[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-42-alikhan":694,"$fG9i9Z8I_0U3hXCpvdB_-QfB1ZJsIpx_1j1PiaUCtqe0":971},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":856},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ حمٓ","Ha. Mim.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"عٓسٓقٓ","Ayn. Sin. Qaf.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"كَذَٰلِكَ يُوحِىٓ إِلَيْكَ وَإِلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكَ ٱللَّهُ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ","Qüdrətli və Müdrik olan Allah sənə və səndən əvvəlkilərə belə vəhy edir.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"لَهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۖ وَهُوَ ٱلْعَلِىُّ ٱلْعَظِيمُ","Göylərdə və yerdə nə varsa, Ona məxsusdur. O, Ucadır, Uludur.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"تَكَادُ ٱلسَّمَٰوَٰتُ يَتَفَطَّرْنَ مِن فَوْقِهِنَّ ۚ وَٱلْمَلَٰٓئِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِمَن فِى ٱلْأَرْضِ ۗ أَلَآ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلْغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ","Sanki göylərin bir-birinin üstündən çatlayıb yarılmasına az qalır. Mələklər də Rəbbinə həmd ilə təriflər deyir və yerdəkilər üçün bağışlanma diləyirlər. Həqiqətən, Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُوا۟ مِن دُونِهِۦٓ أَوْلِيَآءَ ٱللَّهُ حَفِيظٌ عَلَيْهِمْ وَمَآ أَنتَ عَلَيْهِم بِوَكِيلٍۢ","Allahdan başqası ilə dostluq edənlərə Allah Özü nəzarət edir. Sən onların mühafizəçisi deyilsən.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"وَكَذَٰلِكَ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ قُرْءَانًا عَرَبِيًّۭا لِّتُنذِرَ أُمَّ ٱلْقُرَىٰ وَمَنْ حَوْلَهَا وَتُنذِرَ يَوْمَ ٱلْجَمْعِ لَا رَيْبَ فِيهِ ۚ فَرِيقٌۭ فِى ٱلْجَنَّةِ وَفَرِيقٌۭ فِى ٱلسَّعِيرِ","Beləliklə, Biz sənə ərəbcə Quran vəhy etdik ki, şəhərlər anası (Məkkə) əhlini və onun ətrafındakıları xəbərdar edəsən və barəsində heç bir şübhə doğurmayan məhşər gününü yadlarına salasan. İnsanların bir qismi Cənnətdə, digər qismi isə Odda olacaqdır.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ لَجَعَلَهُمْ أُمَّةًۭ وَٰحِدَةًۭ وَلَٰكِن يُدْخِلُ مَن يَشَآءُ فِى رَحْمَتِهِۦ ۚ وَٱلظَّٰلِمُونَ مَا لَهُم مِّن وَلِىٍّۢ وَلَا نَصِيرٍ","Əgər Allah istəsəydi, onları vahid bir ümmət edərdi. Lakin O, Öz mərhəmətinə istədiyini qovuşdurur. Zalımların isə nə bir himayəçisi olar, nə də bir yardımçısı.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"أَمِ ٱتَّخَذُوا۟ مِن دُونِهِۦٓ أَوْلِيَآءَ ۖ فَٱللَّهُ هُوَ ٱلْوَلِىُّ وَهُوَ يُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ","Onlar özlərinə Allahdan başqa himayəçilər götürdülər. Hərçənd ki, Himayədar ancaq Allahdır. O, ölüləri dirildir. O, hər şeyə qadirdir.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"وَمَا ٱخْتَلَفْتُمْ فِيهِ مِن شَىْءٍۢ فَحُكْمُهُۥٓ إِلَى ٱللَّهِ ۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبِّى عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ","İxtilafa düşdüyünüz şeylər barəsində hökm vermək ancaq Allaha aiddir. Bu mənim Rəbbim olan Allahdır. Mən yalnız Ona təvəkkül edir və yalnız Ona üz tuturam.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"فَاطِرُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ جَعَلَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَٰجًۭا وَمِنَ ٱلْأَنْعَٰمِ أَزْوَٰجًۭا ۖ يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ ۚ لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌۭ ۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ","Allah göyləri və yeri Yaradandır. O sizin üçün özünüzdən zövcələr, heyvanlardan da cütlər yaratdı. O sizi bu yolla çoxaldır. Onun heç bir bənzəri yoxdur. O, Eşidəndir, Görəndir.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"لَهُۥ مَقَالِيدُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ يَبْسُطُ ٱلرِّزْقَ لِمَن يَشَآءُ وَيَقْدِرُ ۚ إِنَّهُۥ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۭ","Göylərin və yerin açarları Ona məxsusdur. O, istədiyinin ruzisini bol edər, istədiyininkini də azaldar. O, hər şeyi Biləndir.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"۞ شَرَعَ لَكُم مِّنَ ٱلدِّينِ مَا وَصَّىٰ بِهِۦ نُوحًۭا وَٱلَّذِىٓ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِۦٓ إِبْرَٰهِيمَ وَمُوسَىٰ وَعِيسَىٰٓ ۖ أَنْ أَقِيمُوا۟ ٱلدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا۟ فِيهِ ۚ كَبُرَ عَلَى ٱلْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ ۚ ٱللَّهُ يَجْتَبِىٓ إِلَيْهِ مَن يَشَآءُ وَيَهْدِىٓ إِلَيْهِ مَن يُنِيبُ","Allah Nuha tövsiyə etdiyini, sənə vəhy etdiyimizi, İbrahimə, Musaya və İsaya tövsiyə etdiyimizi sizin üçün də dində qanun etdi: “Dinə doğru-düzgün etiqad edin və onda bölünüb firqə-firqə olmayın!” Sənin dəvət etdiyin tövhid müşriklərə ağır gəldi. Allah istədiyi kəsi Özü üçün seçər və Ona üz tutanı Özünə tərəf yönəldər.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"وَمَا تَفَرَّقُوٓا۟ إِلَّا مِنۢ بَعْدِ مَا جَآءَهُمُ ٱلْعِلْمُ بَغْيًۢا بَيْنَهُمْ ۚ وَلَوْلَا كَلِمَةٌۭ سَبَقَتْ مِن رَّبِّكَ إِلَىٰٓ أَجَلٍۢ مُّسَمًّۭى لَّقُضِىَ بَيْنَهُمْ ۚ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ أُورِثُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ مِنۢ بَعْدِهِمْ لَفِى شَكٍّۢ مِّنْهُ مُرِيبٍۢ","Onlara məhz elm gəldikdən sonra, öz aralarındakı paxıllıq ucbatından, ixtilafa düşdülər. Əgər Rəbbindən, müəyyən bir vaxtadək Söz verilmiş olmasaydı, onların arasında artıq hökm çıxarılmış olardı. Onlardan sonra Kitaba varis olanlar da onun barəsində anlaşılmaz bir şübhə içindədirlər.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"فَلِذَٰلِكَ فَٱدْعُ ۖ وَٱسْتَقِمْ كَمَآ أُمِرْتَ ۖ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَآءَهُمْ ۖ وَقُلْ ءَامَنتُ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ مِن كِتَٰبٍۢ ۖ وَأُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ ۖ ٱللَّهُ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ ۖ لَنَآ أَعْمَٰلُنَا وَلَكُمْ أَعْمَٰلُكُمْ ۖ لَا حُجَّةَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ ۖ ٱللَّهُ يَجْمَعُ بَيْنَنَا ۖ وَإِلَيْهِ ٱلْمَصِيرُ","Buna görə də sən tövhidə dəvət et və sənə əmr olunduğu kimi düz yolla get. Onların nəfslərinin istəyinə uyma və de: “Mən Allahın nazil etdiyi Kitaba iman gətirdim. Mənə sizin aranızda ədalətli olmaq əmr edilmişdir. Allah bizim də Rəbbimiz, sizin də Rəbbinizdir. Bizim əməllərimiz bizə, sizin də əməlləriniz sizə aiddir. Bizimlə sizin aranızda mübahisə ediləcək bir şey yoxdur. Allah hamımızı bir yerə toplayacaqdır. Dönüş də yalnız Onadır”.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"وَٱلَّذِينَ يُحَآجُّونَ فِى ٱللَّهِ مِنۢ بَعْدِ مَا ٱسْتُجِيبَ لَهُۥ حُجَّتُهُمْ دَاحِضَةٌ عِندَ رَبِّهِمْ وَعَلَيْهِمْ غَضَبٌۭ وَلَهُمْ عَذَابٌۭ شَدِيدٌ","Allahın dəvəti qəbul olunduqdan sonra Onun barəsində mübahisəyə girişənlərin dəlili Rəbbinin yanında boş şeydir. Onlar dünyada qəzəbə düçar olacaqlar. Axirətdə isə onları şiddətli əzab gözləyir.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"ٱللَّهُ ٱلَّذِىٓ أَنزَلَ ٱلْكِتَٰبَ بِٱلْحَقِّ وَٱلْمِيزَانَ ۗ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ ٱلسَّاعَةَ قَرِيبٌۭ","Kitabı və tərəzini gerçək həqiqət kimi nazil edən Allahdır. Nə bilirsən, bəlkə də o Saat yaxındır.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"يَسْتَعْجِلُ بِهَا ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِهَا ۖ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مُشْفِقُونَ مِنْهَا وَيَعْلَمُونَ أَنَّهَا ٱلْحَقُّ ۗ أَلَآ إِنَّ ٱلَّذِينَ يُمَارُونَ فِى ٱلسَّاعَةِ لَفِى ضَلَٰلٍۭ بَعِيدٍ","Qiyamətə inanmayanlar onun tez gəlib çatmasını istəyirlər. Möminlər isə ondan qorxur və onun həqiqət olduğunu bilirlər. Şübhəsiz ki, o Saat barəsində mübahisə edənlər dərin bir azğınlıq içindədirlər.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"ٱللَّهُ لَطِيفٌۢ بِعِبَادِهِۦ يَرْزُقُ مَن يَشَآءُ ۖ وَهُوَ ٱلْقَوِىُّ ٱلْعَزِيزُ","Allah Öz qullarına qarşı Lütfkardır. O, istədiyinə ruzi verir. O, Qüvvətlidir, Qüdrətlidir.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"مَن كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ ٱلْءَاخِرَةِ نَزِدْ لَهُۥ فِى حَرْثِهِۦ ۖ وَمَن كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ ٱلدُّنْيَا نُؤْتِهِۦ مِنْهَا وَمَا لَهُۥ فِى ٱلْءَاخِرَةِ مِن نَّصِيبٍ","Biz axirət savabını istəyənin savabın artırar, dünya qazancını istəyənə də ondan verərik. Lakin onun axirətdə heç bir payı olmaz.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"أَمْ لَهُمْ شُرَكَٰٓؤُا۟ شَرَعُوا۟ لَهُم مِّنَ ٱلدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَنۢ بِهِ ٱللَّهُ ۚ وَلَوْلَا كَلِمَةُ ٱلْفَصْلِ لَقُضِىَ بَيْنَهُمْ ۗ وَإِنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ","Yoxsa onların Allahın dində izin vermədiyi şeyləri onlar üçün şəriət qanunu edə bilən şərikləri vardır? Əgər həlledici Söz olmasaydı, aralarındakı iş bitmiş olardı. Həqiqətən, zalımları ağrılı-acılı bir əzab gözləyir.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"تَرَى ٱلظَّٰلِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا كَسَبُوا۟ وَهُوَ وَاقِعٌۢ بِهِمْ ۗ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ فِى رَوْضَاتِ ٱلْجَنَّاتِ ۖ لَهُم مَّا يَشَآءُونَ عِندَ رَبِّهِمْ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلْفَضْلُ ٱلْكَبِيرُ","Zalımların qazandıqları günahlar özlərinə qarşı çevrildikdə onları bunun qorxusundan titrəyən görəcəksən. İman gətirib yaxşı işlər görənlər isə Cənnət bağçalarında məskunlaşacaqlar. Rəbbinin yanında onlar üçün istədikləri hər şey hazırlanmışdır. Böyük lütfkarlıq da elə budur.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"ذَٰلِكَ ٱلَّذِى يُبَشِّرُ ٱللَّهُ عِبَادَهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ ۗ قُل لَّآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا ٱلْمَوَدَّةَ فِى ٱلْقُرْبَىٰ ۗ وَمَن يَقْتَرِفْ حَسَنَةًۭ نَّزِدْ لَهُۥ فِيهَا حُسْنًا ۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ شَكُورٌ","İman gətirib yaxşı işlər görən qullarına Allahın müjdə verdiyi nemət budur. De: “Mən sizdən bunun əvəzində qohumluq sevgisindən başqa bir şey istəmirəm”. Kim bir yaxşılıq etsə, onun savabını artırarıq. Həqiqətən, Allah Bağışlayandır, şükrün əvəzini verəndir.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"أَمْ يَقُولُونَ ٱفْتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًۭا ۖ فَإِن يَشَإِ ٱللَّهُ يَخْتِمْ عَلَىٰ قَلْبِكَ ۗ وَيَمْحُ ٱللَّهُ ٱلْبَٰطِلَ وَيُحِقُّ ٱلْحَقَّ بِكَلِمَٰتِهِۦٓ ۚ إِنَّهُۥ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ","Yoxsa onlar sənin barəndə: “O, Allaha qarşı yalan uydurdu”– deyirlər? Əgər Allah istəsə, sənin qəlbinə möhür vurar. Allah batili silib yox edər və haqqı Öz sözləri ilə bərqərar edər. Şübhəsiz ki, O, kökslərdə olanları Biləndir.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"وَهُوَ ٱلَّذِى يَقْبَلُ ٱلتَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِۦ وَيَعْفُوا۟ عَنِ ٱلسَّيِّـَٔاتِ وَيَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ","Qullarının tövbəsini qəbul edən, günahları bağışlayan və sizin nə etdiyinizi bilən Odur.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"وَيَسْتَجِيبُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَيَزِيدُهُم مِّن فَضْلِهِۦ ۚ وَٱلْكَٰفِرُونَ لَهُمْ عَذَابٌۭ شَدِيدٌۭ","O, iman gətirib yaxşı əməllər edənlərin duasını qəbul edər və Öz lütfünü onlara artırar. Kafirlər üçün isə şiddətli əzab hazırlanmışdır.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"۞ وَلَوْ بَسَطَ ٱللَّهُ ٱلرِّزْقَ لِعِبَادِهِۦ لَبَغَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَٰكِن يُنَزِّلُ بِقَدَرٍۢ مَّا يَشَآءُ ۚ إِنَّهُۥ بِعِبَادِهِۦ خَبِيرٌۢ بَصِيرٌۭ","Əgər Allah Öz qullarına bolluca ruzi versəydi, onlar yer üzündə həddi aşardılar. Lakin O, istədiyi şeyi qədərincə göndərir. Həqiqətən, O Öz qullarından Xəbərdardır, Görəndir.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"وَهُوَ ٱلَّذِى يُنَزِّلُ ٱلْغَيْثَ مِنۢ بَعْدِ مَا قَنَطُوا۟ وَيَنشُرُ رَحْمَتَهُۥ ۚ وَهُوَ ٱلْوَلِىُّ ٱلْحَمِيدُ","İnsanlar ümidlərini kəsdikdən sonra yağış endirən və Öz mərhəmətini hər yana yayan Odur. O, Himayəçidir, Tərifəlayiqdir.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"وَمِنْ ءَايَٰتِهِۦ خَلْقُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا بَثَّ فِيهِمَا مِن دَآبَّةٍۢ ۚ وَهُوَ عَلَىٰ جَمْعِهِمْ إِذَا يَشَآءُ قَدِيرٌۭ","Göyləri, yeri və onlarda yaydığı canlıları yaratması Onun dəlillərindəndir. Allah istədiyi vaxt yaratdıqlarını bir yerə toplamağa qadirdir.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"وَمَآ أَصَٰبَكُم مِّن مُّصِيبَةٍۢ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُوا۟ عَن كَثِيرٍۢ","Başınıza gələn hər bir müsibət öz əllərinizlə qazandığınız günahlar üzündəndir. Allah günahların çoxunu bağışlayır.",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"وَمَآ أَنتُم بِمُعْجِزِينَ فِى ٱلْأَرْضِ ۖ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِن وَلِىٍّۢ وَلَا نَصِيرٍۢ","Siz yer üzündə Allahdan yaxa qurtara bilməzsiniz. Allahdan başqa sizin nə bir himayəçiniz olar, nə də bir köməkçiniz.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"وَمِنْ ءَايَٰتِهِ ٱلْجَوَارِ فِى ٱلْبَحْرِ كَٱلْأَعْلَٰمِ","Dənizdə dağlar kimi üzən gəmilər də Onun dəlillərindəndir.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"إِن يَشَأْ يُسْكِنِ ٱلرِّيحَ فَيَظْلَلْنَ رَوَاكِدَ عَلَىٰ ظَهْرِهِۦٓ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّكُلِّ صَبَّارٍۢ شَكُورٍ","Əgər Allah istəsə, küləyi sakitləşdirər, onlar da suyun üzündə hərəkətsiz qalarlar. Həqiqətən, bunda səbirli olan və şükür edən hər bir kəs üçün ibrətlər vardır.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِمَا كَسَبُوا۟ وَيَعْفُ عَن كَثِيرٍۢ","Yaxud, gəmidəkilərin qazandıqları günahları ucbatından, onları məhv edər və ya bir çoxunu bağışlayar.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"وَيَعْلَمَ ٱلَّذِينَ يُجَٰدِلُونَ فِىٓ ءَايَٰتِنَا مَا لَهُم مِّن مَّحِيصٍۢ","Bizim ayələrimiz barəsində mübahisə edənlər özləri üçün heç bir qurtuluş yeri olmadığını biləcəklər.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"فَمَآ أُوتِيتُم مِّن شَىْءٍۢ فَمَتَٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۖ وَمَا عِندَ ٱللَّهِ خَيْرٌۭ وَأَبْقَىٰ لِلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَلَىٰ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ","Sizə verilən hər bir şey dünya həyatının keçici zövqüdür. Allahın yanında olanlar isə daha xeyirli və daha sürəklidir. Bunlar iman gətirib öz Rəbbinə təvəkkül edənlər üçündür.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"وَٱلَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَٰٓئِرَ ٱلْإِثْمِ وَٱلْفَوَٰحِشَ وَإِذَا مَا غَضِبُوا۟ هُمْ يَغْفِرُونَ","O kəslər üçün ki, böyük günahlardan və çirkin əməllərdən çəkinir, qəzəbləndikləri zaman xətanı bağışlayırlar,",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"وَٱلَّذِينَ ٱسْتَجَابُوا۟ لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَىٰ بَيْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْنَٰهُمْ يُنفِقُونَ","O kəslər üçün ki, Rəbbinin dəvətini qəbul edir, namaz qılır, işləri barədə öz aralarında məsləhətləşir, onlara verdiyimiz ruzidən Allah yolunda xərcləyirlər.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"وَٱلَّذِينَ إِذَآ أَصَابَهُمُ ٱلْبَغْىُ هُمْ يَنتَصِرُونَ","O kəslər üçün ki, haqsızlığa məruz qaldıqda intiqam alırlar.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"وَجَزَٰٓؤُا۟ سَيِّئَةٍۢ سَيِّئَةٌۭ مِّثْلُهَا ۖ فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُۥ عَلَى ٱللَّهِ ۚ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلظَّٰلِمِينَ","Pisliyin cəzası özü kimi pislikdir. Amma kim bağışlasa və barışsa, onun mükafatı Allaha aid olar. Həqiqətən, O, zalımları sevmir.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"وَلَمَنِ ٱنتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِۦ فَأُو۟لَٰٓئِكَ مَا عَلَيْهِم مِّن سَبِيلٍ","Haqsızlığa uğradıqdan sonra qisas alanlara heç bir məzəmmət olunmaz.",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"إِنَّمَا ٱلسَّبِيلُ عَلَى ٱلَّذِينَ يَظْلِمُونَ ٱلنَّاسَ وَيَبْغُونَ فِى ٱلْأَرْضِ بِغَيْرِ ٱلْحَقِّ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ","Məzəmmət olunmağa ancaq insanlara zülm edənlər və yer üzündə haqsız yerə azğınlıq edənlər layiqdirlər. Məhz onlar üçün ağrılı-acılı əzab vardır.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"وَلَمَن صَبَرَ وَغَفَرَ إِنَّ ذَٰلِكَ لَمِنْ عَزْمِ ٱلْأُمُورِ","Hər kim səbir edib bağışlasa, şübhəsiz ki, bu məqsədə uyğun işlərdəndir.",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"وَمَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِن وَلِىٍّۢ مِّنۢ بَعْدِهِۦ ۗ وَتَرَى ٱلظَّٰلِمِينَ لَمَّا رَأَوُا۟ ٱلْعَذَابَ يَقُولُونَ هَلْ إِلَىٰ مَرَدٍّۢ مِّن سَبِيلٍۢ","Allah kimi azğınlığa salsa, bundan sonra onun heç bir himayəçisi olmaz. Sən zalımları əzabı gördükləri zaman: “Qayıtmağa bir yol yoxdurmu?”– deyən görəcəksən.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"وَتَرَىٰهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا خَٰشِعِينَ مِنَ ٱلذُّلِّ يَنظُرُونَ مِن طَرْفٍ خَفِىٍّۢ ۗ وَقَالَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّ ٱلْخَٰسِرِينَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ ۗ أَلَآ إِنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ فِى عَذَابٍۢ مُّقِيمٍۢ","Cəhənnəm qarşısına gətirildikləri zaman sən onların zəlillikdən başlarını aşağı salıb gözucu gizlin-gizlin baxdıqlarını görəcəksən. Möminlər deyəcəklər: “Şübhəsiz ki, ziyana uğrayanlar Qiyamət günü özlərini və ailələrini itirənlərdir”. Həqiqətən, zalımlar daimi əzab içində olacaqlar.",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"وَمَا كَانَ لَهُم مِّنْ أَوْلِيَآءَ يَنصُرُونَهُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ ۗ وَمَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِن سَبِيلٍ","Onlara Allahdan başqa kömək edəcək dostlar olmayacaqdır. Allah kimi azğınlığa salsa, onun üçün heç bir qurtuluş yolu olmaz.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"ٱسْتَجِيبُوا۟ لِرَبِّكُم مِّن قَبْلِ أَن يَأْتِىَ يَوْمٌۭ لَّا مَرَدَّ لَهُۥ مِنَ ٱللَّهِ ۚ مَا لَكُم مِّن مَّلْجَإٍۢ يَوْمَئِذٍۢ وَمَا لَكُم مِّن نَّكِيرٍۢ","Allah tərəfindən qarşısıalınmaz gün gəlməmişdən əvvəl Rəbbinizin çağırışına cavab verin! O gün sizin üçün heç bir sığınacaq olmayacaq və siz günahlarınızı inkar edə bilməyəcəksiniz.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"فَإِنْ أَعْرَضُوا۟ فَمَآ أَرْسَلْنَٰكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا ۖ إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا ٱلْبَلَٰغُ ۗ وَإِنَّآ إِذَآ أَذَقْنَا ٱلْإِنسَٰنَ مِنَّا رَحْمَةًۭ فَرِحَ بِهَا ۖ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌۢ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ ٱلْإِنسَٰنَ كَفُورٌۭ","Əgər üzlərini çevirsələr, unutma ki, Biz səni onlara nəzarətçi təyin etməmişik. Sənin vəzifən ancaq təbliğ etməkdir. Biz insana Öz mərhəmətimizdən daddırdıqda ona sevinir. Onlara öz əlləri ilə etdikləri əməllərin ucbatından bir bədbəxtlik üz verdikdə isə insanın nankor olduğunu görərsən.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"لِّلَّهِ مُلْكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ يَخْلُقُ مَا يَشَآءُ ۚ يَهَبُ لِمَن يَشَآءُ إِنَٰثًۭا وَيَهَبُ لِمَن يَشَآءُ ٱلذُّكُورَ","Göylərdə və yerdə səltənət Allahındır. O, istədiyini yaradır; kimə qız uşaqları, kimə də oğlan uşaqları bəxş edir.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًۭا وَإِنَٰثًۭا ۖ وَيَجْعَلُ مَن يَشَآءُ عَقِيمًا ۚ إِنَّهُۥ عَلِيمٌۭ قَدِيرٌۭ","Yaxud hər ikisindən – oğlan və qız uşaqları verir, istədiyini də sonsuz edir. Həqiqətən, O, Biləndir, Qadirdir.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"۞ وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ ٱللَّهُ إِلَّا وَحْيًا أَوْ مِن وَرَآئِ حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًۭا فَيُوحِىَ بِإِذْنِهِۦ مَا يَشَآءُ ۚ إِنَّهُۥ عَلِىٌّ حَكِيمٌۭ","Allah insanla ancaq vəhylə və ya pərdə arxasından danışır, yaxud bir elçi göndərir və o da Allahın izni ilə Onun istədiyini vəhy edir. Həqiqətən, O, Ucadır, Müdrikdir.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"وَكَذَٰلِكَ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ رُوحًۭا مِّنْ أَمْرِنَا ۚ مَا كُنتَ تَدْرِى مَا ٱلْكِتَٰبُ وَلَا ٱلْإِيمَٰنُ وَلَٰكِن جَعَلْنَٰهُ نُورًۭا نَّهْدِى بِهِۦ مَن نَّشَآءُ مِنْ عِبَادِنَا ۚ وَإِنَّكَ لَتَهْدِىٓ إِلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ","Biz sənə Öz əmrimizdən olan ruhu (Quranı) vəhy etdik. Sən kitab nədir, iman nədir bilmirdin. Lakin Biz onu, qullarımızdan istədiyimizi doğru yola yönəltmək üçün, bir nur etdik. Həqiqətən, sən onları doğru yola yönəldirsən –",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"صِرَٰطِ ٱللَّهِ ٱلَّذِى لَهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ أَلَآ إِلَى ٱللَّهِ تَصِيرُ ٱلْأُمُورُ","göylərdə və yerdəkilərin sahibi Allahın yoluna. Şübhəsiz ki, bütün işlər Allaha qayıdır.",[857,858,859,860,861,862,863,864,865,866,867,868,869,870,871,872,873,874,875,876,877,878,879,880,881,882,883,884,885,886,887,888,889,890,891,892,893,894,895,896,897,898,899,900,901,902,903,904,905,906,907,908,909,910,911,912,913,914,915,916,917,918,919,920,921,922,923,924,925,926,927,928,929,930,931,932,933,934,935,936,937,938,939,940,941,942,943,944,945,946,947,948,949,950,951,952,953,954,955,956,957,958,959,960,961,962,963,964,965,966,967,968,969,970],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":972,"sura":280,"blocks":973},"saadi-az",[974,976,978,980,982,984,986,988,990,992,994,996,998,1000,1002,1004,1006,1008,1010,1012,1014,1016,1018,1020,1022,1024,1026,1028,1030,1032,1034,1036,1038,1040,1042,1044,1046,1048,1050,1052,1054,1056,1058,1060,1062,1064,1066],{"from":5,"to":21,"text":975},"Fövqəluca xəbər verir ki, O (Pak və Müdrik), əzəmətli Quranı Muhəmmədə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), bir vaxtlar ondan əvvəlki peyğəmbərlərə və elçilərinə Vəhyi nazil etdiyi kimi, nazil etmişdir. Həqiqətən, Mübarək Kitabların vəhy edilməsi və bir-birinin ardınca peyğəmbərlərin göndərilməsi – Fövqəluca Rəbbin mərhəmətidir.\n\nMuhəmməd (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) – elçilərin birincisi deyildir və onun yolu da, ondan əvvəlkilərin yolu kimidir. Onun taleyi onların taleyinə, onun təlimi isə, onların təliminə oxşardır, çünki onların hamısının əsas mətləbi – ibadətə layiq, Böyük, Fövqəlqüdrətli, Müdrik, Vahid Allah tərəfindən nazil edilmiş dəyişilməz haqdır. Göylər və yer Onun hakimiyyəti altındadır və Onun qanunlarına və Onun qədərinə tabedir.",{"from":28,"to":35,"text":977},"O (Pak və Müqəddəs), məxluqlarından fövqəlqüdrəti, hakimiyyəti və məqamı ilə üstündür. O (Pak və Müqəddəs), elə böyükdür ki, göylər, güclü, möhkəm və sabit olmalarına baxmayaraq, öz üst qatlarında artıq çatlamağa hazırdır. Allaha yaxın olan nəcib mələklər Onun əzəməti qarşısında mütidirlər, fövqəlqüdrətinə və hökmranlığına itaətkardırlar. Onlar Onu ən gözəl adları ilə şərəfləndirərək, Ona həmd edirlər və Onun kamilliyini və qüsurlardan xali olmasını təsdiq edirlər. Onlar yer sakinlərinin, Əzəmətli və Şərəfli Hökmdara layiq olduğu kimi Rəbbə ibadət edə bilmədiklərinə görə, Allahdan onları bağışlamasını diləyirlər. Lakin Fövqəluca Allah – Bağışlayan və Mərhəmətlidir və əgər Onun lütüfkarlığı və rəhmdilliyi olmasaydı, onda O (Pak və Müqəddəs), məxluqlarını onların laqeydliyinə və zalımlığına görə təxirə salmadan cəzalandırardı.\n\nBeləliklə, peyğəmbərlərin (onlara salam olsun!) vəhy almalarını xatırlatdıqdan sonra, Allah Özünü həmdəlayiq adlarla səciyyələndirir ki, bu da Quranda Allahın kamilliyini təsdiq edən dəlillərin olduğunu göstərir. Onun əzəmətli adları qullarına Onu dərk etməyə imkan verir, onların ürəklərini Ona qarşı ehtiramla, itaətlə, minnətdarlıqla və məhəbbətlə doldurur və həmçinin onları Ona bütün varlığı ilə ibadət etməyə sövq edir.\n\nMəxluqları Allahla bərabər tutan günahkarlar ən böyük zalımlıq edirlər və yaramaz sözlər danışırlar. Onların “ilahları” onlara fayda vermək və ya zərər vurmaq iqtidarında deyillər. Onlar – hər addımbaşı öz Xaliqinə möhtacdırlar. Buna görə, daha sonra Fövqəluca buyurur:",{"from":42,"to":42,"text":979},"Onlar öz “ilahlarına”, yalnız tək Allah üçün etməli olduqları kimi, ibadət və itaət edirlər. Doğrusu, onlar yanılırlar, çünki onların “ilahları” faydasız “hamilərdir”. Əslində, onlar ümumiyyətlə insanlara hamı ola bilməzlər. Qoy müşriklər bilsinlər ki, Allah onlara nəzarət edir: O (Pak və Müqəddəs), heç vaxt onların əməllərini unutmayacaq və mütləq xeyirə xeyirlə və şərə də şərlə əvəz verəcəkdir. Ey Muhəmməd! Sən onların törətdikləri əməllərə görə məsuliyyət daşımırsan. Sənə, insanların Rəbbinin vəhyini onlara çatdırmaq həvalə olunmuşdur və sən bu vəzifəni yerinə yetirmişsən.\n\nSonra Allah Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və bütün insanlara Özünün onlara mərhəmətini xatırladıb, belə buyurur:",{"from":11,"to":11,"text":981},"Sənə nazil edilmiş Kitabın sözləri anlaşıqlı, onun mənası isə aydındır. Buna görə sən, ilk növbədə, ərəb qəbilələrini, sonra isə yerdə qalan bütün bəşəriyyəti xəbərdar etməlisən. Sən onları, Allahın, insanların ilk nəslindən sonuncu nəsillərinə qədər, hamısını bir yerə toplayacağı Gün barədə xəbərdar etməlisən. Belə olduqda, Allaha və Onun elçilərinə iman gətirmiş hər kəs Cənnətə düşəcək, kafirlər və müşriklər isə Od içində olan Cəhənnəmə vasil olacaqlar.",{"from":55,"to":55,"text":983},"Allah bütün insanları müsəlman etmək və onları doğru yola yönəltmək qüdrətindədir, çünki O (Pak və Müqəddəs) – fövqəlqüdrətlidir və Ondan ötrü mümkün olmayan bir şey yoxdur. Lakin O, yalnız seçkinləri Öz himayəsinə götürməyi istəmişdir. Xeyirli olan hər şeyin yad olduğu fasiqlərə gəldikdə isə, O (Pak və Müqəddəs) onları Öz mərhəmətindən məhrum etmişdir. Onların xoşbəxtliyini təmin edəcək nə hamisi, nə də müdhiş cəzadan müdafiə edəcək köməkçiləri olmayacaqdır.",{"from":62,"to":62,"text":985},"O kəslər ki, özlərinə Allahdan başqa hamilər axtarır və onlara ibadət edirlər, ən böyük səhvə yol vermişlər. Həqiqətən də, Allah – Vahid Hamidir ki, qulları Ona ibadət etməli və itaət göstərməlidirlər. Onlar bütün mümkün vasitələrlə Ona yaxınlaşmağa can atmalıdırlar. O (Pak və Müqəddəs), bütün qullarına bütövlükdə Onun iradəsinin həmişə icra olunması vəsiləsilə və qədərin mütləq gerçəkləşməsi ilə himayə edir. Lakin O (Pak və Müqəddəs), möminlərə xüsusi tərz ilə də himayə edir: O (Pak və Müqəddəs) onları qaranlıqdan işığa çıxarır, onları Öz məhəbbəti ilə tərbiyələndirir və onların hər bir anına və hər bir ləhzəsinə himayədarlıq edir.\n\nO (Pak və Müqəddəs) məxluqlarını vəfat etdirir və onları həyata qaytarır, Onun iradəsi və qədəri sarsılmazdır və bütün bunlar Onun qullarından tələb edir ki, onlar yalnız ibadət etsinlər və heç kimi Ona şərik qoşmasınlar.",{"from":69,"to":69,"text":987},"Sizin aranızda dinin əsas və fərdi məsələləri barəsində ixtilaf yarandıqda, onların həlli Allaha aid olur. Buna görə doğru qərar çıxarılması üçün Qurana və Sünnəyə müraciət edin. Sizin onlarda tapdığınız hər şey – haqdır, bütün qalan şeylər isə yalandır. Fövqəluca Allah nəinki Rəbb, Xaliq, Ruziverən, Hökmdar, həm də Qanunvericidir və Öz qulları üçün həyatın hər bir sahəsinə dair müvafiq qanunlar qəbul edir.\n\nEy Muhəmməd! Sən inanmalısan ki, Allah sənə xoşbəxtlik qazanmağa kömək edəcəkdir və səni şərdən qoruyacaqdır. Sən həmçinin qəlbin və bədəninlə Allaha itaətə və ibadətə yönəlməlisən. Bu iki mühüm anlayış Kitabda çox tez-tez xatırlanır, çünki bu məziyyət sayəsində Allahın qulu imanının kamilliyinə nail olur. Əgər insan bunlardan birindən və ya hər ikisindən məhrum olarsa, onda onun imanı kamil deyildir. Fövqəluca buyurur: “Təkcə Sənə ibadət edirik və təkcə Səndən yardım diləyirik” (Fatifə, 1\u002F5); “...Buna görə Ona ibadət et və Ona təvəkkül et...” (Hud, 11\u002F123).",{"from":75,"to":75,"text":989},"Allah göyləri və yeri Öz iradəsi, Öz qədəri və müdrikliyinə uyğun olaraq xəlq etmişdir. O (Pak və Müqəddəs), sizin üçün zövcələr də yaratmışdır ki, siz onlarla rahatlıq və dinclik tapasınız və onlardan, sizə çox böyük fayda gətirən nəsillərə malik olasınız.\n\nHətta heyvanları da O (Pak və Müqəddəs), erkək-dişi olaraq cüt yaratmışdır. Bu, Allahın dişi və erkək olaraq yaratdığı bütün heyvanlara aid edilmişdir ki, onlar insanların xeyrinə döl verib, arta bilsinlər. Bu ayədə Allah qeyd edir ki, insanların və heyvanların cüt yaradılması insanların faydalanması xatirinə edilmişdir.\n\nHeç bir məxluq yoxdur ki, Allaha bənzəsin və yaxud heç olmazsa, azca Ona oxşasın. Rəbbin nə mahiyyəti, nə sifətləri, nə əməlləri Onun yaratdıqlarının mahiyyətinə, keyfiyyətlərinə və əməllərinə oxşamır, çünki Onun bütün adları mütləq gözəldir, sifətləri isə əzəmətli və kamildir. Onun İlahi əməllərindən biri də bir çox nəhəng məxluqları köməkçilərsiz və şəriklərsiz xəlq etməsidir. Ona heç bir bənzəri olan yoxdur, çünki yalnız Onun bütün sifətləri kamildir. O (Pak və Müqəddəs) bütün məxluqlarının, onların hansı dillərdə danışmalarından və Ondan etdikləri xahişlərdən asılı olmayaraq, səslərini və danışıqlarını eşidir. O (Pak və Müqəddəs), gecə qaranlığında qara qaya üzərində sürünən qara qarışqanı da, hətta kiçicik həşəratın bədənində hərəkətdə olan qida tikəciyini də, hətta ən nazik budağın daxilində axan su damcısını da görür.\n\nBu və buna bənzər digər ayələr Sünnənin sadiq ardıcıllarının və Allahın sifətlərinə iman gətirən və Onun məxluqlarla oxşarlığını rədd edən vahid islam ümməti tərəfdarlarının təliminin lehinə mötəbər dəlillərdir. “Ona bənzər heç kim yoxdur” ifadəsi, Allahı Onun yaratdığı məxluqlarına bənzədənlərin baxışlarını təkzib edirsə, “O – Eşidəndir, Görəndir” ifadəsi də, Fövqəlqüdrətli Rəbbin sifətlərini inkar edənlərin baxışlarını təkzib edir.",{"from":81,"to":81,"text":991},"O (Pak və Müqəddəs) göyləri və yeri idarə edir, mərhəmət və ruzi nazil edir, görünən və görünməyən nemətləri bölüşdürür. Bütün məxluqlar Ondan asılıdırlar və onlar nemət əldə etmələri və harada olmalarından asılı olmayaraq onları şərdən qoruması üçün Ona möhtacdırlar. Ondan başqa heç kim bu işdə onlara kömək etmək gücündə deyil.\n\nO (Pak və Müqəddəs), kimə zənginlik əta edir, kimisə ondan məhrum edir, nemət bəxş edir və bəla göndərir. İnsanların yer üzündə nail olduqları yaxşı nə varsa, Onun sayəsində əldə edilir və yalnız O (Pak və Müqəddəs), onları qəm-qüssədən və bədbəxtliklərdən qoruyur. Fövqəluca buyurur: “Allahın insanlara açdığı mərhəmətini kimsə əngəlləyə bilməz. Onun vermədiyini isə, sonradan kimsə nazil edə bilməz...” (Fatir, 35\u002F2).\n\nO (Pak və Müqəddəs), bəzilərinə hər cür nemətlər bəxş edir, digərlərinin isə qismətini azaldır ki, o, onların yaşamaq üçün zəruri tələbatının həddini aşmasın. O (Pak və Müqəddəs), beləcə yalnız Öz hikməti və elmi əsasında hərəkət edir, çünki O (Pak və Müqəddəs), bütün varlıqlar haqqında hər şeyi bilir. O (Pak və Müqəddəs), Öz qullarından xəbərdardır və onlardan hər birinə, Öz hikmətinə uyğun olaraq, Öz istədiyi qədər bəxş edir.",{"from":87,"to":87,"text":993},"Lakin Allahın qullarına əta etdiyi ən böyük nemət Onun dini olan islamdır ki, o, yer üzündə bütün dinlərdən ən yaxşısı, ən gözəli və ən pakıdır. O (Pak və Müqəddəs), yaxşılardan ən yaxşı, seçilmişlərdən ən seçkin – bu ayədə xatırlanan beş qüdrətli elçisinə (onlara Allahın salavatı və salamı olsun!) bu dinə etiqad etmək hökmü vermişdir. Onlar insanların ən kamili və ləyaqətliləri idilər və buna görə Allahın onlara nazil etdiyi din onların kamilliyinə uyğun olmalıydı. Bundan əlavə, Allah onların bu dinə etiqad göstərmələri sayəsində onları ucaltdı. Həqiqətən, əgər islam olmasaydı, heç bir məxluq Allah qarşısında etibara layiq görülməzdi. İslam – xoşbəxtliyin və kamilliyin rəhnidir. O, tövhidə, saleh əməllərə, ecazkar Quranın öyrətdiyi və dəvət etdiyi gözəl əxlaqa və ədəb-ərkana əsaslanır.\n\nSizin vəzifəniz – dinin qanunlarını[1] həm əsas, həm də fərdi məsələlərdə yerinə yetirmək, onlara riayət etmək və var qüvvə ilə digərlərini buna çağırmaq, xeyirxahlıq etməkdə və təqvalılıqda bir-birinizə kömək göstərmək və düşmənçiliyə yol verməmək və günah törətməməkdir.\n\nDinin əsas və fərdi məsələlərində vahid bir rəyə gəlməyə can atın, bir sıra məsələlər üzrə olan ixtilahın aranızda ədavət yaratmasına yol verməyin və əqidənizin ümumiliyinə baxmayaraq, bir-biriləri ilə düşmənçilik edən partiyalara və qruplaşmalara bölünməyin.\n\nMüsəlmanların birliyinin bir sıra təzahürləri özünü həcc ziyarətində, bayram yığıncaqlarında, cümə və gündəlik fərz namazlarda, cihadda və digər ibadət ayinlərində büruzə verir ki, Qanunverici onları digər müsəlmanlarla birlikdə yerinə yetirməyi əmr etmişdir və əgər onlar digər qardaşlardan kənarda icra edilərsə, mükəmməl sayılmır.\n\nSənin onları dəvət etdiyin şey, müşriklər üçün ağırdır, çünki sən onları tək Allaha səmimi ibadətə çağırırsan. Fövqəluca buyurur: “Təkcə bir olan Allahı xatırlayanda, Axirət həyatına iman gətirməyənlərin ürəkləri kin-küdurətdən lərzəyə gəlir. Ondan aşağıda olanları xatırladıqda isə, onlar sevinirlər” (Zümər, 39\u002F45); “Məgər o, allahları Vahid Allahami çevirmişdir? Doğrudan da, bu – qəribə bir şeydir!” (Sad, 38\u002F5).\n\nAllah bilir ki, Onun məxluqlarından kim elçi və ya sadə bir mömin olmağa layiqdir və onu qalanlarının arasından seçir. Bundan başqa, Allah bütün bəşəriyyətin içindən Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ümmətini seçmiş və onu digər ümmətlərdən uca etmişdir və onu ən yaxşı və gözəl dinlə şərəfləndirmişdir. O (Pak və Müqəddəs), Ona müraciət edənləri Özünə yaxınlaşdırır. Beləliklə, Allahın bu və ya digər qulunu doğru yola yönəltməsinin səbəbi, qulun özünün səmimi qəlbdən Rəbbinə inanıb[2],[3], Ona can atması və Onunla görüşü arzu etməsidir. Həqiqətən, xeyirxah niyyətlər və doğru yola inadla yönəlmə qulun xoşbəxtliyə yolunu asanlaşdırır ki, bu barədə Fövqəluca belə buyurur: “...Sizə Allahdan Nur və Aydın Kitab gəlmişdir. Allah onun vasitəsi ilə Onun razılığını qazanmağa can atanları sülh yolu ilə aparır...” (Maidə, 5\u002F15-16).\n\nLoğman surəsində Fövqəluca buyurur: “...Mənə müraciət edənlərin yolu ilə get...” (Loğman, 31\u002F15). Bu iki fraqmenti nəzərdən keçirdiyimiz ayə ilə müqayisə etsək və yada salsaq ki, səhabələri Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) doğru yoluna necə canla-başla riayət edirdilər, onda aydın olar ki, onların rəyi dini məsələlərdə, xüsusilə, bu rəylər saleh xəlifələrə aid olduqda, tam qüvvəyə malik dəlil rolunu oynayırdı.",{"from":94,"to":94,"text":995},"Allah müsəlmanlara dində birlikdə olmağı və onlara ixtilafa düşməməyi əmr etdikdən sonra, O (Pak və Müqəddəs), onları xəbərdar edir ki, Allahın onlara Kitab nazil etməsinə görə, yoldan azmasınlar. Kitab əvvəllər yəhudilərə və xristianlara da verilmişdi və ondan sonra onlar çoxsaylı təriqətlərə bölünüb ayrı düşdülər. Kitab onları birləşməyə çağırırdı, lakin aralarındakı həsəd və qarşılıqlı ədavət hissi onları Kitabın hökmlərinin əleyhinə çıxmağa vadar etdi. Onlar bir-birilərinə ədavət və nifrət bəsləyirdilər ki, bu da nifaq və narazılıq yaratdı. Ey müsəlmanlar, onların vəziyyətinə düşməkdən çəkinin!\n\nƏgər sənin Rəbbin əvvəlcədən labüd cəzanı müəyyən olunmuş müddətə qədər ləngidəcəyinə söz verməsəydi, onların arasındakı ixtilaf artıq elə bu dünyada ikən həll edilərdi. Lakin Allahın hikməti və mülayimliyi bu möhləti zəruri edirdi.\n\nHəqiqətən, onu öz əcdadlarından miras almış Kitab əhli, elmə malik olanlar adını daşımaq haqqına iddia edənlər ona şübhə edir və etimadsızlıq göstərirlər, yəni, onların öz təlimlərinə dair çoxlu şübhələri vardır ki, bu, onların aralarındakı ziddiyyətin səbəbidir. Bütün deyilənlərdən bəlli olur ki, Kitab əhlinin ilk nəsilləri öz ədavətləri və inadkarlıqları nəticəsində, onların övladları isə çoxsaylı şübhələr üzündən ziddiyyətə düşmüşdülər. Amma həm onları, həm də bunları bir şey birləşdirir – onların arasında, onları şərəfləndirməyən ixtilafın hökm sürməsi.",{"from":101,"to":101,"text":997},"Ey Muhəmməd! Bütün İlahi Kitabların və Allahın elçilərinin dəvət etdikləri doğru yola yönəldən haqq dininə dəvət et! Əgər kimsə iman gətirməkdən imtina edərsə, onunla döyüş. Bundan başqa, özün də, sənə əmr edildiyi kimi, ifrata varmadan, nöqsanlara yol vermədən, yalnız Allahın hökmlərini icra edərək və günahlardan çəkinərək, doğru yolla get və həmişə belə davran. Beləliklə, Fövqəluca Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun) əmr etmişdir ki, doğru yola sadiq qalmaq sayəsində və bunda başqalarına yardım göstərərək, daima özünü təkmilləşdir və onları da buna dəvət et. Heç şübhəsiz ki, Allahın Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun) verdiyi bütün əmrlər (əgər bunlar yalnız Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun) müstəsna vəzifəsinə daxil olan məsələlərə dair deyildisə,) eyni dərəcədə qalan müsəlmanlara da aid idi. Səni dindən döndərmək istəyən kafirlərin və münafiqlərin hiylələrinə uyma. Onlar sənə doğru yoldan vaz keçməyi, onların dininin bir hissəsi ilə razılaşmağı və ya heç olmazsa, islamı başqaları arasında yaymamağı təklif edirlər. Əgər sən onların azğın istəklərinə, nurlu biliklər sənə açıldıqdan sonra, güzəştə getsən, onda sən fasiqlərdən biri olarsan. Fövqəluca: “onların dininə qoşulma” demir. O (Pak və Müqəddəs), bütpərəstlərin inanclarını, sadəcə, onların istəkləri adlandırır, çünki o din ki, Allah bütün ərəblərə ona qoşulmağı əmr etmişdi, bütün elçilərin haqq dini idi, lakin onlar ona iman gətirməyərək, öz istəklərinin və pozğun diləklərinin ardınca gedirdilər və dini oyun-oyuncağa və əyləncəyə çevirirdilər.\n\nSən onlarla müsahibə aparanda və ya mübahisə edəndə, onlara belə de: “Mən Allahın Kitabdan[5] nazil etdiklərinə iman gətirmişəm”. Sənin mövqeyin islamın əzəmətini və şöhrətini, onun digər dinlərdən üstünlüyünü təsdiq edən bu böyük əsasa söykənməlidir. Hətta Kitab əhlinin dini də əzəmətli İslamın yalnız kiçik bir hissəsidir. Bu ayədən aydın olur ki, əgər Kitab əhli Kitabdan olan bəzi şeylərə və bəzi elçilərə inanmaları ilə özlərinə haqq qazandırmağa çalışsalar da, bu onlara fayda verməyəcəkdir, çünki onların təbliğ etdikləri Kitab və özlərini ardıcılı saydıqları elçi, onlara Quranın nazil ediləcəyi barədə və Mühəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gələcəyini qəti olaraq bəyan edirdilər.\n\nEy Kitab əhli! Kitab və Elçi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bütün möminlərə Musaya (ə) və İsaya (ə), Tövrata və İncilə iman gətirməyi əmr edirdi. Onlar[6] sonuncuların daşıdığı vəzifələrin həqiqiliyi haqqında xəbər verir və onları təsdiq edirdilər və öz növbəsində sonuncu vəhyin də haqq olduğuna şahidlik edirdilər. Lakin bizə, Tövratda və İncildə Musa peyğəmbər (ə) və İsa peyğəmbər (ə) haqqındakı hekayətlərə, onlar bizim Kitabla uyğun gəlmədikdə, iman gətirməyə hökm verilməmişdir.\n\nEy Kitab əhli! Rəbb mənə sizin bir-birinizlə mübahisə apardığınız məsələlər barədə ədalətli qərar çıxartmağı əmr etmişdir və mənə bu məsələdə nə sizin qərəzli mövqeyiniz, nə də nifrətiniz maneə ola bilməz. Öz aranızda ədalətlə davranın və insanların nəzər nöqtələrinə, onlar yəhudi və xristian olmasalar da, insafla yanaşın, bundan ötrü, onlar haqlı olduqda, onlarla razılaşın, onlar yanıldıqda isə, təkzib edin.\n\nAllah – bütün məxluqların Rəbbidir və sizin Onu öz Rəbbiniz saymaq haqqınız, bizimkindən artıq deyildir. Biz öz yaxşı və pis əməllərimizə görə cavab verəcəyik, siz də özünüzünkülərə görə. Bizim bir-birimizlə mübahisə etməyimizə səbəb yoxdur, çünki hər şey öz yerini tutmuşdur, haqq yalandan fərqləndirilmişdir, doğru yol isə sapıqlıqdan ayırd edilmişdir. Daha mübahisələr və çəkişmələr üçün səbəb qalmamışdır, çünki yalnız haqqı aşkar və yalanı ifşa etmək, haqqı axtaran doğru yola çıxmaq üçün, yolunu azan isə öz azğınlığına haqq qazandırmaq üçün mübahisələrə girişir.\n\nBu ayə yəhudilər və xristianlarla mübahisə aparılmasına qadağa qoyulması kimi başa düşülməməlidir, çünki Fövqəluca belə buyurmuşdur: “Əgər Kitab əhli ilə mübahisəyə girirsinizsə, onu ən gözəl tərzdə aparın” (Ənkəbud, 29\u002F46). Ayənin əsil mənasını yuxarıda ifadə etmişik.\n\nAllah bizim hamımızı Qiyamət günü toplayacaq və hər kəsə onun əməllərinin əvəzi veriləcək və onda kimin haqlı və kimin də yolunu azmış olduğu aydınlaşacaqdır. Bax buna görə biz bir-birimizlə bir daha çəkişməməliyik.",{"from":108,"to":108,"text":999},"Allah haqqında mübahisə açan fasiqlər yalan, şübhəli və ziddiyyətli səbəblər gətirirlər. Lakin ağıl sahibləri Allahın dinini qəbul edir və Onun çağırışına cavab verirlər, çünki onlar təkzib olunmaz dəlilləri və aydın möcüzələri görürlər. Kafirlərin fitnələri onlara zərər vurmaz, çünki onların dəlilləri Rəbbin qarşısında gücsüzdür. Onlar haqqın əleyhinə gedirlər, haqqın ziddinə olan nə varsa, mütləq faydasız və əbəs olacaqdır.\n\nOnlar Allaha itaətsizlik göstərdiklərinə, Onun ayələrindən üz döndərdiklərinə və onları yalan saydıqlarına görə, Rəbb onlara qəzəblənəcəkdir. Bu – Allahın qəzəbinin ağır nəticələridir ki, yalançı iddialarla haqqı danmağa cəhd göstərən heç bir günahkar onlardan yayına bilməz.",{"from":115,"to":115,"text":1001},"Fövqəluca Öz dəlillərinin xeyirxahlıq etməyə qabil olan hər kim üçün son dərəcə aydın və inandırıcı olduğunu xəbər verdikdən sonra, O (Pak və Müqəddəs), bu dəlillərin ən başlıcasını xatırladır. Bundan başqa, demək olar ki, İslamın haqq olduğunu təsdiq edən digər sübutlar da bu dəlildən irəli gəlir. Fövqəluca bəyan etmişdir ki, Kitabı və Tərəzini nazil etmişdir. Kitab – Əzəmətli Qurandır ki, haqq ilə nazil edilmişdir və mütləq həqiqətdən ibarətdir və insanların ona şübhə ilə yanaşmasına imkan vermir. O, ilahi Təliminin və dini etiqadın təşəkkül tapdığı aydın ayələr və təkzibolunmaz dəlillərlə doludur. Quran ən mühüm məsələlərə toxunur və onları ən gözəl tərzdə izah edir.\n\nTərəziyə gəldikdə isə, bu ad altında əşyalara ədalətli və ağıllı yanaşma nəzərdə tutulur. Buraya həmçinin, Allahın bütün dünyada və qullarına, onların özlərində, göstərdiyi “təsadüfilik” və qanunauyğunluqlar, dini-hüquqi müddəalar, hökmlər və hikmətlər aiddir. Fövqəluca tərəfindən nazil edilmiş bu Tərəzi ağıllı insanı Ona iman gətirməyə, bu və ya digər əməli ədalətlə dəyərləndirməyə vadar edir, Allahın bütün xəbər verdiklərinin və Onun elçilərinin təbliğ etdiklərinin doğruluğuna onda əminlik yaradır, Kitab və sağlam düşüncə ilə bir araya sığmayan üzdən iraq “dəlillərin”, “sübutların”, əslində, yalan və ziddiyyətli olduğunu: onların gövdəsinin çürük və budaqlarının quruduğunu anlamaqda kömək edir.\n\nDərrakəli insan mövcud təlimlər və onların mənaları üzərində düşünərkən, bunları anlayır. O, həqiqəti yalandan, tutarlı sübutu isə, şübhəlidən ayırd edir. Amma o kəs ki, bəzəkli sözlər və yalan ibarələrlə özünü aldadır, əşyaların əsil mahiyyətini görmək halında olmur. O, nəyi rədd etməyə, nəylə isə razılaşmağa laqeyd baxır və o, doğru yolla gedə bilmir.\n\nSonra Fövqəluca Qiyamət gününü inkar edənləri və onun gəlməsinə “tələsənləri” təhdid edir. Axı həmin gün, ola bilsin ki, çox yaxındır. Heç bir məxluq onun nə vaxt başlayacağını və onu nə qədər gözləmək lazım gələcəyini bilmir. Buna görə, bütün zamanlarda onun gələcəyini gözləmək və nəticələrindən dəhşətə gəlmək lazımdır.",{"from":121,"to":121,"text":1003},"Kafirlər inad göstərir və elə güman edirlər ki, məxluqları diriltməyə hətta Rəbbin də gücü çatmaz. Amma möminlər Qiyamət günündən qorxurlar, çünki onlar əmindirlər ki, həmin Gün heç kim öz əməllərinə görə əvəz almaqdan yayına bilməyəcək. Onlar öz Rəbbini dərk etmişlər və ehtiyat edirlər ki, əməlləri onlara xoşbəxtlik və xilas olmağı təmin etməsin. Onlar Qiyamət gününün hökmən gələcəyinə qətiyyən şübhə etmirlər. Buna görə onlar qətiyyən onun haqq olmasına şübhə edən və bu barədə Allahın elçiləri (onlara salam olsun!) və onların davamçıları ilə mübahisə salana bənzəmirlər. Həqiqətən, belə insanlarla haqq arasında nəhəng bir uçurum vardır.",{"from":128,"to":128,"text":1005},"Fövqəluca qullarına lütüfkarlıq göstərir ki, onlar Onun mərhəmətinə və xeyirxahlığına təvəkkül edərək, Onu dərk edə və sevə bilsinlər. Ərəb sözü olan “lütf” – “yaxşılıq”, “xeyirxahlıq”, “fərasət” mənalarını bildirir. Bu – Fövqəlqüdrətli Allahın sifətlərindəndir. O (Pak və Müqəddəs), qullarının gizli niyyətləri və məhrəm istəklərindən agahdır və O (Pak və Müqəddəs) onlara gözləmədikləri yerdən çoxlu nemətlər bəxş edir. Bu, möminlərə daha çox aiddir.\n\nAllah Öz lütüfkarlığı sayəsində mömin qullarını xeyirxah yola yönəldir, onlar isə heç təsəvvür etmirlər ki, O (Pak və Müqəddəs), onların haqqında necə qayğıkeşlik edir. O (Pak və Müqəddəs), onlara talelərini asanlaşdıran əməllər yerinə yetirməyə yardım göstərir, Allahın yaradılışdan insan qəlbinə təlqin etdiyi fitri hissiyyat onlarda haqqa məhəbbət və ona itaət emək istəyi oyadır. Bununla yanaşı O (Pak və Müqəddəs), alicənab mələklərə möminlərə yardım göstərməyi, onları yaxşı işlər görməyə ruhlandırmağı, haqqı onlara gözəl üsulla təqdim etməyi buyurur ki, onlar özləri onu əməllərində rəhbər tutsunlar.\n\nÖz lütüfkarlığı sayəsində O (Pak və Müqəddəs), möminlərin yolu üzərində, onların günahlara və itaətsizliklərə qapılmamaları üçün maneələr yaradır. O (Pak və Müqəddəs), yaxşı bilir ki, maddi həzzlər, var-dövlət, hakimiyyət və bunlara bənzər başqa şeylər qulları ibadətdən uzaqlaşdırır və onu unutmağa və Allaha itaətsizlik göstərməyə vadar edir. O (Pak və Müqəddəs) görəndə ki, həmin şeylər mömini azdıracaq, onun ruzisini azaldır. Həqiqətən, O (Pak və Müqəddəs), Öz müdrikliyinə və mərhəmətinə uyğun olaraq istədiyinə qismətini verir. Fövqəlgüclü və Fövqəlqüdrətli – Onun gözəl adlarındandır. Hakimiyyət bütünlüklə Ona məxsusdur. Heç bir məxluq Allahın razılığı olmadan nəyisə etmək gücünə malik deyil, çünki mövcud olan nə varsa, Onun hökmranlığı altındadır.",{"from":135,"to":135,"text":1007},"Allah Axirət həyatında mükafat alacağına iman gətirən, onu əldə etməyi arzulayaraq, var qüvvəsi ilə ona doğru can atanın əməllərini və mükafatını dəfələrlə artırır. Fövqəluca buyurur: “Kim ki, mömin olaraq Axirət həyatını sevərsə və ona layiqincə can atarsa, onun səylərinin əvəzi veriləcəkdir” (İsra, 17\u002F19). Buna baxmayaraq, hətta bu dünyada belə Allah möminləri Öz himayəsi altında saxlayır.\n\nO kəs ki, özünün ən ali məqsədini bu dünyanın maddi nemətlərini əldə etməkdə görür, Axirət həyatı üçün çalışmır, onun mükafatına ümid bəsləmir və əzab-əziyyətindən vahimələnmir, Allah onun üçün də müəyyən etdiyi maddi nemətlər və ləzzətlər payını göndərir. Lakin bunun əvəzində o, Cənnətə girməyəcək və onun gözəlliklərindən dada bilməyəcək, çünki o, yer üzündə yalnız Cəhənnəmdə və Od-alov içində əzab çəkməyə layiq olmuşdu.\n\nBu ayə Fövqəlucanın aşağıdakı sözlərinə bənzəyir: “Bu dünya həyatını və onun zinətlərini sevənlərə, Biz elə bu dünyadakı əməllərinə görə paylarını bütövlüklə verəcəyik və onlar azaldılmayacaqdır” (Hud, 11\u002F15).",{"from":141,"to":141,"text":1009},"Fövqəluca xəbər verir ki, müşriklər sevdikləri və özlərindən razı salmağa cəhd göstərdikləri uydurma “ilahlara” ibadət edirlər. Onların kafirliyinin və cinayətlərinin iştirakçıları isə insan simasında – allahsızlığın təbliğatçıları olan şeytanlardır ki, müşriklərdən ötrü Allahın haram etdiyi çoxallahlığı və bidəti qanuniləşdirmişlər. Onlar haramı halal, halalı isə haram elan etmiş və öz nəfslərinin istəklərinə və ehtiraslarına uyaraq çoxlu digər işlər də görmüşlər.\n\nAmma din, yalnız Fövqəluca Allahın Öz qullarına, Ona yaxınlaşa bilmələrindən ötrü, yerinə yetirilməsini buyurduqlarına istinad edir. Heç bir nəfs, Allahın və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) halal qılmadığı şeyi dinə əlavə etmək haqqına malik deyil[7]. Onda bəs buna bənzər kafirlik etməyə cəsarət göstərən qatı günahkarlar haqqında nə demək olar?!!\n\nƏgər Allah çoxsaylı məzhəb və qruplaşmalara dair çıxaracağı hökmün veriləcəyi Qiyamət gününü öncədən təyin etməsəydi, onda O (Pak və Müqəddəs), insanlara onların əməllərinə görə elə bu dünyadaca əvəzini verərdi. Ədalətli qullar səadət əldə edər, fasiqlər isə məhv edilmənin acısını dadardılar, çünki onlar özləri bu sonluğu seçmişdilər. Lakin Allah qisasını Qiyamət gününə qədər təxirə salmışdır ki, həmin gündə Axirətin dözülməz ağır cəzası bütün günahkarları çulğasın.",{"from":148,"to":148,"text":1011},"Həmin gün sən, günahlar və küfür içində batan və bununla da özlərinə zalımlıq edən fasiqlərin öz əməllərindən ötrü cəzalandırılacaqlarına görə necə dəhşətə gələcəklərini görəcəksən.\n\nMəlumdur ki, insanların əndişəyə düşdükləri şeylər bəzən gerçəkləşir, bəzən isə bu, gözlədikləri kimi olmur. Elə buna görə, sonra Fövqəluca buyurur ki, bu halda, kafirlərin ehtiyat edib qorxduqları cəza mütləq başlarına gələcəkdir, axı onlar bundan ötrü əllərindən gələn hər şeyi ediblər və günahlarını tövbə etmək imkanından isə yararlanmayıblar. İndi isə heç kimə möhlət verilməyəcəkdir.\n\nBütün varlığı ilə və səmimiyyətlə Allaha, Onun Kitabına, onu gətirən elçiyə iman gətirmiş, dinin vacib və könüllü hökmlərini qəlbi və canı ilə yerinə yetirən möminlərə gəldikdə isə, onlar Cənnət bağlarında olacaqlar. Sən bu bağların və çəmənliklərin onlarda şır-şırla axan çayların, sıx talaların, heyranedici mənzərələrin, meyvə ağaclarının, bəzən həzin-həzin oxuyan, bəzən də coşqun səslə cəh-cəh vuran quşların və insanın qəlbini oxşayan hər şeyin necə də füsunkar olduğunu heç soruşma! Cənnətin mömin sakinləri orada xeyirli tanışlıqlar quracaq və mehribanlıq şəraitində söhbətləşəcəklər. Onların orada gördükləri yeniliklər, əvvəl gördüklərindən daha gözəl olacaq və onların bu cazibədar, rəngarəng gerçək görüntülərdən həzz almaq istəkləri saatbasaat artacaqdır. Cənnətdə onlara ürəkləri istəyən və arzu etdikləri hər şey veriləcəkdir və onlar orada hələ gözlərin görmədiyi, qulaqların eşitmədiyi və hətta insan qəlbinin heç xəyalından belə keçirmədiyi şeylərdən ləzzət alacaqlar. Həqiqətən, bu – böyük lütüfkarlıqdır! Allahın fəzilətini qazanmaqdan və Onun yaxınlığınlığında olmaqdan həzz almaqdan da böyük mərhəmət, ümumiyyətlə, necə ola bilər?",{"from":155,"to":155,"text":1013},"Həqiqətən, Cənnət və Allahın mərhəməti haqqında xəbər – böyük müjdədir və insan üçün bu qulların arasında olmaqdan da böyük xoşbəxtlik yoxdur. Mərhəmətli və Rəhmli Allah bunu, iman gətirən və xeyirxah işlər görənlərə, insanların ən yaxşısının dili ilə vəd etmişdir. Bu, insanın öz qarşısına qoya biləcəyi ən əzəmətli məqsədlərdəndir və ona aparan yol isə bütün yolların ən yaxşısıdır.\n\nEy Muhəmməd! İnsanlara de: “Mən sizi bu Quranı sizə bəyan etməyə və onun hökmlərini yerinə yetirməyə çağırdığıma görə sizdən mükafat istəmirəm. Mən sizin var-dövlətinizi əlimə keçirməyə can atmıram, sizin üzərinizdə hökmranlıq etməyi düşünmür və öz qarşımda başqa mənfəətlər əldə etmək məqsədləri qoymuram və sizdən yalnız qohumluq xatirinə məhəbbət göstərmənizi xahiş edirəm”.\n\nBelə bir rəy mövcuddur ki, bu sözlərin aşağıdakı mənaları vardır: mən sizdən heç bir mükafat xahiş etmirəm və istəyirəm ki, siz məni yalnız bizim qohumluğumuz xatirinə sevəsiniz və bu məhəbbət sizin özünüzə fayda verəcək, çünki o, sizin dininizə bəsləyəcəyiniz məhəbbətə əlavə olacaqdır. Mömin Allahın elçilərini (onlara salam olsun!), Allahdan başqa, qalan bütün digərlərindən daha artıq sevməlidir. İslamı qəbul etməyə çağırdığı qureyşlilərə müraciət edərək, Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əlavə edir ki, onlar onu (s.ə.s.) qohumlarından biri kimi sevməlidirlər. Hətta belə bir rəy də var ki, qureşlilərin arasında elə bir adam yox idi ki, Allahın Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) qohumluğu çatmasın.\n\nMövcud olan başqa şərhə görə, Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) insanlardan səmimi qəlblə yalnız Fövqəluca Allahı sevməyi və onların səmimi məhəbbətinin dəlili olan xeyirxah əməllər sayəsində Ona yaxınlaşmağa cəhd göstərməyi xahiş etmişdir.\n\nBütün hallarda, bu ayədən aydın görünür ki, Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) adamlardan, onların özlərinə fayda gəricəyindən başqa, bir mükafat istəməmişdir. Bu, əslində, mükafat da deyildir. Bundan başqa, bu, Elçinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) özü tərəfindən insanlara bəslədiyi mərhəmətinin nəticəsidir. Qeyd edək ki, ərəb dilində belə söz tərkibləri yolverilən haldır. Məsələn, “əl-Buruc” surəsində belə deyilir: “Onlar möminlərdən Fövqəlqüdrətli, Həmdəlayiq Allaha iman gətirdiklərinə görə əvəz çıxırdılar” (Buruc, 85\u002F8). Ərəb atalar məsəlində deyilir: “O sənin qarşında yalnız sənə yaxşılıq etdiyinə görə günahkardır”.\n\nNamaz qılana, oruc tutana, həccə gedənə və ya, sadəcə, insanlara yaxşılıq edənə Allah mükafatını artırır: onun köksünü daha böyük iman sahibi olması üçün genişləndirir, onun taleyini asanlaşdırır və yeni-yeni xeyirxahlıqlar etməkdə ona yardım göstərir ki, onun yerini Allah qarşısında və məxluqlar qarşısında ucaltsın və mükafatını həm bu dünyada, həm də Axirət həyatında artırsın.\n\nHəqiqətən də, Allah tövbə edənlərin günahlarını, onların böyüklüyündən asılı olmayaraq, bağışlayır və ən kiçik xeyirxah əməlinə görə Öz qullarına minnətdarlığını bildirir. O (Pak və Müqəddəs), məxluqlarına bəslədiyi mərhəmətinə görə, onların günahlarını bağışlayır və qüsurlarını örtür, şükür edənlərə Minnətdar olduğuna görə onların xeyirxahlıqlarını qəbul edir və onların mükafatlarını dəfələrlə artırır.",{"from":162,"to":162,"text":1015},"Doğrudanmı Elçini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) qəbul etməyənlər onun Allaha böhtan atdığını deməyə cəsarət edəcəklər? Onlar səni ən yaramaz və ən müdhiş bir cinayətdə -Allaha iftira söyləməkdə və özünü yalançı peyğəmbər adlandırmaqda günahlandırırlar. Axı onlar sənin necə sadiq və vicdanlı olduğunu bilirlər. Bəs onlar bu açıq-aşkar yalana necə cəsarət edirlər!?\n\nBundan başqa, onlar Fövqəluca Allahın Özünə qarşı çıxırlar, çünki onların sənin ünvanına iftirası Allahı təhqir etməkdir. Onlar hesab edirlər ki, sənin dinin yer üzünə ən böyük qarışıqlıq gətirmişdir. Allah buna necə yol verə bilərdi? O (Pak və Müqəddəs) sənə necə imkan verərdi ki, öz dinini, Allaha aid edib, təbliğ edəsən, insanlara açıq-aşkar möcüzələr göstərəsən, onları təkzibolunmaz dəlillərlə inandırasan və düşmənlərinə üstün gələsən? Axı O (Pak və Müqəddəs) – fövqəlqüdrətlidir və bir anda istənilən uydurma dini yox edə və Ona böhtan atanın ürəyini möhürləyə bilər və onda bir qətrə belə xeyir qalmaz. Əgər Allah onun ürəyini möhürləsə, onda onun işi məhv olar və yoxa çıxar.\n\nBu, Allahın ən böyük dəlili və Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) xəbər verdiyi hər şeyin həqiqət olmasının sarsıdılmaz sübutudur. Həqiqətən, bundan da daha vacib və daha əzəmətli şəhadət yoxdur və ola da bilməz!\n\nAllah Öz hikməti və mərhəməti sayəsində yalanı sarsıdıb, kökünü kəsir və hətta yalan ara-sıra hakimiyyətə və qüdrətə sahib olduqda belə, nəhayət o, mütləq yox olur.\n\nƏgər Allah istəsəydi, O (Pak və Müqəddəs), yalanın kökünü kəsər və Öz Sözü ilə Haqqı bərqərar edərdi, yəni, Özünün haqqa nur saçan dəyişdirilməz qədəri, sarsılmaz vədi və dini hökmü ilə insanların ürəklərində Özünə yer edərdi və ağlı olanlar bundan sonra ayılıb, onu dərk edərdilər. Məhz haqqı təsdiq etmək üçün Allah yalana imkan verir ki, onun əleyhinə çıxsın və onda haqq yalanın üzərinə çoxsaylı möcüzələri və dəlilləri ilə hücuma keçir, onu əzir və məhv edir, insanlara isə nur və haqq Təlim bəlli olur. Bunun sayəsində hər bir adam yoldan azmağın yaramazlığını dərk edir və doğru yolu aydın ayırd edə bilir.\n\nDoğrudan da, Allah məxluqlarının bütün xeyirxah və bədxah məziyyətlərindən agahdır və onların ürəklərində gizlənən və yadların baxışları üçün mübhəm qalan hər şeyi bilir.",{"from":169,"to":169,"text":1017},"Fövqəluca Özünün hüdudsuz lütüfkarlığını, bitməz-tükənməz səxavətini və sonsuz mərhəmətini xatırladır. O (Pak və Müqəddəs), qulları səmimiyyətlə Onun xatirinə günah törətməkdən əl çəkdikdə, günahlarına peşman olduqda və bir daha günahlarına qayıtmadıqda, onların tövbəsini qəbul edir. Budur, insanı artıq məhv olma, yer üzündə və ölümdən sonra çılğın cəza gözlədiyi bir vaxtda, Allah onun tövbəsini qəbul edir, günahlarını bağışlayır və onu günahlarının pis nəticələrindən – biabırçılıqdan və cəzadan xilas edir. Tövbə edən mömin Allah qarşısında yenə, sanki heç günah törətməmiş kimi, öz fəxri yerini tutur[8]. Allah onu Öz məhəbbəti ilə himayə edir və onu Rəbbinə yaxınlaşdıran xeyirxah işlər görməsi üçün yardım göstərməklə dəstəkləyir.\n\nGünahları tövbə etmək – olduqca mühüm bir addımdır. Əgər tövbə, səmimiyyətlə Allah xatirinə edilirsə və axıradək ona sadiq qalınırsa, onda o – kamildir. Amma əgər insan bu iki şərti layiqincə yerinə yetirmirsə, onda onun tövbəsi mükəmməl olmayacaq və əgər o, tövbəni hansısa dünyəvi nemətlərə nail olmaq üçün edirsə, bu, qəbahət olacaqdır. Bütün bunları insanın, gizliliklərinin yalnız Allaha agah olan qəlbində cərəyan etdiyini nəzərə alsaq, görərik ki, Fövqəluca, Özünün insanların törətdikləri hər şeyi bilməsini məxluqlarına xatırlatmaqla, bu ayəni bitirir.\n\nBeləliklə, Rəbb Özünün bütün qullarını Onun yoluna qayıtmağa və yol verdikləri nöqsanları tövbə etməyə çağırır. İnsanların Allahın bu çağırışına necə cavab vermələrindən asılı olaraq, onların hamısı iki qrupa bölünür:",{"from":176,"to":176,"text":1019},"Adamların bəziləri öz Rəbbinin çağırışına cavab verir və Ona itaət edirlər, çünki onların imanı və saleh əməlləri onlara başqa cür davranmağa imkan vermir və Allah da buna cavab olaraq, onlara, səy göstərdiklərinə görə, minnətdarlığını bildirir, çünki O – Bağışlayandır, Minnətdardır. O (Pak və Müqəddəs), Öz səxavətindən onların nəsibini artırır, yəni, imanlarını və xeyirxahlıq etmək istəyini gücləndirir və mükafatlarını çoxaldır və beləliklə, onların layiq olduqları mükafat və uğur dəfələrlə artırılmış olur.\n\nAllahın çağırışına etinasızlıqla yanaşanlara gəldikdə isə, bunlar kafirlərdir ki, elçiləri (onlara salam olsun!) inadkarcasına danırdılar və buna görə həm bu dünyada, həm də Axirət həyatında yalnız sərt cəzaya layiq görüləcəklər.",{"from":183,"to":183,"text":1021},"Fövqəluca bildirir ki, O, bu dünyada qullarına onlara yalnız rəhmi gəldiyinə görə çoxsaylı nemətlər əta etmir ki, zənginlik onları xeyirxahlıqdan və dindarlıqdan məhrum etməsin. Əgər Allah insanların hamısına ayırd etmədən bol ruzi versəydi, onda onlar Ona ibadət və itaət etmək vəzifələrinə etinasızlıq göstərərdilər və başları yalnız öz alçaq ehtiraslarının təmin edilməsinə qarışardı. Onlar bütövlükdə təkcə ürəklərinin istədiyi şeylərə qurşanardılar, nə günahlardan, nə də zalımlıqdan çəkinməzdilər. Lakin bu baş vermir, çünki Allah qullarına maddi nemətləri təkcə Öz xeyirxahlığına görə deyil, həm də İlahi Hikmətinə uyğun olaraq nazil edir. Həqiqətən, Ona bütün məxluqları haqqında hər şey məlumdur. Bəzi əməlisaleh ilahiyyatçılar rəvayət edirlər ki, Fövqəluca Allah buyurmuşdur: “Mənim qullarım arasında elələri var ki, onların imanı varlı olduqları vaxt qaydaya düşür, ehtiyac onları məhv edə bilərdi. Onların arasında elələri də var ki, onlar kasıb olanda imanları qaydaya düşür, zənginlik isə onları məhv edərdi. Onların arasında elələri də var ki, onlar sağlam olduqda, imanları qaydaya düşür, xəstəlik isə onları məhv edərdi. Onların arasında elələri də var ki, onlar xəstə olduqda, imanları qaydaya düşür, sağlamlıq isə onları məhv edərdi. Həqiqətən, Mən, qullarımın ürəklərində nəyin gizləndiyini bilərək, onların işlərini idarə edirəm, axı Mən – Agaholanam, Bilənəm”.",{"from":190,"to":190,"text":1023},"O, yağış nazil edir və yeri bolluca suvarır, quraqlıqdan xilas edir və qulları ümidsizliyə qapıldıqdan sonra, onlara himayə edir. Yağışların yağdığı mövsum keçir və insanlar artıq onun bir daha onların ərazilərinə yağacağından ümidlərini kəsirlər. Onlar quraqlıqla mübarizə etməyə cəhd göstərirlər və bu zaman Allah onlara xilaskar leysan nazil edir və bununla Öz mərhəmətini hər tərəfə yayır – insanların yediyi və heyvanların qidalandığı bitkilər becərilir. Həqiqətən, bir çox insanların həyatında yağış olduqca əhəmiyyətli yer tutur: insanlar yağış yağdıqda sevinir və şadlanırlar.\n\nHami və Həmdəlayiq adları da Allahın gözəl adları arasındadır. O (Pak və Müqəddəs), qullarının taleyinə qayğı çəkir və onların dini və dünya həyatının xeyrinə fəaliyyət göstərir. O (Pak və Müqəddəs) müdrik hökmdarlığına və idarəetməsinə, kamil sifətlərinə və məxluqlarına əta etdiyi çoxsaylı nemətlərinə görə həmdə layiqdir.",{"from":197,"to":197,"text":1025},"Fövqəlqüdrətli Allahın çətinlik çəkmədən ölüləri dirildə bilməsini təsdiq edən dəlillərdən biri də Onun göyləri və yeri yaratmasıdır. Bu nəhəng, əzəmətli məxluqlar Onun fövqəlqüdrətinin və hüdudsuz hakimiyyətinin dəlilləridir. Onların yaradıldığı mükəmməllik və dəqiqlik Onun müdrikliyinə dəlalət edir və onların ətrafdakılara verdiyi böyük fayda isə, Onun mərhəmətliliyini təsdiq edir. Bütün bunlardan aydın olur ki, Allah Yeganə Haqq Rəbdir və Ondan başqa ibadət edilənlər, ibadətə layiq deyillər.\n\nYenə, bu dəlillərdən biri də, insanlara fayda verməsi üçün Allahın göylərdə və yerdə yerləşdirdiyi heyvanları xəlq etməsidir. O (Pak və Müqəddəs), Qiyamət günü bütün məxluqları toplamaq haqqına malikdir və O (Pak və Müqəddəs) bunu istəyir. Buna görə, Allahın bütün elçilərinin (onlara salam olsun!) gerçəkdən xəbər verdikləri və Səmavi Kitabların bəyan etdiyi dirildilmə, labüddür.",{"from":204,"to":204,"text":1027},"Fövqəluca xəbər verir ki, Onun qullarını, onların mal-mülkünü, övladlarını və onlara əziz və qiymətli olan hər şeyi yaxalayan bütün müsibətlər və bədbəxtliklər onların öz əlləri ilə törətdikləri yaramazlıqlar üzündən baş verir. Allahın qullarına bağışladığı günahlar və pis əməllər daha çoxdur[9]. Həqiqətən, O (Pak və Müqəddəs) insanlarla zalımcasına davranmır, amma onlar özləri özlərinə zalımlıq edirlər. Rəbb buyurur: “Əgər Allah insanları onların zalımlığına görə cəzalandırsaydı, onda yer üzündə bir canlı məxluq belə qoymazdı...” (Nəhl, 16\u002F61). Buna görə yadda saxlayın ki, Allahın insanlara verdiyi möhlət Onun etinasızlığının və ya gücsüzlüyünün nəticəsi deyildir.",{"from":211,"to":211,"text":1029},"Siz mümkün olmayanı yaratmaq və Allaha üstün gəlmək gücündə deyilsiniz. Siz zəif və köməksizsiniz və Allahın sizin üçün təyin etdiyi qədərdən qaçmağa qadir deyilsiniz. Sizin, Allahdan başqa, sizi hamiliyə götürən və sizə zəruri nemətlər əldə etməyə yardım göstərən nə bir havadarınız, nə də sizi şərdən qoruyan bir köməkçiniz vardır.",{"from":218,"to":218,"text":1031},"Allahın Öz məxluqlarına bəslədiyi mərhəməti və qayğısını həmçinin dənizlərdə üzən nəhəng gəmilər təsdiq edir. Allah onlara qüdrətli dənizləri tabe etmiş, onları coşğun dalğalardan qorumuş və sizə onlarla uzaq xarici ölkələrə gedib çıxmağa və onlarla ağır yüklərinizi daşımağa imkan vermişdir. O (Pak və Müqəddəs) sizə qanunları açmış[11] və onları kəşf etməyə imkan verən səbəbləri sizin üçün asanlaşdırmışdır. Sonra Allah bu səbəblərdən birini göstərərək belə buyurur:",{"from":224,"to":216,"text":1033},"Külək Allahın iradəsi ilə əsdirilir və bunun sayəsində yelkənli gəmilər dənizlərdə üzürlər. Hərçənd bizim vaxtımızda artıq buxar və istilikdən istifadə edən gəmilər mövcuddursa da, onların da dənizə çıxarkən küləyə ehtiyacı olur[12]. Allah gəmiləri onların içində olan insanların günahlarına görə dənizdə batıra bilər, lakin Allah qullarına qarşı mərhəmətlidir və onlara çox şeyi bağışlayır. Bu, səbirlə Allaha itaət edən, günahlar törətməkdən özünü saxlayan, qismətinə çətinliklər və bədbəxtliklər düşəndə narazılıq bildirməkdən çəkinən; sevinc anlarında və xoş güzəran keçirdikdə Rəbbinə şükür edən, Onun xeyirxahlığını qəbul edən, Ona müti olan və Onun bəxş etdiyi nemətləri yalnız Onun xatiri üçün istifadə edən hər bir mömin üçün, hətta bu ondan ötrü xoşagəlməz və ağır olsa da, açıq-aydın bir dəlildir. Həqiqətən, bu keyfiyyətlərə malik olan kəs, Allahın ayələrindən faydalana bilir.\n\nKim ki, səbir edə bilmir, Rəbbinin xeyirxahlıqlarına şükür etmir və Onun ayələrindən inadkarcasına üz döndərir, o, heç vaxt onlardan faydalana bilməz.",{"from":237,"to":237,"text":1035},"Əgər insan öz yalançı uydurmaları ilə Allahın dəlillərini təkzib edirsə, onda heç nə ona onu hökmən çulğayacaq cəzadan xilas olmağa kömək etməyəcək.",{"from":243,"to":243,"text":1037},"Allah möminlərə dünya ləzzətlərinə aludə olmamağı, Axirət həyatı üçün çalışmağı təklif etmişdir. Mülklər, hakimiyyət, var-dövlət, övladlar, sağlamlıq və əmin-amanlıq – bunlar buradakı həyatın nəsibidir. Yer üzündəki məmnunluqlar qəm-qüssə gətirir və heç də əbədi deyildir və buna görə Allahın bol mükafatı, böyük uğur və əbədi səadət Axirət həyatında müqayisəsiz dərəcədə daha yaxşıdır, fani maddi ləzətlərdən əbədidir. Həqiqətən, Cənnətin füsunkarlıqları qəm-qüssə gətirmir və sonsuzdur.\n\nSonra Allah bu mükafata layiq olacaq kəsləri xatırladır. Mukafat özlərində iki gözəl məziyyəti cəmləşdirmiş əməlisaleh insanları gözləyir: xeyirxah əməllər və niyyətlərlə təsdiq olunmuş xalis iman və hər bir işin başlanğıcında müvəffəqiyyətin rəhni olan – Allaha təvəkkül, çünki bunlarsız istənilən əməl naqisdir. Təvəkkül dedikdə, Allahın arzu edilən hər bir işdə insana kömək göstərəcəyinə və onu hər hansı pis şeydən xilas edəcəyinə möhkəm iman nəzərdə tutulur.",{"from":249,"to":249,"text":1039},"Böyük günahlar və həmçinin onlara aid edilən yaramazlıqlar arasında fərq yalnız ondadır ki, yaramazlıq – insan nəfsini cəzb edən əməllərdir. Onlardan biri – zinakarlıqdır. Mübarək Quranda bu fərq təkcə böyük günahlar və yaramazlıqlar bir ayədə bir yerdə xatırlandığı vaxtda qeyd olunur, qalan bütün digər hallarda isə, bu ad altında bütün ağır günahlar nəzərdə tutulur.\n\nMöminlər bu günahlardan çəkinirlər və gözəl xasiyyətə malikdirlər. Səbirlilik onların dəyişməz təbiətinə çevrilir, pak əxlaq – onların həyat tərzidir. Hətta insanların nitqi və əməlləri onları qəzəbləndirəndə belə, onlar öz hiddətlərini cilovlayır və hisslərinin coşmasına imkan vermirlər. Bundan başqa, onlar onları təhqir edənləri bağışlayır, yumşaqlıq göstərir və pisliyə, yalnız yaxşılıqla cavab verirlər.\n\nRəhmdillikləri və onları təhqir edənləri bağışlamaq bacarıqları sayəsində, onlar özlərini və başqalarını böyük şərdən qoruyurlar ki, bu barədə Fövqəluca belə buyurur: “Yaxşılıqla pislik bərabər deyildir. Onu ən gözəl olanla dəf et və onda səninlə arasında ədavət olan kəs sanki sənin yaxın dostun kimi olar. Lakin bu, səbir edənlərdən başqa, heç kimə əta edilmir və böyük qismətə malik olanlardan başqa, heç kimə əta edilmir” (Fussilət, 41\u002F34-35).",{"from":256,"to":256,"text":1041},"Onlar öz Rəbbinin çağırışına cavab verir, Onun əmrlərini icra edir və Onun lütüfkarlığını qazanmağa və Ona yaxınlıqdan ləzzət duymaq haqqı almağa can atırlar. Onlar Allaha itaətlə namaz qılır və zəkat verirlər. Fövqəluca itaəti ümumiyyətlə xatırlatdıqdan sonra, namaz və zəkatı yad edir ki, bu da xüsusini ümuminin mətninə daxil etmənin nümunəsidir və bu, ibadətin iki ayininin xüsusi əhəmiyyətini vurğulayır. Möminlər fərz və könüllü namazları ürəkdən və bədənləri ilə yerinə yetirirlər, zəkat ödəyirlər, yaxın qohumlarına kömək edirlər və digər vacib maddi məsələlərlə bağlı digər hökmləri həyata keçirirlər və həmçinin kasıb insanların xeyrinə könüllü ianələr ayırırlar.\n\nOnlar öz dini və dünyəvi işlərini qarşılıqlı məsləhətləşmələr yolu ilə həll edirlər və əgər məsələ digər müsəlmanlara aid olduqda, onlar qərarı müstəqil və məsləhətləşmədən qəbul etmirlər. Bu, onların birliyinin, dostluğunun, məhəbbəti və qarşılıqlı anlaşmasının təzahürüdür. Bu həmçinin onların təfəkkürünün kamilliyini təsdiq edir. Onlar üzərində birgə düşünülməsi və müzakirə edilməsi zəruri olan problemlərlə üzləşdikdə, bir yerə yığışır, bir-biriləri ilə məsləhətləşir və həmin məsələni, ona dair ən yaxşı qərar tapana qədər ətraflı surətdə tədqiq edirlər. Düzgün qərar qəbul etdikdə isə, onu tezliklə, ilk imkan yaranan kimi, həyata keçirməyə tələsirlər. Onlar döyüş zamanı da, hökmdarı seçəndə də və hər hansı bir vilayətə canişin təyin edəndə də, məhkəmə hökmləri çıxaranda da və ilahiyyat səciyyəli bütün mübahisəli məsələlərin həllində də belə edirlər. Çünki belə hallarda məsələlər həmçinin bir çox müsəlman alimlərin səyləri və həmrəy qərarları ilə həll edilməlidir ki, onlar qarşılıqlı məsləhətləşmələr yolu ilə doğru cavab tapa bilsinlər.",{"from":261,"to":261,"text":1043},"Onlar güclüdürlər və qüdrətlidirlər, mənfur və aciz deyillər. Buna görə onlar düşmənlərini və əleyhdarlarını dəf edirlər. Bu deyilənlərdən aydın olur ki, Axirət həyatının bol mükafatı iman gətirənləri, Allaha təvəkkül edənləri, böyük günahlardan və iyrənc hərəkətlərdən çəkinənləri gözləyir və bunların sayəsində öz kiçik günahlarının bağışlanmasına layiq olurlar, hər şeydə Rəbbinə itaət edirlər və Onun çağırışlarına cavab verirlər, namaz qılırlar, ianələr verirlər, öz qardaşları ilə məsləhətləşirlər və düşmənlərə layiqincə müqavimət göstərirlər. Kim kamil dinin bütün bu məziyyətlərinə malikdirsə, islamın digər hökmlərini də hökmən yerinə yetirir və Rəbbə itaətsizlikdən çəkinir.",{"from":267,"to":267,"text":1045},"Fövqəluca əvəz almanın üç dərəcəsini xatırladır: ədalətli, mərhəmətli və insafsız olmağı. Pisliyin əvəzi pisliyə bərabər olan pislikdir, yəni, cana can, qana qan, mala eyni misildə olan mal əvəzdir. Bu – haqsızlığa görə ədalətli əvəzdir.\n\nƏvəzin ikinci dərəcəsi mərhəmət göstərməkdir. Burada nəzərdə tutulan bağışlama, barışdırma hallarıdır ki, buna görə insan bol və böyük mükafat ala bilər. Lakin bağışlama və barışa o vaxt yol verilir ki, o, günahkara faydalı olsun. Əgər günah sahibi bağışlanmaya layiq deyilsə, onu törətdiyi əmələ görə cəzalandırmaq daha məqsədəuyğundur və bu halda şəriət ziyan çəkəni haqsızlıq edəni bağışlamağa çağırmır.\n\nAllah haqsızlıq edəni bağışlayanı mükafatlandırmağı Öz öhdəsinə götürmüşdür ki, insanlar bir-birilərinə qarşı mərhəmətli olsunlar və başqaları ilə də, Allahın onlarla necə rəftar etməsini istədikləri kimi, rəftar etsinlər. Kim Allahın onu bağışlamasını istəyirsə, qoy özü bağışlamağı öyrənsin, çünki Allahın verəcəyi əvəz insanların əməllərinə həmişə uyğun gəlir.\n\nƏvəz vermənin üçüncü dərəcəsi ədalətsizlikdir. Lakin Fövqəluca Allah özbaşınalıq və zorakılıq edən və ya kiminsə haqsızlığına daha böyük haqsızlıqla cavab verən zalımları sevmir. Həqiqətən, ifratçılıq – zalımlıqdır.",{"from":274,"to":274,"text":1047},"Özgəsinin zülmündən və ədalətsizliyindən özünü müdafiə edənə günah yoxdur. Allahın, düşmənlərinin hücumlarından qorunan möminlər haqqında sözlərini yada salsaq, aydın olar ki, heç bir adam onu əhatə edən insanların zalımlığından və hücumlarından qaçına bilməz.\n\nƏgər insan kimisə incitmək niyyətinə düşərsə və bunu etməzsə, ona qarşı eyni niyyəti tətbiq etmək yox, sadəcə, zəruri məsləhət vermək və onu pis sözlərdən və addımlardan çəkindirmək lazımdır.",{"from":280,"to":280,"text":1049},"Yalnız zalımlıq edən və insanların həyatına, malına və namusuna qəsd edən fasiqlər qınanmağa layiqdirlər. Belə günahkarlar islam şəriətinə müvafiq olaraq ədalətli cəzaya layiqdirlər. Bu cəza onların canı və ruhu üçün ağrılı olmalıdır və ən mükəmməl ədalətə uyğun gəlməlidir.",{"from":92,"to":92,"text":1051},"Allah, səbirli olan və ona qarşı zalımlıq edən adamı bağışlamağı bacaran insanın hərəkətlərini təqdir edir və mükafatlandırır. Belə məziyyətlərə yalnız səbirli olan və böyük qismət əta edilmiş və öz məqsədinə qəti niyyətlə can atan və düşüncə sahibi olan kəslər malik olurlar.\n\nHəqiqətən, insan nəfsinin onu incidənə sözlə və ya əllə cavab verməkdən özünü saxlaya bilməsi çətindir. Təhqirə dözmək, düşməni bağışlamaq və pisliyə yaxşılıqla cavab vermək daha çətindir. Lakin haqq dinə nail olmaq üçün öz nəfsi ilə mübarizə aparanlar və Allahdan kömək istəyənlər, kimə ki, Allah yolunu asanlaşdırır, bütün bunları edə bilirlər. Allahın qulu imanın şirinliyini dadanda və onun gözəl meyvələrini görəndə, o, qəlbini xalis comərdlik və xeyirxahlıqla bəzəyir və bunlardan böyük məmnuniyyət duyur.",{"from":293,"to":293,"text":1053},"Fövqəluca xəbər verir ki, yalnız O (Pak və Müqəddəs), insanları doğru yola yönəldir və öz əməllərini islah etməkdə onlara yardım göstərir. Əgər Allah insanı zalımlığına görə cəzalandırmaq üçün azğınlığa salırsa, onda heç kim onun qayğısına qala və onu doğru yolla apara bilməz. Belə insanlar cəzalandırılma qarşısında dayandıqda, bağıracaqlar: “Çıxış yolumuz varmı?” İşlərimizi islah etmək üçün dünyaya qayıtmaq mümkünmüdür?” Amma həmin dəhşətli gündə artıq bu dünyaya qayıdış olmayacaq və onların istəklərinin icrası mümkünsüz olacaqdır.",{"from":241,"to":241,"text":1055},"Cəhənnəm əzabkeşlərinin bədənləri təhqir olunmaqdan mütilik halına düşəcək və ürəkləri də həqarətlə dolu olacaq. Onlar Cəhənnəm alovuna gözucu, kədərlə baxacaqlar. Artıq bütün məxluqların taleyi aydınlaşdıqda və əməlisalehlər fasiqlərdən fərqləndirildikdə, möminlər deyəcəklər: “Həqiqətən, ziyana düşənlər yalnız özləri özlərinə zərər vurdular və bu gün öz ailələrindən məhrum oldular. Onlar Allahın bol-bol mükafatından da məhrum edildilər və əzab-əziyyətli cəzadan başqa heç nəyə layiq görülmədilər. Törətdiklərinin əvəzi olaraq, onları ailələrindən ayırdılar və onlar bir daha bir yerdə toplaşmayacaqlar”.\n\nBəli! Küfrə etiqad edən və özlərinin zərərinə olaraq günah işlədən fasiqlər əbədi cəzaya məhkumdurlar. Alov onları hər tərəfdən bürüdüyü halda Cəhənnəmin dibində iztirab çəkəcəklər və onları oradan heç vaxt buraxmayacaqlar. Onların əzablarına bir an belə fasilə verilməyəcək və onlar ümidsizlik içində olacaqlar.",{"from":305,"to":305,"text":1057},"Bu dünyada onların ümid bəslədikləri alınmadı. Dirilmə başladı və hamıya tamamilə aydın oldu ki, kafirlərin öz ümidlərini bağladıqları hər şey yox olmuşdur və heç bir şey onları yaxalamış cəzadan müdafiə edə bilməyəcək. Onlar zənn edirdilər ki, uydurduqları “ilahları”onlara kömək edəcəklər və çətin anda onları müdafiə edərlər, lakin onlar necə də böyük azğınlıq içindəydilər!",{"from":311,"to":311,"text":1059},"Fövqəluca qullarını Onun nəsihətlərinə qulaq asmağa, hökmlərinə itaət etməyə, Onun haramlarından çəkinməyə və bütün bunları sonrakı günlərə qoymamağa çağırır. İnsan ləngimədən bunları etməyə başlamalıdır ki, qarşısıalınmaz labüd Gün başlayanadək əldən buraxdıqlarının yerini doldura bilsin. Həmin Gün heç kim Rəbbindən gizlənməyə və qisasdan xilas olmağa özünə imkan verə biləcək bir sığınacaq tapa bilməyəcək.\n\nMələklər hər tərəfdən Allahın məxluqlarını əhatəyə alıb deyəcəklər: “Ey cin və insan kütlələri! Əgər siz göylərin və yerin hüdudlarından kənara çıxa bilərsinizsə, çıxın. Lakin siz hakimiyyətə malik olmadan çıxa bilməyəcəksiniz!” (Rahman, 55\u002F33). Heç bir nəfs törətdikləri günahları etiraf etməyə bilməz, əgər o bunu etməyə cəhd göstərsə də, onun əleyhinə öz bədəni və orqanları şahidlik edəcəklər.\n\nBu ayə də, bir çox ona bənzər başqa ayələr kimi, tövbəsini başqa vaxta saxlamaq istəyənləri qınayır və insanları xeyirxah işlər görmək üçün hər əlverişli şəraitdən istifadə etməyə çağırır. Unutmayın ki, tövbəni ləngitmək böyük müsibətə səbəb ola bilər[15].",{"from":317,"to":317,"text":1061},"Əgər müşriklər, haqq onlara aydın olduqdan sonra, səndən və sənin təlimindən üz çevirsələr, qoy bu səni narahat etməsin, çünki sən onların işləri barədə qayğı çəkməli deyilsən və onların törətdikləri əməllərinə görə cavabdeh deyilsən. Sən yalnız Vəhyi onlara çatdırmalısan. Əgər sən sənə həvalə edilmiş vəzifəni yerinə yetirsən, Allah mütləq səni, onların sənin ardınca gedib-getməmələrindən asılı olmayaraq, səxavətlə mükafatlandıracaqdır. Onlar Allahın qarşısında cavab verməli olacaqlar və O (Pak və Müqəddəs), onların heç bir addımını: nə kiçiyini, nə böyüyünü, nə gizlisini, nə də aşkarını diqqətindən yayındırmayacaq.\n\nSonra Fövqəluca insan qəlbinin fitrətindən xəbər verir. Əgər Rəbb quluna mərhəmətindən dadmağa verirsə və ona möhkəm sağlamlıq, zənginlik və şərəfli vəzifə əta edirsə, onda o, dünyada hər şeyi unudur və yalnız öz nail olduğu maddi nailiyyətlərlə fəxr edir. Nəticədə, o, kor-korana yalnız özünə əminlik yaradır və Fövqəlqüdrətli Xeyirxahından üz döndərir.\n\nOnu, öz cinayətləri ilə layiq olduğu bir xəstəlik, kasıbçılıq və ya digər bir bəla yaxalayanda, onda o, nankorluq edir. Həqiqətən, insan əvvəllər ona göstərilən mərhəməti unutmaq xüsusiyyətinə malikdir və yolu üstünə çıxan istənilən çətinlikləri hiddətlə qarşılayır.",{"from":323,"to":329,"text":1063},"Fövqəluca Özünün hüdudsuz[16] hakimiyyəti, istədiyi hər şeyi xəlq etməsi və göylərdə və yerdə bütün hadisələri idarə etməsi barədə xəbər verir. O (Pak və Müqəddəs), məxluqlarına uşaq doğmaq qabiliyyəti vermiş və onlara, kimi istəyirsə, bəxş edir. Rəbb bəzilərinə qızları əta edir, digərlərinə isə oğlan uşaqları bağışlayır. O (Pak və Müqəddəs), bəzi insanlara həm oğlan, həm də qız uşaqları əta edirsə, başqalarını qısır saxlayır. Bilən və Fövqəlqüdrətli adları Onun gözəl adlarındandır. Məxluqları üzərində Öz hakimiyyəti və Özünün hüdudsuz bilikləri sayəsində O (Pak və Müqəddəs), Kainatın işlərini ən mükəmməl surətdə idarə edir.",{"from":334,"to":334,"text":1065},"“Əl-Bəqərə” surəsində bildirilir ki, Allaha iman gətirməyənlər və elçilərdən boyun qaçıran fasiqlər lovğalıqla deyirlər: “Nə üçün Allah bizimlə danışmır? Niyə ayələr bizə nazil olmur?” (Bəqərə, 2\u002F118). Allah onların yalançı bəyanatlarını təkzib edərək, anladır ki, O (Pak və Müqəddəs), yalnız seçilmiş məxluqlar və məsum xilqətlərlə – peyğəmbərlər və elçilərlə danışır. Bəzən Fövqəluca onlarla vəhy vasitəsilə danışır ki, bu zaman Rəbb mələyin iştirakı olmadan Özü onu elçisinin ürəyinə təlqin edir. Həmin anda Allah elçisi ilə şifahi danışıq formasında olduğu kimi ünsiyyətə girmir. Bəzən O (Pak və Müqəddəs), İmran oğlu Musa peyğəmbərlə (ə) olduğu kimi, şifahi müsahibəsini pərdə arxasından aparır və buna görə o (ə) “Mərhəmətli ilə danışan”[17] ləqəbini almışdır. Bəzən O (Pak və Müqəddəs), peyğəmbərləri ilə mələklərdən olan elçisi vasitəsilə ünsiyyət yaradır. Belə elçilərdən biri – mələk Cəbraildir (ə). Bu elçilər, öz istəkləri ilə deyil, yalnız Rəbbin izni və göstərişi ilə vəhyləri olduğu kimi peyğəmbərlərə çatdırırlar.\n\nFövqəlali və Müdrik – Allahın gözəl adlarındandır. O (Pak və Müqəddəs) Öz məxluqları üzərində ali, əzəmətli bir yer tutur, şərəfli sifətlərə malikdir və çox nəhəng işlər görür. O (Pak və Müqəddəs), bütün varlıqları idarə edir[18] və bütün yaradılmışlar Ona itaətkardırlar. O (Pak və Müqəddəs), hər bir şeyi öz yerinə qoymuş, məxluqları səmərəli surətdə yerləşdirmiş və ədalətli qanunlar qəbul etmişdir.",{"from":99,"to":285,"text":1067},"Ey Muhəmməd! Biz artıq əvvəlki elçilərimizə vəhylər nazil etmişik. İndi isə Biz Mübarək Quranı sənə nazil edirik.\n\nFövqəluca onu “ruh” adlandırır, çünki ruh hərəkətsiz bədənə həyat verir, Quran isə insanların ürəyinə, qəlbinə həyat verir və onun qarşısında qapıları maddi və mənəvi əmin-amanlığa açır. Bu isə, Quran ayələrinin özündə böyük nemətlər və hüdudsuz biliklər ehtiva etməsi sayəsində baş verir.\n\nAllahın Kitabı – Rəbbin Onu Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və mömin qullarına mərhəmətidir ki, o, bütövlükdə və tamamilə Allahın misilsiz comərdliyinin, səxavətinin təzahürüdür. İnsanlar belə bir səxavətə özlərinin xeyirxah əməllərinin heç biri ilə nail ola bilməzlər və buna görə Fövqəluca Öz Peyğəmbərinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) xatırladır ki, o (s.ə.s.), əvvəllər Mübarək Kitablardan və imandan xəbərsiz idi və Allahın hökmlərini yerinə yetirməklə məşğul deyildi. Bundan başqa, o (s.ə.s.) nə yazmağı, nə də oxumağı bilmirdi. Lakin ona (s.ə.s.) Allahın nur etdiyi Kitab agah oldu. Bu nur imansızlıq, bidətçilik və alçaq ehtiraslar zülmətində insanlara yol açır, onlara haqqı tapmaqda və düz yola çıxmaqda kömək edir.\n\nEy Muhəmməd! Sən onun sayəsində insanlara doğru yolu izah edirsən və onları onunla getməyə çağırırsan və həmçinin onları azğınlıqdan çəkindirir və onun nəticələri barədə xəbərdar edirsən. Düz yol – yeganə yoldur ki, yer üzündə Allahın qullarına buyurulmuşdur və insanları Ona doğru aparır və onlara Cənnət məkanına düşməyə kömək edir. İnsanların bütün xeyir və şər əməlləri Allaha qayıdır və Qiyamət günü O (Pak və Müqəddəs), hər kəsə bütün etdiklərinin əvəzi: xeyirxahlığa xeyirlə, pisliyə də pisliklə qaytarılacaqdır.\n\n[3]Görkəmli İslam alimi əs-Səədinin məhz bu müddəası ilə, Azərbaycan Respublikasının tanınmış dövlət adamlarından biri olan akademik Ramiz Mehdiyevin, öz tədqiqat səciyyəli yazısında (“Qloballaşma dövründə dövlət və cəmiyyət”- http:\u002F\u002Fazerbaijan.news.az\u002Findex.php?Lng=aze&Pid=17162) qeyd etdiyi: “...Yaradanın qüdrətinə inam insanın mənəvi-əxlaqi, psixoloji ovqatını şərtləndirir, dünyagörüşünü kamilləşdirir, təfəkkür tərzini və formasını tənzimləyir” kimi nəzəri mülahizəsi, son illərdə ölkəmizdə Allahın dininə olan münasibətin, bir sıra cəhətlərdən, üst-üstə düşməsini nümayiş etdirir. Akademikin samballı nəzəri təhlilində “dini etiqad azadlığının müasir Azərbaycanın istimai-siyasi inkişafının öncül istiqaməti” kimi dəyərləndirməsi də diqqətəlayiqdir (Lakin burada mənim qeyd etdiklərim akademikin həmin yazısında gedən bütün nəzəri müddəa və mülahizələri əks etdirmir. F.S.).\n\nHəmd olsun Fövqəluca Allaha! Xalqımızın qəflətdə olanlarını ayıltması Ondan asılıdır! F.S.\n\n[13] Burada: Allah yolunda sərf etməkdən bəhs edilir (يُنْفِقُونَ – sözünün həmin ayənin tərkibində leksik mənasına bax: “Hasenat 4.0”). F.S."]