[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-53-alikhan":694,"$fzda-SHZCE3CO7nTyzWKKVx7Erp44geZGSaMUTCynOkw":998},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":883},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874,877,880],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ وَٱلنَّجْمِ إِذَا هَوَىٰ","And olsun batmaqda olan ulduza!",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَىٰ","Sizin yoldaşınız nə haqdan azmış, nə də yoldan çıxmışdır.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"وَمَا يَنطِقُ عَنِ ٱلْهَوَىٰٓ","O, öz istəyi ilə danışmır.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْىٌۭ يُوحَىٰ","Bu, ona təlqin edilən bir vəhydir.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"عَلَّمَهُۥ شَدِيدُ ٱلْقُوَىٰ","Bunu ona çox qüvvətli olan öyrətdi –",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"ذُو مِرَّةٍۢ فَٱسْتَوَىٰ","gözəl görünüşlü Cəbrail. O, yüksəlib öz surətində göründü.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"وَهُوَ بِٱلْأُفُقِ ٱلْأَعْلَىٰ","O, ən uca üfüqdə idi.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّىٰ","Sonra Muhəmmədə yaxınlaşıb aşağı endi.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَىٰ","O, iki yay uzunluğunda, hətta ondan da yaxın məsafədə idi.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"فَأَوْحَىٰٓ إِلَىٰ عَبْدِهِۦ مَآ أَوْحَىٰ","Sonra Allah Öz quluna nazil edəcəyini vəhy etdi.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"مَا كَذَبَ ٱلْفُؤَادُ مَا رَأَىٰٓ","Peyğəmbərin qəlbi gördüyünü yalan saymadı.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"أَفَتُمَٰرُونَهُۥ عَلَىٰ مَا يَرَىٰ","İndi siz onunla gördüyü şey barəsində mübahisəmi edirsiniz?",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"وَلَقَدْ رَءَاهُ نَزْلَةً أُخْرَىٰ","Onu bir daha öz sürətində enərkən gördü –",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"عِندَ سِدْرَةِ ٱلْمُنتَهَىٰ","son həddəki Sidr ağacının yanında.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"عِندَهَا جَنَّةُ ٱلْمَأْوَىٰٓ","Məva bağı da onun yanındadır.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"إِذْ يَغْشَى ٱلسِّدْرَةَ مَا يَغْشَىٰ","O zaman Sidr ağacını bürüyən bürümüşdü.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"مَا زَاغَ ٱلْبَصَرُ وَمَا طَغَىٰ","Peyğəmbərin gözü yayınmadı və həddi aşmadı.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"لَقَدْ رَأَىٰ مِنْ ءَايَٰتِ رَبِّهِ ٱلْكُبْرَىٰٓ","O, öz Rəbbinin ən böyük dəlillərindən bəzisini gördü.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"أَفَرَءَيْتُمُ ٱللَّٰتَ وَٱلْعُزَّىٰ","Siz tapındığınız Lat və Uzzanı gördünüzmü?",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"وَمَنَوٰةَ ٱلثَّالِثَةَ ٱلْأُخْرَىٰٓ","Həmçinin üçüncü olan Mənatı da?",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"أَلَكُمُ ٱلذَّكَرُ وَلَهُ ٱلْأُنثَىٰ","Məgər oğlanlar sizin, qızlar Onundurmu?",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"تِلْكَ إِذًۭا قِسْمَةٌۭ ضِيزَىٰٓ","Onda bu ədalətsiz bölgü olardı!",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"إِنْ هِىَ إِلَّآ أَسْمَآءٌۭ سَمَّيْتُمُوهَآ أَنتُمْ وَءَابَآؤُكُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بِهَا مِن سُلْطَٰنٍ ۚ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَمَا تَهْوَى ٱلْأَنفُسُ ۖ وَلَقَدْ جَآءَهُم مِّن رَّبِّهِمُ ٱلْهُدَىٰٓ","Onlar sizin və atalarınızın qoyduqları adlardan başqa bir şey deyildir. Allah onlar haqqında heç bir dəlil nazil etməmişdir. Onlar yalnız zənnə və nəfslərinin istəklərinə uyarlar. Halbuki Rəbbindən onlara doğru yolu göstərən rəhbər artıq gəlmişdir.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"أَمْ لِلْإِنسَٰنِ مَا تَمَنَّىٰ","Yoxsa insan üçün istədiyi hər şey hazırlanmışdır?",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"فَلِلَّهِ ٱلْءَاخِرَةُ وَٱلْأُولَىٰ","Axirət də, dünya da Allahındır.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"۞ وَكَم مِّن مَّلَكٍۢ فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ لَا تُغْنِى شَفَٰعَتُهُمْ شَيْـًٔا إِلَّا مِنۢ بَعْدِ أَن يَأْذَنَ ٱللَّهُ لِمَن يَشَآءُ وَيَرْضَىٰٓ","Göylərdə neçə-neçə mələklər vardır ki, onların şəfaəti Allahın istədiyi və Özünün razı qaldığı kimsələrdən başqa heç kəsə heç bir fayda verməz.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"إِنَّ ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِٱلْءَاخِرَةِ لَيُسَمُّونَ ٱلْمَلَٰٓئِكَةَ تَسْمِيَةَ ٱلْأُنثَىٰ","Axirətə inanmayanlar, həqiqətən də, mələklərə qadın adları verirlər.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"وَمَا لَهُم بِهِۦ مِنْ عِلْمٍ ۖ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ ۖ وَإِنَّ ٱلظَّنَّ لَا يُغْنِى مِنَ ٱلْحَقِّ شَيْـًۭٔا","Halbuki buna dair heç bir bilgiləri yoxdur. Sadəcə olaraq zənnə qapılırlar. Zənn isə əsla həqiqət ola bilməz.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"فَأَعْرِضْ عَن مَّن تَوَلَّىٰ عَن ذِكْرِنَا وَلَمْ يُرِدْ إِلَّا ٱلْحَيَوٰةَ ٱلدُّنْيَا","Sən də Bizim Zikrimizi rədd edib dünya həyatından başqa bir şey istəməyənlərdən üzünü yana çevir!",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"ذَٰلِكَ مَبْلَغُهُم مِّنَ ٱلْعِلْمِ ۚ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِۦ وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ ٱهْتَدَىٰ","Onların bilik səviyyəsi budur. Şübhəsiz ki, sənin Rəbbin Onun yolundan azanı da, doğru yolla gedəni də yaxşı tanıyır.",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"وَلِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ لِيَجْزِىَ ٱلَّذِينَ أَسَٰٓـُٔوا۟ بِمَا عَمِلُوا۟ وَيَجْزِىَ ٱلَّذِينَ أَحْسَنُوا۟ بِٱلْحُسْنَى","Göylərdə və yerdə nə varsa, Allahındır. Bu, Allahın pislik edənlərə əməllərinin cəzasını verməsi, yaxşılıq edənləri isə ən gözəli ilə (Cənnətlə) mükafatlandırması üçündür.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"ٱلَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَٰٓئِرَ ٱلْإِثْمِ وَٱلْفَوَٰحِشَ إِلَّا ٱللَّمَمَ ۚ إِنَّ رَبَّكَ وَٰسِعُ ٱلْمَغْفِرَةِ ۚ هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنشَأَكُم مِّنَ ٱلْأَرْضِ وَإِذْ أَنتُمْ أَجِنَّةٌۭ فِى بُطُونِ أُمَّهَٰتِكُمْ ۖ فَلَا تُزَكُّوٓا۟ أَنفُسَكُمْ ۖ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ ٱتَّقَىٰٓ","Onlar kiçik günahlar istisna olmaqla, böyük günahlardan və iyrənc əməllərdən çəkinirlər. Həqiqətən, sənin Rəbbin geniş məğfirət sahibidir. O, sizi torpaqdan yaradanda da, siz analarınızın bətnində rüşeym halında olanda da sizi yaxşı tanıyırdı. Özünüzü təmizə çıxartmayın! Çünki O, kimin Allahdan qorxduğunu yaxşı bilir.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"أَفَرَءَيْتَ ٱلَّذِى تَوَلَّىٰ","Gördünmü üz çevirəni,",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"وَأَعْطَىٰ قَلِيلًۭا وَأَكْدَىٰٓ","malından azacıq verib sonra heç verməyəni?",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"أَعِندَهُۥ عِلْمُ ٱلْغَيْبِ فَهُوَ يَرَىٰٓ","Məgər o, qeybi bilirmi ki, bunu görsün?",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"أَمْ لَمْ يُنَبَّأْ بِمَا فِى صُحُفِ مُوسَىٰ","Yoxsa Musanın səhifələrində olanlar barədə ona xəbər verilmədi?",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"وَإِبْرَٰهِيمَ ٱلَّذِى وَفَّىٰٓ","Məgər vəfalı olan İbrahimin səhifələrində olanlar barədə ona bildirilmədi?",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"أَلَّا تَزِرُ وَازِرَةٌۭ وِزْرَ أُخْرَىٰ","Heç bir günahkar başqasının günah yükünü daşımaz.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَٰنِ إِلَّا مَا سَعَىٰ","İnsan can atdığı şeyə nail olar.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"وَأَنَّ سَعْيَهُۥ سَوْفَ يُرَىٰ","Əlbəttə, onun can atdığı əməl ona nəsib olacaqdır.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"ثُمَّ يُجْزَىٰهُ ٱلْجَزَآءَ ٱلْأَوْفَىٰ","Sonra da ona bunun əvəzi tam veriləcəkdir!”",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"وَأَنَّ إِلَىٰ رَبِّكَ ٱلْمُنتَهَىٰ","Son dönüş sənin Rəbbinədir.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"وَأَنَّهُۥ هُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَىٰ","Güldürən də, ağladan da Odur!",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"وَأَنَّهُۥ هُوَ أَمَاتَ وَأَحْيَا","Öldürən də, dirildən də Odur!",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"وَأَنَّهُۥ خَلَقَ ٱلزَّوْجَيْنِ ٱلذَّكَرَ وَٱلْأُنثَىٰ","O, insanlardan və heyvanlardan biri erkək və bir də dişi olmaqla iki cüt yaratdı –",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"مِن نُّطْفَةٍ إِذَا تُمْنَىٰ","axıdılan bir nütfədən.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"وَأَنَّ عَلَيْهِ ٱلنَّشْأَةَ ٱلْأُخْرَىٰ","Təkrar diriltmək də Ona aiddir.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"وَأَنَّهُۥ هُوَ أَغْنَىٰ وَأَقْنَىٰ","Dövlətli edən də, kasıb edən də Odur.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"وَأَنَّهُۥ هُوَ رَبُّ ٱلشِّعْرَىٰ","Şiranın da Rəbbi Odur.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"وَأَنَّهُۥٓ أَهْلَكَ عَادًا ٱلْأُولَىٰ","O, əvvəlki Ad tayfasını məhv etdi.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"وَثَمُودَا۟ فَمَآ أَبْقَىٰ","Səmudu da məhv edib onlardan heç kəsi sağ buraxmadı.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"وَقَوْمَ نُوحٍۢ مِّن قَبْلُ ۖ إِنَّهُمْ كَانُوا۟ هُمْ أَظْلَمَ وَأَطْغَىٰ","Daha öncə Nuh qövmünü də məhv etdi, çünki onlar daha zalım, daha azğın kimsələr idi.",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"وَٱلْمُؤْتَفِكَةَ أَهْوَىٰ","Alt-üst olmuş kəndləri də O viran qoydu.",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"فَغَشَّىٰهَا مَا غَشَّىٰ","Onların başına gətirdiyini gətirdi.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"فَبِأَىِّ ءَالَآءِ رَبِّكَ تَتَمَارَىٰ","Sən öz Rəbbinin hansı nemətlərinə şübhə edirsən?",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"هَٰذَا نَذِيرٌۭ مِّنَ ٱلنُّذُرِ ٱلْأُولَىٰٓ","Bu da əvvəlki xəbərdarlıq edib qorxudanlar kimi bir qorxudandır.",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"أَزِفَتِ ٱلْءَازِفَةُ","Yaxınlaşan (Qiyamət günü) yaxınlaşdı.",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"لَيْسَ لَهَا مِن دُونِ ٱللَّهِ كَاشِفَةٌ","Allahdan başqa heç kəs onun qarşısını ala bilməz.",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"أَفَمِنْ هَٰذَا ٱلْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ","Siz bu Sözə təəccüblənirsiniz,",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"وَتَضْحَكُونَ وَلَا تَبْكُونَ","gülürsünüz, heç ağlamırsınız,",{"number":391,"arabic":878,"translation":879},"وَأَنتُمْ سَٰمِدُونَ","və oynayıb əylənirsiniz?",{"number":349,"arabic":881,"translation":882},"فَٱسْجُدُوا۟ لِلَّهِ وَٱعْبُدُوا۟ ۩","Siz Allaha səcdə qılın və Ona ibadət edin!",[884,885,886,887,888,889,890,891,892,893,894,895,896,897,898,899,900,901,902,903,904,905,906,907,908,909,910,911,912,913,914,915,916,917,918,919,920,921,922,923,924,925,926,927,928,929,930,931,932,933,934,935,936,937,938,939,940,941,942,943,944,945,946,947,948,949,950,951,952,953,954,955,956,957,958,959,960,961,962,963,964,965,966,967,968,969,970,971,972,973,974,975,976,977,978,979,980,981,982,983,984,985,986,987,988,989,990,991,992,993,994,995,996,997],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":999,"sura":285,"blocks":1000},"saadi-az",[1001,1003,1005,1007,1009,1011,1013,1015,1017,1019,1021,1023,1025,1027,1029,1031,1033,1035,1037,1039,1041,1043,1045,1047,1049,1051,1053,1055,1057,1059,1061,1063,1065,1067,1069,1071,1073,1075,1077,1079],{"from":5,"to":13,"text":1002},"Fövqəluca sübh çağının lap başlanğıcında göy qübbəsindən çəkilən ulduza and içir. Bu hadisə Allahın ən böyük möcüzələrindən biridir və Rəbbin ona and içməsinə layiqdir. İlahiyyatçıların ən səhih rəyinə uyğun olaraq, ayədə xatırlanan andiçmə bütün ulduzlara aiddir. Fövqəluca onlara and içir ki, Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) təbliğ etdiyi ilahi vəhyin haqq olduğunu təsdiq etsin. Ulduzlarla vəhy arasında böyük oxşarlıq vardır. Ulduzlar göylərin yaraşığıdır, vəhylər və onların gözəl bəhrələri isə yer üzünü bəzəyir. Əgər bəşəriyyətin peyğəmbərlərdən irsən aldıqları həqiqi biliklər olmasaydı, onda yer üzünə gecə zülmətindən də qatı qaranlıq çökərdi.\n\nRəbb bu andla başa salmaq istəyir ki, Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) təlimi – haqdır, azğınlıq deyil, onun (s.ə.s.) fikirləri isə boş fantaziya deyil. Onun (s.ə.s.) təlimi ona (s.ə.s.) düz yolla getməyə kömək edir, onun (s.ə.s.) pak fikirləri onu (s.ə.s.) bütün bəşəriyyətə bu yolu təbliğ etməyə yönəldir. O (s.ə.s.), yaramaz niyyətli, yalan və pozğun xəbərlər yayan azğın günahkarlara qətiyyən bənzəmir.\n\nFövqəluca Peyğəmbəri (s.ə.s.) qureyşlilərin yoldaşı adlandırır ki, onlara, onu (s.ə.s.) çox gözəl tanıdıqlarını, onun (s.ə.s.) sədaqətli olduğunu və xalqı nəyə dəvət etdiyini bildiklərini xatırlatsın.",{"from":21,"to":28,"text":1004},"Muhəmməd (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) sizin aranızda öz ağlına gələni təbliğ etmir, o (s.ə.s.), sizə yalnız ona (s.ə.s.) nazil edilən vəhydən öyrəndiklərini bəyan edir. O özü (s.ə.s) doğru yolla gedir və başqalarını da ona çağırır.\n\nBu ayələr sübut edir ki, Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) səhih hədislərdə bizə gəlib çatan müddəaları ilahi vəhylərin bir hissəsidir. Bu barədə Fövqəluca belə buyurur: “Allah sənə Kitab və Hikmət nazil etmişdir” (Nisa, 4\u002F113). Peyğəmbər də (s.ə.s.) Fövqəluca Allahdan danışanda və müsəlmanlara Onun dinini öyrədəndə, səhvə yol vermirdi, çünki o (s.ə.s), öz arzusu ilə danışmır və yalnız ona (s.ə.s.) nazil edilmiş vəhyi təkrarlayırdı[2].",{"from":35,"to":62,"text":1006},"Fövqəluca xəbər verir ki, Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) müəllimi mələklərin ən ləyaqətlisi, ən güclüsü və ən kamili olan Cəbrail əleyhissalam idi. O (ə) gözəl qamətə, yəni, çox nəhəng gücə və həmçinin zahiri və mənəvi gözəlliyə malikdi. Allah ona (ə) vəhyi Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) çatdırmağı həvalə etmiş və ona (ə) fiziki güc və çoxlu qabiliyyətlər vermişdi. Cəbrail (ə) Allahın tapşırığını yerinə yetirmiş, vəhyi Allahın Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) çatdırmış və onu seytandan qorumuş və ona imkan verməmişdi ki, Kitabdan bir şey oğurlasın və ya ona nəsə əlavə bir şey – yalan və uydurma yazsın. Məhz bu etibarlı və nəhəng qüvvəyə malik mələk Rəbbi tərəfindən vəhyi çatdırmaq üçün seçilmişdi və bu da onu sübut edir ki, Allah Öz Kitabını necə bir ciddiyyətlə qoruyur.\n\nO (ə), yer üzərindəki göy qübbəsində peyda oldu. Cəbrail (ə) mələklərdən biri olduğu üçün şeytanlar ona (ə) yaxınlaşa bilmirdilər. O (ə) göy qübbəsindən enərək, Peyğəmbərə (s.ə.s.) yaxınlaşmışdı ki, vəhyi ona (s.ə.s.) təqdim etsin. O (ə) Muhəmməddən (s.ə.s.) iki yay məsafəsində və hətta daha az bir məsafədə dayanmışdı. Burada, ox atılan adi yaylardan bəhs edilir. Bu onu göstərir ki, mələk (ə) Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bilavasitə yaxınlığındaymış və vəhyi ona (s.ə.s.) hər hansı vasitəçi olmadan təqdim etmişmiş.",{"from":69,"to":69,"text":1008},"Cəbrail (ə) Allah ilə Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) arasında vasitəçi idi. Fövqəluca onun (ə) vasitəsi ilə Öz quluna və Elçisinə (s.ə.s.) sarsılmaz haqqı və əzəmətli dinini öyrətmişdi.",{"from":75,"to":75,"text":1010},"Muhəmmədin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ürəyi gözlərinin gördüyünə və ona (s.ə.s.) nazil edilən vəhyin doğruluğuna şübhə etmədi. Vəhy o dərəcədə kamil və inandırıcı idi ki, Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) nə qulağı, nə gözü, nə də qəlbi baş verənlərə şübhə etmədi. Onun ürəyi gördüyünü yalan saymadı və ondan üz döndərmədi.\n\nBelə bir rəy mövcuddur ki, “gördüyü” ifadəsi altında Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) göyə qalxdığı gecə bütün gördükləri nəzərdə tutulmuşdur. O (s.ə.s.) böyük möcüzələri öz gözləri ilə görmüşdü və onların gerçəkliyinə şübhə etməmişdi. Bir sıra şərhçilər deyiblər ki, burada – Elçinin (s.ə.s) səmaya ucaldıldığı zaman Fövqəlqüdrətli Allahı görməsindən və Onunla danışmasından bəhs edilir. İlahiyyatçıların bir çoxu məhz bu nəzər nöqtəsinə üstünlük verirlər və ona istinadən təsdiq edirlər ki, Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Allahı hələ özünün yer həyatında da görmüşdür.\n\nLakin, əsil həqiqətdə, ayədə Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) mələk Cəbraili (ə) bilavasitə görməsindən bəhs edilir və bunu mətnin bir hissəsi təsdiq edir. Peyğəmbərliyinin bütün dövrlərində Elçi (s.ə.s) Cəbraili (ə) cəmisi iki dəfə həqiqi qiyafəsində görmüşdür. Birinci dəfə bu, birinci göyün altındakı uca göy qübbəsində baş vermişdi və biz bunu qeyd etmişdik, ikinci dəfə isə bu, göyə merac etdiyi gecə yeddinci göydə olmuşdu. Buna görə Fövqəluca buyurur:",{"from":81,"to":94,"text":1012},"Muhəmməd (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Cəbraili (ə) bir dəfə də belə qiyafədə o (ə) onun (s.ə.s.) yanına enəndə görmüşdü. Bu, yeddinci göydə bitən Sidrətül-Muntəha adlı nəhəng bir ağacın yanında baş vermişdi. O ağac son hüduddakı Şanagüllə bitkisidir, çünki yerdən qalxan və ya Allahdan nazil olan hər şey ona qədər gedib çatır. Ehtimal var ki, o bu adı yerdən və yeddi göydən yüksəkdə olduğu üçün almışdır və onunla da məxluqların bildikləri sona yetişir. Digər rəylər də mövcuddur, lakin bu barədə ən yaxşısı yalnız Allaha məlumdur.",{"from":101,"to":101,"text":1014},"Cənnət məkanı ən uzaqdakı ağacın yanındadır və orada hər növ ləzzətli şeylər və füsunkarlıqlar toplanmışdır. Bu Cənnət bütün mömin qulların arzu və xəyallarının hüdududur. Fövqəlucanın bu sözləri bildirir ki, Cənnət yeddi göyün üzərindədir[4].",{"from":108,"to":108,"text":1016},"Bu örtüyün ilahi keyfiyyəti yalnız Fövqəlqüdrətli və Böyük Allaha məlumdur”.",{"from":115,"to":115,"text":1018},"Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) başını heç yana çevirmir və baxışlarını qarşısında baş verənlərdən ayırmırdı. O (s.ə.s.), yalnız Allahın imkan verdiyi tərəfə baxırdı. O (s.ə.s.), Rəbbin əmrindən çıxmır, nöqsana yol vermir və qadağan olunana da baxmırdı. Bütün bunlar Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) itaətkarlığına və gözəl əxlaqına dəlalət edirdi.\n\nHəqiqətən, onun (s.ə.s.) əxlaqı ən gözəl və ən kamil idi. Özünün əla məziyyətləri ilə o (s.ə.s.), Adəmin bütün oğullarını ötüb keçmişdi. İnsan səhv edə bilər, həddi aşa bilər, doğru yoldan sağa və ya sola meyil edə bilər, lakin Allah bildirir ki, Onun Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bütün bu qüsurlardan xilas edilmişdi.",{"from":121,"to":121,"text":1020},"Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) göylərə merac etdiyi gecə gördüyü Cənnət, Cəhənnəm və bir çox digər dəlillər nəzərdə tutulur.",{"from":128,"to":135,"text":1022},"Fövqəluca bütpərəstliyin necə yalan və yaramaz olduğunu xəbər verir. Müşriklər kamillikdən uzaq, fayda verməyə və ya ziyan vurmağa aciz olan bütlərə ibadət edirdilər. Onların ilahları, hər hansı mənadan məhrum olan, sadəcə, boş sözlərdən ibarət idi. Onlar öz cahil və azğın ataları ilə birlikdə özləri üçün bütlər uydurmuş, onlara adlar vermiş və bu adlarla həm özlərini, həm də başqalarını aldadırdılar. Bu minvalla dünyaya gətirdikləri “ilahlar” nə ibadətə, nə də gurultulu adlarına belə layiq deyildilər.\n\nMüşriklər zənn edirdilər ki, bütlər ilahi keyfiyyətlərə malikdir və onlar üçün müvafiq adlar uydururdular. Əl-Latın adı “əl-ilah”-dan (ibadətə və ilahlaşdırılmağa layiq) törəmişdir. Əl-Uzza adı da “əl-əziz” (“qüdrətli”) sözündən törəmədir. Manat adı isə “mənnan” (“mərhəmətli”) sözündən alınmışdır. Müşriklər Allahın gözəl adlarını beləcə təhrif edir və öz uydurulmuş “ilahlarını” Ona bərabər tuturlar. Lakin onların “ilahları” boş ad olaraq qalır və ilahi keyfiyyətlər kəsb etmirlər və bu, heç olmazsa bir damcı ağlı olan hər kəsə aydındır.",{"from":141,"to":141,"text":1024},"Siz Allaha nəinki övlad qoşur, həm də iddia edirsiniz ki, onlar zərif cinsə məxsusdurlar.",{"from":148,"to":148,"text":1026},"Məgər bölgü zamanı Xaliqin qarşısında məxluqa üstünlük verilməsindən də böyük zalımlıq ola bilərmi?! Həqiqətən, Allahın, sizin Onun haqqında uydurduqlarınıza aidiyyəti yoxdur.",{"from":155,"to":155,"text":1028},"İstənilən nəzər nöqtəsi və istənilən təşəbbüs[5] Allahın nazil etdiyi ayələri ilə[6] təsdiq edilmədikdə, yanlış və naqisdir və dinə heç bir aidiyyəti ola bilməz. Lakin müşriklər onların gözünü haqqa açan dəlillərə əhəmiyyət vermirlər. Özlərinin cılız biliklərinə istinad edərək və öz istəklərinə uyaraq, onlar zənnə qapılır, müşrikliyə və bidətə bəraət qazandırmağa cəhd göstərirlər. Haqq onlara artıq çatmışdır, lakin çoxsaylı gümanları və təxminləri onlara doğru yola gəlməyə maneçilik törədir.\n\nAllah Onun qullarının dərk etməyə möhtac olduqları tövhidi, peyğəmbərliyi və bütün qalan məsələləri onlara izah etmişdir. O (Pak və Müqəddəs), bütün bunları ən sadə və ən inandırıcı tərzdə açıqlayaraq, Öz nəsihətlərinin gerçəkliyini təkzibolunmaz dəlillər və sübutlarla əsaslandırmışdır və hər bir ağıllı insan onlara iman gətirməli və doğru yolla getməlidir. Həqiqətən, belə açıqlamalardan və bu qədər sübutlardan sonra, heç bir insanın kafirliyinə və yolunu azmasına haqq qazandırmaq mümkün deyil.\n\nBuna görə öz uydurma nəzəriyyələrindən və gümanlarından əl çəkmək istəməyən müşrikləri əbədi əzab və sonsuz iztirablar gözləyir. Onların inadkarlığı və güzəştəgetməzliyi bu vəziyyətdə - ən böyük axmaqlıq və müdhiş zalımlıqdır. Lakin bütün bunlar müşriklərə özlərinə baxıb həzz almağa və xəyalpərəstlik etməyə mane olmur. Buna baxmayaraq, onların yalançı xülyalarının gerçəkləşməsi baş tutmayacaqdır və buna görə sonra Fövqəluca belə buyurur:",{"from":162,"to":169,"text":1030},"Allah kimə istəyirsə, hədiyyə verir və kimi də istəsə, Öz mərhəmətindən məhrum edir. Bütün hakimiyyət yalnız Onun əlində cəmləşdirilmişdir və bütün baş verənlər Onun iradəsinə tabedir.\n\nSonra Fövqəluca Ona şərik qoşanların, mələklərə və digər məxluqlara ibadət edənlərin ümidlərini dağıdıb puç edir. Müşriklər ümid edirlər ki, Qiyamət günü onların “ilahları” Allah qarşısında onlara şəfaətçilik edəcəklər, lakin onlar dərindən yanılırlar. Fövqəluca buyurur:",{"from":176,"to":176,"text":1032},"Şəfaətçilik yalnız Fövqəlucanın razılığından sonra və yalnız razı qaldıqları kəslər üçün mümkün olacaqdır. Allah Öz qullarından yalnız Onun xatirinə səmimiyyətlə və Elçinin (s.ə.s.) nəsihətlərinə uyğun olaraq yerinə yetirilmiş əməlləri qəbul etdiyinə görə, müşriklər arzu etdikləri şəfaəti ala bilməyəcəklər. Həqiqətən, onlar özləri özlərini Fövqəlmərhəmətli Allahın rəhmətindən məhrum etmişlər.",{"from":183,"to":183,"text":1034},"Öz Rəbbinin elçilərinə (onlara salam olsun!) və Axirət gününə iman gətirməkdən imtina edən müşriklər öz küfürləri üzündən, Allahın və Onu Elçisinin (s.ə.s.) nifrətini doğuran cinayətlər törətməyə cəsarət etdilər. Onlar mələkləri Allahın qızları adlandırdılar. Bununla onlar Fövqəlucaya nəinki məxluqlara xas olan uşaq doğurmaq qabiliyyəti qoşdular, həmçinin mələklərə qarşı hörmətsizlik edərək, onları qadın cinsli varlıqlar adlandırdılar.",{"from":190,"to":190,"text":1036},"Nə Allah, nə də Onun Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bunu onlara xəbər verməmişdilər. İnsan zəkası belə bir şeyi təsəvvür etmək gücündə deyil. Əksinə, hər şey müşriklərin uydurmalarının yalan və əsassız olduğunu göstərir. Allah nə zövcəyə, nə də övladlara möhtac deyil. O (Pak və Müqəddəs), – Təkdir və heç kimdən asılı deyil və heç kimə ehtiyacı yoxdur. O (Pak və Müqəddəs), doğulmamışdır və doğmur, dünyada heç kim Ona bənzəmir. Mələklərə gəldikdə isə, bu nəcib məxluqlar – Fövqəlucanın yaxın xidmətçiləridir və Onun hökümlərini pozmurlar və onlara əmr olunanların hamısını yerinə yetirirlər.\n\nLakin müşriklər bunlardan xəbərsizdirlər və Allaha böhtan atırlar. Onlar öz zənlərinə və gümanlarına istinad edirlər. Amma onların zənni həqiqəti əvəz edə bilməz. Həqiqət isə həmişə inandırıcı dəlillər və təkzibolunmaz sübutlarla təsdiq edilir.",{"from":197,"to":197,"text":1038},"Müşriklər özlərinin bütün davranışları ilə Peyğəmbərə (Allahın ona salavatı və salamı olsun!) bildirmək istəyirdilər ki, onlar onun (s.ə.s) təbliğ etdiyi haqqa ehtiyac duymurlar və öz ürəklərinin arzuladıqlarını etmək istəyirlər. Belə olduqda, Fövqəluca ona (s.ə.s) buyurur ki, Onu xatırlamaqdan boyun qaçıran və hikmətli nəsihətlərdən – Kəramətli Qurandan üz döndərənlərdən o (s.ə.s.) da üz döndərsin. Bu günahkarlar onlara böyük fayda verəcək biliklər haqqında eşitmək belə istəmirlər və təkcə bu həyatın nemətlərinə can atırlar. Bu – onların düşüncələrinin həddidir.\n\nYaxşı məlumdur ki, insan həmişə öz qarşısına qoyduğu məqsədə nail olmaq üşün çalışır. Bu fasiqlərin də məqsədi həyatdan ləzzət almaq və öz alçaq ehtiraslarını təmin etmək olduğu üçün, onlar yalnız bunun xatirinə çalışır və öz məqsədlərinə istənilən yolla nail olurlar.",{"from":204,"to":204,"text":1040},"Yer aləmi – kafirlərin bilmək istədikləri hər şey və dərk edə biləcəkləri hər şeydir. Ağıl sahibi və Rəbbin onlara verdiyi vədinə səmimiyyətlə iman gətirmiş möminlər isə, ölümdən sonra əbədi həyat haqqında daha çox bilməyə və ona hazırlaşmağa səy göstərirlər. Onların biliklərinin mənbəyi – Allahın Kitabı və Elçinin (s.ə.s) Sünnəsidir və buna görə onların bilikləri ən gözəl və şərəflidir.\n\nFövqəluca kimin doğru yolla getməyə layiq olduğunu və kiməsə azğınlıq zülmətində dolaşmaq qismət olacağını çox yaxşı bilir. O (Pak və Müqəddəs), Onun mərhəmətinə layiq olmayanları Öz köməyindən və Öz lütüfkarlığından məhrum edir və bu fasiqlər düz yoldan azır və dərin azğınlığa düşürlər.",{"from":211,"to":218,"text":1042},"Fövqəluca bildirir ki, O (Pak və Müqəddəs), – hər iki aləmin tək Vahid Hökmdarı və Hakimidir. Göylərdə və yer üzündə olan bütün varlıqlar Onun hökmü altındadır və O (Pak və Müqəddəs), Öz qullarına tam sərəncam çəkir. Kainat Onun qədərinə və Onun qanunlarına uyğun olaraq yaşayır. O (Pak və Müqəddəs), əmr edir, qadağan edir, cəzalandırır və mükafatlandırır. O (Pak və Müqəddəs), Onun hökümlərinə itaət edənləri mükafatlandırır və Ona itaətsizlik göstərənləri cəzalandırır.\n\nCinayəkarlara gəldikdə isə, onlar kafirliyə və digər daha az ağır günahlara görə cəzalandırılırlar. Fövqəlucaya ibadət edən və Onun məxluqlarına yardım göstərən möminlərə gəldikdə isə, onlar öz mükafatını həm bu dünyada, həm də Axirət həyatında alacaqlar. Lakin, əlbəttə ki, onlar üçün ən böyük mükafat Allahın onlara lütüfkarlığı və Cənnət səadəti olacaqdır.\n\nOnlar doğrudan da buna layiqdirlər, çünki dinin bütün vacib olan hökümlərini yerinə yetirəndirlər və həmçinin zinadan, sərxoşedici içkilərdən, sələmçilikdən, adam öldürməkdən və digər böyük günahlardan çəkinəndirlər. Lakin onlar az əhəmiyyətli hərəkətlərə yol verərdilər, yəni, bəzən kiçik günahlar törədərdilər, lakin onları həmişə və ya tez-tez törətməyə yol verməzdilər. Ara-sıra büdrəyən və kiçik günahlar işlədən müsəlman dindar və vicdanlı iman sahibi olmaqdan məhrum olmur, çünki vacib hökümləri qüsursuz yerinə yetirən və ağır günahlardan çəkinən hər kəsin bütün kiçik günahlarını və əməllərini Allah bağışlayır[8].\n\nYalnız Rəbbin mərhəməti və hədsiz bağışlaması Allahın qullarını məhv olmaqdan, yer üzünü isə quraqlıqdan və dağıntılardan xilas edir[9]. Əgər Allah həlim və Rəhimli olmasaydı, onda göylər parça-parça olub yerə düşər və yer üzündə bir canlı belə qoymazdı. Lakin Rəbb qullarını bağışlayır və buna görə Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) demişdir: “Gündəlik beş namaz arasında, cümə namazları və ramazan ayında tutulan orucla onların arasında törətdikləri bütün günahları (böyük günahlardan başqa) silinir”.\n\nSonra Fövqəluca xəbər verir ki, O (Pak və Müqəddəs), məxluqlarının qisməti və xüsusiyyətləri, onların Allahın hökümlərindən çoxunu yerinə yetirməyə mane olan zəiflikləri və çatışmazlıqları, onların müqavimət göstərməyə bəzən qadir olmadıqları günaha[10] güclü meyil etmələri haqqında hər kəsdən daha yaxşı xəbərdardır.\n\nAllah sizi torpaqdan xəlq edəndə, siz analarınızın bətnində inkişaf edəndə siz zəif və aciz idiniz və bu zəiflik həmişə sizə xasdır. Hətta O (Pak və Müqəddəs), sizə, dinin bütün ehkamlarını yerinə yetirmək üçün güc əta etdikdə də, siz, onsuz da, bu zəifliyinizdən xilas ola bilmirsiniz. Fövqəluca bu barədə yaxşı bilir və buna görə O (Pak və Müqəddəs), Öz mərhəməti, rəhmi və bağışlaması ilə sizə himayə edir. Xüsusilə, əgər siz Onun qəzəbinə səbəb ola biləcək günahlardan çəkinirsinizsə və var qüvvənizlə Ona yaxınlaşmağa və Onun lütüfkarlığını qazanmağa can atırsınızsa, O (Pak və Müqəddəs), günahlarınızı və cinayətlərinizi bağışlayır. Amma siz nə qədər cəhd göstərsəniz də, yenə də zaman keçdikcə, səhvlər buraxır və günahlara yol verirsiniz ki, onları Fövqəlmərhəmətli və Rəhimdil Allah sizə bağışlayır və Öz qullarına, ananın övladına göstərdiyindən daha çox qayğı göstərir. Əgər bu belədirsə, onda siz hamınız çox asanlıqla Allahın sizi bağışlamasına layiq ola bilərsiniz, O (Pak və Müqəddəs), isə sizin dualarınıza diqqət yetirməyə həmişə hazırdır.\n\nSiz heç vaxt insanların qarşısında pak və günahsız olmağınızla özünüzü tərifləməyin, çünki Allah təqva sahiblərini[11] daha yaxşı tanıyır. İman və təqvalılıq qulun ürəyində yaşayır və ürəklərinizdə nəyin gizlədildiyi yalnız Allaha məlumdur. Sizin hər biriniz dindarlığınıza və təqvalılığınıza uyğun gələn mükafat alacaqsınız, qarşılarında özünüzü təriflədiyiniz insanlar isə sizə heç bir fayda verməyəcəklər.",{"from":224,"to":216,"text":1044},"Fövqəluca, Tək Allaha ibadət etmək istəməyən və haqqı inkar edən insanların vəziyyətinin necə dəhşətli olduğundan xəbər verir. Onlar insanlara çox nadir hallarda xeyirxahlıq edirlər, çünki onlar xəsisdirlər və ətraflarındakılara bir şey bağışlamağı sevmirlər. Onların məziyyətləri arasında səxavətlilik və xeyirxahlıq yoxdur, amma bunun əvəzində onların qəlbi Allaha itaətsizlik və yaxşılıq etməmək hissi ilə doludur. Lakin, buna baxmayaraq, onlar özlərini tərifləmək fürsətini əllərindən vermir və özlərini, Allahın onları qoyduğu yerdən, yüksəyə qaldırmağı sevirlər.",{"from":237,"to":237,"text":1046},"Əgər bu belə deyilsə, onda o çox kobud yalançıdır və Allaha böhtan atır. O, nəinki günah işlədir və cinayət törədir, həm də özünü alicənab kişi hesab edir. O, qeybi bildiyini iddia edir, halbuki onun haqqında heç nə bilmir, çünki günahsız Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) haqlı və inandırıcı şəhadəti onun bəyanatının yalançılığına şübhə yeri qoymur.",{"from":243,"to":249,"text":1048},"Məgər Musanın (ə) səhifələrində və Allahın bütün sınaqlarından keçmiş, dinin bütün əsas və fərdi hökümlərini ciddi surətdə yerinə yetirmiş İbrahimin (ə) səhifələrində olanlar bu fasiqə xəbər verilməmişdimi?! Bu səhifələrdə çox əhdlər və ehkamlar var idi. Fövqəluca bu əhdlərdən ən vaciblərini xatırladır və buyurur:",{"from":256,"to":261,"text":1050},"Hər bir adam yalnız özünün xeyirli və zərərli əməllərinin bəhrəsini dadacaqdır. Heç kim özgəsinin mükafatını almayacaq və heç kim də başqalarının günahlarına görə məsuliyyət daşımayacaqdır.\n\nBu ayələrə istinad edərək, bəzi ilahiyyatçılar iddia edirdilər ki, heç bir insan başqaları tərəfindən edilən xeyirxahlıqlardan fayda ala bilməz. Lakin bu iddia kifayət qədər inandırıcı deyildir, çünki başqası tərəfindən bir insana bağışlanmış mükafatın ona çatmayacağı barədə Fövqəlucanın sözlərində birbaşa göstəriş yoxdur. Eyni şeyi insanın var-dövləti haqqında da demək olar. O, yalnız özünə məxsus olan şeyə sərəncam çəkə bilər, lakin bu o demək deyil ki, o, ona hədiyyə edilmiş əmlaka sərəncam çəkə bilməz.",{"from":267,"to":274,"text":1052},"Axirət həyatında insanlar özlərinin bütün yaxşılıqları və günahları haqqında hər şeyi biləcəklər. Hər bir insan özünün xeyirli işlərinə görə mükafat alacaq və cinayətlərinə görə cəzalandırılacaq. Qarışıq əməllərə gəldikdə isə, insan bu və ya digər əməlindəki xeyrin və şərin payına uyğun olaraq həm mükafat, həm də cəza alacaqdır. Beləliklə, Allahın verəcəyi əvəz Onun ədalətliliyinin və bütün canlı məxluqlara qarşı xeyirxahlığının təzahürü olacaqdır. Bütün varlıqlar buna görə Ona həmd edəcəklər və hətta Cəhənnəm əzabkeşləri də Odlu Cəhənnəmə girdikləri halda Rəbbi tərifləyəcək və Onun müdrikliyi qarşısında təzim edəcəklər. Onlar özləri özlərinə nifrət hissi duyacaq və dərk edəcəklər ki, məhz onlar öz hərəkətləri ilə özlərini mənhus iztirablara məhkum etmişlər.",{"from":280,"to":280,"text":1054},"Bütün əməllər Allaha qayıdır, Qiyamət günü isə bütün yaradılmışlar da Ona qayıdır. Allah bütün kamilliklərin ən alisidir və biliklər, hikmət, mərhəmət və digər gözəl keyfiyyətlər Onunla sonuclanır.",{"from":92,"to":92,"text":1056},"Xeyri və şəri, sevinci və kədəri, şadlığı və məyusluğu və insanları güldürüb-ağladan hər şeyi O (Pak və Müqəddəs), yaratmışdır. Həmd olsun Allaha ki, O (Pak və Müqəddəs), bütün bunları hikmət və kamilliklə xəlq etmişdir.",{"from":293,"to":293,"text":1058},"O (Pak və Müqəddəs), həyat və yoxluq üzərində Tək Hökmdardır. O (Pak və Müqəddəs), yaradır, hökm verir və qadağan edir, insanlar öldükdən sonra, O (Pak və Müqəddəs), onları dirildir ki, dünya həyatında etdikləri əməllərinə görə onlara əvəzini versin.",{"from":241,"to":305,"text":1060},"Bu nəinki insanlara və cinlərə, həm də bütün canlı varlıqlara aiddir. Kişinin və qadının, həmçinin erkək və dişilərin nütfənin bir damcısından törədilməsi Allahın əzəmətinin və fövqəlqüdrətinin dəlillərindən biridir. O (Pak və Müqəddəs), iri və xırda buynuzlu heyvanları da çəlimsiz sperma damlasından törədir və o, toxum hüceyrəsini mayalayır və rüşeymə çevirir və sonuncu da öz növbəsində artıb inkişaf etməklə, Onun məxluqlarından birinə çevrilir. İnsan dünyaya məhz belə gəlir və sonradan böyüyüb Cənnətin yüksəkliklərinədək qalxır, ola da bilər ki, Cəhənnəmin lap dibinə çöksün.",{"from":311,"to":311,"text":1062},"Fövqəluca xatırladır ki, O (Pak və Müqəddəs), insanları belə ecazkar bir tərzdə yaradır ki, onlarda, özləri öldükdən sonra, Onun tərəfindən, yenidən həyata qaytarılacaqları barədə şübhə doğmasın. Allah bütün insanları qəbirlərindən, sərdabələrindən[12] dirildəcək və hamısını Öz qarşısında təyin olunmuş müddətdə toplayacaq ki, hər kəs öz xeyirxah əməllərinə və günahlarına görə əvəzini alsın.",{"from":317,"to":317,"text":1064},"Allah qullarının bir qisminə yaşaması üçün var-dövlət verir ki, onlar onu ticarət, peşə sahibləri olmaq və digər məşğələlərə yiyələnmək vasitəsi ilə əldə edirlər, digərlərinə isə çox böyük həcmdə zənginlik, böyük dəyərə malik mülklər və böyük ailə bəxş edir. Bütün bunlar – Allahın göstərdiyi lütüfkarlığıdır və O (Pak və Müqəddəs), onların öz var-dövlətləri ilə kimə minnətdar olmalı olduqlarını qullarına xatırladır ki, onlar Ona şükür etsinlər və yalnız Tək Ona ibadət etsinlər.",{"from":323,"to":323,"text":1066},"Sirius – məşhur ulduzdur. Əlbəttə, Allah bütün varlığın Rəbbidir, lakin O (Pak və Müqəddəs), bütün varlıqlardan, xüsusilə Siriusu qeyd edir, çünki islamaqədərki dövrdə müşriklər bu ulduza sitayiş edərdilər. Bununla Fövqəluca başa salmaq istəyir ki, müşriklərin ibadət etdikləri hər nə varsa, Onun tərəfindən xəlq edilmişdir, Onun hakimiyyəti altındadır və onlar Onunla yanaşı ibadətə layiq deyillər.",{"from":329,"to":99,"text":1068},"Adlar – Hud peyğəmbərin (ə) xalqıdır. Allah onları amansız qasırğalı küləyə məruz qoymuş və onlara göndərdiyi peyğəmbərini (ə) qəbul etmədiklərinə görə onları məhv etmişdi. O (Pak və Müqəddəs), həmçinin səmudluları da – Saleh peyğəmbərin (ə) qəbilədaşlarını cəzalandırmışdı. Onlar öz peyğəmbərlərini rədd etmişdilər və belə olduqda Rəbb onlara möcüzəli bir dişi dəfə göndərmişdi. Lakin fasiqlər peyğəmbərə (ə) itaət etməkdən imtina etmiş və dişi dəvəni kəsmişdilər. Buna görə də, axırıncı nəfərlərinə kimi həlak edilmişdilər. Hələ bundan da əvvəl Fövqəluca Nuhun (ə) qəbilədaşlarını da zalımlıqlarına görə və bütün digər xalqlardan daha artıq itaətsizlik göstərdikləri üçün daşqınla suda boğub məhv etmişdi.",{"from":285,"to":235,"text":1070},"Allah Lut peyğəmbərin (ə) xalqının yaşadığı şəhərləri məhv etdi. O (Pak və Müqəddəs), onların üstünə elə bir cəza göndərdi ki, o vaxtadək heç bir başqa xalqa nəsib olmamışdı: onların yaşayış məntəqələri alt-üst edildikdən sonra, onlara qurudulmuş gildən kəsəklər yağdırılmışdı. Onları elə bir əzabverici cəza çulğamışdı ki, onu hətta təsvir etmək belə mümkün deyil.",{"from":355,"to":355,"text":1072},"Allahın bütün nemətləri sənin gözünün qabağındadır və onlara şübhə etmək olmaz. Səndə və digər qullarımda olan hər şeyə görə siz Tək Ona borclusunuz və yalnız O (Pak və Müqəddəs), sizi müsibətlərdən və cəzadan xilas edə bilər.",{"from":362,"to":362,"text":1074},"Abdullahın oğlu, Haşimin nəsli, Qureyş qəbiləsinin nümayəndəsi – Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) elçilərdən birincisi deyildi. Ondan (s.ə.s.) əvvəl də insanlara elçilər göndərilirdi və onlar da onun (s.ə.s.) təbliğ etdiyini təbliğ edirdilər. Onun (s.ə.s.) təlimində sizə xoş gəlməyən nədir? Onun xütbələrində hansı nöqsanları tapmısınız? Məgər o (s.ə.s.) sizə xeyirxahlığı öyrətmirmi və sizi şərdən çəkindirmirmi? Məgər o (s.ə.s.) sizə Müdrik və Həmdəlayiq Rəbbin nazil etdiyi, yalan və uydurmalara heç bir aidiyyəti olmayan Kəramətli Quranı oxumurmu? Məgər Allah alicənab elçiləri (onlara salam olsun!) inkar edən sizdən əvvəlkiləri məhv etməmişdimi? Əgər bu belədirsə, bəs onda Muhəmməd Peyğəmbəri, bütün elçilərin ağasını və bütün təqvalı möminlərin rəhbərini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) inkar edən günahkarları Allahın cəzasından nə xilas edə bilər?",{"from":369,"to":375,"text":1076},"Qiyamət gününün başlanacağı müddət yaxındır və artıq onun əlamətləri özünü göstərməkdədir. O başladıqda isə heç kim kafirləri vəd edilən cəzadan xilas etməyəcəkdir.\n\nSonra Fövqəluca, Muhəmmədin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) peyğəmbərliyini və gətirdiyi Mübarək Quranı inkar edən kafirləri təhdid edir:",{"from":298,"to":391,"text":1078},"Doğrudanmı siz bütün Kitablardan ən gözəli, ən yaxşısı və ən şərəflisi olanı inanılmaz adlandırmağa cəsarət edirsiniz? Doğrudanmı siz elə fikirləşirsiniz ki, onun nazil edilməsi mümkün deyil?\n\nMüşriklərin davranışı onların nadanlığının, azğınlığının və inadkarlığının nəticəsi idi, əks halda onlar hər sözü haqqın özü olan hekayətdən üz döndərməzdilər.\n\nEy insanlar! Bu, nə zarafatdır, nə də əyləncə. Bu, Böyük Qurandır. Əgər Allah onu qüdrətli dağlara nazil etsəydi, onlar Onun qarşısında qorxudan parça-parça olub dağılardılar. O sizin ağlınızı daha kamil, sizin sözlərinizi isə daha hikmətli, sizin baxışlarınızı daha düzgün, sizin əməllərinizi daha qəti, imanınızı və etiqadınızı daha güclü edə bilərdi. Buna görə, bu Qurana təəccüb etməyin, ona təəccüb edənlərin düşüncəsizliyinə, axmaqlığına və azğınlığına heyrət edin!\n\nSiz Quran və onun ayələrinə məsxərə edir və gülürsünüz. Amma əgər siz hikmətli Quran qadağalarına və hökümlərinə qulaq assanız və onun gözəl nəsihətləri və gerçək hekayətləri üzərində düşünsəniz, bu ayələrin ürəkləri neçə fəth etdiyini, qəlbi əsir aldığını və gözlərdən yaş çıxartdığını görərsiniz.\n\nSiz Qurana laqeyd yanaşırsınız və onun mənaları üzərində düşünmürsünüz və bu sizin fərasətsizliyinizə və etiqadınızın nöqsanlılığına dəlalət edir. Əgər siz Allaha ibadət etsəydiniz və Onun razılığını qazanmağa can atsaydınız, onda hər bir sağlam düşüncəli insanın nifrət bəslədiyi belə bir acınacaqlı vəziyyətə düşməzdiniz.",{"from":349,"to":349,"text":1080},"İbadət – elə bir anlayışdır ki, Allahın sevdiyi və onlardan razı qaldığı bütün sözləri və bütün aşkar və ya gizli əməlləri özündə ehtiva edir. Allah, ibadət ayinlərinin hamısından səcdəni xüsusilə ayırmışdır ki, bu da onun faydası və üstünlüyünü təsdiq edir. Səcdə bütün ibadətin əsrarəngizliyi və mahiyyətidir, çünki onlar Allah qarşısında qorxu və sitayişi təcəssüm etdirir. İnsan səcdəyə qapanaraq, qəlbi və vücudu ilə Onun hüzurunda mütiləşir və bədəninin ən şərəfli hissəsini Onun Ayağı səviyyəsində itaətkarlıqla endirir.\n\n[3] “Məkan” kimi redaktə etdiyim – الْمَاْوٰى (əl-məva) sözü lüğətdə: “məkan” (sığınacaq, daldalanacaq) mənalarını verir. Ayənin rus mətnində ifadə: “Сад пристанища” (“Sığınacaq bağı”) kimi verilmişdir. F.S.\n\n[13] Ərəbcə: الشِّعْرٰى (Şira) adlanan bu ulduz ana dilimizdə “Sirius” adlanır. Təbii ki, müxtəlif dillərdə Siriusun digər adları da vardır. F.S.\n\n[15] Qeyd etməliyəm ki, bu surənin 36-cı ayəsindən başlayaraq (“Məgər ona xəbər verilməmişdi Musanın səhifələrindəkilər və vəfalı İbrahiminkilər?”) 56-cı ayəyədək Allah qoyduğu sualı izah edir və bunlar İbrahim (ə) ilə Musanın (ə) səhifələrində olan nəsihətlərdir. Buna görə həmin ayələrin sonluğunun tərtibatı, müşahidə etdiyiniz kimi, İmam Kurtubinin “Əl-Camiu li-Əhkamil-Kuran” adlı təfsirinə müvafiq verilmişdir. F.S."]