təhdid etdiyinin bir hissəsinin, yəni, tezliklə bu dünyada cəzanın sizi yaxalayacağından ehtiyat edin!”\n\nBu sözlər Fironun (L) iman sahibi olan qohumunun necə də ağıllı və düşüncəli olduğunu və Musa peyğəmbəri (ə) çox məharətlə müdafiə etdiyini təsdiq edir. O, Misir zadəganlarına şübhələnməyə imkan vermədən, vəziyyəti elə təqdim edir ki, hər iki halda Musanın (ə) öldürülməsi axmaqlıq və düşünülməmiş addım kimi qəbul olunsun.\n\nAllah bu mömindən razı olsun![10] Qoy bu iman sahibi Rəbbinin mükafatından razı qalsın! Allah onun günahlarını bağışlasın! Allah ona rəhmət eləsin! O, öz mübarək peyğəmbərini (ə) müdafiə etməklə qane olmayaraq, hamının eşidəbiləcəyi tərzdə bəyan etdi ki, Musa (ə) doğrudan da haqqa yaxındır. O dedi: “Allah yalana üsünlük verənləri və haqqı təkzib edənləri doğru yola yönəltmir. Allah belə insanlara haqqı tapmaqda kömək etmir və buna görə onların sözləri və dəlilləri həmişə yalan və qeyri-inandırıcı olur. Musanın (ə) təbliğatına gəldikdə isə, siz öz gözlərinizlə görüb onların doğruluğuna əmin oldunuz, çünki onlar təkzibolunmaz məntiqi dəlillərlə və ecazkar möcüzələrlə təsdiq edilir. Bu yolla gedən cinayətkar və yalançı ola bilməz”. Belə bir çıxış etmək yalnız sağlam ağıla, düşüncəyə və Fövqəluca Allah haqqında yaxşı biliklərə sahib olan insana müyəssər ola bilər. Sonra o, öz qəbilədaşlarını azğınlığa düşə biləcəklərindən səmimiyyətlə xəbərdar etdi və onlara Axirətdə veriləcək dəhşətli cəzanı xatırlatdı. O dedi:",{"from":197,"to":197,"text":1121},"Siz xalqları ürəyiniz istədiyi kimi idarə edirsiniz. Lakin bu hakimiyyət sizi aldatmasın, çünki o sizə əbədi mənsub olmayacaqdır. Allahın cəzası bizi haqlayanda kim bizə köməyə gələcək? Gör bu təşviqat necə də gözəldir və bu mömin gor necə uğurla özünün adlı-sanlı əyanlara yaxın olduğunu xüsusi məharətlə vurğulayır! O demir ki: “Allahın cəzası sizi haqlayanda kim sizə köməyə gələcək?” Bu minvalla o, ətrafındakılara anladır ki, o özü üçün istədiyini onlar üçün də səmimiyyətlə arzulayır.\n\nFiron (L) onun sözləri ilə razılaşmır və qərara alır ki, xalqının Musaya (ə) itaət göstərməməli olduğuna onları əmin etsin. O həmçinin deyir ki, o (L) öz xalqına nəyi lazım bilsə, onu da təklif edəcəkdir. Bəs o (L), məhz nəyi lazım bilirdi? O (L) öz xalqına həqarətlə yanaşırdı və belə hesab edirdi ki, xalq onun (L) əmrlərini danışıqsız yerinə yetirməli və onun (L) hakimiyyətinə yardım göstərməlidir. Eyni zamanda Firon (L) özünü haqlı saymırdı və bilirdi ki, haqq – Musanın (ə) tərəfindədir. Bundan başqa, o (L) onun (ə) haqlı olduğuna əmin idi, lakin, buna baxmayaraq, onu (ə) təkzib etməkdən əl çəkmirdi. Buna görə o (L), xalqını “düz” yolla apardığını söylədikdə, şüurlu surətdə yalan danışırdı. Əgər o (L) xalqını özünə itaət göstərməyə məcbur edərək, onun kafirliyini və yolunu azdığını etiraf etsəydi, onda bu daha az zalımlıq olardı. Lakin o (L) insanlara azğınlığı haqq yol kimi təqdim etməklə, onlara “düz yolla” getməyi təklif edirdi[11].",{"from":204,"to":211,"text":1123},"O vaxt onun (L) iman gətirmiş qohumu qərara aldı ki, Misir əyanlarını bir daha Vahid Allaha və Onun peyğəmbərinə (ə) iman gətirməyə çağırsın. Bütün digər haqq dəvətçiləri kimi, o, insanların həqiqi dinə gələcəklərinə ümidi itirmirdi. O, Allahın düşmənlərinin inadkar müqavimətinə baxmayaraq, haqq dinin təbliğatını davam etdirirdi. O deyirdi: “Ey xalqım! Mən qorxuram ki, Allahın peyğəmbərləri əleyhinə birləşən sizdən əvvəlkilərin başına gələnlər sizin də başınıza gəlsin. Amansız cəza Nuhun (ə) xalqının, adların, səmudluların və onlardan sonra yaşayanların nəsibi oldu. Onların hamısı kafirliyə və Allaha itaətsizliyə aludə oldular və onların hamısı həm yer üzündə yaşadıqları həyatda, həm də ölümdən sonra cəzaya layiq görüldülər. Axı Allah Öz məxluqlarını onlar cinayət törətmədikcə və ya canilik etmədikcə, cəzalandırmır”. Sonra o öz qəbilədaşlarına, Axirət həyatında kafirləri gözləyən cəzanı xatırladaraq, belə deyir:",{"from":218,"to":218,"text":1125},"Bəhs edilən bu hadisə Qiyamət günü barəsindədir. O Gün Cənnət sakinləri və Cəhənnəm əzabkeşləri biri-birilərinə müraciət edəcəklər. Fövqəluca buyurur: “Cənnət sakinləri Od sakinlərinə belə müraciət edəcəklər: “Biz artıq əmin olmuşuq ki, Rəbbimizin bizə vəd etdiyi – həqiqətdir. Siz də Rəbbinizin sizə vəd etdiyinin həqiqət olduğuna əmin oldunuzmu?” Onlar deyəcəklər: “Bəli”. Onda carçı onların arasında belə car çəkəcəkdir: “Allah, başqalarını Allahın yolundan sapdıran, onu təhrif edən və Axirətə iman gətirməyən zalımlara lənət etsin!” (Əraf, 7\u002F44-45);\n\n“Od sakinləri Cənnət sakinlərinə belə müraciət edəcəklər: “Üstümüzə ya su tökün, ya da Allahın sizə nəsib etdiyindən”. Onlar isə deyəcəklər: “Allah bunu kafirlərə qadağan etmişdir, çünki onlar öz dinlərini əyləncəyə və oyuna çevirmiş və dünya həyatına aludə olmuşlar” (Əraf, 7\u002F50-51);\n\n“Onlar çağıracaqlar: “Ey Malik! Qoy sənin Rəbbin işimizi bitirsin”. O isə deyəcək: “Siz elə beləcə də qalacaqsınız”. Biz sizə haqqı gətirmişdik, lakin əksəriyyətiniz onu sevmir” (Zuhruf, 43\u002F77-78);\n\n“Onlar deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Bədbəxtliyimiz bizə qalib gəldi və biz azmış insanlar olduq. Ey Rəbbimiz! Bizi buradan çıxart. Əgər biz qayıtsaq, onda doğrudan da zalımlar olarıq”. O buyuracaqdır: “Buradaca rüsvayçılıqla qalın və Mənimlə danışmayın!” (Muminun, 23\u002F106-108);\n\n“Onlara deyəcəklər: “Öz şəriklərinizi çağırın!” Onlar şəriklərini çağıracaqlar, lakin onlardan cavab almayacaqlar və onda onlar cəzanı görəcəklər. Kaş ki, onlar doğru yolla gedəydilər!” (Qəsəs, 28\u002F64).",{"from":224,"to":224,"text":1127},"Mömin kişi öz xalqına Qiyamət gününün dəhşətlərini xatırladır və onları müşriklikdən və uydurma “ilahlara” ibadət etməkdən çəkindirir. O deyir: “Həmin gün sərt mələklər sizi qabaqlarına qatıb od içində olan Cəhənnəmə doğru qova-qova aparacaqlar və onda siz qaçmağa cəhd göstərəcəksiniz. Amma siz Allahın cəzasından xilas ola bilməyəcəksiniz və heç bir məxluq da sizə kömək etməyəcək.\n\nFövqəluca belə buyurur: “Həmin gün sirlər aşkar olacaq. Onda onun nə gücü olacaq, nə də köməkçisi” (Tarik, 86\u002F9-10). Amma əgər Allah insanı azdırarsa, heç kim onu doğru yola gətirə bilməz, çünki iman və azğınlıq yalnız Fövqəluca Allahın sərəncamındadır. O (Pak və Müqəddəs), qullarından kimin doğru yolla getmək şərəfinə layiq olduğunu bilir və yalnız qatı cinayətkarları doğru yol təlimatından məhrum edir. Bunun nəticəsində heç kim onlara düz yola gəlməyə yardım göstərə bilmir.",{"from":216,"to":216,"text":1129},"Musa (ə) – Allahdan sizə göndərilmiş ilk elçilərdən deyildi. Ona qədər sizə Yaqub oğlu Yusuf (ə) gəlmişdi. O (ə) sizi Tək Allaha ibadət etməyə və Ona şəriklər qoşmamağa dəvət edir və özünün doğruçuluğunu təsdiq edən çoxsaylı dəlillər göstərirdi. Lakin bu onun (ə) sözlərinin gerçəkliyinə şübhə etməkdə sizə mane olmadı və hətta Yusufun (ə) yaşadığı dövrdə siz şübhələrinizdən əl çəkmədiniz. O (ə) vəfat etdikdə isə, siz tamamilə şübhələr burulğanına və müşrikliyə daldınız. Siz hətta deyirdiniz ki, Allah Yusufdan (ə) sonra daha elçilər göndərməyəcək. Amma sizin zənniniz yanlış çıxdı. Siz Fövqəluca Allah haqqında ən ləyaqətsiz tərzdə düşünürdünüz, lakin indi əmin oldunuz ki, O (Pak və Müqəddəs) Öz qullarını heç vaxt darda qoymur. O (Pak və Müqəddəs) onları müşahidə edir, onlara Öz hökm və qadağalarını nazil edir və hətta onlara Özünün elçilərini göndərir. Yalnız yolunu azmış günahkarlar elə zənn edirlər ki, Allah heç vaxt insanlara peyğəmbərlər və elçilər göndərmir. Allah icazə veriləni pozanları və şübhə edənləri belə yoldan sapdırır.\n\nZalım və hər şeyə irad tutan kafirlər bu məziyyətləri Musa peyğəmbərə (ə) şamil edirdilər. Halbuki əslində, onlar özləri həmin keyfiyyətlərə malik idilər. Onlar halalı pozurdular, çünki haqqı danırdılar və azğınlığa üstünlük verirdilər. Onlar – yalançıydılar və Allaha böhtan atır, Onun peyğəmbərləri və elçiləri haqqında uydurma sözlər danışırdılar. Bu alçaq keyfiyyətlərə malik olan günahkarlar, onlardan heç vaxt xilas ola bilməyəcəklər. Allah isə onları heç vaxt doğru yola yönəltməz və xeyir qazanmaqda onlara yardım etməz. Haqq ona bəlli olduqdan sonra, onu inkar edən cəzalandırılmağa layiqdir və Fövqəluca Allah onu Özünün ilahi hidayətindən məhrum etməklə cəzalandırır. Fövqəluca belə buyurur: “... Onlar yoldan azınca, Allah da onların qəlblərini sapdırdı. Allah fasiqləri doğru yola yönəltməz” (Səff, 61\u002F5); “Biz onların ürəklərini və baxışlarını, ona ilk dəfə iman gətirmədikləri üçün əksinə döndərərik və onlar öz azğınlıqları içində kor-koranə dolaşarlar” (Ənam, 6\u002F110).",{"from":237,"to":237,"text":1131},"Allah halal ediləni pozan və şübhə edən kəslərin digər keyfiyyətlərindən xəbər verir və bildirir ki, onlar Onun nazil etdiyi dəlillərdən xəbərləri olmadan, Onun ayələri barədə mübahisə edirlər. Bu ayələr, nəyin yalan, nəyin də haqq olması barədə heç bir şübhə yeri qoymur. Onlar o dərəcədə aydın və inandırıcıdır ki, açıq səmadakı günəşə bənzərdirlər. Lakin buna baxmayaraq, fasiqlər onları inkar etməkdə inadkarlıq göstərir və onların nurunu öz yalanları ilə batırmağa cəhd göstərirlər. Eyni zamanda, onlar özlərinin haqlı olmalarına dair heç bir dəlil gətirmirlər və yalnız mənasız şeylər haqqında boşboğazlıq edirlər. Bu, Fövqəluca Allahın ayələri ilə əlaqədar mübahisə edənlərin hamısına xas olan bir sifətdir. Haqqı inkar etmək mümkün deyil və buna görə ona qarşı qoyula bilən dəlillər yoxdur. Nə inandırıcı məntiqi sübutlar, nə də naslar[12] heç vaxt Allahın nazil etdiyi həqiqətlə ziddiyyət təşkil etmir. Öz Rəbbini yalanlamaq istəyən kafirlərin sözləri və əməlləri, həmçinin onların özləri Allahdan ötrü və iman gətirənlər üçün olduqca ikrahdoğurucudur. Allahın düşmənləri haqqı inkar edir, yalana inanır və hətta bu yalanı Fövqəluca Rəbbə aid edirlər. Əlbəttə ki, bu keyfiyyətlər nə Allahın, nə də möminlərin xoşuna gələ bilməz, çünki sonuncuların məhəbbəti də, nifrəti də Fövqəlqüdrətli Rəbbin iradəsinə bağlıdır. Möminlər Allahın seçmə və ən yaxşı qullarıdır və onların nifrəti, nifrət etdiklərinin günahlarının ağırlığına dəlalət edir.\n\nMəhz belə günahlara görə Allah Fironun (L) və onunla əlbir olanların ürəklərinə möhür vurmuşdur. Allah, təkəbbürlə haqqı dananların, Allahın məxluqlarına laqeyd yanaşanların və insanların haqlarını, onlara göstərdikləri zalımlıq və düşmənçilik üzündən, tapdayanların hər biri ilə beləcə davranır.",{"from":243,"to":249,"text":1133},"Firon (L) Musanın (ə) moizələrinə var qüvvəsi ilə müqavimət göstərməkdə davam edir və Allahın aləmlərin Vahid Rəbbi olmasını etiraf etməkdən boyun qaçırırdı. O (L), Musanın (ə) Allahın Ərşə çıxmasını və bütün məxluqlar üzərində ucaldığını təsdiq etdiyini eşitmişdi və buna görə vəziri Hamana bir qüllə ucaltmağı əmr etmişdi ki, o (L), səma yollarına doğru qalxa və oradan Musanın (ə) Allahını görə bilsin. O (L), səmaların fövqündə olan Vahid Rəbbə iman gətirməkdən imtina edirdi və özü (L) də buna əmin olmaq istəyirdi. Lakin zülümkar hökmdarın bu rəftarının əsil səbəbi başqa idi və buna görə Fövqəluca Allah Fironun (L) əməllərinin necə də yaramaz olduğunu bəyan edir. Şeytan daima onun (L) yaramaz əməllərinin əslində gözəl olduğunu ona (L) təlqin edirdi. O, Misir hökmdarını Allaha itaətsizlik göstərməyə çağırır və onun (L) günahlarını və zülümkarlıqlarını Firona (L), o (L) buna inananadək, gözəl tərzdə göstərirdi. Şeytan (L) öz məqsədinə çatdıqdan sonra, Firon (L) özü küfrü təbliğ edərək və yer üzündə fitnə-fəsad yayaraq, bunun doğru olduğunu düşünürdü. Lakin onun (L) haqqı yalan saymaq səyləri ona (L) böyük zərər vurdu və onu (L) həm bu dünyada, həm də ölümdən sonra əbədi bədbəxtliyə məhkum etdi.",{"from":256,"to":261,"text":1135},"İman gətirmiş kişi bir daha cəhd göstərdi ki, öz qəbilədaşlarını doğru yola yönəltsin və dedi: “Ey xalqım! Ardımca gəlin! Mənim yolum Fironun sizi apardığı yoldan fərqlənir, çünki o sizi azğınlığa və zalımlığa çağırır. Bizdən hər birimiz qısa bir müddət ərzində yerdəki nemətlərdən istifadə edirik, sonra da bu dünyadan ayrılırıq və buna görə dünya nemətləri bizi, bizim hansı məqsəd naminə yaradılmağımızdan yayındırmamalıdır. Biz isə Axirət həyatı üçün yaradılmışıq və o, əbədi qalacağımız məskəndir. Biz həmin həyat üçün hazırlaşmalıyıq ki, orada əbədi Səadətə nail ola bilək və əbədi Səadəti unudub yer üzündəki nemətlərə üstünlük verməyə haqqımız yoxdur”.",{"from":267,"to":267,"text":1137},"Müşriklər və itaətsizlik göstərənlər onlara çoxlu sarsıntılar və qəm-qüssə gətirən əvəz alacaqlar. Onların alacağı əvəz ədalətli olacaq, çünki pislik insanlara şərdən başqa bir şey gətirməz. Möminlər, xeyirxah kişilər və xeyirxah qadınlar isə Cənnətə daxil olarlar. Onlar düzgün dünyagörüşə malik idilər, xeyirxah işlər görərdilər və gözəl sözlər danışardılar və buna görə də Fövqəluca Allah onlara, heç bir hesaba almadan, böyük mükafat əta edəcəkdir. Rəbbin səxavətlə verəcəyi bol hədiyyələri onların layiq olduqları mükafatdan qat-qat üstün olacaqdır.",{"from":274,"to":280,"text":1139},"Siz mənə Allahın peyğəmbəri Musaya (ə) itaət etməməyi təklif edirsiniz, bu isə o deməkdir ki, siz mənə Allaın dinindən əl çəkməyi, ilahlaşdırılmağa layiq olmayan məxluqlara ibadət etməyi və Allah haqqında heç bir biliyimin olmadığı şeyləri danışmağı təklif edirsiniz. Həqiqətən, bütün bunlar ən böyük və ən yaramaz günahlardır. Mən bu günahlara batmaq istəmirəm və buna görə sizi, gözəl adları arasında Fövqəlqüdrətli və Hərşeyibağışlayan adları olan, Allaha iman gətirməyə dəvət edirəm. Hökmranlıq və fövqəlqüdrət yalnız Ona xasdır, insanlara və digər məxluqlara gəldikdə isə, onlar Kainatda heç bir hakimiyyətə malik deyillər. O (Pak və Müqəddəs), günah işləyən və Fövqəluca Rəbbi qəzəbləndirməyə cəsarət edən və sonra isə tövbə ilə Ona müraciət edən qullarını bağışlayır. O (Pak və Müqəddəs) tövbəkar qullarının günahlarını silir və onları həm bu dünyada, həm də Axirətdə cəzalandırılmaqdan xilas edir.",{"from":92,"to":92,"text":1141},"Bütlər və uydurma “ilahlar” onlara yardım və havadarlıq edilməsi üçün müraciət olunmasına layiq deyillər, çünki onlar özləri acizdirlər və çoxsaylı qüsurlara malikdirlər. Onlar insanlara nə bu dünya həyatında, nə də ölümdən sonra fayda verməyə və ya zərər vurmağa qadir deyillər. Onlar nə həyata, nə ölümə, nə də dirilişə sərəncam vürməyə qabil deyillər. Biz hamımız Allaha qayıdacağıq. Hər birimiz öz əməllərinə görə cavab verəcək və onda, Allaha iman gətirməməyə və günah işləməyə cəsarət edən fasiqlər Cəhənnəmə vasil ediləcəklər, həmin keyfiyyətlərə malik olmayan insanlar isə, əzab-əziyyətli cəzadan xilas olmağı bacaracaqlar.",{"from":293,"to":293,"text":1143},"Misirlilər öz qəbilədaşının səmimi moizələrinə və xəbərdarlıqlarına qulaq asmadılar və onda o, onlara dedi: “Siz mənim xəbərdarlıqlarımı mütləq xatırlayacaq və haqqı inkar etməyinizin dəyərini biləcəksiniz. Siz cəzalandırılacaq və mükafatdan məhrum ediləcəksiniz. Mən isə Fövqəluca Allahın məni himayə edəcəyinə ümid bəsləyir, xeyirə nail olacağıma və məni düşmənlərimin bəd əməllərindən müdafiə edəcəyinə təvəkkül edirəm. Həqiqətən, Allah qullarını müşahidə edir və onların hansı vəziyyətdə olduqlarını və hansı əvəzi alacaqlarını bilir. Mənim zəifliyim Ona çox gözəl məlumdur və O (Pak və Müqəddəs) məni sizdən mütləq qoruyacaqdır. Sizin niyyətləriniz də Ona agahdır və Fövqəluca Allahın iradəsindən kənar heç nə edə bilməyəcəksiniz. Siz yalnız Müdrik Allahın zəruri saydığı və bunun baş verməsinə icazə verdiyi halda məni susdura bilərsiniz”.",{"from":241,"to":241,"text":1145},"Fövqəlqüdrətli Allah Öz mömin bəndəsini Fironun (L) və onun (L) zalım əməllərindən müdafiə etdi. Onlar köməksiz mömini Musanı (ə) müdafiə etdiyinə və onları Musanın (ə) dəvət etdiyinə iman gətirməyə çağırmağa başladığına görə məhv etməyə hazır idilər. Qüdrətli Misir əyanları belə bir cəsarətli insanın davranışı ilə razılaşa bilməzdilər və öz mömin qəbilədaşlarının dediklərindən bərk qəzəblənmişdilər. Zadəganlar onun əleyhinə bədxah niyyətə düşmüşdülər, lakin Fövqəlqüdrətli Allah Öz qulunu onun məkrli düşmənlərinin fitnələrindən qorudu. Bundan əlavə, O (Pak və Müqəddəs) kafirlərin fitnələrini onların öz əleyhinə çevirdi və həmin anda Firon (L) nəslini müdhiş cəza sardı, yəni, Fövqəluca Allah bir an içində Fironu (L) və onun saysız-hesabsız qoşunlarını suda batırdı.",{"from":305,"to":305,"text":1147},"Onlar üçün həlak olma bu dünyadakı həyatda bir cəza oldu, öləndən sonra isə onlar oda məruz qoyuldular və orada Qiyamət günü başlayanadək qalacaqlar. Səhər və axşam Firon (L) nəslini amansız cəzaya məruz qoyurlar, Qiyamət günü başladıqda isə, onlara daha sərt cəza veriləcəkdir. Bu müdhiş qisas Allahın elçilərini (onlara salam olsun!) yalançılıqda ittiham edən və onlara inadkarcasına müqavimət göstərən hər kəsi gözləməkdədir.",{"from":311,"to":311,"text":1149},"Fövqəluca Cəhənnəm sakinlərinin öz aralarında mübahisə edəcəkləri barədə xəbər verir. Onlar bir-birilərini qınayacaq və hətta Cəhənnəmi mühafizə edən keşikçilərə yardım üçün müraciət edəcəklər. Yer üzündə alçaldılan kafirlər özlərinə bəraət qazandırmaq üçün yolunu azmış başçılarına tabe olduqlarını bəhanə gətirəcəklər, amma sonuncular onlardan qəzəblə üz döndərəcəklər. Onlardan bəziləri deyəcək: “Biz yalnız sizin ardınızca gedirdik. Siz haqqı təşəxxüslə inkar edir və bizi də buna çağırırdınız. Siz bizi müşrikliyə və cinayətlərə çağırırdınız və son nəticədə isə, bizi yoldan azdırdınız. Bizi Cəhənnəm Odundan xilas edə bilməzsinizmi?”",{"from":317,"to":317,"text":1151},"Biz zəif və köməksizik, Allah da artıq hamımız haqqında ədalətli hökm çıxartmışdır. Hər birimiz əzablı cəzadan öz payını almışdır və kimsə bizim vəziyyətimizi nə daha çətinləşdirə, nə də asanlaşdıra bilər. Heç kim Fövqəlmüdrik Hakimin hökmünü dəyişdirə bilməz!",{"from":323,"to":329,"text":1153},"Belə olduqda, bütün Cəhənnəm əzabkeşləri sərt Cəhənnəm keşikçilərindən xahiş etməyə başlayacaqlar: “Rəbbinizi çağırın! Bəlkə, bizə heç olmazsa bir dəfə rahatlıqla nəfəs dərməyə icazə verildi. Mələklər isə kafirləri qınayaraq, onlara izah edəcəklər ki, heç kimin şəfaəti onlara rahatlıq gətirməyəcək və onlara heç bir dua kömək etməyəcəkdir. Onlar deyəcəklər: “Məgər elçilər sizə haqqı izah etməmiş və doğru yolu göstərməmişdilər?! Məgər sizin insanları Allaha nəyin yaxınlaşdırdığından və nəyin Ondan uzaqlaşdırdığından xəbəriniz yox idi?” Kafirlər dərk edirdilər ki, Allahın elçiləri onlara gəlirdi və onların doğruçuluğunu çoxsaylı möcüzələr və təkzibolunmaz dəlillər təsdiq edirdi. Onlar həmçinin başa düşürdülər ki, haqq onlara aydın olduqdan sonra onu inadcıllıqla inkar etməyə davam etdikdə, zalımlıq göstərirdilər. Belə olduqda alov püskürən Cəhənnəmin keşikçiləri Cəhənnəm sakinlərini Allah qarşısında müdafiə etmək istəməyəcəklər və belə deyəcəklər: “Onda özünüz dua edin, amma bu dualarınız sizə fayda verəcəkmi?” Sanki bu suala cavab verərək, Fövqəluca Allah bəyan edir ki, kafirlərin bütün duaları əbəsdir. Onlar yalnız heç bir mənası olmayan faydasız söz yığınıdır, çünki küfür və müşriklik insanın hətta ən gözəl əməllərini belə puç edir və onun dualarını mənasız və faydasız edir.\n\nÖncəki ayələrdə Rəbb Fironun (L) tərəfdarlarına bu dünyada, insanların öldükdən sonra ruhlarının Qiyamətə qədər qalacağı bərzəxdə və həmçinin Axirətdə nəsib olacaq cəza haqqında xəbər vermişdi. Rəbb həm də peyğəmbərlər və elçilərlə düşmənçilik etməyə cəsarət göstərmiş Cəhənnəm sakinlərinin hiss edəcəyi müdhiş dəhşətlər haqqında xəbər vermişdi. Daha sonra Fövqəluca Allah Öz elçiləri və möminləri haqqında xəbər verərək, belə buyurur:",{"from":334,"to":99,"text":1155},"Dünya həyatında Allahın köməyi təkzibolunmaz dəlillərdən və islam düşmənləri üzərində qələbədən ibarətdir. Axirət həyatında isə Allah möminlərə ədalətli qisasla kömək edəcəkdir və bunun sayəsində möminlər və onların tərəfdarları bol mükafat, onların düşmənləri və rəqibləri isə sərt cəza alacaqlar. Elə o zaman fasiqlər onlara qəm-qüssə və iztirabdan başqa bir şey gətirməyən məkana düşəcəklər.",{"from":285,"to":285,"text":1157},"Fövqəluca Allah Musanın (ə), Fironun (L) və onun döyüşçülərinin taleyini yada saldıqdan sonra, O (Pak və Müqəddəs) peyğəmbəri Musaya (ə) haqq yol Təlimatı, yəni, insanların doğru yola gəlməsi üçün zəruri olan aydın ayələr və faydalı biliklər əta etdiyini xəbər verir. Allah həmçinin Musaya (ə) Tövratı – İsrailin (ə) nəsillərinin öz elçilərindən (ə) alıb, varisi olacaqları və nəsildən nəsilə ötürəcəkləri Kitabı nazil etdi.",{"from":235,"to":235,"text":1159},"Bu Kitab haqq təlimatdan, yəni dini hökmlərdən və bir çox digər biliklərdən ibarətdir. O, insanlar üçün zikr – nəsihət rolunu oynayır, çünki Allahın qullarının gözünü xeyrə və şərə açır, onları xeyirxah işlər görməyə çağırır və yaramaz əməllər törətməkdən çəkindirir. Lakin heç də hər bir insan bu nəsihətlərdən fayda çıxara bilmir – bu yalnız sağlam düşüncə sahiblərinə nəsib olur.",{"from":355,"to":355,"text":1161},"Ey Elçi! Səndən əvvəlki möhkəm iradəli elçilərin etdiyi kimi, Rəbbinin qədərinə səbirlə döz. Həqiqətən, Allahın vədi dəyişməzdir və onun haqq olduğuna və doğruluğuna şübhə etmək olmaz. Belə şübhələr sənə öz vəzifələrini səbirlə yerinə yetirməyə mane ola bilər. Allahın ayəsi əsil həqiqətdir və hər bir ağıllı insan onun uğrunda səbirlə mübarizə aparmalı və onu səylə müdafiə etməlidir. Allah Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Öz vədinin haqq olduğunu xatırladır ki, onu (s.ə.s) Allahın hökmlərini daha da böyük səbirlə yerinə yetirməyə və Onun qəzəbinə səbəb ola bilən hər şeydən çəkinməyə sövq etsin.\n\nEy Muhəmməd! Öz günahın üçün bağışlanma dilə, çünki məhz günahları insana əbədi səadətə və uğura nail olmağa maneə ola bilər. Əgər sən səbirli olsan, onda sən arzuladığın bütün müqəddəs diləklərinə və istəklərinə sahib ola bilərsən. Əgər sən bütün bunlardan əlavə Allahdan bağışlanma diləsən, onda bütün pis və xoşagəlməz şeylərdən xilas ola bilərsən.\n\nFövqəluca Rəbbinə ara vermədən həmd et və bunu xüsusilə səhərlər və axşamçağılar et, çünki məhz günün bu vaxtları Allahı zikr etmək üçün ən çox yararlı olur. Dinin müxtəlif vacib və nafilə tələbləri mövcuddur ki, müsəlman onları səhər və axşam çağları yerinə yetirməlidir. Bu gözəl ibadət ayinləri möminə bütün digər xeyirxah təşəbbüslərini də uğurla sona çatdırmağa kömək edir.",{"from":362,"to":362,"text":1163},"Fövqəluca ayədə öz yalançı nitqləri ilə Allahın vəhylərini təkzib etməyə cəhd göstərən günahkarlardan xəbər verir. Onların nə tutarlı sübutları, nə də inandırıcı dəlilləri olmadığı halda, öz dediklərinin üstündə inadla durmaqda davam edirlər, çünki onların ürəklərində təkəbbür hökm sürür. Onlar haqqı dikbaşlıqla inkar edir, onun carçılarına həqarətlə baxır və öz uydurma iddiaları sayəsində ucalmaq arzusu ilə daima yanırlar. Lakin Fövqəluca Allah fasiqlərin heç vaxt arzuladıqları məqsədə çatmayacaqları ilə möminləri sevindirir. Haqq əleyhdarları həmişə məğlub ediləcək və təkəbbürlü, dikbaş günahkarlar həmişə alçaldılacaqlar.\n\nSonra Fövqəluca əmr edir ki, qorunmaq üçün yalnız Allaha sığınsınlar. O (Pak və Müqəddəs), hansı pis əməllərdən Allaha sığınmağı göstərmir və bununla da bu hökmün ümumi səciyyə daşıdığını bildirir. Müsəlmanlar təkəbbürlənməkdən və haqqa ötkəm yanaşmaqdan, şeytanlardan və kafirlərdən, həmçinin dünyada mövcud olan hər cür şərdən müdafiə olunmağa can atmalıdırlar. Həqiqətən, Allah – Eşidəndir və Görəndir[13]. O (Pak və Müqəddəs), olduqları yerindən asılı olmayaraq ən müxtəlif səsləri eşidir və ən müxtəlif əşyaları görür.",{"from":369,"to":369,"text":1165},"Fövqəluca hər bir insana onun təhtəlşüuru vasitəsilə məlum olanlardan xəbər verir. Şübhəsiz ki, göylərin və yerin yaradılması, insanın xəlq edilməsindən daha əzəmətli bir əməldir. Göylər necə də əzəmətli və əngindir və onlarla müqayisədə insan necə də kiçik və miskindir! Əgər Allah əzəmətli və nəhəng göy cizimlərini yaratmış və bu zaman heç bir çatışmazlığa yol verməmişsə, onda O (Pak və Müqəddəs) insanları öldükdən sonra diriltməyə çətinlik çəkməz. Bu, dirildilmənin haqq olmasının məntiqi dəlillərindən biridir. Əgər ağıllı insan bu dəlilə qulaq asarsa, onda o, onun təkzibolunmazlığına mütləq əmin olar və Allahın bütün elçilərinin (onlara salam olsun!) bəyan etdikləri Qiyamət gününün yaxınlaşmasına daha şübhə etməz. Lakin insanların çoxu sadə həqiqətlər üzərində düşünmək istəmirlər və buna görə də Fövqəluca Allah qeyd edir ki, insanların böyük əksəriyyəti bundan xəbərsizdir. Onlar peyğəmbərlərin təbliğ etdikləri barədə düşünmür və Rəbbin xəbərdarlıqlarına diqqət yetirmirlər.",{"from":375,"to":375,"text":1167},"Allah bəyan edir ki, korla görən eyni deyillər və möminlə günahkar da eyni deyillər. Heç kim birinci müddəanı inkar etməz və heç kim ikinci müddəanı da inkar etməməlidir. Allaha iman gətirən və xeyirxah işlər görən insan, Rəbbinə itaət etməkdən təkəbbürlə boyun qaçıran, günah törətməyə və Fövqəlqüdrətli Allahı qəzəbləndirməyə cəsarət edən kəslə bərabər ola bilməz. Amma çoxları bu barədə heç düşünmürlər, bunu düşünənlər isə, bunu çox nadir hallarda edirlər. Əgər insanlar öz əməlləri üzərində düşünsəydilər, xeyir və şər barədə düşünsəydilər və möminlərlə günahkarları müqayisə etsəydilər, onda onlar zərər gətirən şeyə üstünlük verməz, fayda verən şeyə doğru can atardılar. Onlar mütləq doğru yolu azğınlıqdan və Axirətdə əbədi səadəti fani dünya ləzzətlərindən üstün tutardılar.",{"from":298,"to":298,"text":1169},"Bu barədə məxluqların ən sadiqləri – peyğəmbərlər və elçilər xəbər vermişdilər. Bu barədə ən doğru Kitablarda – Səmavi Vəhylərdə bəyan edilmişdir. Bunu, insanların ətraflarında seyir edə biləcəkləri çoxsaylı əlamətlər təsdiq edirdi və təsdiq etməkdə davam edir. Lakin insanların böyük bir hissəsi çoxsaylı dəlillərə iman gətirmir və onlara əhəmiyyət vermirlər. Halbuki onlar Allahın bütün qullarına haqqa iman gətirməyi və ona müti olmağı labüdləşdirir.\n\nSonra Rəbb qullarına onların dində və dünyada uğura nail olmaları üçün nə etməli olduqlarını göstərir ki, bu Onun insanlara bəslədiyi ən böyük lütüfkarlığının dəlilidir. Allah belə buyurur:",{"from":209,"to":209,"text":1171},"Kömək üçün Mənə dua edin və Mənə ibadət edin və sizin dualarınız eşidiləcəkdir. Əgər siz öz Rəbbinizin qarşısında səcdə qılmağa razılaşmasanız, onda unutmayın ki, Mənim hüzurumda öz qürurları ucbatından Mənə təzim etməyənlər alçaldılmış halda Cəhənnəmə girəcəklər. Onlar alçaldılacaq və nifrətə layiq olacaqlar, çünki qürurlanmağın əvəzi – cəzalandırılma və alçaldılmadır.",{"from":391,"to":391,"text":1173},"Fövqəluca Onun kamil sifətlərinə dəlalət edən bir neçə ecazkar ayələrini sadalayır. Onun mərhəməti çox genişdir, Onun səxavəti boldur, Onun minnətdarlığı hədsizdir, Onun fövqəlqüdrəti mükəmməldir, Onun hakimiyyəti mütləqdir, Onun mülkü isə ucsuz-bucaqsızdır. O (Pak və Müqəddəs) istədiyini yaradır və ən kamil həyat sürür. Onun qüsursuz sifətləri və əzəmətli əməlləri ən gözəl təriflərə layiqdir. O (Pak və Müqəddəs) Kainatın Vahid Rəbbidir, göylərdə və yerdə həyatı idarə edir. O (Pak və Müqəddəs) bütün varlıq üzərində hökmrandır, qalan bütün canlı məxluqlar isə heç bir hakimiyyətə malik deyildir. Onlar aciz və gücsüzdürlər. Bütün bunlar ona dəlalət edir ki, yalnız Fövqəluca Allah ibadətə və pərəstişə layiqdir. Məxluqlara gəldikdə isə, onların heç biri rəbb və ya ilah adlandırılmağa layiq deyildir. Bu pak nəzər nöqtələri insanlara Fövqəluca Allahı daha yaxşı dərk etməyə və öz qəlblərini məhəbbət, xof və ümidlə doldurmağa imkan verir.\n\nBu iki xüsusiyyət, yəni, Allahı dərk etmə və tək Ona ibadət – yeganə gerçək məqsəddir ki, Allah bu dünyanı onun xatirinə xəlq etmişdir. Bu – hər bir qulun Fövqəluca Rəbb qarşısında vəzifəsidir və yalnız bu vəzifəni yerinə yetirərək, Allahın qulu həm bu dünyada, həm də ölümündən sonra möminliyə, dindarlığa, uğura və xoşbəxtliyə nail ola bilər. Allahı dərk etmək və Ona sidq ilə ibadət etmək şərəfinə nail olan şəxs Alicənab Rəbbin böyük ənamını almış olur. Bundan başqa, o, bu fani dünyada heç bir insanın nail olmadığı ən böyük bir ləzzət alar. O kəs ki, Allahı dərk etməyi bacarmamış və Ona ibadət etmənin ecazkarlığını dadmamışdır, xeyirdən həmişəlik məhrum olar və özünü əbədi sarsıntılara düçar edər.[14]\n\nEy Rəbbim! Bizə Səni daha yaxşı tanımaqda kömək ol və ürəklərimizi Sənə qarşı məhəbbətlə doldur. Qoy bizim gözlə görülən və gözlə görülməyən əməllərimiz yalnız tək Sənə həsr olunmuş olsun və qoy onlar hamısı Sənin hökm və göstərişlərinə uyğun olsun. Həqiqətən, dualarımız Sənə çoxsaylı görünməsin. Sənin üçün bizim bütün xahişlərimizi təmin etmək çətinlik yaratmaz.\n\nEy insanlar! Rəbb gecəni qaranlıq etmişdir ki, siz gündüz ora-bura boş-boşuna vurnuxmaqdan rahatlana biləsiniz. Əgər siz daima hərəkətdə olsaydınız, özünüzə çox zərər vurardınız. Lakin Allah sizə mərhəmət göstərmişdir və siz gecələr yatağa uzanır və şirin yuxuya dalırsınız və bunun sayəsində qəlbiniz və canınız rahatlıq tapır. Yuxu sadəcə sizin orqnizminizin normal fəaliyyəti üçün zəruridir. Bundan başqa, gecələr insanlar öz sevgililəri ilə baş-başa verib tənhalığa çəkilmək, fikirlərini cəmləşdirmək və vacib məsələlərdən uzaqlaşıb rahatlanmaq imkanı əldə edirlər.\n\nAllah həm də gündüzü yaratmış və bunu sizin görə bilməyiniz üçün etmişdir. Rəbbın əmri ilə günəş daima öz orbiti üzrə hərəkət edir və yer üzünü işıqlandırır. Günün başlaması ilə siz yataqlarınızdan qalxır və işləməyə başlayırsınız ki, yer üzündə yaşadığınız zaman və ölümünüzdən sonra mükafat qazanmağa çalışasınız. Siz Allahı zikr etməyə və Quran oxumağa, namaz qılmağa və elmə yiyələnməyə, ticarət etmək, tikinti işləri aparmaq, dəmirçilik etmək və başqa məşğələləriniz üçün vaxt ayırırsınız. Bəziləriniz quruda və dənizdə səyahətə çıxır, digərləriniz kənd təsərrüfatı ilə məşğul olur, başqaları mal-qara saxlayırlar.\n\nHəqiqətən, Allah insanlara hər növ bol nemətlər əta edir. O (Pak və Müqəddəs) insanları Öz mərhəməti ilə himayə edir, onları bəlalardan və bədbəxtliklərdən qoruyur və buna görə O (Pak və Müqəddəs), Ona ən səmimi minnətdarlıq edilməsinə və yüksək təriflərə layiqdir. Lakin insanların böyük bir hissəsi buna görə naşükürdür və onların naşükürlüyünün səbəbi isə cahillikləri və zalımlıqlarıdır. Fövqəluca həmçinin buyurmuşdur: “...Lakin Mənim qullarım arasında şükredənlər çox azadır” (Səba, 34\u002F13). Rəbbinin xeyirxahlıqlarını etiraf edən, Onun iradəsinə könüllü tabe olan, bütün varlığı ilə Onu sevən və Onun iltifatına nail olmaq istəyən insanlar olduqca azdır.",{"from":349,"to":349,"text":1175},"Təkcə O (Pak və Müqəddəs) ibadətə layiqdir və O (Pak və Müqəddəs) təklikdə bütün məxluqları üzərində hökmranlıq edir. Sonuncu müddəadan aydın olur ki, yalnız Fövqəluca Allah qullarına ruzi nazil edir. Bu isə öz növbəsində o deməkdir ki, bütün məxluqlar Ona minnətdarlıq etməli və yalnız Tək Ona ibadət etməlidirlər.\n\nSonra Allah bir daha məxluqlar üzərində hökmran olduğunu qeyd edərək, Özünü bütün varlıqların Xaliqi adlandırır. Daha sonra O (Pak və Müqəddəs), bir də Ona ibadət edilməsinə mütləq haqqı olduğunu vurğulayır və buyurur ki, Ondan başqa ilah yoxdur. Bu – Allaha səmimiyyətlə ibadət etmək üçün verilən əmrdir. Amma, gör insanlar bu doğru yoldan necə də yayınıblar! Onlar, hətta inandırıcı dəlillər onlara aydın olduqdan sonra da, Vahid Allaha ibadət etmək istəmirlər.",{"from":402,"to":402,"text":1177},"Aldanma və azğınlıq – Allahın ayələrini inkar edənlər, elçiləri ilə düşmənçilik edənlər, tövhiddən və Tək Allaha ibadətdən yayınanlar üçün ədalətli cəzadır. Fövqəluca buyurur:\n\n“Bir surə nazil edildikdə onlar bir-birilərinə baxırlar: “Sizi kimsə görürmü?” Sonra isə onlar üzlərini çevirirlər. Allah da onların ürəklərini dönükləşdirmişdir, çünki onlar – ağılsız adamlardır” (Tövbə, 9\u002F127).",{"from":167,"to":167,"text":1179},"Siz yer üzündə yaşayışınız üçün zəruri olan hər şeyi tapırsınız. Siz əkinçiliklə və bağçaçılıqla məşğul ola bilərsiniz, evlər tikə bilər və səyahətə çıxa bilərsiniz. Allah sizi damdan məhrum etməmiş, üzərinizdə göy qübbəsi yaratmışdır. O (Pak və Müqəddəs) səmanı, bizə çoxlu faydalar verən nəhəng və qüdrətli göy cisimləri ilə bəzəmişdir. Onların sayəsində siz yer üzünün cəhətlərini və qaranlıq gecədə düz yol tapmağı müəyyən edə bilirsiniz. Allah sizə ən gözəl sima vermişdir və bunun sayəsində siz gözəllikdə yer üzündə olan bütün məxluqlardan üstünsünüz. Fövqəluca həmçinin belə buyurur: “Həqiqətən, Biz insanı ən gözəl simada yaratmışıq” (Tin, 95\u002F4).\n\nƏgər sən bu sözlərin gerçəkliyinə və Allahın sözlərinin müdrikliyinin kamilliyinə əmin olmaq istəyirsənsə, onda insanlara bax. İnsanın bədəninin hər bir hissəsi ən mükəmməl quruluşa malikdir və ən gözəl yerdə yerləşdirilmişdir. İnsan orqanizmində elə bir orqan yoxdur ki, öz yerində olmasın. Bax gör insanlar bir-birinə doğru necə can atırlar. Məgər insanlar arasında yaranan hisslər yer üzündəki digər məxluqlarda baş qaldırırmı? İnsanı bütün digər canlılardan fərqləndirən özəlliklərə diqqət yetir. Ağıl, iman, məhəbbət, bilik – bu gözəl keyfiyyətlər tam mənada yalnız gözəl insan simasına uyğun gəlir.\n\nAllah həmçinin sizə maddi nemətlərdən bir qismət əta etmişdir. Söhbət yeməklərdən, içkilərdən, qadınlardan, libasdan, gözəl növlərdən və xoşagəlimli səslərdən – Fövqəluca Allahın qullarına halal etdiyi hər şeydən getməkdədir. Bundan başqa, Allah qullarına bu nemətlərdən istifadə etməkdə kömək göstərir. Lakin Rəbbimiz bir sıra dünya nemətlərinin haram olduğunu bəyan etmişdir, çünki onlar insanın qəlbinə və cisminə və habelə onun xeyirxahlığına və dindarlığına zərər vurur.\n\nBelədir Rəbbiniz Allah! O (Pak və Müqəddəs), Kainatı idarə edir və sizə çoxsaylı nemətlər nazil edir. O (Pak və Müqəddəs) – Xeyirxahdır, çünki Onun sifətləri əzəmətli, səxavəti isə böyükdür. O (Pak və Müqəddəs), bütün məxluqlarının qayğısını çəkir və Öz saysız-hesabsız nemətlərini hər yerə çatdırır.",{"from":413,"to":413,"text":1181},"Allah ən mükəmməl həyat sürür və onlarsız belə bir həyatın mümkün olmayacağı qüsursuz sifətlərə malikdir. Onların arasında – eşitmə, görmə, fövqəlqüdrət, elm, nitq və habelə bir çox digər əzəmət və kamillik məziyyətləridir. Ondan başqa heç kim ibadətə layiq deyildir. Buna görə, Allaha dua edin ki, Ondan kömək diləyəsiniz və ya, sadəcə, Ona ibadət edin. Yalnız Onun xatiri üçün Allaha ibadət edin, Allaha dua edin və xeyirxah işlər görün. O (Pak və Müqəddəs), sizə əmr etmişdir ki, səmimi olasınız və belə buyurmuşdur: “Axı onlara əmr olunmuşdu ki, yalnız Allaha ibadət etsinlər, Ona hənif kimi səmimiyyətlə qulluq edərək, namaz qılsınlar və zəkat versinlər. Bu – haqq dindir” (Beyyinə, 98\u002F5).\n\nHəmd olsun Allaha – aləmlərin Rəbbinə! O (Pak və Müqəddəs), Allahın qullarının öz gözəl nitqləri və saleh əməlləri ilə şərəfləndirməli olduqları ən gözəl təriflərə layiqdir. Gözəl nitqlərə gəldikdə isə, bu – Allahı zikr edən və tərifləyən sözlərdir. Saleh əməllər də – ibadət ayinləridir. İnsanlar bunları Allah xatirinə səmimiyyətlə yerinə yetirməli, bununla da Onun kamil sifətlərini, həmdəlayiq əməllərini və saysız-hesabsız nemətlərini qəbul etməlidirlər.\n\nSonra Fövqəluca Allah tək Allaha səmimi qulluq etmənin zəruriyyəti lehinə inandırıcı dəlillər gətirir və Özündən başqasına ibadəti qadağan edir. Fövqəluca buyurur:",{"from":419,"to":419,"text":1183},"Mənə, sizn Allahla yanaşı ilahlaşdırdığınız bütlərə, daş heykəllərə və qalan bütün uydurma “ilahlara” ibadət etmək qadağan olunmuşdur. Mən bu hökmün ədalətli olmasına şübhə etmirəm. Əksinə, mən təkcə Allaha ibadət etmənin zəruriliyinə qəti əminəm, çünki Rəbbim mənə açıq-aydın ayələrini göstərmiş və mənə Allaha təslim olmağı, yəni müsəlmanlardan biri olmağı, öz qəlbini, dilini və cismini Fövqəlucanın iradəsinə təslim etməyi buyurmuşdur. Bu, Allahın bütün hökmlərindən ən möhtəşəmidir. Uydurma “ilahlara” ibadətin qadağan edilməsi isə, Onun ən böyük haramlarındandır.",{"from":425,"to":425,"text":1185},"Allah tövhidin zəruriliyini bir daha vurğulayır və xatırladır ki, O (Pak və Müqəddəs) məxluqlarını necə yaradır. O (Pak və Müqəddəs) təklikdə sizi yaratmışdır və sizin ibadətinizə yalnız O (Pak və Müqəddəs) layiqdir. O (Pak və Müqəddəs) sizin əcdadınızı torpaqdan xəlq etmiş və sonra ondan çoxsaylı insan nəslini törətmişdir. Siz bu dünyaya, ananızın bətnində asılı qalan, sonradan qan laxtasına çevrilən, o da öz növbəsində ət tikəsinə dönən kiçicik bir damladan zühur edirsiniz. Sonra sizin sümükləriniz yaranır, daha sonra isə mələk bədəninizə həyat üfürür[16]. Sonra siz körpə surətində doğulursunuz, sonra böyüyüb, həddi-buluğa çatırsınız, yəni, fiziki qüvvə və mükəmməl bilik və bacarıqlara nail olursunuz və bundan sonra sizlərin çoxu qocalır. Sizin bəziləriniz sadalanan mərhələlərin birində vəfat edirlər, lakin siz hamınız təyin olunmuş həddə[17] çataraq, bu fani dünyadan ayrılırsınız. Bunu düşünün və (düşünsəniz) sizə aydın olacaq ki, Öz məxluqlarının surətini belə möhkəm dəyişməyə qadir olan Xaliq hüdudsuz hakimiyyətə və kamil fövqəlqüdrətə malik olmalıdır. O (Pak və Müqəddəs), qüsursuzdur və pərəstişə layiqdir, sizin isə, bütün qalan digər məxluqlar kimi, çoxlu qüsurlarınız və nöqsanlarınız vardır.",{"from":431,"to":431,"text":1187},"Yalnız Allah həyatın və ölümün sərəncamçısıdır və heç bir insan Fövqəluca Allahın xəbəri və icazəsi olmadan ölmür. Buna görə O (Pak və Müqəddəs), belə buyurur: “...Uzunömürlüyə uzun həyatın əta edilməsi və ya onun həyatının qısaldılması barədə hər şey Kitabdadır[18]. Həqiqətən, bu, Allah üçün asandır” (Fatir, 35\u002F11). Allah hər hansı bir mühüm və ya az vacib olan qərar qəbul etdikdə, Onun “Ol!” əmri verməsi ilə Onun iradəsi gerçəkləşir[19]. Bu Qanunun istisna halları yoxdur, çünki heç kim Fövqəluca Allaha mane olmaq qüdrətinə malik deyil.",{"from":202,"to":442,"text":1189},"Bu ayələr necə də aydın və inandırıcıdır və kafirlərin əməlləri isə necə də çirkindir! Gör necə də onlar haqdan dönmüşlər? Haqq onlara aydın olduqdan sonra, onlar nəyə ümid bəsləyirlər? Doğrudanmı onlar Allahın ayələrini inkar etməyə qadir olan dəlillər əldə etməyə ümidvardırlar? Ya da onlar mənfur niyyətlərinin və alçaq arzularının doğruluğunu təsdiq edə biləcək sübutlar tapmağa bel bağlayırlar? Onlar öz seçimlərini artıq etmişlər və onların bu seçimi necə də dəhşətlidir! Onlar Fövqəluca Allahın nazil etdiyi və Allahın elçilərinin (onlara salam olsun!) – ən yaxşı, ən sadiq və ən sağlam düşüncəli insanların təbliğ etdiyi Kitabı rədd etdilər. Bu günahkarlar yandırıb-yaxan alovdan başqa, heç nəyə layiq deyillər və buna görə Allah belə buyurur:",{"from":448,"to":453,"text":1191},"Ağır boyunduruqlar əzabkeşlərə tərpənməyə belə imkan verməyəcək. Lakin hələ bu hamısı deyil – əzabkeşlər şeytanlardan olan öz həmzadları ilə birlikdə oddan qıp-qırmızı qızarmış zəncirlərlə qandallanıb, buxovlanacaqlar. Onların üstünə qaynar su tökəcək və onlar müdhiş alovda yandırılacaq, küfrə və şirkə üstünlük verdiklərinə görə qınanacaqlar.",{"from":229,"to":464,"text":1193},"Əzabkeşlərə[21] deyiləcək: “Hanı sizin uydurduğunuz ilahlarınız? Onlar sizə nə fayda verdilər? Sizi cəzadan qorudularmı?” Cəhənnəm sakinləri deyəcəklər: “Onlar bizim köməyimizə gəlmədilər, əgər onlar bizim köməyimizə gəlsəydilər, onsuz da bizi ədalətli intiqamdan xilas etməyi bacarmayacaqdılar. Biz əvvəllər heç kimə dua etməmişik”.\n\nBelə bir rəy var ki, kafirlər müşriklikləri ilə əlaqədar onlara verilən ittihamı təkzib etməyə cəhd göstərirlər və elə zənn edirlər ki, bu onlara fayda verə bilər. Ancaq digər, daha səhih bir rəyə görə, Cəhənnəm əzabkeşləri həmin sözləri ilə ibadətə Layiqolana ibadət etmədiklərini etiraf edirlər. Onlar dərk edirlər ki, Fövqəluca Allahın şərikləri yoxdur və ola da bilməz və buna görə onlar peşman olacaqlar ki, dərin azğınlıq içindəymişlər və ilahlaşdırılmağa, ibadət edilməyə layiq olmayan uydurulmuş ilahlara ibadət edirmişlər.\n\nİkinci şərhin lehinə Fövqəlucanın, “Allah kafirləri belə azdırır” sözləri əsas verir. Kafirlərin dünya həyatında azğınlıq içində olması məhz belədir. Onların baxışlarının qüsurlu olması hər bir sağlam düşüncəli insana bəllidir və Qiyamət günü kafirlər bunu etiraf edəcəklər. Onlara Fövqəlucanın aşağıdakı sözləri aydın olacaqdır: “...Allahdan başqa digər ilahlara ibadət edənlər nəyə nail olurlar? Onlar yalnız zənnə qapılır və yalnız yalan uydururlar” (Yunus, 10\u002F66);\n\n“Siz onlara dua edəndə, onlar dualarınızı eşitmirlər, əgər eşitsəydilər də, sizə cavab verməzdilər. Qiyamət günü onlar sizin ibadətinizi inkar edəcəklər” (Fatir, 35\u002F14);\n\n“Allahın əvəzinə Qiyamət gününədək onlara cavab verməyəcək olanlara dua edənlərdən kim daha çox azğınlıqdadır?” (Əhqaf, 46\u002F5).",{"from":60,"to":60,"text":1195},"Siz yalana etiqad etdiyinizə və haqqa zidd biliklərə malik olduğunuza görə fəxr edirdiniz. Siz Allahın qullarına təkəbbürlə yanaşırdınız, möminlərə düşməncəsinə münasibət bəsləyirdiniz, ətrafınızdakılarla zalımcasına davranırdınız və Rəbbinizə itaət göstərmirdiniz. Bu surənin sonunda Fövqəluca Allah belə buyurur: “Onların elçiləri onlara aydın ayələrlə gələndə, onlar özlərində olan biliklə fəxr edirdilər...” (Mumin, 40\u002F83). Qarundan bəhs edərək, Allah buyurur: “Fəxr etmə, həqiqətən, Allah fəxr edənləri sevmir” (Qəsəs, 28\u002F76).\n\nBu ayələrdə bəhs edilən şəriətin qınadığı fəxr etmə[22] cəzalandırılmağa layiqdir. O, möminlərin keçirdiyi sevinc hissi ilə heç bir müqayisəyə gəlmir. Məhz belə bir sevinc hissi haqqında Mərhəmətli Allah buyurmuşdur: “De: “Bu – Allahın neməti və mərhəmətidir. Qoy onlar buna sevinsinlər, çünki bu onların yığdıqlarından xeyirlidir” (Yunus, 10\u002F58). Belə bir sevinc bəyənilən və tərifəlayiqdir, çünki o faydalı bilik və xeyirxah əməllərdən qaynaqlanır.",{"from":475,"to":475,"text":1197},"Cəhənnəmin dərvazalarından içəri girin və törətdiyiniz cinayətlərinizə tamamilə uyğun olan öz yerlərinizi tutun. Siz heç vəchlə Odsaçan Cəhənnəmdən çıxa bilməyəcəksiniz. Təkəbbürlü günahkarları alçaldılmanın, biabırçılığın, şərəfsizliyin, zindanın, cəzanın, dözülməz hərarətin və amansız soyuğun gözlədiyi məskən necə də pisdir!",{"from":174,"to":174,"text":1199},"Ey Elçi! Qəbilədaşların arasında islam təbliğatını səbirlə davam etdir və onların sənə bəslədikləri haqsızlığa və təhqirlərə səbr et! Bunda sənə möhkəm etiqadın kömək edəcəkdir və buna görə də unutma ki, Allahın verdiyi vəd dəyişdirilməzdir. Allah mütləq Öz dininə qələbə bəxş edəcəkdir, Öz Sözünü şərəfləndirəcək və elçilərini həm dünya həyatında, həm də Axirət həyatında tərifləyib ucaldacaqdır. Sənin düşmənlərinə gəldikdə isə, onlar həm bu dünyada yaşadıqları zaman, həm də öldükdən sonra cəzalandırılacaqlar. Biz kafirlərə vəd etdiklərimizdən bəzi şeyləri sənə göstərə bilərik, ya da səni bundan öncə vəfat etdirərik. Lakin istənilən halda, onlar özlərinin hər bir əməlinə görə cəza alacaqlar. Fövqəluca həmçinin belə buyurur: “Sən elə hesab etmə ki, Allah zalımların nə törətdiklərindən xəbərsizdir...” (İbrahim, 14\u002F42).\n\nSonra Allah Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onun qardaşları-elçilərin taleyini xatırlatmaqla təsəlli verərək, belə buyurur:",{"from":153,"to":153,"text":1201},"Əvvəlki elçilər də Allahın dinini təbliğ edir və kafir qəbilədaşlarının onlara göstərdikləri haqsızlıqlara səbirlə dözürdülər. Onların hamısı öz Rəbbinin iradəsinə tabe idilər və müstəqil heç nəyi həll etmirdilər. Onlar haqlı olduqlarını inandırıcı məntiqi dəlillərlə təsdiq edir və ətraflarındakılara böyük möcüzələr göstərirdilər. Lakin onlar bunu yalnız Fövqəluca Allahın yardımı sayəsində edirdilər. Fasiqlər hər dəfə sənin qardaşlarının doğruçuluğuna əmin olduqda, onlara iman gətirməkdən inadkarcasına imtina edirdilər və onlara yeni möcüzələr göstərilməsini tələb edirdilər. Həqiqətən, belə davranış – ən böyük zalımlıq idi. Allahın əmri nazil ediləndə isə, həm elçilər, həm də onların düşmənləri ədalətli Məhkəmə qarşısında cavab verməli olacaqlar. Bu isə o deməkdir ki, Allah elçilərini və onların sədaqətli ardıcıllarını qoruyacaq, bütün kafirləri və müşrikləri həlak edəcəkdir. Bax onda yalan tərəfdarları ziyana uğrayacaqlar. Yalan bu günahkarlara həmişə xas bir sifət olmuşdur: onların bilikləri, əməlləri və cəhdləri nöqsanlı və faydasız idi. Bundan başqa, onlar zərərliydilər. Ey insanlar! Yalandan çəkinin və haqqa müqavimət göstərməyin ki, zərərə uğrayanların arasına düşməyəsiniz. Belə insanlar xeyir-bərəkət görməyəcəklər və Allahın qarşısında özlərini doğrulda bilməyəcəklər.",{"from":491,"to":491,"text":1203},"Bu, Fövqəluca Allahın çoxsaylı nemətlərindən biridir. Siz ev heyvanlarının bir qismini nəqliyyat vasitəsi kimi istifadə edirsiniz, digər qismini isə qida məhsulu kimi yeyirsiniz, başqa bir qismi də sizə ləzzətli süd verir. Heyvanların dərisi və yunu sayəsində siz özünüzə istilik və rahatlıq yaradırsınız. Onlardan ev əşyaları hazırlayırsınız. Bir sözlə, ev heyvanları sizə çoxlu fayda gətirir.",{"from":497,"to":497,"text":1205},"Mal-qaranın vasitəsilə ürəklərinizin istədiyinə nail olursunuz, yəni onların üzərində uzaq ölkələrə səyahət edirsiniz, onlara baxıb həzz alırsınız və yaxınlarınızın qarşısında onlarla fəxr edirsiniz. Minik heyvanları sizi quru ərazilərdə, gəmilər isə dənizlərdə daşıyırlar. Bunlar isə yalnız Allahın mərhəməti sayəsində baş verir. Sizə heyvanları və dənizi ram etməyi O (Pak və Müqəddəs) öyrətmişdir.",{"from":503,"to":503,"text":1207},"İlahi ayələrinin hər biri yalnız Fövqəluca Allahın gözəl adlar və kamil sifətlər Sahibi olmasına dəlalət edir. İnsanların özlərində və öz ətraflarında müşahidə etdikləri möcüzələr də həmçinin Allahın ən əzəmətli nemətlərindəndir. O (Pak və Müqəddəs), bu möcüzələri insanlara göstərir ki, onlar öz Rəbbini dərk etsinlər, Ona minnətdarlıqlarını bildirsinlər və Onu ən gözəl surətdə xatırlasınlar.\n\nSiz Onun hansı ayələrini qəbul etmək istəmirsiniz? Sizə yaxşı məlumdur ki, bütün bu möcüzələri Fövqəluca Allah göstərir. Siz həmçinin bilirsiniz ki, sizi əhatə edən bol-bol nemətlər sizə Onun tərəfindən nazil edilmişdir. Siz bunu inkar edə bilməzsiniz və siz haqqı təkzib edə bilməzsiniz. Bundan başqa, əgər siz sağlam düşüncə sahibisinizsə, onda qərəzsiz olaraq Allaha itaət etməli və həyatınızı Tək Ona qulluq göstərməyə həsr etməlisiniz.",{"from":509,"to":509,"text":1209},"Fövqəluca, kafirlərə yer üzündə həqiqətən və ya xəyalən gəzib dolaşmayı təklif edir. Əvvəlki xalqların taleləri ilə yaxşı tanış olanlardan soruşun və Adların, Səmudluların və digərlərin nail olduqları üzərində lazımınca düşünün. Onlar sizdən həm sayca və həm də bacarıqlarına görə üstün idilər: möhtəşəm saraylar və qəsrlər inşa edirdilər, nəhəng plantasiyaları və torpaq sahələrini əkib-becərirdilər. Lakin onların əldə etdikləri nailiyyətləri onları cəzadan xilas etmədi. Fövqəluca Rəbb onları kafirliyə görə cəzalandırmağı qərara aldıqda, nə qüdrət, nə var-dövlət, nə də güclü mühafizə edilən qalaları onlara heç bir fayda vermədi.",{"from":247,"to":247,"text":1211},"Allah bu ayədə kafir xalqların törətdikləri böyük cinayətlərdən xəbər verir. Allahın elçiləri (onlara salam olsun!) xalqlarına Səmavi Kitabları və ecazkar möcüzələr göstərirdilər, onlara faydalı biliklər gətirirdilər və haqqı və nahaqqı onların gözləri qarşısında açıqlayardılar. Lakin kafirlər özlərində olan “biliklərdən” lovğalıqla razı qalaraq, Allahın elçilərinin (onlara salam olsun!) dinini inkar edirdilər. Belə olduqda, onları, istehza etdikləri sərt cəza, hər tərəfdən əhatə edib haqlayırdı.\n\nOnlar öz “bilikləri” ilə öyünürdülər. Bu isə o demək idi ki, onlar öz etiqad etdiklərindən məmnun idilər, elçilərin təbliğatına nifrət bəsləyirdilər və hətta öz inanclarının təkzibolunmaz haqq olduğunu bəyan edirdilər. Belə inanclar adı altında Səmavi Vəhyə zidd olan hər hansı uydurma “elm” nəzərdə tutulur. Belə “elmlərdən” biri – Quran ayələrinin çoxu ilə bir araya sığışmayan qədim yunan fəlsəfəsidir. Bu fəlsəfə insanların qəlbindən dinə və Allahın Kitablarına olan məhəbbəti və ehtiramı silib atır. Filosoflar əsassız olaraq bəyan edirlər ki, Allahın inandırıcı dəlilləri, sadəcə, sübutsuz iddialardır və öz dar düşüncələri ilə Allahın Kitablarının gerçəkliyini dəyərləndirməyə cəhd göstərirlər. Fəlsəfə – Allahın ayələrinə bəslənən ən böyük kafirliyin təzahürü və haqqa göstərilən müqavimətdir.[23] Allah bizi bundan qorusun!",{"from":520,"to":520,"text":1213},"Kafirlər öz gözləri ilə Bizim cəzamızı gördülər və günahlarının ağırlığını dərk etdilər, lakin artıq gec idi. Onlar bütlərdən, daş heykəllərdən və öz nitqləri və əməlləri ilə Allahın elçiləri ilə mübarizə aparan bütün günahkarlarından əl çəkdilər.",{"from":272,"to":272,"text":1215},"Allah qullarının şiddətli əzabı gördükdən sonra gətirdikləri imanı qəbul etmir. Gecikmiş iman insanı amansız cəzadan xilas edə bilməz, çünki o artıq öz gözləri ilə cəzanı görərsə, məcburiyyət qarşısında, iman gətirəcəkdir. Yalnız könüllü iman Allahın qulunu əbədi sarsıntılardan qurtara bilər, belə iman isə, insan, Fövqəluca Rəbbin ona bildirdiyi cəzanı görməmişdən əvvəl mümkündür.\n\nMəhz buna görə, kafir qalaraq ölən insanlar, Axirət həyatında zərərə uğrayacaqlar, çünki onlar özləri öz imanlarını, dünyadakı həyatı və ölümdən sonrakı həyatı məhvə uğratmışlar.[24]"]