[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-9-alikhan":694,"$fZA_UIgo3vs9BEUmmY2n9OzfR7vEWLhQV5LwFe12ylBE":1209},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":1094},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874,877,880,883,886,889,892,895,898,901,904,907,910,913,916,919,922,925,928,931,934,937,940,943,946,949,952,955,958,961,964,967,970,973,976,979,982,985,988,991,994,997,1000,1003,1006,1009,1012,1015,1018,1021,1024,1027,1030,1033,1036,1039,1043,1047,1051,1054,1058,1061,1065,1069,1072,1076,1080,1084,1088,1091],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بَرَآءَةٌۭ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦٓ إِلَى ٱلَّذِينَ عَٰهَدتُّم مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ","Bu, Allah və Onun Elçisi tərəfindən əhd bağladığınız müşriklərə onlarla olan əhdlərin pozulması barədə bir xəbərdarlıqdır.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"فَسِيحُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍۢ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِى ٱللَّهِ ۙ وَأَنَّ ٱللَّهَ مُخْزِى ٱلْكَٰفِرِينَ","Elə isə yer üzündə dörd ay gəzib dolaşın və bilin ki, siz müşriklər Allahdan yaxa qurtara bilməyəcəksiniz və Allah kafirləri rüsvay edəcəkdir.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"وَأَذَٰنٌۭ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦٓ إِلَى ٱلنَّاسِ يَوْمَ ٱلْحَجِّ ٱلْأَكْبَرِ أَنَّ ٱللَّهَ بَرِىٓءٌۭ مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ۙ وَرَسُولُهُۥ ۚ فَإِن تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌۭ لَّكُمْ ۖ وَإِن تَوَلَّيْتُمْ فَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِى ٱللَّهِ ۗ وَبَشِّرِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ","Bu, Allah və Onun Elçisi tərəfindən ən böyük həcc günü insanlara Allahın və Onun Elçisinin müşriklərdən uzaq olmasını elan edəcək bir bildirişdir. Əgər tövbə etsəniz, bu sizin üçün xeyirli olar. Yox əgər üz döndərsəniz, bilin ki, siz Allahdan yaxa qurtara bilməyəcəksiniz. Kafirləri ağrılı-acılı bir əzabla müjdələ.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"إِلَّا ٱلَّذِينَ عَٰهَدتُّم مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ثُمَّ لَمْ يَنقُصُوكُمْ شَيْـًۭٔا وَلَمْ يُظَٰهِرُوا۟ عَلَيْكُمْ أَحَدًۭا فَأَتِمُّوٓا۟ إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلَىٰ مُدَّتِهِمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُتَّقِينَ","Saziş bağladıqdan sonra onu pozmamış və sizin əleyhinizə heç kəsə yardım göstərməmiş müşriklər istisnadır. Onlarla olan müqavilənizi, müddəti bitənədək yerinə yetirin. Həqiqətən, Allah müttəqiləri sevir.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"فَإِذَا ٱنسَلَخَ ٱلْأَشْهُرُ ٱلْحُرُمُ فَٱقْتُلُوا۟ ٱلْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَٱحْصُرُوهُمْ وَٱقْعُدُوا۟ لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍۢ ۚ فَإِن تَابُوا۟ وَأَقَامُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَوُا۟ ٱلزَّكَوٰةَ فَخَلُّوا۟ سَبِيلَهُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ","Haram aylar bitdikdə müşriklərə harada rast gəlsəniz, onları öldürün, əsir tutun, mühasirəyə alın və onlara hər yerdə pusqu qurun. Əgər tövbə etsələr, namaz qılıb zəkat versələr, onları sərbəst buraxın. Çünki Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"وَإِنْ أَحَدٌۭ مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ٱسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّىٰ يَسْمَعَ كَلَٰمَ ٱللَّهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُۥ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌۭ لَّا يَعْلَمُونَ","Əgər müşriklərdən biri səndən aman diləsə, ona aman ver ki, Allahın sözünü eşitsin. Sonra onu özünün xatircəm olduğu yerə çatdır. Çünki onlar haqqı bilməyən bir qövmdür.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ عِندَ ٱللَّهِ وَعِندَ رَسُولِهِۦٓ إِلَّا ٱلَّذِينَ عَٰهَدتُّمْ عِندَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ ۖ فَمَا ٱسْتَقَٰمُوا۟ لَكُمْ فَٱسْتَقِيمُوا۟ لَهُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُتَّقِينَ","Məscidulharamın yanında saziş bağladığınız kəslər istisna olmaqla müşriklərin Allah və Onun Elçisi yanında nə əhdi ola bilər? Nə qədər ki, onlar sizinlə düzgün davranır, siz də onlarla düzgün davranın. Həqiqətən, Allah müttəqiləri sevir.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"كَيْفَ وَإِن يَظْهَرُوا۟ عَلَيْكُمْ لَا يَرْقُبُوا۟ فِيكُمْ إِلًّۭا وَلَا ذِمَّةًۭ ۚ يُرْضُونَكُم بِأَفْوَٰهِهِمْ وَتَأْبَىٰ قُلُوبُهُمْ وَأَكْثَرُهُمْ فَٰسِقُونَ","Necə ola bilər?! Əgər onlar sizə qalib gəlsələr, nə qohumluq əlaqəsinə, nə də əhdə riayət etməzlər. Onların qəlbində nifrət olduğu halda, dildə sizi razı salmağa çalışarlar. Onların çoxu fasiqlərdir.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"ٱشْتَرَوْا۟ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ ثَمَنًۭا قَلِيلًۭا فَصَدُّوا۟ عَن سَبِيلِهِۦٓ ۚ إِنَّهُمْ سَآءَ مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ","Onlar Allahın ayələrini ucuz qiymətə satır və insanları Onun yolundan döndərirdilər. Onların tutduqları iş necə də pisdir!",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"لَا يَرْقُبُونَ فِى مُؤْمِنٍ إِلًّۭا وَلَا ذِمَّةًۭ ۚ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُعْتَدُونَ","Onlar möminlərlə münasibətdə nə qohumluq əlaqəsinə, nə də əhdə riayət etmirlər. Onlar həddi aşanlardır.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"فَإِن تَابُوا۟ وَأَقَامُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَوُا۟ ٱلزَّكَوٰةَ فَإِخْوَٰنُكُمْ فِى ٱلدِّينِ ۗ وَنُفَصِّلُ ٱلْءَايَٰتِ لِقَوْمٍۢ يَعْلَمُونَ","Əgər tövbə etsələr, namaz qılıb zəkat versələr, onlar sizin din qardaşlarınızdır. Biz ayələri bilən adamlara beləcə izah edirik.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"وَإِن نَّكَثُوٓا۟ أَيْمَٰنَهُم مِّنۢ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا۟ فِى دِينِكُمْ فَقَٰتِلُوٓا۟ أَئِمَّةَ ٱلْكُفْرِ ۙ إِنَّهُمْ لَآ أَيْمَٰنَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنتَهُونَ","Əgər kafir başçılar əhd bağladıqdan sonra andlarını pozub dininizə böhtan atsalar, onlarla vuruşun, çünki onlar anda əhəmiyyət verməzlər. Bəlkə, küfrdən əl çəkələr.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"أَلَا تُقَٰتِلُونَ قَوْمًۭا نَّكَثُوٓا۟ أَيْمَٰنَهُمْ وَهَمُّوا۟ بِإِخْرَاجِ ٱلرَّسُولِ وَهُم بَدَءُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ۚ أَتَخْشَوْنَهُمْ ۚ فَٱللَّهُ أَحَقُّ أَن تَخْشَوْهُ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ","Məgər siz andlarını pozan, Peyğəmbəri öz yurdundan qovmaq fikrində olan, özləri də sizinlə döyüşü birinci başlayan bir camaatla vuruşmayacaqsınız? Məgər onlardan qorxursunuz? Əgər möminsinizsə, daha çox Allahdan qorxmalısınız.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"قَٰتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ ٱللَّهُ بِأَيْدِيكُمْ وَيُخْزِهِمْ وَيَنصُرْكُمْ عَلَيْهِمْ وَيَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍۢ مُّؤْمِنِينَ","Onlarla vuruşun ki, Allah sizin əllərinizlə onlara əzab versin, onları rüsvay etsin, sizə onların üzərində qələbə çaldırsın, mömin camaatın qəlbini sevindirsin",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"وَيُذْهِبْ غَيْظَ قُلُوبِهِمْ ۗ وَيَتُوبُ ٱللَّهُ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ","və möminlərin qəlbindən qəzəbi silib aparsın. Allah istədiyi kəsin tövbəsini qəbul edər. Allah Biləndir, Müdrikdir.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تُتْرَكُوا۟ وَلَمَّا يَعْلَمِ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ جَٰهَدُوا۟ مِنكُمْ وَلَمْ يَتَّخِذُوا۟ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَا رَسُولِهِۦ وَلَا ٱلْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةًۭ ۚ وَٱللَّهُ خَبِيرٌۢ بِمَا تَعْمَلُونَ","Yoxsa elə hesab edirsiniz ki, Allah sizlərdən cihad edənləri, Allahdan, Onun Elçisindən və möminlərdən başqasını özlərinə sirdaş tutmayanları sınamadan siz sərbəst buraxılacaqsınız? Allah nə etdiklərinizdən xəbərdardır.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"مَا كَانَ لِلْمُشْرِكِينَ أَن يَعْمُرُوا۟ مَسَٰجِدَ ٱللَّهِ شَٰهِدِينَ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِم بِٱلْكُفْرِ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَٰلُهُمْ وَفِى ٱلنَّارِ هُمْ خَٰلِدُونَ","Müşriklər küfr etdiklərini bildikləri halda, onlara Allahın məscidlərini abadlaşdırmaq yaramaz. Onların əməlləri puça çıxmışdır. Onlar Odda əbədi qalacaqlar.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَٰجِدَ ٱللَّهِ مَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ وَأَقَامَ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَى ٱلزَّكَوٰةَ وَلَمْ يَخْشَ إِلَّا ٱللَّهَ ۖ فَعَسَىٰٓ أُو۟لَٰٓئِكَ أَن يَكُونُوا۟ مِنَ ٱلْمُهْتَدِينَ","Allahın məscidlərini yalnız Allaha və Axirət gününə iman gətirən, namaz qılan, zəkat verən və Allahdan başqa heç kəsdən qorxmayanlar abadlaşdırar. Ola bilsin ki, onlar doğru yolla gedənlərdən olsunlar.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"۞ أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَآجِّ وَعِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ وَجَٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ۚ لَا يَسْتَوُۥنَ عِندَ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّٰلِمِينَ","Doğrudanmı siz hacılara su verməyi və Məscidulharamı abadlaşdırmağı Allaha və Axirət gününə iman gətirib Allah yolunda cihad edənlərlə eyni tutursunuz? Bilin ki, onlar Allahın yanında bərabər sayılmırlar. Allah zalım qövmü doğru yola yönəltməz.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَهَاجَرُوا۟ وَجَٰهَدُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ ٱللَّهِ ۚ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْفَآئِزُونَ","İman gətirib hicrət edən və Allah yolunda öz malı və canı ilə cihad edənlərin Allah yanında ən yüksək dərəcələri vardır. Məhz onlar nicat tapanlardır.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍۢ مِّنْهُ وَرِضْوَٰنٍۢ وَجَنَّٰتٍۢ لَّهُمْ فِيهَا نَعِيمٌۭ مُّقِيمٌ","Rəbbi Öz tərəfindən onları bir mərhəmət, razılıq və içərisində onlar üçün tükənməz nemətlər olan Cənnət bağları ilə müjdələyir.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًا ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥٓ أَجْرٌ عَظِيمٌۭ","Onlar orada əbədi qalacaqlar. Şübhəsiz ki, ən böyük mükafat Allah yanındadır.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَتَّخِذُوٓا۟ ءَابَآءَكُمْ وَإِخْوَٰنَكُمْ أَوْلِيَآءَ إِنِ ٱسْتَحَبُّوا۟ ٱلْكُفْرَ عَلَى ٱلْإِيمَٰنِ ۚ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ","Ey iman gətirənlər! Əgər atalarınız və qardaşlarınız küfrü imandan üstün sayırlarsa, onları dost tutmayın. Sizlərdən onları dost tutanlar zalımlardır.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"قُلْ إِن كَانَ ءَابَآؤُكُمْ وَأَبْنَآؤُكُمْ وَإِخْوَٰنُكُمْ وَأَزْوَٰجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَٰلٌ ٱقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَٰرَةٌۭ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَٰكِنُ تَرْضَوْنَهَآ أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَجِهَادٍۢ فِى سَبِيلِهِۦ فَتَرَبَّصُوا۟ حَتَّىٰ يَأْتِىَ ٱللَّهُ بِأَمْرِهِۦ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَٰسِقِينَ","De: “Əgər atalarınız, oğullarınız, qardaşlarınız, zövcələriniz, yaxın qohumlarınız, qazandığınız mallar, iflasa uğramasından qorxduğunuz alış-verişiniz və bəyəndiyiniz məskənlər sizə Allahdan, Onun Elçisindən və Onun yolunda cihaddan daha əzizdirsə, Allah Öz əmri ilə gəlincəyə qədər gözləyin. Allah günahkarları doğru yola yönəltməz”.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"لَقَدْ نَصَرَكُمُ ٱللَّهُ فِى مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍۢ ۙ وَيَوْمَ حُنَيْنٍ ۙ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنكُمْ شَيْـًۭٔا وَضَاقَتْ عَلَيْكُمُ ٱلْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُم مُّدْبِرِينَ","Həqiqətən, Allah əksər döyüşlərdə, habelə Huneyn günündə də sizə kömək etmişdi. O zaman çoxluğunuza aludə oldunuz, amma bu sizin karınıza gəlmədi. Yer üzü, genişliyinə baxmayaraq, sizə dar gəldi, sonra geriyə çevrilib qaçdınız.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"ثُمَّ أَنزَلَ ٱللَّهُ سَكِينَتَهُۥ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ وَعَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًۭا لَّمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۚ وَذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلْكَٰفِرِينَ","Sonra Allah Öz Elçisinə və möminlərə əminlik nazil etdi, görə bilmədiyiniz döyüşçülər göndərdi və kafirlərə əzab verdi. Budur kafirlərin cəzası.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"ثُمَّ يَتُوبُ ٱللَّهُ مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ","Bundan sonra isə Allah istədiyinin tövbəsini qəbul edər. Çünki Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّمَا ٱلْمُشْرِكُونَ نَجَسٌۭ فَلَا يَقْرَبُوا۟ ٱلْمَسْجِدَ ٱلْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَٰذَا ۚ وَإِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةًۭ فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦٓ إِن شَآءَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ","Ey iman gətirənlər! Həqiqətən də, müşriklər murdardırlar. Odur ki, özlərinin bu ilindən sonra Məscidulharama yaxınlaşmasınlar. Əgər kasıblıqdan qorxursunuzsa, bilin ki, Allah istəsə, Öz lütfündən bəxş etməklə sizi varlandırar. Həqiqətən, Allah Biləndir, Müdrikdir.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"قَٰتِلُوا۟ ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَلَا بِٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ ٱلْحَقِّ مِنَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ حَتَّىٰ يُعْطُوا۟ ٱلْجِزْيَةَ عَن يَدٍۢ وَهُمْ صَٰغِرُونَ","Kitab verilənlərdən Allaha və Axirət gününə iman gətirməyən, Allahın və Onun Elçisinin haram buyurduğunu haram saymayan və həqiqi din olan İslama etiqad etməyənlərlə, zəlil günə qalıb öz əlləri ilə cizyə verməyə məcbur oluncaya qədər vuruşun.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"وَقَالَتِ ٱلْيَهُودُ عُزَيْرٌ ٱبْنُ ٱللَّهِ وَقَالَتِ ٱلنَّصَٰرَى ٱلْمَسِيحُ ٱبْنُ ٱللَّهِ ۖ ذَٰلِكَ قَوْلُهُم بِأَفْوَٰهِهِمْ ۖ يُضَٰهِـُٔونَ قَوْلَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِن قَبْلُ ۚ قَٰتَلَهُمُ ٱللَّهُ ۚ أَنَّىٰ يُؤْفَكُونَ","Yəhudilər: “Üzeyr Allahın oğludur”– dedilər. Xaçpərəstlər də: “Məsih Allahın oğludur”– dedilər. Bu onların ağızlarından çıxan sözlərdir. Bu, daha əvvəlki kafirlərin sözlərinə oxşayır. Allah onları məhv etsin! Gör necə də haqdan döndərilirlər!",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"ٱتَّخَذُوٓا۟ أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَٰنَهُمْ أَرْبَابًۭا مِّن دُونِ ٱللَّهِ وَٱلْمَسِيحَ ٱبْنَ مَرْيَمَ وَمَآ أُمِرُوٓا۟ إِلَّا لِيَعْبُدُوٓا۟ إِلَٰهًۭا وَٰحِدًۭا ۖ لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۚ سُبْحَٰنَهُۥ عَمَّا يُشْرِكُونَ","Onlar Allahı qoyub baş keşişlərini və rahiblərini, bir də Məryəm oğlu İsanı tanrılar qəbul etdilər. Halbuki onlara ancaq tək olan İlaha ibadət etmək əmr olunmuşdu. Ondan başqa məbud yoxdur. O, bunların şərik qoşduqları şeylərdən uzaqdır.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"يُرِيدُونَ أَن يُطْفِـُٔوا۟ نُورَ ٱللَّهِ بِأَفْوَٰهِهِمْ وَيَأْبَى ٱللَّهُ إِلَّآ أَن يُتِمَّ نُورَهُۥ وَلَوْ كَرِهَ ٱلْكَٰفِرُونَ","Onlar ağızları ilə Allahın nurunu söndürmək istəyirlər. Allah isə buna yol verməz, kafirlərin xoşuna gəlməsə də, O, Öz nurunu tamamlayar.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"هُوَ ٱلَّذِىٓ أَرْسَلَ رَسُولَهُۥ بِٱلْهُدَىٰ وَدِينِ ٱلْحَقِّ لِيُظْهِرَهُۥ عَلَى ٱلدِّينِ كُلِّهِۦ وَلَوْ كَرِهَ ٱلْمُشْرِكُونَ","Müşriklərin xoşuna gəlməsə də, İslamı bütün dinlərdən üstün etmək üçün Öz Elçisini doğru yol göstəricisi və haqq din ilə göndərən Odur.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"۞ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلْأَحْبَارِ وَٱلرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَٰلَ ٱلنَّاسِ بِٱلْبَٰطِلِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ ۗ وَٱلَّذِينَ يَكْنِزُونَ ٱلذَّهَبَ وَٱلْفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍۢ","Ey iman gətirənlər! Baş keşişlərdən və rahiblərdən çoxu insanların mallarını haqsız olaraq yeyir və onları Allah yolundan döndərirlər. Qızıl-gümüş yığıb onları Allah yolunda sərf etməyənləri ağrılı-acılı bir əzabla müjdələ.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"يَوْمَ يُحْمَىٰ عَلَيْهَا فِى نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَىٰ بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ ۖ هَٰذَا مَا كَنَزْتُمْ لِأَنفُسِكُمْ فَذُوقُوا۟ مَا كُنتُمْ تَكْنِزُونَ","O gün bu yığdıqları sərvətlər Cəhənnəm odunda qızdırılacaq və bununla onların alınlarına, böyürlərinə və kürəklərinə damğa vurulacaq və onlara: “Budur özünüz üçün yığdıqlarınız. Elə isə dadın yığdıqlarınızı!”– deyiləcəkdir.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"إِنَّ عِدَّةَ ٱلشُّهُورِ عِندَ ٱللَّهِ ٱثْنَا عَشَرَ شَهْرًۭا فِى كِتَٰبِ ٱللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ مِنْهَآ أَرْبَعَةٌ حُرُمٌۭ ۚ ذَٰلِكَ ٱلدِّينُ ٱلْقَيِّمُ ۚ فَلَا تَظْلِمُوا۟ فِيهِنَّ أَنفُسَكُمْ ۚ وَقَٰتِلُوا۟ ٱلْمُشْرِكِينَ كَآفَّةًۭ كَمَا يُقَٰتِلُونَكُمْ كَآفَّةًۭ ۚ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلْمُتَّقِينَ","Həqiqətən, Allah yanında ayların sayı on ikidir. Bunu da Allah göyləri və yeri yaratdığı gündə Kitaba yazmışdır. Bunlardan dördü haram aylardır. Doğru din budur. Odur ki, bu aylarda özünüzə zülm etməyin. Müşriklər hamısı bir yerdə sizinlə vuruşduqları kimi, siz də hamınız bir yerdə onlarla vuruşun və bilin ki, Allah müttəqilərlədir.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"إِنَّمَا ٱلنَّسِىٓءُ زِيَادَةٌۭ فِى ٱلْكُفْرِ ۖ يُضَلُّ بِهِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ يُحِلُّونَهُۥ عَامًۭا وَيُحَرِّمُونَهُۥ عَامًۭا لِّيُوَاطِـُٔوا۟ عِدَّةَ مَا حَرَّمَ ٱللَّهُ فَيُحِلُّوا۟ مَا حَرَّمَ ٱللَّهُ ۚ زُيِّنَ لَهُمْ سُوٓءُ أَعْمَٰلِهِمْ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْكَٰفِرِينَ","Haram ayı təxirə salmaq ancaq küfrü artırır. Bununla da kafirlər azdırılırlar. Onlar bunu bir il halal sayır, bir il də haram sayırlar ki, Allahın haram etdiyi ayların sayını uyğunlaşdırsınlar və Allahın haram buyurduğunu halal etsinlər. Beləcə, onların pis əməlləri özlərinə gözəl göstərildi. Allah kafir adamları doğru yola yönəltməz.",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ ٱنفِرُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ٱثَّاقَلْتُمْ إِلَى ٱلْأَرْضِ ۚ أَرَضِيتُم بِٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا مِنَ ٱلْءَاخِرَةِ ۚ فَمَا مَتَٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا فِى ٱلْءَاخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ","Ey iman gətirənlər! Sizə nə olub ki, “Allah yolunda döyüşə çıxın!”– deyildikdə yerinizdə qaxılıb qalırsınız? Olmaya, axirətdən daha çox dünya həyatından razısınız? Halbuki dünya həyatının keçici zövqü axirətlə müqayisədə çox dəyərsiz bir şeydir.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"إِلَّا تَنفِرُوا۟ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًۭا وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّوهُ شَيْـًۭٔا ۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌ","Əgər döyüşə çıxmasanız, Allah sizi ağrılı-acılı bir əzaba düçar edər və sizi başqa bir qövmlə əvəz edər. Siz isə Ona heç bir zərər yetirə bilməzsiniz, çünki Allah hər şeyə qadirdir.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"إِلَّا تَنصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ ٱللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ثَانِىَ ٱثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِى ٱلْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَٰحِبِهِۦ لَا تَحْزَنْ إِنَّ ٱللَّهَ مَعَنَا ۖ فَأَنزَلَ ٱللَّهُ سَكِينَتَهُۥ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُۥ بِجُنُودٍۢ لَّمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱلسُّفْلَىٰ ۗ وَكَلِمَةُ ٱللَّهِ هِىَ ٱلْعُلْيَا ۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ","Əgər siz Peyğəmbərə kömək etməsəniz, bilin ki, Allah ona artıq kömək göstərmişdir. O vaxt kafirlər onu iki nəfərdən ikincisi olaraq Məkkədən çıxartdılar. O iki nəfər mağarada olarkən onlardan biri öz yoldaşına (Əbu Bəkrə) dedi: “Qəm yemə, Allah bizimlədir!” Bundan sonra Allah ona arxayınlıq nazil etdi, sizin görmədiyiniz döyüşçülərlə ona yardım göstərdi və kafirlərin sözünü alçaltdı. Ancaq Allahın Sözü ucadır. Allah Qüdrətlidir, Müdrikdir.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"ٱنفِرُوا۟ خِفَافًۭا وَثِقَالًۭا وَجَٰهِدُوا۟ بِأَمْوَٰلِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌۭ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ","Sizə yüngül gəlsə də, ağır gəlsə də, döyüşə çıxın, malınız və canınızla Allah yolunda cihad edin! Biləsiniz ki, bu sizin üçün daha xeyirlidir.",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"لَوْ كَانَ عَرَضًۭا قَرِيبًۭا وَسَفَرًۭا قَاصِدًۭا لَّٱتَّبَعُوكَ وَلَٰكِنۢ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ ٱلشُّقَّةُ ۚ وَسَيَحْلِفُونَ بِٱللَّهِ لَوِ ٱسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْ يُهْلِكُونَ أَنفُسَهُمْ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكَٰذِبُونَ","Əgər səfəriniz gəlir gətirən və yüngül bir yürüş olsaydı, onlar mütləq sənin ardınca gedərdilər. Lakin əziyyətli yol onlara çətin gəldi. Onlar: “Əgər taqətimiz olsaydı, biz də sizinlə bərabər çıxardıq!”– deyə Allaha and içəcəklər. Onlar özlərini həlak edirlər. Çünki Allah onların yalançı olduqlarını bilir.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"عَفَا ٱللَّهُ عَنكَ لِمَ أَذِنتَ لَهُمْ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكَ ٱلَّذِينَ صَدَقُوا۟ وَتَعْلَمَ ٱلْكَٰذِبِينَ","Allah səni bağışlasın! Doğru danışanlar sənə bəlli olmamış, yalançıları isə tanımamış nə üçün onlara cihaddan yayınmağa izin verdin?",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"لَا يَسْتَـْٔذِنُكَ ٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ أَن يُجَٰهِدُوا۟ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِٱلْمُتَّقِينَ","Allaha və Axirət gününə iman gətirənlər Allah yolunda malları və canları ilə cihad etmək üçün səndən izin istəməzlər. Allah müttəqiləri tanıyır.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"إِنَّمَا يَسْتَـْٔذِنُكَ ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ وَٱرْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِى رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ","Ancaq Allaha və Axirət gününə iman gətirməyən və qəlbi şəkk-şübhəyə düşənlər döyüşə getməmək məqsədilə səndən izin istəyirlər. Onlar öz şübhələri içində tərəddüd edirlər.",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"۞ وَلَوْ أَرَادُوا۟ ٱلْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا۟ لَهُۥ عُدَّةًۭ وَلَٰكِن كَرِهَ ٱللَّهُ ٱنۢبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَقِيلَ ٱقْعُدُوا۟ مَعَ ٱلْقَٰعِدِينَ","Əgər onlar döyüşə çıxmaq istəsəydilər, mütləq ona hazırlıq görərdilər. Lakin Allah onların döyüşə getməsini istəmədi və onları saxladı. Onlara: “Evdə oturanlarla bərabər, siz də oturun!”– deyildi.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"لَوْ خَرَجُوا۟ فِيكُم مَّا زَادُوكُمْ إِلَّا خَبَالًۭا وَلَأَوْضَعُوا۟ خِلَٰلَكُمْ يَبْغُونَكُمُ ٱلْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّٰعُونَ لَهُمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِٱلظَّٰلِمِينَ","Əgər onlar sizinlə birgə döyüşə çıxsaydılar, ancaq işinizdə qarışıqlığı artırar və sizi fitnəyə məruz qoymaq üçün tez aranıza girərdilər. İçinizdə onlara qulaq asanlar da var. Allah zalımları tanıyır.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"لَقَدِ ٱبْتَغَوُا۟ ٱلْفِتْنَةَ مِن قَبْلُ وَقَلَّبُوا۟ لَكَ ٱلْأُمُورَ حَتَّىٰ جَآءَ ٱلْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ ٱللَّهِ وَهُمْ كَٰرِهُونَ","Onlar əvvəllər də fitnəkarlıq etməyə çalışmış və sənin əleyhinə hiylələr qurmuşdular. Axır ki, haqq yerini tapdı və onlar istəmədikləri halda Allahın hökmü qələbə çaldı.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"وَمِنْهُم مَّن يَقُولُ ٱئْذَن لِّى وَلَا تَفْتِنِّىٓ ۚ أَلَا فِى ٱلْفِتْنَةِ سَقَطُوا۟ ۗ وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌۢ بِٱلْكَٰفِرِينَ","Onlardan eləsi də var ki: “Mənə izn ver döyüşə getməyim, məni günaha batırma!”– deyir. Doğrusu, onlar artıq günaha batmışlar. Şübhəsiz ki, Cəhənnəm kafirləri çulğayacaqdır.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"إِن تُصِبْكَ حَسَنَةٌۭ تَسُؤْهُمْ ۖ وَإِن تُصِبْكَ مُصِيبَةٌۭ يَقُولُوا۟ قَدْ أَخَذْنَآ أَمْرَنَا مِن قَبْلُ وَيَتَوَلَّوا۟ وَّهُمْ فَرِحُونَ","Sənə bir uğur nəsib olsa, bu onları kədərləndirər. Sənə bir müsibət üz versə: “Biz ehtiyat tədbirimizi əvvəlcədən görmüşük!”– deyər və sevinə-sevinə çıxıb gedərlər.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"قُل لَّن يُصِيبَنَآ إِلَّا مَا كَتَبَ ٱللَّهُ لَنَا هُوَ مَوْلَىٰنَا ۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُؤْمِنُونَ","De: “Allahın bizim üçün yazdığından başqa bizim başımıza heç nə gəlməz. O bizim Himayədarımızdır. Qoy möminlər yalnız Allaha təvəkkül etsinlər!”",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنَآ إِلَّآ إِحْدَى ٱلْحُسْنَيَيْنِ ۖ وَنَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ أَن يُصِيبَكُمُ ٱللَّهُ بِعَذَابٍۢ مِّنْ عِندِهِۦٓ أَوْ بِأَيْدِينَا ۖ فَتَرَبَّصُوٓا۟ إِنَّا مَعَكُم مُّتَرَبِّصُونَ","De: “Doğrudanmı siz bizlərə iki uğurdan (qələbədən və ya şəhidlikdən) birinin yetişməsini gözləyirsiniz? Biz isə ya Allahın Özü tərəfindən və yaxud da bizim əllərimizlə sizi əzaba düçar etməsini gözləyirik. Siz gözləyin; şübhəsiz ki, biz də sizinlə birlikdə gözləyirik”.",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"قُلْ أَنفِقُوا۟ طَوْعًا أَوْ كَرْهًۭا لَّن يُتَقَبَّلَ مِنكُمْ ۖ إِنَّكُمْ كُنتُمْ قَوْمًۭا فَٰسِقِينَ","De: “İstər könüllü, istərsəniz də könülsüz xərcləyin, onsuz da sizdən qəbul olunmayacaq. Çünki siz fasiq bir qövm oldunuz!”",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"وَمَا مَنَعَهُمْ أَن تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقَٰتُهُمْ إِلَّآ أَنَّهُمْ كَفَرُوا۟ بِٱللَّهِ وَبِرَسُولِهِۦ وَلَا يَأْتُونَ ٱلصَّلَوٰةَ إِلَّا وَهُمْ كُسَالَىٰ وَلَا يُنفِقُونَ إِلَّا وَهُمْ كَٰرِهُونَ","Onların sərf etdiklərinin qəbul olunmasına yalnız o mane olur ki, onlar Allaha və Onun Elçisinə küfr edir, namaza tənbəlliklə qalxır və mallarını könülsüz xərcləyirlər.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"فَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَٰلُهُمْ وَلَآ أَوْلَٰدُهُمْ ۚ إِنَّمَا يُرِيدُ ٱللَّهُ لِيُعَذِّبَهُم بِهَا فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَتَزْهَقَ أَنفُسُهُمْ وَهُمْ كَٰفِرُونَ","Onların nə malları, nə də övladları səni heyrətləndirməsin. Allah bunlarla, dünya həyatında onlara əzab vermək və onların canlarının kafir kimi çıxmasını istəyir.",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"وَيَحْلِفُونَ بِٱللَّهِ إِنَّهُمْ لَمِنكُمْ وَمَا هُم مِّنكُمْ وَلَٰكِنَّهُمْ قَوْمٌۭ يَفْرَقُونَ","Onlar sizinlə həmrəy olduqlarına and içirlər. Halbuki onlar sizdən deyildirlər. Əslində, onlar qorxaq adamlardır.",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَـًٔا أَوْ مَغَٰرَٰتٍ أَوْ مُدَّخَلًۭا لَّوَلَّوْا۟ إِلَيْهِ وَهُمْ يَجْمَحُونَ","Əgər onlar bir sığınacaq və ya daldalanmaq üçün mağaralar yaxud gizlənməyə bir deşik tapsaydılar, ləngimədən ora yönələrdilər.",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"وَمِنْهُم مَّن يَلْمِزُكَ فِى ٱلصَّدَقَٰتِ فَإِنْ أُعْطُوا۟ مِنْهَا رَضُوا۟ وَإِن لَّمْ يُعْطَوْا۟ مِنْهَآ إِذَا هُمْ يَسْخَطُونَ","Onlardan elələri də var ki, sədəqələrlə bağlı sənə nöqsan tuturlar. Bundan onlara bir şey çatsa, razı qalar, bir şey çatmasa, dərhal qəzəblənərlər.",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا۟ مَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَقَالُوا۟ حَسْبُنَا ٱللَّهُ سَيُؤْتِينَا ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ وَرَسُولُهُۥٓ إِنَّآ إِلَى ٱللَّهِ رَٰغِبُونَ","Kaş ki, onlar Allahın və Onun Elçisinin onlara verdiyinə razı qalıb: “Allah bizə yetər. Allah da bizə Öz lütfündən verəcək, Onun Elçisi də. Həqiqətən də, biz Allaha rəğbət bəsləyirik”– deyəydilər.",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"۞ إِنَّمَا ٱلصَّدَقَٰتُ لِلْفُقَرَآءِ وَٱلْمَسَٰكِينِ وَٱلْعَٰمِلِينَ عَلَيْهَا وَٱلْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِى ٱلرِّقَابِ وَٱلْغَٰرِمِينَ وَفِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِيلِ ۖ فَرِيضَةًۭ مِّنَ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ","Zəkatlar Allah tərəfindən bir fərz olaraq yalnız yoxsullara, kasıblara, onu yığıb paylayanlara, qəlbləri İslam dininə isinişdiriləcək kimsələrə, kölələrin azad olunmasına, borclulara, Allah yolunda cihad edənlərə və müsafirlərə məxsusdur. Allah Biləndir, Müdrikdir.",{"number":391,"arabic":878,"translation":879},"وَمِنْهُمُ ٱلَّذِينَ يُؤْذُونَ ٱلنَّبِىَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌۭ ۚ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍۢ لَّكُمْ يُؤْمِنُ بِٱللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ وَرَحْمَةٌۭ لِّلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مِنكُمْ ۚ وَٱلَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ ٱللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ","Onlardan elələri də var ki, Peyğəmbərə əziyyət verib: “O hər sözü eşidən bir qulaqdır!”- deyirlər. De: “O, sizin üçün ancaq xeyirli sözlər eşidir. O, Allaha iman gətirir, möminlərə də inanır. O, sizlərdən iman gətirənlər üçün bir rəhmətdir”. Allahın Elçisinə əziyyət verənlər üçün isə ağrılı-acılı bir əzab vardır.",{"number":349,"arabic":881,"translation":882},"يَحْلِفُونَ بِٱللَّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ وَٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥٓ أَحَقُّ أَن يُرْضُوهُ إِن كَانُوا۟ مُؤْمِنِينَ","Sizi razı salmaq üçün yanınızda Allaha and içirlər. Əgər mömindirlərsə, bilsinlər ki, Allahı və Onun Elçisini razı salmaları daha yaxşıdır.",{"number":402,"arabic":884,"translation":885},"أَلَمْ يَعْلَمُوٓا۟ أَنَّهُۥ مَن يُحَادِدِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ فَأَنَّ لَهُۥ نَارَ جَهَنَّمَ خَٰلِدًۭا فِيهَا ۚ ذَٰلِكَ ٱلْخِزْىُ ٱلْعَظِيمُ","Məgər bilmirdilərmi ki, Allaha və Onun Elçisinə qarşı çıxanlar üçün içində əbədi qalacaqları Cəhənnəm odu vardır? Bu isə böyük rüsvayçılıqdır.",{"number":167,"arabic":887,"translation":888},"يَحْذَرُ ٱلْمُنَٰفِقُونَ أَن تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌۭ تُنَبِّئُهُم بِمَا فِى قُلُوبِهِمْ ۚ قُلِ ٱسْتَهْزِءُوٓا۟ إِنَّ ٱللَّهَ مُخْرِجٌۭ مَّا تَحْذَرُونَ","Münafiqlər, özlərinin qəlbində olanı xəbər verən bir surənin möminlərə nazil olmasından çəkinirlər. De: “Siz istehza edin! Şübhəsiz ki, Allah çəkindiyiniz şeyi üzə çıxaracaqdır”.",{"number":413,"arabic":890,"translation":891},"وَلَئِن سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ ۚ قُلْ أَبِٱللَّهِ وَءَايَٰتِهِۦ وَرَسُولِهِۦ كُنتُمْ تَسْتَهْزِءُونَ","Onlardan nə üçün istehza etdiklərini soruşsan, deyərlər: “Biz sadəcə boş-boş danışıb zarafatlaşırdıq!” De: “Allaha, Onun ayələrinə və Onun Elçisinə istehzamı edirsiniz?",{"number":419,"arabic":893,"translation":894},"لَا تَعْتَذِرُوا۟ قَدْ كَفَرْتُم بَعْدَ إِيمَٰنِكُمْ ۚ إِن نَّعْفُ عَن طَآئِفَةٍۢ مِّنكُمْ نُعَذِّبْ طَآئِفَةًۢ بِأَنَّهُمْ كَانُوا۟ مُجْرِمِينَ","Üzrxahlıq etməyin! İman gətirdikdən sonra artıq kafir oldunuz”. Sizlərdən bir qismini bağışlasaq da, digərlərinə günahkar olduqlarına görə əzab verərik.",{"number":425,"arabic":896,"translation":897},"ٱلْمُنَٰفِقُونَ وَٱلْمُنَٰفِقَٰتُ بَعْضُهُم مِّنۢ بَعْضٍۢ ۚ يَأْمُرُونَ بِٱلْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ ٱلْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ ۚ نَسُوا۟ ٱللَّهَ فَنَسِيَهُمْ ۗ إِنَّ ٱلْمُنَٰفِقِينَ هُمُ ٱلْفَٰسِقُونَ","Münafiq kişilər və münafiq qadınlar bir-birinin tayıdırlar. Onlar insanları pis işlər görməyə vadar edir, yaxşı əməllərə qadağa qoyur və xəsislik göstərirlər. Onlar Allahı unutdular. Allah da onları unutdu. Həqiqətən, münafiqlər günahkardırlar.",{"number":431,"arabic":899,"translation":900},"وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلْمُنَٰفِقِينَ وَٱلْمُنَٰفِقَٰتِ وَٱلْكُفَّارَ نَارَ جَهَنَّمَ خَٰلِدِينَ فِيهَا ۚ هِىَ حَسْبُهُمْ ۚ وَلَعَنَهُمُ ٱللَّهُ ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌۭ مُّقِيمٌۭ","Allah münafiq kişilərə, münafiq qadınlara və kafirlərə içərisində əbədi qalacaqları Cəhənnəm odu vəd etmişdir. Bu onlara kifayət edər! Allah onlara lənət etmişdir. Onlar üçün daimi bir əzab vardır.",{"number":202,"arabic":902,"translation":903},"كَٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ كَانُوٓا۟ أَشَدَّ مِنكُمْ قُوَّةًۭ وَأَكْثَرَ أَمْوَٰلًۭا وَأَوْلَٰدًۭا فَٱسْتَمْتَعُوا۟ بِخَلَٰقِهِمْ فَٱسْتَمْتَعْتُم بِخَلَٰقِكُمْ كَمَا ٱسْتَمْتَعَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُم بِخَلَٰقِهِمْ وَخُضْتُمْ كَٱلَّذِى خَاضُوٓا۟ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَٰلُهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْخَٰسِرُونَ","Onlar da sizdən əvvəl yaşamış münafiqlər kimidirlər. Onlar sizdən qüvvədə daha üstün, mal-dövlət və övlad baxımından daha çox idilər. Onlar öz paylarından zövq aldılar. Sizdən əvvəlkilər öz paylarından zövq aldıqları kimi, siz də öz payınızdan zövq aldınız. Onlar batil fikirlərə daldıqları kimi, siz də daldınız. Onların əməlləri dünyada da, axirətdə də heçə getmişdir. Məhz onlar ziyana uğrayanlardır.",{"number":442,"arabic":905,"translation":906},"أَلَمْ يَأْتِهِمْ نَبَأُ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ قَوْمِ نُوحٍۢ وَعَادٍۢ وَثَمُودَ وَقَوْمِ إِبْرَٰهِيمَ وَأَصْحَٰبِ مَدْيَنَ وَٱلْمُؤْتَفِكَٰتِ ۚ أَتَتْهُمْ رُسُلُهُم بِٱلْبَيِّنَٰتِ ۖ فَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَٰكِن كَانُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ","Məgər onlara özlərindən əvvəlkilərin – Nuh qövmünün, Ad və Səmud tayfalarının, İbrahim qövmünün, Mədyən əhalisinin və alt-üst edilmiş kəndin (Lut tayfasının) xəbərləri gəlib çatmayıbdırmı? Elçiləri onlara açıq-aydın dəlillər gətirmişdilər. Allah onlara zülm etmədi, lakin onlar özləri özlərinə zülm edirdilər.",{"number":448,"arabic":908,"translation":909},"وَٱلْمُؤْمِنُونَ وَٱلْمُؤْمِنَٰتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَآءُ بَعْضٍۢ ۚ يَأْمُرُونَ بِٱلْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَيُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤْتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَيُطِيعُونَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥٓ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ ٱللَّهُ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌۭ","Mömin kişilərlə mömin qadınlar bir-birinin dostlarıdır. Onlar insanlara yaxşı işlər görməyi buyurur, pis əməllərə qadağa qoyur, namaz qılır, zəkat verir, Allaha və Onun Elçisinə itaət edirlər. Allah onlara rəhm edəcəkdir. Həqiqətən, Allah Qüdrətlidir, Müdrikdir.",{"number":453,"arabic":911,"translation":912},"وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلْمُؤْمِنِينَ وَٱلْمُؤْمِنَٰتِ جَنَّٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا وَمَسَٰكِنَ طَيِّبَةًۭ فِى جَنَّٰتِ عَدْنٍۢ ۚ وَرِضْوَٰنٌۭ مِّنَ ٱللَّهِ أَكْبَرُ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ","Allah mömin kişilərə və mömin qadınlara ağacları altından çaylar axan, içində əbədi qalacaqları Cənnət bağları və Ədn bağlarında gözəl məskənlər vəd etmişdir. Allahın razılığı isə daha böyükdür. Bu, böyük uğurdur.",{"number":229,"arabic":914,"translation":915},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ جَٰهِدِ ٱلْكُفَّارَ وَٱلْمُنَٰفِقِينَ وَٱغْلُظْ عَلَيْهِمْ ۚ وَمَأْوَىٰهُمْ جَهَنَّمُ ۖ وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ","Ey Peyğəmbər! Kafirlərlə və münafiqlərlə vuruş. Onlarla sərt davran. Onların sığınacaqları yer Cəhənnəmdir. Ora nə pis dönüş yeridir!",{"number":464,"arabic":917,"translation":918},"يَحْلِفُونَ بِٱللَّهِ مَا قَالُوا۟ وَلَقَدْ قَالُوا۟ كَلِمَةَ ٱلْكُفْرِ وَكَفَرُوا۟ بَعْدَ إِسْلَٰمِهِمْ وَهَمُّوا۟ بِمَا لَمْ يَنَالُوا۟ ۚ وَمَا نَقَمُوٓا۟ إِلَّآ أَنْ أَغْنَىٰهُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ مِن فَضْلِهِۦ ۚ فَإِن يَتُوبُوا۟ يَكُ خَيْرًۭا لَّهُمْ ۖ وَإِن يَتَوَلَّوْا۟ يُعَذِّبْهُمُ ٱللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًۭا فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ ۚ وَمَا لَهُمْ فِى ٱلْأَرْضِ مِن وَلِىٍّۢ وَلَا نَصِيرٍۢ","Allaha and içirlər ki, nalayiq sözlər deməyiblər. Onlar küfr sözünü demiş, İslamı qəbul etdikdən sonra kafir olmuş və bacara bilmədikləri bir işə can atmışlar. Onların intiqam almağı yalnız Allahın və Onun Elçisinin onları Öz lütfündən varlandırdığına görədir. Əgər tövbə etsələr, onlar üçün xeyirli olar. Əgər üz döndərsələr, Allah onları dünyada da, axirətdə də acılı-ağrılı bir əzaba düçar edər. Yer üzündə onların nə bir dostu, nə də bir köməkçisi vardır.",{"number":60,"arabic":920,"translation":921},"۞ وَمِنْهُم مَّنْ عَٰهَدَ ٱللَّهَ لَئِنْ ءَاتَىٰنَا مِن فَضْلِهِۦ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ","Onlardan: “Əgər Allah Öz lütfündən bizə bəxş etsə, əlbəttə, biz sədəqə verər və əməlisalehlərdən olarıq!”– deyə Allaha əhd edənləri də vardır.",{"number":475,"arabic":923,"translation":924},"فَلَمَّآ ءَاتَىٰهُم مِّن فَضْلِهِۦ بَخِلُوا۟ بِهِۦ وَتَوَلَّوا۟ وَّهُم مُّعْرِضُونَ","Allah Öz lütfündən onlara verdikdə isə simiclik edərək üz çevirib getdilər.",{"number":174,"arabic":926,"translation":927},"فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًۭا فِى قُلُوبِهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُۥ بِمَآ أَخْلَفُوا۟ ٱللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا۟ يَكْذِبُونَ","Allaha verdikləri vədə xilaf çıxdıqlarına və yalan söylədiklərinə görə Allah da onların qəlblərinə Onunla qarşılaşacaqları günədək nifaq saldı.",{"number":153,"arabic":929,"translation":930},"أَلَمْ يَعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ وَنَجْوَىٰهُمْ وَأَنَّ ٱللَّهَ عَلَّٰمُ ٱلْغُيُوبِ","Məgər anlamırdılar ki, Allah onların sirlərindən də, xəlvəti danışıqlarından da agahdır və Allah qeybləri biləndir?",{"number":491,"arabic":932,"translation":933},"ٱلَّذِينَ يَلْمِزُونَ ٱلْمُطَّوِّعِينَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ فِى ٱلصَّدَقَٰتِ وَٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ ۙ سَخِرَ ٱللَّهُ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ","Möminlərdən könüllü surətdə sədəqə verənlərə və çətinliklə tapdıqlarını verənlərə eyib tutanları, onları məsxərəyə qoyanları, Allah məsxərəyə qoyacaqdır. Onları ağrılı-acılı bir əzab gözləyir.",{"number":497,"arabic":935,"translation":936},"ٱسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِن تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةًۭ فَلَن يَغْفِرَ ٱللَّهُ لَهُمْ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا۟ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَٰسِقِينَ","Onların bağışlanması üçün dua etsən də, etməsən də, hətta onlar üçün yetmiş dəfə bağışlanma diləsən belə, Allah onları əsla bağışlamayacaqdır. Çünki onlar Allahı və Onun Elçisini inkar etdilər. Allah günahkar insanları doğru yola yönəltməz.",{"number":503,"arabic":938,"translation":939},"فَرِحَ ٱلْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَٰفَ رَسُولِ ٱللَّهِ وَكَرِهُوٓا۟ أَن يُجَٰهِدُوا۟ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَقَالُوا۟ لَا تَنفِرُوا۟ فِى ٱلْحَرِّ ۗ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّۭا ۚ لَّوْ كَانُوا۟ يَفْقَهُونَ","Döyüşə getməyib arxada qalanlar Allahın Elçisinin əleyhinə çıxaraq evdə qalmalarına sevindilər. Onlar Allah yolunda öz malları və canları ilə cihad etmək istəmədilər və: “Bu istidə döyüşə çıxmayın!”– dedilər. De: “Cəhənnəm odu bundan da hərarətlidir!” Kaş anlayaydılar.",{"number":509,"arabic":941,"translation":942},"فَلْيَضْحَكُوا۟ قَلِيلًۭا وَلْيَبْكُوا۟ كَثِيرًۭا جَزَآءًۢ بِمَا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ","Qoy onlar etdikləri günahların cəzası olaraq az gülüb çox ağlasınlar.",{"number":247,"arabic":944,"translation":945},"فَإِن رَّجَعَكَ ٱللَّهُ إِلَىٰ طَآئِفَةٍۢ مِّنْهُمْ فَٱسْتَـْٔذَنُوكَ لِلْخُرُوجِ فَقُل لَّن تَخْرُجُوا۟ مَعِىَ أَبَدًۭا وَلَن تُقَٰتِلُوا۟ مَعِىَ عَدُوًّا ۖ إِنَّكُمْ رَضِيتُم بِٱلْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍۢ فَٱقْعُدُوا۟ مَعَ ٱلْخَٰلِفِينَ","Əgər Allah səni onlardan bir zümrənin yanına göndərsə və onlar döyüşə çıxmaq üçün səndən izin istəsələr, de: “Siz bir daha mənimlə döyüşə çıxmayacaq və mənimlə birlikdə heç bir düşmənlə vuruşmayacaqsınız. Çünki siz birinci dəfə evdə oturmağa razı oldunuz. Elə isə arxada qalanlarla bərabər, siz də evdə oturun!”",{"number":520,"arabic":947,"translation":948},"وَلَا تُصَلِّ عَلَىٰٓ أَحَدٍۢ مِّنْهُم مَّاتَ أَبَدًۭا وَلَا تَقُمْ عَلَىٰ قَبْرِهِۦٓ ۖ إِنَّهُمْ كَفَرُوا۟ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَمَاتُوا۟ وَهُمْ فَٰسِقُونَ","Heç vaxt onlardan ölmüş bir kəsin cənazə namazını qılma, qəbrinin başında da durma. Çünki onlar Allahı və Onun Elçisini inkar etdilər və günahkar olaraq öldülər.",{"number":272,"arabic":950,"translation":951},"وَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَٰلُهُمْ وَأَوْلَٰدُهُمْ ۚ إِنَّمَا يُرِيدُ ٱللَّهُ أَن يُعَذِّبَهُم بِهَا فِى ٱلدُّنْيَا وَتَزْهَقَ أَنفُسُهُمْ وَهُمْ كَٰفِرُونَ","Onların nə malları, nə də övladları səni təəccübləndirməsin. Allah bunlarla, bu dünyada onlara əzab vermək və onların kafir olaraq canlarının çıxmasını istəyir.",{"number":531,"arabic":953,"translation":954},"وَإِذَآ أُنزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ ءَامِنُوا۟ بِٱللَّهِ وَجَٰهِدُوا۟ مَعَ رَسُولِهِ ٱسْتَـْٔذَنَكَ أُو۟لُوا۟ ٱلطَّوْلِ مِنْهُمْ وَقَالُوا۟ ذَرْنَا نَكُن مَّعَ ٱلْقَٰعِدِينَ","“Allaha iman gətirin və Onun Elçisi ilə birlikdə cihad edin!”– deyə bir surə nazil edildikdə onların var-dövlətə malik olanları səndən icazə istəyib dedilər: “Bizi burax evdə oturanlarla birlikdə qalaq!”",{"number":537,"arabic":956,"translation":957},"رَضُوا۟ بِأَن يَكُونُوا۟ مَعَ ٱلْخَوَالِفِ وَطُبِعَ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ","Onlar arxada qalanlarla birgə olmağa razılaşdılar. Onların qəlblərinə möhür vuruldu. Buna görə də onlar haqqı anlamayacaqlar.",{"number":195,"arabic":959,"translation":960},"لَٰكِنِ ٱلرَّسُولُ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ جَٰهَدُوا۟ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ ۚ وَأُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمُ ٱلْخَيْرَٰتُ ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ","Lakin Allahın Elçisi və onunla birgə iman gətirənlər malları və canları ilə cihad etdilər. Onlar üçün nemətlər hazırlanmışdır. Məhz onlar uğur qazananlardır.",{"number":291,"arabic":962,"translation":963},"أَعَدَّ ٱللَّهُ لَهُمْ جَنَّٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا ۚ ذَٰلِكَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ","Allah onlar üçün ağacları altından çaylar axan, içində əbədi qalacaqları Cənnət bağları hazırlamışdır. Bu, böyük uğurdur.",{"number":553,"arabic":965,"translation":966},"وَجَآءَ ٱلْمُعَذِّرُونَ مِنَ ٱلْأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَقَعَدَ ٱلَّذِينَ كَذَبُوا۟ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ ۚ سَيُصِيبُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ","Bədəvilərdən üzrlü olduqlarını iddia edənlər evdə qalmaq üçün onlara icazə verilsin deyə gəldilər. Allaha və Onun Elçisinə yalan danışanlar isə evdə oturdular. Onlardan kafir olanlara ağrılı-acılı bir əzab üz verəcəkdir.",{"number":559,"arabic":968,"translation":969},"لَّيْسَ عَلَى ٱلضُّعَفَآءِ وَلَا عَلَى ٱلْمَرْضَىٰ وَلَا عَلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُوا۟ لِلَّهِ وَرَسُولِهِۦ ۚ مَا عَلَى ٱلْمُحْسِنِينَ مِن سَبِيلٍۢ ۚ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ","Allaha və Onun Elçisinə sadiq qalacaqları təqdirdə acizlərə, xəstələrə və döyüşdə vuruşmağa vəsait tapa bilməyənlərə evdə qalmaqda heç bir günah yoxdur. Yaxşı işlər görənləri danlamağa əsas da yoxdur. Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir.",{"number":565,"arabic":971,"translation":972},"وَلَا عَلَى ٱلَّذِينَ إِذَا مَآ أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَآ أَجِدُ مَآ أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوا۟ وَّأَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُوا۟ مَا يُنفِقُونَ","Miniklə təmin edəsən deyə sənin yanına gəldikdə: “Sizin üçün minik tapa bilmirəm”– dediyin zaman cihad üçün xərcləməyə bir şey tapa bilmədiklərindən ötrü kədərlənib gözləri dolmuş halda geri dönənlərin də heç bir günahı yoxdur.",{"number":188,"arabic":974,"translation":975},"۞ إِنَّمَا ٱلسَّبِيلُ عَلَى ٱلَّذِينَ يَسْتَـْٔذِنُونَكَ وَهُمْ أَغْنِيَآءُ ۚ رَضُوا۟ بِأَن يَكُونُوا۟ مَعَ ٱلْخَوَالِفِ وَطَبَعَ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ","Yalnız varlı olduqları halda evdə qalmaq üçün səndən icazə almağa gələnlər danlanmalıdırlar. Onlar arxada qalanlarla birgə daldalanmağa razılaşdılar. Allah onların qəlbini möhürləmişdir. Məhz bu səbəbdən onlar özlərinin aqibətini bilməzlər.",{"number":576,"arabic":977,"translation":978},"يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ ۚ قُل لَّا تَعْتَذِرُوا۟ لَن نُّؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا ٱللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ ۚ وَسَيَرَى ٱللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُۥ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَىٰ عَٰلِمِ ٱلْغَيْبِ وَٱلشَّهَٰدَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ","Döyüşdən qayıtdığınız zaman sizdən üzr diləyəcəklər. De: “Üzr diləməyin. Sizə əsla inanmayacağıq. Allah sizin işlərinizdən bizi agah etmişdir. Sonrakı əməllərinizi Allah da görəcək, Onun Elçisi də”. Sonra isə qeybi və aşkarı Bilənin hüzuruna qaytarılacaqsınız, O da sizə nə etdiklərinizi xəbər verəcəkdir.",{"number":582,"arabic":980,"translation":981},"سَيَحْلِفُونَ بِٱللَّهِ لَكُمْ إِذَا ٱنقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُوا۟ عَنْهُمْ ۖ فَأَعْرِضُوا۟ عَنْهُمْ ۖ إِنَّهُمْ رِجْسٌۭ ۖ وَمَأْوَىٰهُمْ جَهَنَّمُ جَزَآءًۢ بِمَا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ","Yanlarına qayıtdığınız zaman onlardan əl çəkəsiniz deyə qarşınızda Allaha and içəcəklər. Siz onlardan üz döndərin. Çünki onlar murdardırlar. Qazandıqları günahların cəzası olaraq sığınacaqları yer Cəhənnəm olacaqdır.",{"number":367,"arabic":983,"translation":984},"يَحْلِفُونَ لَكُمْ لِتَرْضَوْا۟ عَنْهُمْ ۖ فَإِن تَرْضَوْا۟ عَنْهُمْ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يَرْضَىٰ عَنِ ٱلْقَوْمِ ٱلْفَٰسِقِينَ","Qarşınızda and içəcəklər ki, onlardan razı qalasınız. Siz onlardan razı olsanız da, Allah fasiq qövmdən razı qalmaz.",{"number":593,"arabic":986,"translation":987},"ٱلْأَعْرَابُ أَشَدُّ كُفْرًۭا وَنِفَاقًۭا وَأَجْدَرُ أَلَّا يَعْلَمُوا۟ حُدُودَ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ","Bədəvilər kafirlik və münafiqlik baxımından daha betər, Allahın Öz Elçisinə nazil etdiyi qanunları bilməməyə daha meyllidirlər. Allah Biləndir, Müdrikdir.",{"number":133,"arabic":989,"translation":990},"وَمِنَ ٱلْأَعْرَابِ مَن يَتَّخِذُ مَا يُنفِقُ مَغْرَمًۭا وَيَتَرَبَّصُ بِكُمُ ٱلدَّوَآئِرَ ۚ عَلَيْهِمْ دَآئِرَةُ ٱلسَّوْءِ ۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌۭ","Bədəvilərdən eləsi də var ki, Allah yolunda xərclədiyini itki sayır və sizə bir bədbəxtlik üz verməsini gözləyir. Bədbəxtlik onların öz başlarına gələcək. Allah Eşidəndir, Biləndir.",{"number":106,"arabic":992,"translation":993},"وَمِنَ ٱلْأَعْرَابِ مَن يُؤْمِنُ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ وَيَتَّخِذُ مَا يُنفِقُ قُرُبَٰتٍ عِندَ ٱللَّهِ وَصَلَوَٰتِ ٱلرَّسُولِ ۚ أَلَآ إِنَّهَا قُرْبَةٌۭ لَّهُمْ ۚ سَيُدْخِلُهُمُ ٱللَّهُ فِى رَحْمَتِهِۦٓ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ","Bədəvilərdən eləsi də vardır ki, Allaha və Axirət gününə inanır, xərclədiyini Allah yanında yaxınlıq və Peyğəmbərin dualarına nail olmaq üçün vasitə sayır. Həqiqətən də, bu, onlar üçün yaxınlaşmağa bir vasitədir. Allah onları Öz mərhəmətinə qovuşduracaqdır. Həqiqətən, Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir.",{"number":609,"arabic":995,"translation":996},"وَٱلسَّٰبِقُونَ ٱلْأَوَّلُونَ مِنَ ٱلْمُهَٰجِرِينَ وَٱلْأَنصَارِ وَٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُم بِإِحْسَٰنٍۢ رَّضِىَ ٱللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا۟ عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّٰتٍۢ تَجْرِى تَحْتَهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًۭا ۚ ذَٰلِكَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ","Dində hamını ötüb keçən ilk mühacirlərə və ənsarlara, həmçinin yaxşı işlər görməkdə onların ardınca gedənlərə gəlincə, Allah onlardan razıdır, onlar da Ondan razıdırlar. Allah onlar üçün ağacları altından çaylar axan, içində əbədi qalacaqları Cənnət bağları hazırlamışdır. Bu, böyük uğurdur.",{"number":615,"arabic":998,"translation":999},"وَمِمَّنْ حَوْلَكُم مِّنَ ٱلْأَعْرَابِ مُنَٰفِقُونَ ۖ وَمِنْ أَهْلِ ٱلْمَدِينَةِ ۖ مَرَدُوا۟ عَلَى ٱلنِّفَاقِ لَا تَعْلَمُهُمْ ۖ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ ۚ سَنُعَذِّبُهُم مَّرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلَىٰ عَذَابٍ عَظِيمٍۢ","Çevrənizdəki bədəvilərdən və Mədinə əhalisi arasında münafiqlər var. Onlar ikiüzlülükdə inadkarlıq göstərir, sən isə onları tanımırsan. Biz ki onları tanıyırıq. Biz onlara iki dəfə işgəncə verəcəyik. Sonra isə böyük bir əzaba qaytarılacaqlar.",{"number":621,"arabic":1001,"translation":1002},"وَءَاخَرُونَ ٱعْتَرَفُوا۟ بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا۟ عَمَلًۭا صَٰلِحًۭا وَءَاخَرَ سَيِّئًا عَسَى ٱللَّهُ أَن يَتُوبَ عَلَيْهِمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌ","Digərləri isə günahlarını etiraf etdilər. Onlar yaxşı bir əməllə başqa bir pis əməli qarışdırdılar. Ola bilsin ki, Allah onların tövbələrini qəbul etsin. Həqiqətən, Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir.",{"number":627,"arabic":1004,"translation":1005},"خُذْ مِنْ أَمْوَٰلِهِمْ صَدَقَةًۭ تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِم بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ ۖ إِنَّ صَلَوٰتَكَ سَكَنٌۭ لَّهُمْ ۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ","Onların mallarından sədəqə götür ki, bununla onları pak edib təmizə çıxarasan. Onlar üçün dua et. Çünki sənin duan onlar üçün bir təskinlikdir. Allah Eşidəndir, Biləndir.",{"number":633,"arabic":1007,"translation":1008},"أَلَمْ يَعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ ٱلتَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِۦ وَيَأْخُذُ ٱلصَّدَقَٰتِ وَأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ","Məgər onlar bilmirlər ki, Allah qullarından tövbəni qəbul edir, sədəqələri götürür və Allah tövbələri qəbul Edəndir, Rəhmlidir?",{"number":639,"arabic":1010,"translation":1011},"وَقُلِ ٱعْمَلُوا۟ فَسَيَرَى ٱللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُۥ وَٱلْمُؤْمِنُونَ ۖ وَسَتُرَدُّونَ إِلَىٰ عَٰلِمِ ٱلْغَيْبِ وَٱلشَّهَٰدَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ","De: “İşinizdə olun! Allah, Onun Elçisi və möminlər əməllərinizi görəcəklər. Sonra qeybi və aşkarı Bilənin yanına qaytarılacaqsınız, O da sizə nə etdiklərinizi xəbər verəcəkdir”.",{"number":645,"arabic":1013,"translation":1014},"وَءَاخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ ٱللَّهِ إِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَإِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ","Döyüşə getməyənlərdən başqaları da vardır ki, onlar Allahın ixtiyarına buraxılmışlar. O, ya onlara əzab verəcək, ya da tövbələrini qəbul edəcək. Allah Biləndir, Müdrikdir.",{"number":651,"arabic":1016,"translation":1017},"وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُوا۟ مَسْجِدًۭا ضِرَارًۭا وَكُفْرًۭا وَتَفْرِيقًۢا بَيْنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ وَإِرْصَادًۭا لِّمَنْ حَارَبَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ مِن قَبْلُ ۚ وَلَيَحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنَآ إِلَّا ٱلْحُسْنَىٰ ۖ وَٱللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَٰذِبُونَ","Müsəlmanlara zərər vurmaq, küfr etmək, möminlərin arasına təfriqə salmaq məqsədilə, əvvəlcədən Allaha və Onun Elçisinə qarşı müharibə edən kimsəni gözləmək üçün məscid tikənlər, əlbəttə: “Biz yaxşılıqdan başqa bir şey istəmədik”– deyə and içəcəklər. Allah şahiddir ki, onlar yalançıdırlar.",{"number":657,"arabic":1019,"translation":1020},"لَا تَقُمْ فِيهِ أَبَدًۭا ۚ لَّمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى ٱلتَّقْوَىٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَن تَقُومَ فِيهِ ۚ فِيهِ رِجَالٌۭ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُوا۟ ۚ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ","Heç vaxt orada namaz qılma. İlk gündən təqva üzərində qurulmuş məscid, əlbəttə, içində namaz qılmağın üçün daha layiqdir. Orada təmizlənməyi sevən kişilər vardır. Allah da təmizlənənləri sevir.",{"number":73,"arabic":1022,"translation":1023},"أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْيَٰنَهُۥ عَلَىٰ تَقْوَىٰ مِنَ ٱللَّهِ وَرِضْوَٰنٍ خَيْرٌ أَم مَّنْ أَسَّسَ بُنْيَٰنَهُۥ عَلَىٰ شَفَا جُرُفٍ هَارٍۢ فَٱنْهَارَ بِهِۦ فِى نَارِ جَهَنَّمَ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّٰلِمِينَ","Binasını Allah qorxusu və Onun rizası üzərində quran kəs daha yaxşıdır, yoxsa binasını dağılmaqda olan uçurumun lap kənarında quran və onunla birlikdə Cəhənnəm oduna yuvarlanan kəs? Allah zalım qövmü doğru yola yönəltməz.",{"number":126,"arabic":1025,"translation":1026},"لَا يَزَالُ بُنْيَٰنُهُمُ ٱلَّذِى بَنَوْا۟ رِيبَةًۭ فِى قُلُوبِهِمْ إِلَّآ أَن تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ","Onların ürəkləri parça-parça olana qədər tikdiyi bina qəlblərində bir şübhə olaraq qalacaqdır. Allah Biləndir, Müdrikdir.",{"number":85,"arabic":1028,"translation":1029},"۞ إِنَّ ٱللَّهَ ٱشْتَرَىٰ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَأَمْوَٰلَهُم بِأَنَّ لَهُمُ ٱلْجَنَّةَ ۚ يُقَٰتِلُونَ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ ۖ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّۭا فِى ٱلتَّوْرَىٰةِ وَٱلْإِنجِيلِ وَٱلْقُرْءَانِ ۚ وَمَنْ أَوْفَىٰ بِعَهْدِهِۦ مِنَ ٱللَّهِ ۚ فَٱسْتَبْشِرُوا۟ بِبَيْعِكُمُ ٱلَّذِى بَايَعْتُم بِهِۦ ۚ وَذَٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ","Doğrudan da, Allah möminlərdən, Cənnət müqabilində onların canlarını və mallarını satın almışdır. Çünki onlar Allah yolunda vuruşub öldürür və öldürülürlər. Bu, Allahın Tövratda, İncildə və Quranda Öz öhdəsinə götürdüyü bir vəddir. Allahdan daha yaxşı əhdini yerinə yetirən kimdir? Elə isə sövdələşdiyiniz alış-verişə görə sevinin. Məhz bu, böyük uğurdur.",{"number":146,"arabic":1031,"translation":1032},"ٱلتَّٰٓئِبُونَ ٱلْعَٰبِدُونَ ٱلْحَٰمِدُونَ ٱلسَّٰٓئِحُونَ ٱلرَّٰكِعُونَ ٱلسَّٰجِدُونَ ٱلْءَامِرُونَ بِٱلْمَعْرُوفِ وَٱلنَّاهُونَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَٱلْحَٰفِظُونَ لِحُدُودِ ٱللَّهِ ۗ وَبَشِّرِ ٱلْمُؤْمِنِينَ","Tövbə edən, ibadət edən, həmd edən, oruc tutan, rüku və səcdə edən, yaxşı işlər görməyi buyurub pis əməlləri qadağan edən və Allahın qoyduğu hüdudlarını qoruyan o möminləri müjdələ.",{"number":683,"arabic":1034,"translation":1035},"مَا كَانَ لِلنَّبِىِّ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَن يَسْتَغْفِرُوا۟ لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوٓا۟ أُو۟لِى قُرْبَىٰ مِنۢ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَٰبُ ٱلْجَحِيمِ","Müşriklərin Cəhənnəm sakinləri olduqları onlara bəlli olduqdan sonra, qohum olsalar belə, Peyğəmbərə və möminlərə onlar üçün bağışlanma diləmək yaraşmaz.",{"number":689,"arabic":1037,"translation":1038},"وَمَا كَانَ ٱسْتِغْفَارُ إِبْرَٰهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَن مَّوْعِدَةٍۢ وَعَدَهَآ إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُۥٓ أَنَّهُۥ عَدُوٌّۭ لِّلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ ۚ إِنَّ إِبْرَٰهِيمَ لَأَوَّٰهٌ حَلِيمٌۭ","İbrahimin öz atası üçün bağışlanma diləməsi isə sadəcə ona verdiyi vədə görə idi. Atasının Allaha düşmən olduğu ona bəlli olduqdan sonra isə ondan uzaqlaşdı. Həqiqətən, İbrahim Allaha çox yalvaran həlim bir kimsə idi.",{"number":1040,"arabic":1041,"translation":1042},115,"وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْمًۢا بَعْدَ إِذْ هَدَىٰهُمْ حَتَّىٰ يُبَيِّنَ لَهُم مَّا يَتَّقُونَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ","Allah bir qövmü doğru yola yönəltdikdən sonra uzaqlaşmaları zəruri olan şeylərdən onları xəbərdar etməyincə onları həmin yoldan azdırmaz. Həqiqətən, Allah hər şeyi bilir.",{"number":1044,"arabic":1045,"translation":1046},116,"إِنَّ ٱللَّهَ لَهُۥ مُلْكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ يُحْىِۦ وَيُمِيتُ ۚ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِن وَلِىٍّۢ وَلَا نَصِيرٍۢ","Həqiqətən, göylərin və yerin mülkü Allaha məxsusdur. O həm dirildir, həm də öldürür. Sizin Allahdan başqa nə bir himayədarınız, nə də bir köməkçiniz vardır.",{"number":1048,"arabic":1049,"translation":1050},117,"لَّقَد تَّابَ ٱللَّهُ عَلَى ٱلنَّبِىِّ وَٱلْمُهَٰجِرِينَ وَٱلْأَنصَارِ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُ فِى سَاعَةِ ٱلْعُسْرَةِ مِنۢ بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍۢ مِّنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ ۚ إِنَّهُۥ بِهِمْ رَءُوفٌۭ رَّحِيمٌۭ","Allah, müsəlmanlardan bəzilərinin qəlbi cihaddan yayınmaq üzrə olduqdan sonra, Peyğəmbərin də, çətin vaxtda onun ardınca gedən mühacirlərin və ənsarların da əvvəlcə tövbəsini qəbul etdi, sonra da onları bağışladı. Çünki Allah onlara qarşı Şəfqətlidir, Rəhmlidir.",{"number":160,"arabic":1052,"translation":1053},"وَعَلَى ٱلثَّلَٰثَةِ ٱلَّذِينَ خُلِّفُوا۟ حَتَّىٰٓ إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ ٱلْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنفُسُهُمْ وَظَنُّوٓا۟ أَن لَّا مَلْجَأَ مِنَ ٱللَّهِ إِلَّآ إِلَيْهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوٓا۟ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ","Geri qalmış üç nəfəri də bağışladı. Hətta yer üzü öz genişliyinə baxmayaraq onlara dar gəlmiş, ürəkləri kədərdən sıxılmış və yəqin bilmişdilər ki, Allahdan (Onun əzabından), ancaq Onun Özünə sığınmaqdan başqa çarələri yoxdur. Sonra Allah peşman olsunlar deyə onların tövbəsini qəbul etdi. Həqiqətən, Allah tövbələri qəbul Edəndir, Rəhmlidir.",{"number":1055,"arabic":1056,"translation":1057},119,"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَكُونُوا۟ مَعَ ٱلصَّٰدِقِينَ","Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun və düz danışanlarla birlikdə olun.",{"number":40,"arabic":1059,"translation":1060},"مَا كَانَ لِأَهْلِ ٱلْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُم مِّنَ ٱلْأَعْرَابِ أَن يَتَخَلَّفُوا۟ عَن رَّسُولِ ٱللَّهِ وَلَا يَرْغَبُوا۟ بِأَنفُسِهِمْ عَن نَّفْسِهِۦ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ لَا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌۭ وَلَا نَصَبٌۭ وَلَا مَخْمَصَةٌۭ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلَا يَطَـُٔونَ مَوْطِئًۭا يَغِيظُ ٱلْكُفَّارَ وَلَا يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّۢ نَّيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُم بِهِۦ عَمَلٌۭ صَٰلِحٌ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ ٱلْمُحْسِنِينَ","Mədinə əhalisinə və onların ətrafındakı bədəvilərə döyüşdə Allahın Elçisindən geri qalmaq, onun canından öncə öz canlarının hayına qalmaq yaraşmaz. Çünki Allah yolunda onlara üz verən elə bir susuzluq, yorğunluq və aclıq, kafirləri qəzəbləndirən elə bir atılmış addım, düşmən üzərində qazanılan elə bir uğur yoxdur ki, bunların müqabilində onlara yaxşı bir əməl yazılmasın. Həqiqətən, Allah yaxşı iş görənlərin mükafatını puç etməz.",{"number":1062,"arabic":1063,"translation":1064},121,"وَلَا يُنفِقُونَ نَفَقَةًۭ صَغِيرَةًۭ وَلَا كَبِيرَةًۭ وَلَا يَقْطَعُونَ وَادِيًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ لِيَجْزِيَهُمُ ٱللَّهُ أَحْسَنَ مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ","Allah onları, etdikləri əməllərin ən gözəli ilə mükafatlandırsın deyə xərclədikləri elə bir kiçik və ya böyük məsrəf, keçdikləri elə bir vadi yoxdur ki, buna görə onlara savab yazılmasın.",{"number":1066,"arabic":1067,"translation":1068},122,"۞ وَمَا كَانَ ٱلْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُوا۟ كَآفَّةًۭ ۚ فَلَوْلَا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍۢ مِّنْهُمْ طَآئِفَةٌۭ لِّيَتَفَقَّهُوا۟ فِى ٱلدِّينِ وَلِيُنذِرُوا۟ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوٓا۟ إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ","Möminlərin hamısı eyni vaxtda döyüşə çıxmamalıdır. Hər qəbilədən bir dəstə qalmalıdır ki, dini dərindən öyrənsinlər və öz camaatı döyüşdən geri qayıtdıqları zaman onları xəbərdar etsinlər. Bəlkə, onlar pis işlərdən çəkinələr.",{"number":79,"arabic":1070,"translation":1071},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ قَٰتِلُوا۟ ٱلَّذِينَ يَلُونَكُم مِّنَ ٱلْكُفَّارِ وَلْيَجِدُوا۟ فِيكُمْ غِلْظَةًۭ ۚ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلْمُتَّقِينَ","Ey iman gətirənlər! Yaxınlığınızdakı kafirlərlə vuruşun. Qoy onlar sizdə sərtlik görsünlər. Bilin ki, Allah müttəqilərlədir.",{"number":1073,"arabic":1074,"translation":1075},124,"وَإِذَا مَآ أُنزِلَتْ سُورَةٌۭ فَمِنْهُم مَّن يَقُولُ أَيُّكُمْ زَادَتْهُ هَٰذِهِۦٓ إِيمَٰنًۭا ۚ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ فَزَادَتْهُمْ إِيمَٰنًۭا وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ","Bir surə nazil edildiyi zaman onlardan istehza ilə: “Bu, hansınızın imanını artırdı?”– deyənlər də var. İman gətirənlərə gəldikdə isə, o surə onların imanını artırır və onlar bir-birlərini müjdələyirlər.",{"number":1077,"arabic":1078,"translation":1079},125,"وَأَمَّا ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌۭ فَزَادَتْهُمْ رِجْسًا إِلَىٰ رِجْسِهِمْ وَمَاتُوا۟ وَهُمْ كَٰفِرُونَ","Qəlbində xəstəlik olanlara gəlincə, o surə onların murdarlığı üstünə bir murdarlıq da artırır və onlar kafir qalaraq ölürlər.",{"number":1081,"arabic":1082,"translation":1083},126,"أَوَلَا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِى كُلِّ عَامٍۢ مَّرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ لَا يَتُوبُونَ وَلَا هُمْ يَذَّكَّرُونَ","Onlar ildə bir və ya iki dəfə fəlakətə uğradıqlarını görmürlərmi? Yenə də tövbə etmir, ibrət almırlar.",{"number":1085,"arabic":1086,"translation":1087},127,"وَإِذَا مَآ أُنزِلَتْ سُورَةٌۭ نَّظَرَ بَعْضُهُمْ إِلَىٰ بَعْضٍ هَلْ يَرَىٰكُم مِّنْ أَحَدٍۢ ثُمَّ ٱنصَرَفُوا۟ ۚ صَرَفَ ٱللَّهُ قُلُوبَهُم بِأَنَّهُمْ قَوْمٌۭ لَّا يَفْقَهُونَ","Bir surə nazil edildiyi zaman onlar: “Sizi kimsə görürmü?”– deyə bir-birlərinə baxır, sonra da üz çevirib gedirlər. Anlamayan adamlar olduqlarına görə Allah onların qəlbini imandan məhrum etmişdir.",{"number":113,"arabic":1089,"translation":1090},"لَقَدْ جَآءَكُمْ رَسُولٌۭ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِٱلْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌۭ رَّحِيمٌۭ","Sizə özünüzdən elə bir Elçi gəldi ki, sizin əziyyətə düşməyiniz ona ağır gəlir. O sizə qarşı qayğıkeş, möminlərə şəfqətli, rəhmlidir.",{"number":67,"arabic":1092,"translation":1093},"فَإِن تَوَلَّوْا۟ فَقُلْ حَسْبِىَ ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ۖ وَهُوَ رَبُّ ٱلْعَرْشِ ٱلْعَظِيمِ","Əgər onlar üz döndərsələr, de: “Mənə Allah yetər. Ondan başqa ibadətə layiq olan məbud yoxdur. Mən Ona təvəkkül etdim. O, böyük Ərşin Rəbbidir!”",[1095,1096,1097,1098,1099,1100,1101,1102,1103,1104,1105,1106,1107,1108,1109,1110,1111,1112,1113,1114,1115,1116,1117,1118,1119,1120,1121,1122,1123,1124,1125,1126,1127,1128,1129,1130,1131,1132,1133,1134,1135,1136,1137,1138,1139,1140,1141,1142,1143,1144,1145,1146,1147,1148,1149,1150,1151,1152,1153,1154,1155,1156,1157,1158,1159,1160,1161,1162,1163,1164,1165,1166,1167,1168,1169,1170,1171,1172,1173,1174,1175,1176,1177,1178,1179,1180,1181,1182,1183,1184,1185,1186,1187,1188,1189,1190,1191,1192,1193,1194,1195,1196,1197,1198,1199,1200,1201,1202,1203,1204,1205,1206,1207,1208],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":1210,"sura":62,"blocks":1211},"saadi-az",[1212,1214,1216,1218,1220,1222,1224,1226,1228,1230,1232,1234,1236,1238,1240,1242,1244,1246,1248,1250,1252,1254,1256,1258,1260,1262,1264,1266,1268,1270,1272,1274,1276,1278,1280,1282,1284,1286,1288,1290,1292,1294,1296,1298,1300,1302,1304,1306,1308,1310,1312,1314,1316,1318,1320,1322,1324,1326,1328,1330,1332,1334,1336,1338,1340,1342,1344,1346,1348,1350,1352,1354,1356,1358,1360,1362,1364,1366,1368,1370,1372,1374,1376,1378,1380,1382,1384,1386,1388,1390,1392,1394,1396,1398,1400,1402,1404,1406,1408,1410,1412,1414,1416,1418,1420,1422,1424,1426,1428,1430,1432,1434,1436,1438,1440,1442,1444],{"from":5,"to":13,"text":1213},"Allah və Onun Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bütün müşriklərə və kafirlərə imkan verdilər ki, dörd ay ərzində yer üzündə, müsəlmanlar tərəfindən basqınlardan ehtiyat etməyərək sərbəst gəzib dolaşsınlar. Onlara xəbər verilmişdi ki, bu aylar sona çatdıqdan sonra müsəlmanlar onların qarşısında heç bir öhdəlik daşımayacaqlar. Bu hökm, müsəlmanlarla dörd ay müddətinə və ya ondan az və yaxud da vaxt çərçivəsi ilə müəyyən edilməmiş sülh müqaviləsi bağlamış bütün kafirlərə aid idi. Dörd ay müddətindən artıq bağlanılmış müqavilələrə gəldikdə isə, kafirlər birinci olaraq öz öhdəliklərini pozmasaydılar və müsəlmanları xaincəsinə satmasaydılar, müsəlmanlar onlara riayət etməli idilər.\n\nSonra Fövqəluca[2] Allah müsəlmanlarla sülh müqaviləsi bağlayan kafirlərə bildirir ki, onlar özlərini möminlərdən təhlükəsizlikdə hiss etsələr də, Onun verəcəyi cəzadan qaça bilməyəcəklər. Əgər onlar yalançı ilahlara ibadət etməkdə davam edərlərsə, onda O, onları mütləq rüsvay edəcəkdir. Belə vəhylər, Allahın təhdidinə heç bir əhəmiyyət verməyən inadkar kafirlərdən başqa, bütün digər dinlərə etiqad edənlərdə İslamı qəbul etməyə həvəs oyadırdı.",{"from":21,"to":21,"text":1215},"Allah möminlərə vəd etmişdi ki, Öz dininə qələbə bəxş etsin, Öz adını şərəfləndirsin və Allahla düşmənçiliyə başlamış və Muhəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və möminləri Məkkədən və Məscidülharamdan – onların hakimiyyətinin yayıldığı torpaqdan qovmuş müşrikləri hər hansı yardımdan məhrum etsin. Sonradan Allah Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və iman gətirənlərə kömək etdi. Məkkə azad edildi, müşriklər isə alçaldıldı, mömin müsəlmanlar bu müqəddəs yeri idarə etməyə başladılar. Qurban bayramı gəldikdə, bu gün həm də böyük həcc günü adlanır, Ərəb yarımadasının hər yerindən müsəlmanlar və kafirlər də Məkkədə yığıldıqda, müəzzinə əmr edildi ki, Allahın və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) müşriklərdən üz döndərdiklərini hamıya car çəkib bəyan etsin. Allah artıq bundan sonra müşriklər qarşısında heç bir öhdəlik daşımır və müsəlmanlara icazə verildi ki, harada olmasından asılı olmayaraq onları öldürsünlər. Onlara deyildi: “Bu ildən sonra sizə Məscidülharama yaxınlaşmaq qadağan edilmişdir!” O vaxt Mədinəyə hicrətin doqquzuncu ili idi. Həmin ildə həcc ziyarətinə Əbu Bəkr Sıddıq rəhbərlik edirdi, Qurban bayramı günü isə Allahın və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) müşriklərdən əl çəkməsini ucadan bəyan edən Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əmisi oğlu – Əli ibn Əbu Talib olmuşdu[3].\n\nSonra Fövqəluca Allah müşrikləri tövbə etməyə dəvət edir və onları bütpərəstliyə və müşrikliyə bağlılıqdan çəkindirir. Onlara deyilirdi ki, əgər onlar tövbə etsələr bu onların öz xeyirlərinə olcaqdır, amma bundan üz döndərsələr, onda Allahın cəzasından qaça bilməyəcəklər, çünki onlar Onun hakimiyyəti altındadırlar və O, öz mömin bəndələrinin əli ilə onları cəzalandırmağa qadirdir. Onda qoy kafirlər həm bu dünyada və həm də öldükdən sonra dəhşətli və əzablı cəzadan xəbərdar olsunlar. Dünya həyatında onları ölüm, əsir düşmək və ya sürgün olunmaq, Axirət həyatında isə Cəhənnəm və çox pis sığınacaq gözləyir.",{"from":28,"to":28,"text":1217},"Müşriklərin qarşısında bütün müqavilə öhdəliklərindən imtina etmək onların hamısına aiddir. İstisna olanlar müsəlmanlarla sülh müqaviləsi bağlayıb, öz öhdəliklərini qüsursuz yerinə yetirənlərdir ki, onlar müsəlmanları müqaviləni pozmağa məcbur etmir, onu özləri də birtərəfli pozmurlar və müsəlmanların əleyhinə vuruşanlara da kömək etmirlər. Müsəlmanlara əmr olunmuşdu ki, belə müşriklərlə müqavilənin (davamlılığından asılı olmayaraq) şərtləşdirilmiş müddəti qurtarana qədər ona riayət edilsin, çünki İslam müttəfiqlərə xəyanət etməyə yol vermir, əksinə, öhdəlikləri yerinə yetirməyi tələb edir. Həqiqətən, Allah verilən tapşırıqları icra edən, müşriklikdən, xəyanətdən və başqa günahlardan çəkinən təqvalı möminləri sevir.",{"from":35,"to":35,"text":1219},"Allah müsəlmanlarla dörd haram ayları üçün sülh müqaviləsi bağlamış müşriklərlə döyüşməyi qadağan etmişdi. Bu aylar ərzində onlara yer üzündə maneəsiz gəzib dolaşmağa icazə verilmişdi. Lakin həmin müddət keçdikdən sonra, onlar toxunulmamazlıqdan məhrum edilirlər və müsəlmanlara onlarla istənilən yerdə və istənilən vaxtda döyüşməyə və həmçinin onları əsir götürməyə ixtiyar verilir. Bundan başqa, müsəlmanlar onları mühasirəyə almalı və onlara özlərini, Allahın Özünə ibadət edilməsi üçün yaratdığı yer üzündə sərbəst hiss etməyə imkan verməməlidirlər. Müşriklər onun üzərində yaşamağa layiq deyillər və bu torpağın hətta bir qarışına belə haqları yoxdur, çünki yer bütünlüklə Ona məxsusdur, onlar isə Onun düşmənləridir. Onlar öz Rəbbinə və Onun elçilərinə (onlara Allahın salamı olsun) zidd çıxırlar və həm də Yer üzündə Onun dinini sarsıtmağa ümid bəsləyərək vuruşurlar. Lakin Allah buna yol verməyəcək və Öz dininin nurunu, bu kafirlərin nifrətini doğursa da, hər tərəfə yayacaqdır.\n\nSonra Fövqəluca Allah möminlərə müxtəlif əraziləri tutmaq və Onun yolu uğrunda bütün vasitələrdən istifadə edərək mətanətlə döyüşmək hökmü vermişdir. Müsəlmanlar bu təşəbbüsü, müşriklər saxta ilahlara ibadətdən əl çəkib tövbə edənədək, davam etdirməlidirlər. Əgər onlar tövbə etsələr, layiqincə namaz qılsalar və haqqı olanlara zəkat versələr, onda müsəlmanların onları tutub saxlamaq haqqı yoxdur. İslamı yeni qəbul edənlər bütün digər müsəlmanların malik olduqları kimi, haqq sahibi olurlar və digər müsəlmanlara həvalə edilən vəzifələr onlara da həvalə edilir. Həqiqətən, Bağışlayan və Rəhmli Allah tövbə edənlərə müşrikliyi və bütün digər günahları bağışlayır. O, əvvəlcə qullarını tövbə etməyə ruhlandırdıqda, onlara rəhm edir, sonra isə tövbəni onlardan qəbul edir.\n\nBu vəhy ona dəlalət edir ki, əgər insanlar namaz qılmaqdan və ya zəkat verməkdən boyun qaçırırlarsa, onda onlarla bu ayinləri icra edənə qədər mübarizə aparılmalıdır. Əbu Bəkr Sıddıq öz vaxtında məhz bu ayəyə istinad etmişdi.",{"from":42,"to":42,"text":1221},"Əvvəlki ayədə belə deyilmişdi: “Haram aylar (onlara möhlət verilmiş zülhiccə, məhərrəm, səfər və rəbiüləvvəl ayları) çıxınca müşrikləri harada görsəniz, öldürün, yaxalayıb əsir alın, həbs (mühasirə) edin və bütün yollarını – keçidlərini tutun...” (Tövbə, 9\u002F5). Bu vəhy ümumi səciyyə daşıyırdı və bütün müşriklərə aid idi. Lakin Fövqəluca Allah xəbər verir ki, əgər şərait müsəlmanlardan tələb edirsə ki, onlardan kimisə özlərinə yaxınlaşdırsınlar, onda belə etməyə icazə verilir. Bundan əlavə, onlar bunu etməyə borcludurlar. Buna görə də, hər hansı bir müşrik müsəlmanlardan ona sığınacaq verilməsini və ya onu bəladan qurtarmağı xahiş edərsə, onda onlar ona zəruri yardım göstərməlidirlər ki, o, Allahın Quranını eşidə bilsin və həqiqi İslamla tanış ola bilsin. Əgər bu adam sonradan Allahin dininə gəlsə, bu çox gözəl olardı. Əgər belə olmazsa, onda müsəlmanlar onu təhlükəsiz bir yerə yola salmalıdırlar.\n\nAyənin bu hökmü onunla izah olunur ki, kafirlər cahil insanlardır və onların arasında elələri də var ki, öz xəbərsizliyi üzündən küfrə etiqad edirlər, amma əgər onlar gerçək biliklər əldə etsələr, İslama gələrlər. Bax elə buna görə Allah Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və ondan (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) nümunə götürən bütün müsəlmanlara buyurur ki, müşriklərə sığınacaq versinlər ki, onlar Onun Kəlamını eşidə bilsinlər.\n\nBu vəhy – Müqəddəs Quranı Allahın Sözü hesab edən Sünnə və camaat əhlinin baxışlarının xeyrinə aydın bir dəlildir. Quran yaradılmamışdır, çünki Fövqəluca Allah onu Özü söyləmiş və onu, Özünün digər keyfiyyətlərini səciyyələndirdiyi kimi, Öz nitqi adlandırmışdır. Bu ayə, Müqəddəs Quranın məxluq olduğunu iddia edən mütəzililərə və bütün digərlərinə qarşı dəlildir. Şübhəsiz ki, belə nəzər nöqtələrinin yanlışlığı çoxsaylı sübutlarla təsdiq olunur, lakin bu şərh onların daha təfsilatlı müzakirəsi üçün münasib yer deyil.",{"from":11,"to":11,"text":1223},"Ayədə Fövqəluca Allah Onun və Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) müşriklərlə bağlanan bütün saziş və müqavilələrdən üz döndərdiklərinin səbəbini izah edir. Məgər müşriklərin Allahla və Onun Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ilə müqaviləsi ola bilərmi? Məgər onlar öz vəzifələrini yerinə yetirir və haqq dinə etiqad edirlərmi? Məgər onlar Allahın Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və möminlərə əziyyət verməkdən əl çəkiblərmi? Məgər onlar artıq yalanı müdafiə edərək haqqa qarşı vuruşmurlarmı? Məgər onlar yer üzündə fitnə-fəsad yaymırlarmı? Əgər bu belədirsə, onda onlar Allahın onlardan üz döndərməsinə və onların nə Allahla, nə də Onun Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ilə heç bir müqaviləsi olmamasına layiqdirlər. Təkcə Məscidülharamın yanında, müqəddəs torpaqda bağlanmış müqavilələr qüvvədə qalır. Nəqədər ki, müşriklər həmin müqavilələrə riayət edirlər, müsəlmanlar da öz vəzifələrini onların qarşısında yerinə yetirməlidirlər, axı Allah təqvalı qullarını sevir.",{"from":55,"to":55,"text":1225},"Ey müsəlmanlar! Allahın müşriklərlə hansı müqaviləsi ola bilər? Əgər onlar sizin öhdənizdən gəlmək üçün kifayət qədər güc toplasalar, sizə aman verməzlər və öz qohumluq əlaqələri və müqavilə öhdəliklərini yaddan çıxararlar. Onlar Allahın qəzəblənməsindən ehtiyat etməyərək sizinlə xoşluqla davranmaz və sizi dəhşətli işgəncələrə məruz qoyarlar. Əgər onlar sizə üstün gəlsələr hökmən belə edərlər. Buna görə, siz onların sizdən ehtiyat etdikləri üçün sizə göstərdikləri gülərüzlülüyünə aldanmayın. Onlar ancaq zahirdə özlərini elə göstərirlər ki, guya sizə tərəf meyl edirlər və siz səmimi yanaşırlar, amma əslində, onlar sizə amansız nifrət bəsləyən qatı düşmənlərinizdir. Onların əksəriyyəti dindarlıqdan və igidlikdən məhrum olan günahkarlardır.",{"from":62,"to":75,"text":1227},"Onlar cüzi dünya zövqünə üstünlük verərək, Allaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), Allahın ayələrinə təslim olub iman gətirməkdən boyun qaçırdılar. Onlar düz yoldan çıxmış və başqalarını da ondan çıxartmağa başlamışlar. Onlar möminlərə qarşı heç bir qohumluq və müqavilə öhdəliklərinə riayət etmirlər, çünki haqq dinə və ona etiqad edənlərə nifrət bəsləyirlər.\n\nEy müsəlmanlar! Məhz iman onların sizə nifrət bəsləməsinə və sizinlə qatı düşmənçilik etməyə səbəb olan yeganə meyardır Buna görə, dininizi qoruyun və ona kömək edin. İslama zidd olanların hamısıyla düşmənçilik edin və ona kömək göstərənlərlə dostluq edin; qoy qərarlarınız bu dinin qanunlarına istinad etsin. Öz istəklərinizə uyaraq və yamanlıq törətməyi əmr edən qəlbinizin çağırışına əsaslanaraq özünüzə dost seçməyin. Yox, əgər müşriklər tövbə etsələr, namaz qılıb zəkat versələr, onda onlar sizin din qardaşlarınız olarlar və belə olduqda, onlar müşrik qaldıqca aranızda olan düşmənçiliyi unutmalısınız. Təkcə bu halda siz Allahın səmimi qulları ola bilərsiniz.\n\nRəbb Öz əzəmətli hökmlərini və onlardakı böyük hikməti bu qayda ilə izah edir. Lakin bunu təkcə ağıllı insanlar anlayırlar. Bu vəhylər məhz onlara yönəldilmişdir və onların sayəsində başqa adamlar da möcüzələr və hökmlər, İslam dini və şəriət qanunlarından xəbər tuturlar. Ey Rəbb! Öz mərhəmətin və səxavətinlə bizi elm sahibi olanlardan və onu həyata tətbiq edənlərdən biri et! Ey aləmlərin Rəbbi, bizə bu nemətini bəxş et!",{"from":81,"to":81,"text":1229},"Fövqəluca Allah müsəlmanlar qarşısında öz öhdəliklərini layiqincə yerinə yetirən müşriklərlə müqaviləyə riayət etmək hökmündən sonra, möminlərə onların arasından öz öhdəliklərini pozanlarla, müsəlmanlarla slüh sazişini ləğv edənlərlə, müsəlmanlara qarşı vuruşanlara kömək edənlərlə və İslam dinini məsxərəyə qoyanlarla döyüşməyi əmr edir. Bu ayədə dinin təhqir edilməsi dedikdə, İslama və ya Müqəddəs Qurana qarşı yönəldilmiş hər hansı sözlər, əməllər nəzərdə tutulur. Fövqəluca Allah müsəlmanlara əmr edir ki, Onun dinini söyən və şeytan əqidəsini müdafiə edən küfr başçıları ilə döyüşsünlər. O, kafirliyə başçılıq edənləri xüsusilə vurğulayır, çünki onların cinayəti ən ağırdır; axı bütün qalan kafirlər məhz onların ardıyca gedirlər.\n\nBuradan belə nəticə çıxarmaq olar ki, dini təhqir edən və onu təkzib etməyə cəhd göstərən hər kəs küfrün başçılarına aiddir. Belə adamlar nə and, nə də öhdəlik qəbul etmirlər, çünki onları yerinə yetirməyə hazırlaşmırlar da. Əksinə, onlar həmişə xaincəsinə hərəkət edir və vədlərinə dönük çıxırlar. Müsəlmanlar onlara qarşı döyüşsələr, ola bilsin ki, onlar İslamı təhqir etməkdən əl çəkərlər və ona daxi olarlar.",{"from":87,"to":87,"text":1231},"Fövqəluca Allah möminləri mübarizəyə ruhlandıraraq, düşmənlərinin, müsəlmanları onlara qarşı vuruşmaya məcbur edən bir sıra əməllərini sadalayır. Məgər müsəlmanlar öz andlarını pozanlara və Allahın Elçisini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), ona hörmət etməyə, ehtiram göstərməyə və ad-sanını qaldırmağa borclu olduqları halda, onu (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) doğma torpağından qovmaq üçün əlindən gələni edənlərə qarşı döyüşməyəcəklərmi? Məgər onlar birinci olaraq öz müqavilə öhdəliklərini pozmuş möminlərin düşmənlərinə kömək etməyə girişmiş kəslərə qarşı döyüşməyəcəklərmi?\n\nBurada söhbət ondan gedir ki, qureyşlilər, müsəlmanlarla sülh müqaviləsi imzaladıqdan sonra, Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) müttəfiqi olan xuzaitlərə qarşı müharibədə öz müttəfiqləri olan Bəni Bəkr qəbiləsinə kömək edirdilər. Qureyşlilər hətta onların tərəfində döyüşürdülər. Bu barədə Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) həyatına həsr olunmuş kitablarda ətraflı məlumat verilir.\n\nEy müsəlmanlar! Doğrudanmı siz müşriklərdən ehtiyat etdiyinizə görə onlara qarşı döyüşmək istəmirsiniz? Əgər siz iman gətirmişsinizsə, onda siz ancaq Allahdan qorxmalısınız. O, sizə müşriklərlə mübarizə aparmağı əmr etmiş və bu hökmün vacibliyini xüsusilə vurğulamışdır. Əgər siz doğrudan da iman gətirmişsinizsə, onda siz müşriklərdən qorxmayın, Rəbbin hökmünə tabe olun və Ona təvəkkül edin.\n\nAllah müşriklərlə döyüşmək hökmü verdikdən sonra cihadın faydası haqqında xəbər verir ki, möminləri bir daha müşriklərin əleyhinə vuruşmağa ruhlandırsın. Fövqəluca Allah buyurur:",{"from":94,"to":101,"text":1233},"Ey müsəlmanlar! Əgər siz müşriklərlə döyüşə girsəniz, onda Qüdrətli Allah onları cəzalandırar və onlar sizin əlinizlə həlak edilərlər. Bununla yanaşı O, müşrikləri rüsvay edər və sizə onların üzərində qələbə bağışlayar. Onlar – rüsvayçılığa və namussuzluğa məhkum edilmiş düşmənlərdir və buna görə Allah sizə hökmən yardım göstərəcəkdir.\n\nBu müjdə və vəd artıq gerçəkləşdirilmişdir. Bundan başqa, müşriklərlə aparılan döyüşlər möminlərin qəlbinə şəfa verir və onların qəzəbini soyudur. Möminlər həmişə Allaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) qarşı döyüşənlərə və Onun nurunu söndürməyə cəhd edənlərə qəzəblənirlər. Buna görə onlarla döyüş və onların üzərində qələbə iman sahiblərini narahatçılıqdan və qəm-qüssədən xilas edir və həmçinin onların ürəklərindəki qəzəbi soyudur.\n\nBütün bu deyilənlər Allahın möminlərə olan məhəbbəti və qayğısının dəlilləridir. Məhz buna görə O, müsəlmanların ürəklərinin müalicəsini və onların qəzəbdən xilas olmasını bəzi dini hökmlərin məqsədlərindən biri etmişdir. Lakin, Əgər Allah İslama qarşı vuruşanlardan kimi isə bağışlamaq istəyərsə, onda O, ona bu dinə qatılmağa kömək edir, onun ürəyində bu dinə qarşı məhəbbət və kafirliyə, günahkarlığa və itaətsizliyə qarşı nifrət oyadır.\n\nOnun gözəl adları arasında – Bilən və Müdrik adları. Allah hər şeyi öz yerinə qoyur və bilir ki, kim doğru yolla getməyə layiqdir, kimsə buna layiq deyil və buna görə O, birinciləri doğru yola yönəldir, sonuncuları isə azğınlıq və zalımlıq zülmətində dolaşmağa buraxır.",{"from":108,"to":108,"text":1235},"Ey möminlər! Sizə müqəddəs müharibə aparmaq hökmü verilmişdir. Doğrudanmı siz belə güman edirdiniz ki, əsil möminləri yalançılardan ayırd etmək üçün sizi heç vaxt sınaqdan keçirməyəcəklər? Bu sınağın nəticələrinə görə bəzi insanlar mükafata layiq görüləcək, digərləri isə cəzalandırılmaya layiq olacaqlar, Fövqəluca Allah isə Onun adını şərəfləndirmək xatirinə döyüşənləri, dostlarını kafirlər arasından seçməyənləri və Onu və Onun Elçisini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və möminləri səmimiyyətlə sevənləri tanıyır.\n\nCihad aparılması hökmünün ən böyük hikməti də elə bundadır və bunun sayəsində ancaq Allahın dininə meyl edən sədaqətli iman sahibləri, özləri özlərini mömin adlandıran, lakin əslində dostlarını və köməkçilərini Allahdan, Onun Elçisindən (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və möminlərdən başqaları arasından seçən yalançılardan fərqlənirlər. Fövqəluca Allaha insanların etdikləri hər şey yaxşı məlumdur. O, onları sınaqdan keçirir ki, hər bir insana fitrətdən verilmiş əsil keyfiyyətləri üzə çıxsın və onlar əməllərinə görə: yaxşılığa yaxşılıqla və pisliyə pisliklə əvəz ala bilsinlər.",{"from":115,"to":115,"text":1237},"Müşriklər məscidlərdə ibadət etməyə və namaz qılmağa və habelə digər ibadət ayinləri icra etməyə layiq deyillər. Onlar kafir olduqlarını açıq etiraf edirlər və bunu onların əməlləri də sübut edir. Onlar bunu qəlblərinin dərinliyində dərk edirlər, çoxları isə öz imansızlığı və azğınlığından yaxşı xəbərdardırlar. Əgər onlar istənilən saleh əməli qəbul etmək üçün vacib şərt olan imandan məhrumdurlarsa, onda onlar necə özlərini Allahın məscidlərinə layiq saya bilərlər? Onlar təməl əsaslardan məhrumdurlar və buna görə onların bütün cəhdləri əbəsdir və faydasızdır.",{"from":121,"to":121,"text":1239},"Fövqəluca Allah bildirir ki, məscidə gəlməyə təkcə möminlər layiqdirlər, çünki onlar Allaha və Qiyamət gününə iman gətirmiş, qəlbləri və vücudları ilə fərz və nafilə namazları icra edir, zəkatı haqqı olanlara verir və təkcə Allah qarşısında qorxu hissi keçirir və hər çür haramdan çəkinir və Onun qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirərkən çatışmazlıqlara yol vermir. Onların malik olduğu iman onlara fayda verə bilər. Onlar xeyirxah işlər görürlər ki, bunların ən mühümü namaz və zəkatdır, Fövqəluca Allahdan qorxarlar. Bütün bu keyfiyyətlət böyük uğurun rəhnidir. Belə insanlar doğrudan da Allahın məscidlərini canlandırmağa qadirdirlər və məscid əhli adlandırılmağa layiqdirlər. Ola da bilsin ki, onlar doğru yolla getsinlər. Qeyd etmək lazımdır ki, Quranda “asa” sözü (“ola bilsin”) təkcə mütləq baş verəcək hadisələrin xatırlanması zamanı istifadə edilir.\n\nAllahın qarşısında qorxu hissi keçirməyərək, Ona və Qiyamət gününə iman gətirməyənlərə gəldikdə isə, onlar məscidləri canlandırmağa qabil deyillər və hətta özlərini məscid əhli[7] hesab etsələr də, əslində onlar belə adlandırıla bilməzlər.",{"from":128,"to":128,"text":1241},"Bir sıra müsəlmanların və ya bir sıra müsəlmanlarla bir sıra müşriklərin arasında Məscidülharamın inşasının, onda namaz qılıb ibadət etməyin və həmçinin zəvvarların susuzluğunun aradan qaldırılmasının Allaha ibadətdən və Onun yolunda cihadda iştirak etməkdən üstün olması barədə mübahisə düşmüşdü. Bununla əlaqədar Fövqəluca Allah xəbər verir ki, bu əməllər arasında olduqca böyük fərq mövcuddur. Məgər zəvvarlara susuzluq yanğısını söndürməyə kömək göstərənlər və Məscidülharamı abadlaşdıranlar, Allaha və Qiyamət gününə iman gətirən və cihadda iştirak edən möminlərlə müqayisə edilə bilərmi?\n\nZəvvarların susuzluq yanğısının söndürülməsi adı altında onların Zəmzəm mənbəyindən götürülmüş suya qonaq edilməsi nəzərdə tutulur. Bu ifadə həmişə, başqa mətn daxilində xatırlanmırsa, qeyd etdiyimiz mənanı verir.\n\nCihadda iştirak və Allaha iman zəvvarların susuzluq yanğısının söndürülməsi və Məscıdülharamın abadlaşdırılmasından qat-qat üstündür, çünki iman – dinin əsası və sayəsində istənilən yaxşılığın qəbul edildiyi və mənəvi keyfiyyətlərin nəcibləşdirildiyi amildir, müqəddəs müharibə isə - dinin zirvəsi və amilidir ki, onun sayəsində müsəlmanlar öz imanını qoruyur və yayırlar, haqqı müdafiə edir və yalanla mübarizə aparırlar. Məscidülharamın abadlaşdırılmasına və zəvvarların susuzluq yanğısının söndürülməsinə gəldikdə isə, bu əməllər xeyirxah əməllərdir, lakin onlar haqq dindən asılıdır, imanın özünün və cihadda iştirakın gətirdiyi fayda qədər fayda vermir. Buna görə Allah bildirir ki, bu əməllər arasında çox böyük fərq var.\n\nAllah, ayrılmaz xislətləri ədalətsizlik olan zalımları doğru yola yönəltməz. Onlar yaxşılığa layiq deyillər; bundan əlavə, onlar pislikdən başqa heç nəyə layiq deyillər. Bunu xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah açıq-aydın bildirir ki, insanlardan hansıları qalan digərlərindən üstündür:",{"from":135,"to":135,"text":1243},"Bu ayədə Allaha iman gətirmiş, Onun xatirinə hicrət etmiş, qoşunun və döyüşçülərin silah-sursatla təminatına öz vəsaitlərini sərf etməklə nail olmuş və həmçinin cihadda şəxsən iştirak etmiş möminlərdən bəhs edilir. Onlar bütün qalan insanlardan üstündürlər, çünki müqəddəs məqsədə çatmaq və hər cür narahatçılıqlardan xilas olmaq təkcə sadalanan keyfiyyətlərə malik olan möminlərə nəsib olacaqdır.",{"from":141,"to":148,"text":1245},"Allah onları müjdəsi ilə sevindirir ki, bu Onun möminlərə mərhəmətli, rəhmli olmasını, xeyirxah münasibət və məhəbbət bəsləməsinə və qayğı göstəməsinə dəlalət edir. Allah Öz mərhəməti və həm də Özünün lütfkarlığı – Cənnətdə ən böyük və şərəfli savabı haqqında onları müjdələyib sevindirir ki, onlar bunun sayəsində hər hansı şərdən xilas olmağa və böyük nemət əldə etməyə nail olacaqlar. Allah onlardan razı qalacaq və heç vaxt onlara qəzəblənməyəcək. Onlar əbədi olaraq Cənnət bağlarında qalacaqlar və insan qəlbinin istədiyi və baxışların həzz aldığı nə varsa orada toplanacaqdır. Cənnətin gözəlliklərini təsvir etməyə və onların kamilliyini dəyərləndirməyə Fövqəluca Allahdan başqa heç kim qadir deyildir. Onların arasında, cihadda iştirak edənlər üçün hazırlanmış savab olacaqdır. Onlar yüz Cənnət dərəcəsi alacaqlar ki, təkcə ikisinin arasındakı məsafə yerlə göy arasındakı məsfəyə bərabərdir və əgər bütün məxluqlar bu dərəcələrdən ancaq birində yığışsaydılar, onların hər birinə yer çatardı. Onlar Cənnət məkanını heç vaxt tərk etməyəcəklər və özlərinə hər hansı başqa bir şey arzu etməyəcəklər.\n\nAllah qullarını böyük savabla təltif edir, lakin Onun mərhəməti o dərəcədə böyükdür ki, Cənnət nemətlərinin bolluğu heç bir təəccüb doğurmur. Onsuz da Cənnət savablarının əzəmətinə və gözəlliklərinə təəccüblənməyə ehtiyac yoxdur, çünki onlar Allah tərəfindən əta edilir. O isə, “Ol!” deyən kimi, Onun istədiyi şey o saat olur.",{"from":155,"to":155,"text":1247},"Ey möminlər! İman sizdən dininizə etiqad edənlərlə dostluq etməyi və onun qanunlarına riayət etməyənlərlə düşmənçilik etməyi tələb edir. Buna görə əgər atalarınız və qardaşlarınız haqq dindən daha çox kafirliyi sevirlərsə, onları özünüzə dost və köməkçi saymayın. Atalar və qardaşlar ən yaxın qohumlardır, bu isə o deməkdir ki, xatırlanan hökm bütün digər insanlara daha çox aiddir. Əgər sizdən bəziləriniz kafirləri sevərlərsə və onlarla dostluq edərlərsə, onda onlar ədalətsiz zalımlara çevrilərlər, axı onlar Allaha itaətsizlik etməyə cəsarət göstərmişlər və Onun düşmənlərini öz dostları qəbul etmişlər. Dostluq həmişə məhəbbətə və yardıma əsaslanır və əgər insan kafirlərlə dostluq edirsə, belə dostluq onu, Allahdan çox, onlara tabe olmağa, onları Ondan daha möhkəm sevməyə məcbur edir.\n\nSonra Fövqəluca Allah möminlərin kafirlərdən əl çəkməyə məcbur edən səbəb haqqında xəbər verir. Burada söhbət Allaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) olan məhəbbətdən gedir və o, bütün hər şeyə olan məhəbbətdən yüksək olmalıdır. Ondan başqa, bütün hər şeyə bəslənən məhəbbət Allaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bəslənən məhəbbətdən asılı olmalıdır. Buna görə, sonra Fövqəluca Allah belə buyurur:",{"from":162,"to":162,"text":1249},"Əgər atalarınız və analarınız, oğullarınız və qızlarınız, qardaşlarınız və bacılarınız, zövcələriniz və qalan qohumlarınız, böyük zəhmət hesabına qazandığınız var-dövlətiniz, kasadlaşacağından və iflasa uğrayacağından qorxduğunuz ticarətiniz, təm-təraqlı və öz arzunuzla bəzədiyiniz və sizə zövq verən evləriniz sizə Allahdan və Onun Elçisindən (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və cihaddan əzizdirlərsə, onda siz günahkarlar və fasiqlərsiniz. Bir qədər gözləyin, çox keçməz Allah sizi, qarşısını almaq mümükün olmayacaq məşəqqətli cəzaya məruz qoyar. Həqiqətən, O, Ona itaət etməkdən boyun qaçıran və sadaladıqlarımızdan nəyi isə öz Rəbbindən daha çox sevən günahkaları doğru yola yönəltməz.\n\nAllah insanların böyük zəhmət hesabına qazandıqları mülkiyyəti xatırladır, çünki insan bu vasitə ilə topladığı var-dövlətini, ciddi-cəd göstərmədən və heç bir çətinlik çəkmədən əldə etdiyi sərvətindən daha möhkəm saxlamağa can atır. Allah ticarəti də xatırladır ki, bu ad altında qiymətli daş-qaşlar, qab-qacaq, silah, avadanlıq, taxıl, kənd təsərrüfatı məhsulları, mal-qara və digər istənilən əmtəə ilə alış-veriş nəzərdə tutulur.\n\nBu kərim ayə Allaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) məhəbbətin zəruriliyini təsdiq edən ən böyük dəlillərdəndir. Bu məhəbbət bütün hər şeyə bəslənilən məhəbbətdən daha üstün olmalıdır. Ayədə sadalanan dünyəvi nemətlərdən hər hansı birinə bəslənən məhəbbəti, Allaha, Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və Onun yolunda cihada bəslənən məhəbbətdən üstün tutan hər bir kəsə sərt təhdid və qorxunc xəbərdarlıq vardır. Bu xüsusiyyət insan seçim arasında qalanda təzahür edir. Belə ki, insan Allahın və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) razı qaldığı əməllə özünün istəklərinə uyğun gəlməyən əməl arasında və insana uyğun gələn, amma bunun nəticəsində Allahın və Onun Elçisin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) razı qalacağı əməldən tamamilə və ya qismən məhrum olacağı əməl arasında seçməli olur. Əgər insan öz istəklərinə uyursa və Allahın razı qaldığından başqasına üstünlük verirsə, o, ədalətsiz zalım olur və öz vəzifələrini layiqincə yerinə yetirmir.",{"from":169,"to":169,"text":1251},"Fövqəluca Allah möminlərə göstərdiyi lütfkarığından bəhs edir. O, onlara döyüş meydanlarında düşmən üzərində dəfələrlə qəlbə bəxş etmişdi. Allah Huneyn yaxınlığındakı döyüş günü müsəlmanlar böhran vəziyyətinə düşəndə, özlərini zəif hiss etdikdə və geri çəkilmək haqqında fikirləşməyə başladıqda onlara yardım göstərdi. Hətta yer də həmin gün, genişliyinə baxmayaraq, onların gözünə dar göründü.\n\nHuneyn döyüşü, Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Məkkəni fəth etdikdən sonra baş vermişdi. O (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) xəvazin qəbiləsinin müsəlmanlarla vuruşmaq üçün qoşun yığdığını eşitmişdi və onlarla döyüşə girmək üçün yola düşmüşdü. Peyğəmbərlə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) birlikdə Huneynə Məkkənin fəthində iştirak edənlər və ya bu hadisədən sonra İslamı qəbul edənlər səfərə çıxmışdılar. Müsəlman ordusu on iki min döyüşçüdən ibarət olduğu halda xəvazin qəbiləsi cəmi dörd min döyüşçü toplaya bilmişdi. Bu, bəzi müsəlmanları öz qoşunlarının say çoxluğuna aldanmaya təhrik etdi və onlardan bəziləri həyya belə dedilər: “Bu gün bizi, sayımızın azlığına görə məğlub etmək olmaz”.\n\nMüsəlmanlar xəvazin qəbiləsinin qoşunları ilə üz-üzə gəldikdə, sonuncular özlərinin bütün qüvvələri ilə şiddətli hücuma keçdilər və möminlər itgi verməyə başladılar. Onlar heç nəyə fikir vermədən qaçmağa üz tutdular və Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ətrafında təxminən yüz nəfərə yaxın adam qaldı, onlar dözümlülük göstərərək, müşriklərlə döyüşü davam etdirirdilər. Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) öz dişi yabısını mahmızlayaraq müşriklərə çapır və ucadan deyirdi: “Mən – Peyğəmbərəm. Mən – Əbdülmütəllibin nəvəsiyəm”.\n\nMüsəlmanların bu davranışını görüb, o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), uca səsə malik olan əl-Abbas b.Əbdülmütəllibə əmr etdi ki, ənsarlara və qalan müsəlmanlara bu sözlərlə müraciət etsin: “Ey Samuranın yaxınlığında and içənlər! Ey “əl-Bəqərə” surəsini əzbərləyənlər!” Onun səsini eşidən müsəlmanlar hamısı bir nəfər kimi müşriklərə tərəf çevrildilər və Allah müşrikləri dəhşətli məğlubiyyətə uğratdı. Müsəlmanlar onların düşərgəsini tutdular, qadınlarını əsir götürüb, qənimət ələ keçirdilər. Bu döyüş Məkkə ilə Taif arasında yerləşən Huneyn adlı bir yerdə olmuşdu.",{"from":176,"to":176,"text":1253},"Müsəlmanlar saylarının çoxluğuna aldandılar, lakin bu (say çoxluğu) onlara heç bir fayda vermədi. İtgilər və geri çəkilmə müsəlmanları o dərəcədə narahat etdi ki, ucsuz-bucaqsız geniş sahə olmasına baxmayaraq yer onlara dar gəldi. Onlar geri çəkilirdilər, lakin Allah Öz Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və möminlərin qəlbinə insanlara hətta ən çətin və narahatçılıq anlarında dözümlülük göstərməyə kömək edən inam nazil etdi. Müsəlmanlar sakitləşdilər və qələbəyə əmin oldular və bu onlara qarşı Allahın ən böyük neməylərindən biri oldu. Bununla yanaşı Allah qoşunlar nazil etdi ki, müsəlmanlar onları görə bilmirdilər. Bunlar möminlərə kömək etmək, onlara əminlik vermək və onları yaxın qələbə ilə sevindirmək tapşırığı verilmış mələklər idilər. Beləliklə, Allah müşrikləri sarsıdıcı məğlubiyyətə uğradaraq, müsəlmanlara onların kişilərini məhv etmək, qadınlarını və uşaqlarını əsir götürmək və həmçinin onların əmlakına sahib olmaq imkanı verdi. Budur bu dünyada kafirlər üçün hazırlanmış cəza, Axirət həyatında isə onları daha da sərt qisas gözləyir.",{"from":183,"to":183,"text":1255},"Allah, peşman olaraq Mühəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yanına gəlmiş məğlubiyyətə uğrayan kəslərin çoxunu bağışladı. Belə olduqda Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onların zövcələrini və uşaqlarını özlərinə qaytardı. Həqiqətən, Allah hər şeyi əhatə edən mərhəməti ilə hər hansı günahı bağışlayır və əgər insanlar tövbə edirlərsə, O, onlara hətta ən böyük günahlarını da bağışlayır. Allah insanlara rəhm etdiyi üçün onların tövbə etməsinə və itaət yoluna gəlməsinə kömək göstərməklə onların törətdikləri cinayətləri bağışlayır və tövbələrini qəbul edir. Qoy heç kim çoxsaylı günahlar və cinayətlər törətdiyinə görə Onun mərhəmət göstərəcəyi və bağışlayacağı barədə naümid olmasın.",{"from":190,"to":190,"text":1257},"Ey möminlər! Uydurulmuş “ilahlara” sitayiş edən və Allaha şərik qoşan müşriklər mürdardırlar, çünki onların dünyagörüşləri və əməlləri natəmizdir. Allahın yerinə, nə fayda verməyə və nə də zərər vurmağa qabil olmayan yalançı “ilahlara” ibadət etməkdən daha pis nə ola bilər?! Onlar Allah müqavimət göstərir, insanları düz yoldan yayındırır, yalanı müdafiə edir, həqiqəti inkar edir, yer üzündə fitnə-fəsad yayır və heç bir xeyir vermirlər. Buna görə siz ən şərəfli və ən pak məscidi onlardan təmizləməlisiniz. Bu ildən sonra müşriklərə Məscidulharama girməyə imkan verməyin!\n\nO vaxt Mədinəyə hicrətin doqquzuncu ili idi. Həmin ildə həcc mərasiminə rəhbərliyi Əbu Bəkr Sıddıq aparırdı və Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) öz əmisi oğlu Əli b. Əbu Talibə (Allah ondan razı olsun) tapşırmışdı ki, Allahın və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bütün müşriklərdən üz döndərdiklərini Qurban bayramında bütün insanlara bəyan etsin. Bununla yanaşı o müşriklərə sonradan Məscidulharamı ziyarət etmələrini və çılpaq halda kiminsə Kəəbənin ətrafını təvaf etməsini qadağan etdi.\n\nBu ayə heç də onu bildirmir ki, müşriklərin bədənləri natəmizdır. Kafirlərin və bütün başqa insanların bədənləri təmiz hesab olunur, çünki bunun lehinə Kitab əhli ilə evlənməyə, onlarla cibsi əlaqəyə girməyə və onları əzizləməyə icazə verilməsi bir dəlildir. Müsəlmana, Kitab əhlinə mənsub olan zövcəsinə toxunduqdan sonra, yuyunmaq və çimmək hökmü verilməmişdir. Həmçinin məlumdur ki, müsəlmanlar məcburiyyət qarşısında kafirlərlə dəfələrlə təmasda olduqları halda, onların, natəmizliklərə toxunandan sonra təmizlənmə kimi, təmizlənmələri barədə heç bir məlumat yoxdur. Bütün bunlar ona dəlalət edir ki, müşriklər mənəvi baxımdan natəmiz hesab olunurlar. Onların mürdarlanması yalançı tanrıçalara ibadətləri ilə özünü büruzə verir. İman və tövhid pak olduqları halda, müşriklik – mənfur murdarlıqdır.\n\nEy müsəlmanlar! Əgər siz müşrikləri Məscidulharama yaxınlaşmağa imkan vermədiyiniz və onlarla saxladığınız dünyəvi münasibətləri kəsdiyiniz halda, sizə üz verəcək yoxsulluqdan ehtiyat edirsinizsə, bilin ki, Allah sizi Öz mərhəməti ilə mütləq varlandıracaqdır. Maddi qismət sizə müxtəlif yollarla nəsib olur və əgər siz bir mənbədən gələn gəlidrən məhrum olsanız, onda Allah sizin üçün çoxsaylı digər imkanlar yaradar, çünki Onun mərhəməti genişdir, Onun xeyirxahlığı isə hədsiz-hüdudsuzdur. İnsan Onun xatirinə hər hansı bir şeydən imtina etdikdə, o, çox tezliklə əmin olur ki, Allah – Səxavətli Bəxşişverəndir.\n\nAllah Öz vədini yerinə yetirmiş və müsəlmanları Öz səxavəti ilə mükafatlandırmışdır. O, onlara o qədər maddi nemətlər nazil etmişdir ki, onlar dünyada ən varlı insanlar və hökmdarlar olmuşlar. Lakin Allah qeyd edir ki, O, istədiyi vaxt möminləri maddi nemətlərlə təmin edəcəkdir, çünki maddi rifah əsil imanın vacib bəhrəsi və Allahın məhəbbətinin dəlili deyildir. Məhz buna görə, O, müsəlmanların maddi firavanlığını Öz istəyi ilə bağlamışdır.\n\nFövqəluca Allah maddi nemətlərlə sevdiklərini də, sevmədiklərini də təmin edir. Lakin O, iman və dindarlığı təkcə Öz sevimli qullarına əta edir. Onun gözəl adları arasında – Bilən və Müdrik adları haqqında. O, hər şeyi əhatə edən bilik Sahibidir və kimin maddi sərvət əldə etməyə layiq olması, kimin isə layiq olmaması Ona məlumdur. Bununla yanaşı, O, hər şeyi öz yerinə yerləşdirir.\n\nBu, müşrikləri Məscidulharama buraxmamaq haqqında hikmət dolu ayə və hökm ona dəlalət edir ki, Məkkənin fəthinə qədər müşriklər bu məscidin sahibi olmaqda davam edirdilər, şəhər müsəlmanlar tərəfindən alındıqdan sonra isə, orada hakimiyyət Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və möminlərin əlinə keçdi. Onlar kəramətli Məkkəni və Məscidulharamı tutduqdan sonra şərh etdiyimiz ayə nazil edilmişdir. Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) vəfatından əvvəl bütün başqa dinlərə mənsub olanları Hicazdan çıxarmağı buyurmuşdu ki, bu torpaqda təkcə bir din yaşasın. Bu, kafirləri Məscidulharamdan uzaqlaşdırmaq üçün edilmişdi.",{"from":197,"to":197,"text":1259},"Allah möminlərə əmr edir ki, Allaha və Qiyamət gününə layiqincə iman gətirməkdən boyun qaçırmış yəhudilər və xristianlarla vuruşun və imanınızı saleh əməllərinizlə təsdiq edin. Onlar Allahın və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) haram etdiklərini haram hesab etmirlər, Onun şəriətinə əsaslanmırlar və Onun qadağalarına hörmət etmirlər. Onlar əsil dinə etiqad etmirlər, halbuki özlərini mömin sayırlar. Şübhəsiz ki, onların dini vardır, lakin o, ya təhrif olunmuşdur və heç bir əsasa malik deyil, ya da Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) şəriətinin nazil edilməsindən sonra ləğv olunmuşdur. Əgər Allah əvvəlki dini ləğv etmişdirsə, onda insanlar onun hökmlərinə istinad etmək haqqına malik deyillər.\n\nAllah Kitab əhlinə qarşı vuruşmaq hökmü vermiş və müsəlmanları onlarla mübarizəyə ruhlandırmışdır, çünki onlar ətraflarındakıları öz baxışlarına cəlb etməyə çağırır, özlərini Müqəddəs Kitabların ardıcılları adlandırır və insanlar üçün böyük təhlükə yaradırdılar. Onlarla mübarizəni, onlar müsəlmanlara cizyə verməyə razılaşanadək davam etdirmək lazımdır. Bu vergi müsəlmanların öz torpağında kafirlərə qarşı döyüşü kəsmələrinə görə ödənişdir və onların həyatının, mülkiyyətinin toxunulmazlığına zəmanət verir. Cizyə ildə bir dəfə yığılır, özü də, varlılar, təmin olunmuşlar və kasıblar cizyəni öz imkanlarına uyğun olaraq ödəməlidirlər. Ömər b. əl-Xəttab və digər müsəlman hökmdarlar Kitab əhli ilə münasibətləri məhz belə tənzimləyirdilər.\n\nHər bir xristian və ya yəhudi cizyəni şəxsən və itaətkarlıqla ödəməli idi ki, bu onun müsəlmanlara nisbətən aşağı səviyyədə olduğunu göstərsin. Heç kimin vergini xidmətçisinin və ya başqa bir nəfərin vasitəsilə ödəmək ixtiyarı yoxdur, çünki o, Kitab əhlinə mənsub olan şəxsin ancaq özündən qəbul edilməlidir.\n\nƏgər onlar müsəlmanlardan vergini qəbul etməyi xahiş edir və onların hakimiyyətini qəbul edir, fitnə-fəsad yaratmağa və müsəlmanlara pislik etməyə cəhd göstərmir, tələbləri yerinə yetirir, təkəbbürlərindən əl çəkir və özlərini alçaldılmış sayır və itaətkar olduqlarını bildirirlərsə, onda müsəlman hökumət başçısı və ya onun canişini onlarla sülh müqaviləsi bağlamalıdır. Yox, əgər Kitab əhli öz öhdəliklərini yerinə yetirmək və ya cizyəni şəxsən və itaətkarlıqla ödəmək istəmirlərsə, onda müsəlmanlar, onlar İslamı qəbul edənə qədər, onlarla döyüşməlidirlər.\n\nBu ayəyə istinad edən çox alimlər belə hesab edirdilər ki, cizyə ancaq Kitab əhlindən alınır, çünki Allah onu təkcə onlardan almaq hökmü vermiş, digər kafirləri isə ayədə xatırlamamışdır. Bu o deməkdir ki, digər kafirlərlə, onlar İslamı qəbul edənə kimi, mübarizə aparılmalıdır. Lakin müsəlman ərazilərində yaşayan atəşpərəstlərdən də cizyə alınmasına icazə verilir, çünki Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onu Hicrdəki atəşpərəstlərdən alırdı. Sonralar möminlərin əmiri Ömər b. əl-Xəttab da o zamankı Farsda[10] yaşayan atəşpərəstlərdən cizyə alardı.\n\nBelə bir rəy də mövcuddur ki, cizyə təkcə Kitab əhlindən deyil, bütün kafirlərdən yığılmalıdır. Şərh etdiyimiz ayəyə gəldikdə isə, o, müsəlmanlar ərəb müşrikləri ilə müharibəni bitirdikdən sonra və Kitab əhli və digər kafirlərlə döyüşlərə hazırlaşdıqları bir vaxtda nazil edilmişdir. Bu o deməkdir ki, ayənin mətni (həmin dövrdə) baş verən hadisələrlə bağlıydı və lakin nazil edilmiş hökmü konkretləşdirməmişdi. Bu şərhi təsdiq edən – atəşpərəstlərdən, Kitab əhli olmamalarına baxmayaraq, cizyə alınması faktıdır. Çoxlu məlumatlar var ki, səhabələr və digər müsəlmanlar vuruşmalı olduqları insanların hamısını üç şərtdən biri ilə razılaşmağa dəvət edirdilər: İslamı qəbul etmək, cizyə ödəmək və ya qılıncla öldürülmək. Bu zaman onlar Kitab əhli ilə digər kafirlər arasında fərq qoymurdular.",{"from":204,"to":204,"text":1261},"Fövqəluca Allah Kitab əhli ilə vuruşmaq hökmündən sonra, onların bəzi müdhiş baxışlarını sadalayır ki, öz Rəbbi və dini üçün qəlbən həyəcan keçirən möminləri fasiqlərlə mübarizəyə və onlara qarşı fəal hərəkətə ruhlandırsın. Yəhudilər Üzeyiri Allahın oğlu adlandırdılar. Şübhəsiz ki, yəhudilərin əksəriyyəti belə etmədilər, təkcə onlardan bəziləri bu rəylə razılaşdılar. Lakin yəhudilərə xas olan bu yaramaz və eyibli keyfiyyətlər onlardan bəzilərini belə kobud yalanı uydurmağa və Allahın Özünün əzəmətini və ləyaqətini əksiltməyə sövq etmişdi.\n\nŞərhlərin birində yəhudilərin Üzeyri Allahın oğlu adlandırmaları səbəbi haqqında xəbər verilir. Müxtəlif hökmdarlar İsrail oğullarını sarsıdıcı məğlubiyyətlərə uğratmış, onlardan Tövratı bilənlərin çoxunu edam etmişdilər. Sonralar məlum oldu ki, Üzeyr Tövratın böyük bir hissəsini və ya hətta bütün Kitabı tamamilə əzbərləmişmiş. O, Kitabı İsrail oğullarına şəxsən yazdırdı, onlar onu yazdılar, sonra isə onlardan bəziləri müdhiş yalan uyduraraq, onu Allahın oğlu adlandırdılar.\n\nXristianlara gəldikdə isə, onlar Məryəm oğlu İsa peyğəmbəri (ə) Allahın oğlu hesab edirlər. Onlar bunu, əllərində heç bir dəlil olmadan deyirlər. Əgər insan öz dediyi sözlər üzərində düşünmürsə, onda ondan hər cür mülahizə söyləməsini gözləmək olar, çünki belə adam onu məhvedici danışıqlardan çəkindirə bilən Allah qorxusundan və sağlam ağıldan məhrumdur. Buna görə Kitab əhlinin sözləri, mələkləri Allahın qızları adlandıran bütpərəstlərin sözlərinə bənzəyir. Həqiqətən, onların dedikləri eynilə yalan və qüsurludur. Allah onları məhv etsin! Onlar haqdan necə də açıq-aşkar dönmüş və mübahisə doğurmayan yalana üz tutmuşlar!",{"from":211,"to":211,"text":1263},"Adicə düşünmək yolu ilə yanlışlığını müəyyən etmək mümkün olan pozğun baxışları çoxsaylı dini icmanın qəbul etməsinə ancaq təəccüb etmək olar. Lakin buna əsaslı səbəb var: Kitab əhli özlərini bütövlüklə ibadətə həsr etmiş alimlərini və ruhanilərini Allahla yanaşı rəbb kimi qəbul edirlər. Əgər Allahın qadağan etdiyini kilsə xadimləri onlara icra etməyə icazə verirlərsə, onda onlar belə hərəkətləri etməyi yol verilən sayırlar. Lakin Allahın icazə verdiyini onlar qadağan etdikdə, yenə bunu qadağan olunmuş sayırlar. Nəticədə, alimlər və kilsə xadimləri Kitab əhli üçün Allahın elçilərinin (onlara Allahın salamı olsun) dininə zidd olan qanunlar uydurmuşlar və onlar da uydurmaçıların ardıyca getmişlər. Onlar öz alimlərinə və ruhanilərinə o dərəcədə ehtiram bəsləyirdilər ki, axırda onların qəbirlərini bütə çevirir və Allahla bərabər o bütlərə də ibadət edirdilər. Bu qəbirlərin yanında onlar qurban kəsir və həm də dua və kömək etmələri xahişi ilə ölülərə müraciət edirdilər.\n\nOnlar Məryəm oğlu İsa peyğəmbəri (ə) ilaha çevirdilər və Allahın əvəzinə ona (ə) ibadət etməyə başladılar. Onlar Fövqəluca Allahın Öz elçilərinin vasitəsi ilə rəsmiləşdirdiyi dindən üz çevirdilər, halbuki onlara təkcə Ona səmimiyyətlə ibadət və itaət etmək, bütün qəlbi ilə təkcə Onu sevmək və dua ilə təkcə Ona müraciət etmək əmr olunmuşdu. Buna baxmayaraq, onlar Onun əmrindən üz çevirdilər və heç bir inandırıcı dəlilə, sübuta istinad etmədən Ona şəriklər qoşdular. Allah onların Ona qoşduqları şəriklərdən Ucadır. Allah onların müşrikliyindən və uydurmalarından sonsuzluq qədər uzaqdır, çünki onlar Onun ilahi əzəmətinə yaraşmayan nöqsanları və keyfiyyətləri Ona aid edirlər. Onun sifətləri və əməlləri mükəmməldir və ucadır. Onların ilahi kamilliyə zidd olan şeylərlə heç bir əlaqəsi yoxdur.",{"from":218,"to":218,"text":1265},"Müşriklərin sözlərinin inandırıcı sübutlarla təsdiqlənməyən yalnız yalançı boş iddialar olduğunu izah edərək, Fövqəluca Allah bildirir ki, onlar bu cür üsullarla Onun Nurunu söndürməyə cəhd göstərirlər.\n\nAllahın Nuru dedikdə, Onun elçilərinin təbliğ etdikləri din və Səmavi Kitablar nəzərdə tutulur. O, Nur ona görə adlandırılmışdır ki, nadanlığın və saxta dini etiqadların zülmətini işıqlandırır. O, əsil biliyə və xeyirxah əməllərə istinad edir, halbuki bütün digər dinlər tamamilə onun əksi olanları təbliğ edirlər.\n\nYəhudilər, xristianlar və onların tayı olan müşriklər Allahın nurunu inandırıcı dəlillərlə təsdiqlənməyən boş-boş iddialarla söndürmək istəyirlər. Lakin Allah buna yol verməyəcək və Öz işığının yayılmasını mütləq tamamlayacaqdır. Bu Nur o qədər parlaqdır ki, əgər bütün məxluqlar birləşib onu söndürmək istəsələr, bunu etməyi qətiyyən bacarmazlar. Onu, bütün yaradılmışların mütləq tabe olduqları Allah nazil etmişdir və O Özü də onu, ona zərər vura biləcək hər kəsdən qoruyacağını vəd etmişdir. Kafirlərin Onun dinini təkzib etmək və ya onun yalan olduğunu ifşa etmək üçün göstərdikləri cəhdlərə baxmayaraq, onların səyləri Haqqa heç bir zərər vura bilməyəcəkdir.",{"from":224,"to":224,"text":1267},"Fövqəluca Allah izah edir ki, yeganə istinad edilməli doğru Təlimat və haqq Din – Allahın qoruyacağını və bütün dünyaya yayacağını öhdəsinə götürdüyü həmin Nurdur. Yeganə istinad edilməli doğru Təlimat dedikdə, faydalı biliklər və haqq Din dedikdə isə xeyirxah əməllər nəzərdə tutulur. Bu o deməkdir ki, Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gətirdiyi Təlim haqqı yalandan ayırd etməyə kömək göstərir, Allahın adları və sifətləri, ilahı əməlləri, səma qanunları və dini tarixçələrdən bəhs edir. O Təlim bir olan Allaha səmimiyyətlə qulluq etmək, Onu sevmək və Ona ibadət etmək, əxlaq normalarına riayət etmək və qəlbi gözəl keyfiyyətlərlə nəcibləşdirmək, nəzakət qaydalarına hörmət etmək və xeyirxah işlər və qəlbə, ruha və cana fayda verən hər hansı digər xeyirli işlər görmək hökmü verir. Bununla yanaşı, Onun dini ruha və cana həm bu dünyada və həm də Axirətdə zərər verəcək pozğun əxlaqdan və hər hansı digər çirkin əməllərdən çəkindirir.\n\nAllah Peyğəmbərini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) doğru yolun Təlimatı və haqq dinlə ona görə göndərmişdir ki, İslam dini öz sübutları və dəlilləri və habelə ardıcıllarının qılıncları və nizələri sayəsində bütün digər dini inanclar üzərində qələbə çalsın. Əgər bu, fitnə-fəsad yaradan İslamın yayılmasına hər vasitə ilə maneçilik törədən müşriklərin xoşuna gəlməsə də, onların hiyləgərlikləri hökmən özlərinə qarşı çevriləcəkdir. Allahın vədi mütləq icra olunacaqdır və Allah Öz üzərinə götürdüyü öhdəliklərini yerinə yetirəcəkdir.",{"from":216,"to":216,"text":1269},"Fövqəluca Allah iman gətirmiş qullarını başqalarının əmlakını yeyən və ətrafdakılara Onun yoluna gəlmək istəyənlərə maneə yaradan yəhudi ilahiyyatçıları və xristian ruhaniləri barədə xəbərdar edir. İnsanlar onlar üçün məvacib təyin etməklə və ya onların xeyrinə maddi yardım göstərməklə onların elmini və Allaha ibadət tərəfdarları olduqlarını və həmçinin onların doğru yolla getməyə səy göstərdiklərini və onların düzgün nəsihət verdiklərini qəbul edirlər. Lakin əgər onlar bu maddi yardımları alaraq insanları doğru yoldan azdırırlarsa, onda onlar son dərəcə zalımcasına davranırlar, çünki insanlar onlara yardım göstərməklə ümid bəsləyirlər ki, həmin bilik sahibləri onları doğru yolla aparacaqlar. Həmin ilahiyyatçılardan və ruhanilərdən bəziləri başqalarının əmlakını qanunsuz yolla yeyir, muzd alıb hökm çıxarır ki, o da Allahın nazil etdiklərinə zidd olur. Buna görə, möminlər belə ilahiyyatçıların və ruhanilərin onların əmlakını yeyərək onları yoldan çıxaracaqlarından ehtiyat etməlidirlər.\n\nİnsanlar qızıl və gümüş yığaraq onları Allaha yaxınlaşmaq üçün xeyirxah işlərə sərf etmirlərsə, onda onların var-dövlətini haram sərvət adlandırmaq olar. Sərvət o vaxt haram hesab edilir ki, ondan məcburi (fərz[12]) ianələr verilməmiş olsun. Onlara aid olanlar: zəkat, zövcələrə və digər yaxın qohumlara verilən ianələr və həmçinin Allah yolundə qurban verilən ianlərdir. Belə insanları aşağıdakı ayədə təsvir olunan əzab-əziyyətli cəza gözləyir:",{"from":237,"to":237,"text":1271},"Qiyamət günü qopanda günahkarların yığdıqları sərvət[14] Cəhənnəm odunda pul kimi qızdırılacaqdır. Hər bir qızıl və gümüş pul ən yüksək hərarət dərəcəsinə - közərənə qədər bərk qızdırılacaq, sonra isə günahkarların alınları, böyürləri və kürəklərinə basılacaqdır. Onlar soyuyan kimi, yenidən qızdırılacaq ki, bu növ cəza əlli min il davam etsin. Bununla yanaşı günahkarları həmçinin qınayacaq və məzəmmət edəcək və onlara belə deyiləcək: “Budur özünüz üçün yığdıqlarınız. Dadın yığdıqlarınızı! Allah sizə zalımlıq etmir – siz özünüz özünüzə zalımlıq edirdiniz. İndi isə sərvətiniz sizə dözülməz işgəncələr verir”.\n\nBu və bundan əvvəlki ayələrdə Allah insanın öz əmlakına necə zalımcasına yanaşdığını xatırladır. Birincisi, bu, insan sərvətini ona fayda gətirməyən və ona ancaq zərər vuran yaramaz məqsədlər üçün xərclədiyi zaman mümkün olur. Bunun örnəyi – günah işlətməyə və ya Allah qarşısında vəzifələrinin yerinə yetirilməsinə aidiyyəti olmayan alçaq istəklərinin təmin edilməsi xatirinə və yaxud insanlara doğru yola gəlməyə mane olmaq məqsədilə əmlakın xərclənməsidir. İkincisi, bu, insan vacib ianələri verməkdən boyun qaçırdığı hallarda mümkün olur. Əgər belə etmək qadağan olunmuşdursa, onda, deməli, hökm bunun əksini etməyi nəzərdə tutur.",{"from":243,"to":243,"text":1273},"Allahın qədərinə müvafiq olaraq il on iki aydan aydan olmalıdır ki, bu da insanlara yaxşı məlumdur. Allah göyləri və yeri yaradarkən belə müəyyən etmiş, gecəni və gündüzü təyin etmiş və vaxtı on iki aya bölmüşdür. Bunlardan dördü haram aylar hesab edilir: rəcəb, zülqədə, zülhiccə və mühərrəm. Bu aylar ən əziz tutulan aylardır və o aylar zamanı müsəlmanlara döyüş əməliyyatlarına başlamaq və özünə zərər vurmaq qadağandır.\n\nBir şərhə görə, u ayədə əvəzlik bütün on iki aya aiddir. Fövqəluca Allah izah edir ki, O, bu ayları qulları üçün zaman fasilələri etmişdir ki, onlar Ona itaət etsinlər, göstərdiyi iltifata görə Ona həmd etsinlər və zalımlıq etməkdən çəkinsinlər.\n\nBaşqa bir şərhə görə isə, bu əvəzlik təkcə dörd haram aya şamildir və buna görə də günah etmək və öz zərərinə hərəkət etmək bütün il boyu qadağan edilir, xüsusilə, haram aylar ərzində. Onlar ən çox ehtiram bəslənilən aylar hesab olunur və bu alarda günah işlədilməsi – xüsusilə ağır cinayətdir. Məhz buna görə, möminlərə bu aylarda döyüşmək qadağan edilmişdir.\n\nBəzi ilahiyyatçılar belə hesab edirdilər ki, haram aylarda döyüş əməliyyatları aparılmasının haram edilməsi ləğv olunmamışdı. Özü də onlar bu aylarda döyüşmək olmaz barədə nasslara istinad edirdilər. Digər ilahiyyatçılar isə belə hesab edirdilər ki, haram aylarda döyüş əmələyyatları aparılmasına qadağa ləğv olunmuşdu. Onlar, geniş mənaya malik olan, bütün müşriklərlə döyüşmək hökmünə və digər oxşar Quran ayələrinə istinad edirdilər.\n\nFövqəluca Allah aləmlərin Rəbbinə iman gətirməkdən boyun qaçıran bütün müşriklərə qarşı mübarizə aparmağı əmr etmişdi və bu zaman onların bəziləri istisna olunmamışdı. Onların hamısı möminlərin düşmənidir və onları öz düşmənləri sayırlar. Çünki onlar haqq dinə etiqad edənlərin hər birinə düşmən gözü ilə baxırlar və əllərindən gələni edirlər ki, onlara zərər vursunlar.\n\nBir başqa şərhə görə isə, Fövqəluca Allah müsəlmanlara əmr etmişdir ki, müşriklərlə hamılıqla birlikdə döyüşsünlər. Bu şərh, hərbi yürüşlərdə iştirak etmək haqqında hökmün istisnasız olaraq bütün möminlərə aid olduğunu nəzərdə tutur. Lakin belə təfsir: “(Ehtiyac olmadıqda) möminlərin hamısı birdən (yürüşə) çıxmamalıdır...” (Tövbə, 9\u002F122) ayəsi ilə ləğv edilmişdir.\n\nQoy möminlər bilsinlər ki, Allah təqvalı dindarlara kömək və yardım göstərir. Qoy onlar gizli və aşkarda təqvalı olmağa etiqad etsinlər, öz vəzifələrini yerinə yetirsinlər, kafirlərə qarşı mübarizə aparsınlar və döyüşkən və düşmənçilik edən kafirlərlə qarşılıqlı münasibətlərində təqvalılıq tələblərini unutmasınlar.",{"from":249,"to":249,"text":1275},"Cahillik dövründə müşriklər[16] haram ayları başqa vaxta keçirirdilər ki, bu da onların yaramaz bidətçi uydurmalarına xas bir hərəkət idi. Haram ay ərzində onlara düşmənlə döyüşmək lazım gəldikdə, onların o ayı başqa bir müddətə keçirir və sonradan çalışırdılar ki, Allahın döyüş əməliyyatları aparmağı qadağan etdiyi ayların saylarını düzəldirdilər. Belə ki, onlar haram ayı qabağa çəkir və qadağan olunmamış aylardan bəzilərini haram elan edirdilər. Onlar, öz nəfslərinə uyaraq, haram aylarda müharibə aparmağı özlərinə rəva görür və döyüş əməliyyatları aparılmasına yol verilən ayları isə haram sayırdılar. Lakin Fövqəluca Allah ayədə bildirir ki, onlar bununla ancaq öz kafirliklərini və azğınlıqlarını dərinləşdirirdilər, çünki bu, bir neçə günahın eyni zamanda törədilməsini əks etdirirdi.\n\nBirincisi, onlar özlərinin uydurduqları bidəti Allahın şəriətinin və Allahın dininin bir hissəsi adlandırmışdılar, halbuki Allah və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ona heç bir aidiyyəti yox idi.\n\nİkincisi, onlar dini təhrif edərək, haramı halal, halalı isə haram elan etmişdilər.\n\nÜçüncüsü, onlar səmavi dini yanıldaraq və İlahi əhkamları hiyləgərliklə saymamazlığa salaraq Allahı və Onun qullarını aldatmağa cəhd göstərmişdilər.\n\nDördüncüsü, onlar Allahın şəriətinə zidd adətlərdən uzun müddət o dərəcədə istifadə etmişdilər ki, onların qüsurluluğunu görə bilmirdilər və hətta bu adətləri düzgün hesab edirdilər. Onlar azğınlığa düşmüşdülər və Fövqəluca Allahın qadağan etdiyinin əksini etməyi özlərinə rəva görürdülər. Şeytanlar yaramaz əməlləri onlar üçün bəzəyib süsləmişdilər və günahlar onların gözündə gözəl əməllər kimi görünməyə başlamışdı. Bunun səbəbi – onların elə əvvəllər də öz çirkin əməllərini gözəl hesab etmələri olmuşdu. Həqiqətən, küfrü ürəklərində gözəl qiyafədə təsvir edənləri Allah doğru yola yönəltmir. Onlar gördükləri möcüzələrdən asılı olmayaraq haqq dinə gəlməkdən boyun qaçırarlar.\n\nBilmək lazımdır ki, bu gözəl surənin bir çox ayələri Təbuk yürüşü ilə əlaqədar nazil edilmişdi. Onda Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) müsəlmanları bizanslılara qarşı döyüşə hazırlaşmağa çağırmışdı. O zaman havanın hərarəti çox yüksək idi, müsəlmanlar isə ciddi maddi çətinliklər içindəydilər və kifayət qədər ərzağa malik deyildilər. Bu səbəblər üzündən bəzi müsəlmanlar yürüşə həvəssiz hazırlaşırdılar. Məhz onda Fövqəluca Allah onları fəaliyyətsizlikdə məzəmmət etmiş və onları daha fəal olmağa dəvət etmişdi:",{"from":256,"to":256,"text":1277},"Doğrudanmı siz bilmirsiniz ki, haqq din və möhkəm əqidə sizdən Allahın hökmlərini ləngitmədən yerinə yetirməyi, Onun lütfkarlığını qazanmağa can atmağı və dininizin düşmənləri ilə mübarizə aparmağı tələb edir? Niyə sizi cihada getməyə çağıranda siz yerə yapışıb qalır və rahat həyat axtarırsınız? Siz dünya həyatından razı qalan və təkcə maddi nemətlərə can atan və Axirət həyatına etinasız yanaşan insanlar kimi davranırsınız. Axı Axirətdən üstün tutduğunuz bu dünyanın nemətləri, onunla müqayisədə hədsiz dərəcədə cüzidir.\n\nMəgər Fövqəluca Allah sizə ağıl verməyib ki, doğrudan da nəyin üstün olmasını müəyyən edə biləsiniz? Məgər dünya nemətləri birincisindən tutmuş sonuncusuna qədər Cənnət səadəti ilə müqayisədə dəyərsiz deyilmi? Məgər bu dünyadakı qısamüddətli həyat layiqmidir ki, insan onu özünün yeganə məqsədi etsin və öz niyyət və səylərini abcaq onunla bağlasın? Doğrudanmı sizin bütün istəkləriniz narahatlıqlar və təhlükələrlə dolu keçici dünya zövqləri ilə məhdudlaşdırılır? Sizi dünya aləmini qəlblərin rahatlıq tapdığı və baxışların heyran qaldığı hər cür nemətlərlə dolu sonsuz Axirət həyatından üstün tutmağa vadar edən nədir? Allaha and olsun ki, iman qəlbinin dərinliyinə kök salmış insan, sağlam düşüncə qabiliyyətinə malikdirsə və doğrudan da ağıllı insanlardan sayılırsa, dünya həyatına Axirət həyatı müqabilində heç vəchlə heç vaxt üstünlük verməz.\n\nBunları xatırlatdıqdan sonra Allah müsəlmanları, Onun yolunda döyüşmədən boyun qaçıranları cəzalandıracağı ilə təhdid edir. Fövqəluca Allah buyurur:",{"from":261,"to":261,"text":1279},"Əgər siz yürüşə çıxmaqdan imtina etsəniz, onda Allah həm bu dünyada və həm də öləndən sonra sizi şiddətli əzaba düçar edər, çünki hökmdar təbəələrini yürüşə çıxmağa çağırdıqda, hərbi yürüşdə iştirak etməkdən boyun qaçırmaq, insanı sərt cəzaya məhkum edən ən böyük günahlardan biridir. Belə günah dəhşətli nəticələr törədə bilər, axı, hökmdarın əmrini yerinə yetirməkdən və səfərə çıxmaqdan imtina edən insan Fövqəluca Allaha itaətsizlik göstərir, Onun yasaqını pozur, Onun dininə kömək etməkdən qaçır, Onun Kitabını və səmavi şəriətini müdafiə etmir, müsəlmanların kökünü kəsməyi və onların dinini məhv etməyi öz qarşısına məqsəd qoyan düşmənlərlə mübarizədə qardaşlarına yardım etmir. O da ola bilər ki, digər zəifimanlılar ondan nümunə götürsünlər və onda Allahın düşmənlərinə qarşı vuruşan döyüşçülərin sıraları seyrələr.\n\nBelə bir günah işlədən insan doğrudan da ən sərt təhdidə layiqdir və buna görə Fövqəluca Allah belə günahkarları nəinki əzabverici cəzaya məruz qoyacağı ilə qorxudur, həm də onları başqa bir tayfa ilə əvəz edəcəyini vəd edir. Bu, müsəlmanların Onun əmrini yerinə yetirməsindən və ya onu unutmasından asılı olmayaraq, Allahın İslamı müdafiə edəcəyi və Öz Sözünü şərəfləndirəcəyi vədi ilə izah olunur. Allah bütün varlıqlar üzərində hökmrandır. Onun üçün mümkün olmayan bir şey yoxdur və heç kim də Ona qalib gəlməyə qadir deyil!",{"from":267,"to":267,"text":1281},"Əgər siz Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) kömək göstərməkdən imtina etsəniz, bilin ki, Allahın siz ehtiyacı yoxdur və siz Ona heç vəchlə zərər vura bilməzsiniz. O, artıq Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yanında cəmi bir nəfər olduğu zaman Öz yardımını göstərmişdir. Bu isə kafirlər onu (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Məkkədən qovan zaman baş vermişdi. Onlar onu (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) öldürmək niyyətindəydilər və buna yaxşıca hazırlaşmışdılar və Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) şəhəri tərk etməyə məcbur etdilər. O (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), Əbu Bəkr Sıddıq (Allah ondan razı olsun) ilə yola çıxmışdı və onlar Məkkənin aşağı hissəsində yerləşən Saur dağının mağarasında sığınacaq tapmışdılar. Onlar, şəhərdə ehtiraslar sakitləşənə qədər orada qaldılar.\n\nOnların vəziyyəti təhlükəli və ağır idi, çünki düşmənlər hər ikisini tapıb öldürmək niyyəti ilə hər tərəfi gəzib dolaşırdılar. Lakin Fövqəluca Allah onlara təsəvvür edilməsi mümkün olmayan yardım etdi. Əbu Bəkrin narahatçılığını görərək, Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ona (A.o.r.) dedi: “Kədərlənmə, çünki Allah bizimlədir. O, bizə kömək edir və bizi yardımsız qoymaz”. Allah Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) qəlbinə yəqinlik salmışdı ki, o da onu (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) özünü sakit saxlamağa və hətta öz yol yoldaşını arxayınlaşdırmağa imkan verirdi. Bundan əlavə, Allah insanların görə bilmədiyi döyüşçülər göndərmişdi. Onlar Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) mühfizə edən alicənab mələklər idilər.\n\nAllah kafirləri alçaldaraq Öz yardımından məhrum etdi. Onlar qəti niyyətlə Elçini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) öldürə biləcəklərini və ya tutacaqlarını güman edirdilər. Onlar bərk qəzəblənmişdilər və əllərindən gələn hər şeyi edirdilər ki, niyyətlərini həyata keçirə bilsinlər. Lakin Allah onlara kömək etmədi və onlar istədiklərinə nail ola bilmədilər. Bundan başqa, onlar heç nə edə bilmədilər. Fövqəluca Allah Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yardım etdi və onu (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) qorudu. Şərh olunan ayədə Allahın yardımı adı altında məhz bu mühafizə nəzərdə tutulur.\n\nBilmək lazımdır ki, Allahın yardımı iki növ olur. Birinci növ – düşmənlərini yox etmək istəyən möminlərə göstərilən yardımdır. Allah onlara istədiklərinə nail olmaq üçün düşmənlərini darmadağın etməyə kömək edir. İkinci növ – qüvvətli düşmənlərin məhv etmək istədiyi zəif müsəlmanlara göstərilən yardımdır. Allah onlara da kömək edir ki, təhlükəni onlardan uzaqlaşdırsın və onları məhv olmaqdan qoruyur. Aydındır ki, bu növ yardım müsəlmanlara daha çox faydalıdır. Məhz belə bir köməyi Allah Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yol yoldaşı ilə mağarada qalan zaman göstərmişdi.\n\nAllahın Sözü həmişə ən alidir və bu, həm Allahın təyin etdiyi qədərə və həm də dini qanunlara aiddir. Onlar bütün qalan sözlərdən və qanunlardan alidir. Fövqəluca Allah buyurur: “...Biz (peyğəmbərləri təkzib edən) günahkarlardan intiqam aldıq. Möminlərə kömək etmək Bizə vacibdir!...” (Rum, 30\u002F47);\n\n“Şübhəsiz ki, Biz öz peyğəmbərlərimizə və iman gətirənlərə həm dünyada, həm də şahidlərin şəhadət verəcəyi gündə (qiyamət günündə) yardım edəcəyik!” (Mumin, 40\u002F51);\n\n“And olsun ki, peyğəmbər qullarımıza əvvəlcədən bu sözümüz deyilmişdi: Onlar mütləq qalib gələcəklər. Bizim əsgərlərimizin zəfər çalması labüddür!” (Saffat, 37\u002F171-173)[19].\n\nAllahın dini inandırıcı sübutlara, açıq-aşkar möcüzələrə və sarsıdıcı dəlillərə əsaslanması sayəsində həmişə bütün başqa dini etiqadlardan üstündür. Onun gözəl adları arasında – Qüdrətli və Müdrik adları. Heç kim Onun öhdəsindən gələ bilməz və ya Ondan qaçıb canını qurtara bilməz. O, hər şeyi öz yerində yerləşdirir və möminlərin qələbəsini İlahi hikmətin zəruri saydığı bir başqa vaxtadək ləngidir.\n\nBu gözəl ayə Əbu Bək Sıddığın (A.o.r.) üstünlüyünə dəlalət edir. O (A.o.r.), hicrət zamanı Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yol yoldaşı idi. Bu böyük şərəfə ondan (A.o.r.) başqa heç kim nail olmamışdı. Mömin müsəlmanlar yekdilliklə əmindirlər ki, bu ayədə məhz Əbu Bəkrdən (A.o.r.) bəhs edilir və kim ki, Əbu Bəkrin (A.o.r.) Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Mədinəyə hicrəti zamanı onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yol yoldaşı olduğunu qəbul etmirsə, kafir sayılır, çünki o, bu barədə Quran ayəsini inkar etmiş olur.\n\nBu ayə həmçinin sakitliyin və əminliyin faydasını xüsusilə vurğulayaraq, onların, ağır və təhlükəli vəziyyətdə olan qullarına Allahın bəslədiyi mərhəmətinə xas keyfiyyətlər olduğunu göstərir. Qulun sakitliyi və arxayın olması, onun nə dərəcədə öz Rəbbini yaxşı dərk etməsindən və Onun vədinin doğruluğuna iman gətirməsindən asılıdır. Onlar həm də qulun imanından və cəsurluğundan asılı olur.\n\nBu ayədən bir daha aydın olur ki, möminlərin ən yaxşıları belə çətinliklərdən və təhlükələrdən kədərlənə bilərlər. Lakin Allahın qulu belə hissiyyatdan xilas olmağa can atmalıdır, çünki o onun qəlbini və qətiyyətini zəiflədir. Sonra Fövqəluca Allah mömin qullarını Onun yolunda döyüşə çağıraraq buyurur:\n\n[1] Ayənin tərcüməsi redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[2] Fövqəluca Allah – Müqəddəs Allahın mübarək ad və sifətlərindəndir. Azərbaycan dilində indiyədək “ali” – (2:55; 4:34 и др) “əla” – (87:1; 92:20); “mutəali– (13:9) sözləri yeganə bir “uca” ifadəsi ilə tərcümə edilirdi ki, bu həmin sözlərin incə və dərin mənalarını tam əks etdirmirdi. Allaın bu adının tez-tez çəkilməsi onun daha müvafiq və dolğun bir istilahla əvəzlənməsini zəruriləşdirirdi. Həm də dilimizdəki “uca” sözü ərəb dilindəki bütün mənaları vermirdi. Rus dilində «Всевышний» ifadəsi “Allah-təala” – ya daha yaxındır. Bütün bu özəllikləri nəzərə alaraq dilimizdə işlək söz axtarışında “fövqəladə” sözü üzərində dayanmalı oldum. Əvvələn, o, hər şeyin fövqündə, hər şeydən hündürdə və ucadan da uca olmaq mənasını verdiyi üçün, “Uca Allah” ifadəsi əvəzinə “Fövqəluca Allah” – mürəkkəb söz birləşməsini seçməyi məqsədyönlü saydım. Çünki bu, Müqəddəs Allahın ən ucaların da fövqundə olduğunu ifadə edir və buna görə Allahın şan-şöhrətinə daha yaraşandır və məqsədəuyğundur. F.S.\n\n[3] İslamım dördüncü xəlifəsi\n\n[4] Ayənin tərcüməsinin mətni redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[5] Dinsiz və cahil müşriklərlə hansı müqavilədən danışmaq olar? Fasiqlər üçün müqəddəs sayılan və yerinə yetirilməsi mütləq vacib olan bir şey varmı? F.S.\n\n[6] Ayənin tərcüməsi qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[7] Yəni, məsciddə namaz qılmağa layiq olanlar. F.S.\n\n[8] Ayənin tərcüməsi qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[9] Ayənin tərcüməsi redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[10] İndiki İran İslam Cumhuriyyəti ərazisinin qədim adlarından biridir. F.S.\n\n[11] Ayənin tərcüməsi qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[12] Vacib. F.S.\n\n[13] Ayənin tərcüməsi qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[14] Qiymətli əşyalar, daş-qaş, qızıl-gümüş və b. F.S.\n\n[15] Ayənin tərcüməsi qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[16] Bütpərəstlər. F.S.\n\n[17] Ayənin tərcüməsi qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[18] Ayənin tərcüməsi redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[19] Ayənin tərcüməsi qismən redaktə edilmişdir. F.S.",{"from":274,"to":274,"text":1283},"Ey möminlər! Sizə yüngül və ya ağır gəlməsindən, bunu həvəslə və ya həvəssiz etməyinizdən asılı olmayaraq müqəddəs müharibəyə yollanın. Qızmar isti havada da, bərk şaxtada da – istənilən şəraitdə Allah yolunda vuruşun. Əlinizdən gələni edin, malınıza heyfiniz gəlməsin və həyatınızı belə qurban verin. Siz döyüş əməliyyatlarında nəinki iştirak etməlisiniz, həm də öz sərvətinizi, əgər buna zəruriyyət varsa, döyüşən müsəlmanların ehtiyaclarına sərf etməlisiniz. Allah yolunda öz malınızla və canınızla mübarizə aparmaq sizə hərəkətsizlikdən daha yaxşıdır, çünki belə saleh əməllərin sayəsində siz Onun iltifatını qazanar və Onun hüzurundə yüksək pillələrə ucaldılar, Onun dininə kömək edər və Onun fədakar döyüşçüləri sırasına daxil olarsınız.",{"from":280,"to":280,"text":1285},"Ey Muhəmməd! Əgər hərbi yürüş adamlara asan qazanc və dünyavi nümətlər əldə etməyə imkan versəydi, əgər yol uzun və məşəqqətli olmasaydı, onda adamların çoxu həvəslə sənin ardınca gələrdilər. Belə bir yürüş onlara ağır gəlməzdi. Lakin gediləcək məsafə onlara olduqca uzaq, yol isə çox ağır göründü və onlar sənə qoşulmadılar. Belə rəftar nümunəvi əməl deyil, çünki əsil qul istənilən şəraitdə öz Rəbbinə ibadət edir. O, ona ğır olduqda da, yüngül olduqda da öz vəzifələrini yerinə yetirir. O, bütün vaxtlarda Allahın qulu olaraq qalır. Kəmetiqad olanlar and içirlər ki, onlar yürüşə üzürlü səbəbə görə çıxmırlar. Onlar and içirlər ki, sənin çağırışına cavab verə bilmirlər. Lakin cihadda iştirak etməkdən imtina və yalan danışıqları onları məhv edir, axı Allah gözəl bilir ki, onlar yalan deyirlər.\n\nAllah bu sözlərlə Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ilə birlikdə Təbuk yürüşünə çıxmayan münafiqləri qınayır. Onlar özlərinə bəraət qazandırmaq üçün saxta tarixçələr uydurmuşdular və Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) də onların boş iddialarını qəbul etmişdi. O (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) kimin doğru dediyini və kimin də yalan söylədiyini aydınlaşdırmadı. Buna görə sonra Fövqəluca Allah onu (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) belə tələsik qərar qəbul etdiyi üçün məzəmmət etdi:",{"from":92,"to":92,"text":1287},"Ey Muhəmməd! Adamlara şəhərdə qalmağa və yürüşdə iştirak etməməyə icazə verdiyinə görə Allah səni bağışlasın! Sən onları sınaqdan keçirməliydin ki, onlardan doğru danışanları və yalan söyləyənləri ayırd edə biləsən. Sən təkcə doğrudan üzürlü səbəbi olanlara şəhərdə qalmağa icazə verməliydin.",{"from":293,"to":241,"text":1289},"Fövqəluca Allah bu ayələrdə bildirir ki, Allaha və Axirət gününə iman gətirən möminlər evdə qalmağa və cihadda iştirak etməməyə görə icazə istəməzlər. Onlar Onun yolunda öz malını və öz həyatlarını qurban verir, çünki saleh əməllər etmək və haqq dinə etiqad göstərmək arzusu onları, hətta dəvət edən olmasa da, Allah xatirinə döyüşməyə ruhlandırır. Həm onlar heç vaxt üzürlü səbəb olmadan döyüş əməliyyatlarında iştirak etmək vəzifəsindən azad olunmağı xahiş etmirlər. Allaha təqvalı möminlər haqqında hər şey məlumdur. Buna görə, O bildirir ki, onları fərqləndirən xüsusiyyət – onların heç vaxt evdə oturub, cihada getməmək məqsədilə icazə istəməməsidir. Təkcə günahkarlar icazə istəyərlər, çünki onlar kamil imandan və möhkəm əqidədən məhrumdurlar. Onların saleh əməllər işlətmək arzusu o qədər də böyük deyil və onlar cihadda iştirak etməkdən qorxurlar. Onlar evdə qalmağa icazə istəməyə məcburdurlar, çünki onları şübhələr didişdirir və onlar tam çaşqın haldadırlar.",{"from":305,"to":305,"text":1291},"Fövqəluca Allah izah edir ki, hərbi yürüşdə iştirak etməkdən imtina edən münafiqlərin davranışı onların səfərə çıxmaq niyyətində olmadıqlarını təsdiq edir. Onların özlərinə qazandırmaq istədikləri bəraət saxta və əsassız idi. İnsanın saleh əməl işlətməsinə üzürlü səbəb o vaxt mane ola bilər ki, o, həmin əməlin icrası üçün əlindən gələni etmiş olsun. Əgər münafiqlər yürüşə çıxmaq üçün səy göstərsəydilər və bunu üzürlü səbəbə görə edə bilməsəydilər, onda onların bəraəti əsaslandırılmış olardı. Lakin münafiqlər yürüşdə iştirak etmək istəmirdilər və yürüş üçün heç bir hazırlıq aparmırdılar. Onlar ərzaq və ləvazimat tədarükü etmirdilər və bu, onların vuruşmamaq istəyini birmənalı şəkildə təsdiq edirdi.\n\nAllah Özü də onların möminlərlə birlikdə yürüşə çıxmasını istəmirdi. O, belə etdi ki, onlara əvvəlcə döyüşdə iştirak etməyə əmr verməsinə, onları haqq işə ruhlandırmasına və buna görə onlara zəruri hər şeyi əta etməsinə baxmayaraq, onlar ləngisinlər və yubanıb geciksinlər. İlahi hikmət tələb edirdi ki, Allah onlara ağır yürüşə hazırlaşmağa kömək etməsin və onları bundan çəkindirsin. Sonra isə onlara, qadınlar və üzürlü səbəblərə görə məcbur olub qalanlarla birlikdə qalmaları buyuruldu. Bu barədə xatırlatdıqdan sonra Fövqəluca Allah bu qədərin hikməti haqqında xəbər verərək, belə buyurur:",{"from":311,"to":311,"text":1293},"Ey müsəlmanlar! Əgər münafiqlər sizinlə birgə səfərə çıxsaydılar, onların aranızda olması qoşunlarınıza zərər vurardı. Onlar aranızda düşmənçilik və ixtilaf salmaq ümidi ilə fitnə-fəsad və kin-küdurətlə dolu dedi-qodu yayardılar. Aranızda elə adamlar da vardır ki, onlar sağlam düşünmək bacarığına malik deyillər və onlar tələskənliklə o fitnəkarların sözlərinə qulaq asaraq aldanardılar. Təsəvvür edin ki, əgər münafiqlər sizinlə birgə yürüşə çıxsaydılar sizə nə qədər ziyan vurardılar. Onlar yorulmadan sizə məqsədinizə çatmaqda maneə yaradaraq, sıralarınızı zəiflədər, sizi düşmənlə mübarizədən çəkindirər və sizlərdən bəziləriniz də onların yalançı iddiaları ilə razılaşar və onların məsləhətlərinə qulaq asardınız. Həqiqətən, bu, sizin ciddi qüsurunuz olardı.\n\nFövqəluca Allah ilahi müdrikliyinə əasalanaraq münafiqləri yürüşə qatılmaqdan yayındırdı və onlara möminlərlə birlikdə yola çıxmağa imkan vermədi. Bununla O, müsəlmanlara mərhəmətini göstərdi və onları zərərdən başqa bir şey gətirməyəcək kəslərdən qoruyub saxladı. Allah ədalətsiz zalımları gözəl tanıyır və qullarına onlardan mühafizə olunmağı öyrədir. O, iman gətirənlərə izah edir ki, günahkarlarla yaxın olmaq onlar üçün necə təhlükəli nəticələr verə bilər. Sonra Fövqəluca Allah münafiqlərin əvvəllər də bədxah niyyətdə olduqlarını xəbər verərək, buyurur:",{"from":317,"to":317,"text":1295},"Siz Mədinəyə hicrət etdiyiniz zaman onlar cəhd edirdilər ki, planlarınızı pozsunlar. Onlar fikirlərinizi qarışdırır və fitnə-fəsad qururdular ki, təbliğ etdiklərinizin yalan olduğunu ifşa etsinlər və dininizə zərər vursunlar. Onlar, haqq gələnə və Allahın hökmü zahirə çıxana qədər bu cür davranmaqdan əl çəkməmişdilər. Münafiqlərin fitnə-fəsadları nəticə vermədi və yalanları izsiz-tozsuz yox oldu. Həqiqətən də, Allah Öz mömin bəndələrini belə insanlardan qoruyur və onların iman sahibləri ilə birlikdə cihada getməməsindən sonuncular kədərlənməməlidirlər.",{"from":323,"to":323,"text":1297},"Münafiqlər arasında elə bir adam tapıldı ki, o, özünü doğrultmaq üçün tamamilə qəribə bir dəlil gətirdi. O dedi: “Mənə evdə qalmağa icazə ver və məni fitnəyə salma! Əgər mən yürüşə çıxıb Əsfər nəslindən olanların qadınlarını görsəm, onlaın qarşısında dayana bilmərəm”. Bu adam əl-Cudd b. Keys idi. Allah onu rüsvay etsin! O, öz münafiqliyini[2] gizlətməyə cəhd göstərərək, özünün təmiz və gözəl niyyətli olduğunu büruzə vermək istəyirdi. O, bəyan edir ki, əgər yürüşdə iştirak etsə, fitnəyə düşəcək və günah işlədəcək, əgər evdə qalsa, günahdan çəkinə bilər və nəfsini pis əməllərdən saxlayar.\n\nAllah onun yalanını ifşa edərək, xəbər verir ki, o, artıq fitnəyə düşmüşdür. Əgər o, doğrudan da şərdən qaçmaq niyyətindəydisə, onda bilməliydi ki, yürüşdə iştirakdan imtina onun üçün daha boyük bir azğınlıq idi və ona daha böyük ziyan vurmuşdur, axı o, Allaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) itaətsizlik göstərmiş, kobud günah işlətmiş və öz çiyinlərinə ağır yük götürmüşdü. Hərbi yürüş zamanı qurşana biləcəyindən ehtiyat etdiyi günah, onun yol verdiyi cinayətdən daha yüngül idi. Bundan əlavə, onun qorxusu süni idi, çünki o, əslində, əlindən gələni etmişdi ki, yürüşdə iştirakdan yayınsın. Bax elə buna görə, sonra Allah münafiqləri hər tərəfdən bürüyəcək Cəhənnəmə atacağı ilə təhdid edir. Onlar oradan qaça bilməyəcəklər və Cəhənnəm əzabından xilas olmayacaqlar.",{"from":329,"to":329,"text":1299},"Münafiqlər – İslamın əsil düşmənləridir və bu dinə nifrət edirlər. Müsəlmanlar öz düşmənləri üzərində qələbə çalanda, bu onları məyus edir, düşmənlər müsəlmanlara üstün gələndə isə onlar sevinirlər ki, məğlubiyyət zamanı onların yanında olmayıblar. Onlar deyirlər: “Biz öncədən ehtiyat tədbirləri görmüşdük və buna görə belə xoşagəlməz hallardan necə qaçınmaq lazım gəldiyini bilirdik”. Onlar canlarını qurtarmağa nail olduqları bədbəxtliyin müsəlmanlara üz verməsindən məmnun idilər.",{"from":334,"to":334,"text":1301},"Fövqəluca Allah münafiqlərin yanıldıqlarını ifşa edərək, Peyğəmbərinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) buyurur ki, desin: “Bizə Allahın Lövhi-məfhuzda yazdığından başqa heç nə üz verməz. Allah bizi himayə edir və bizim dünyəvi və dini işlərimizi sahmana salır. Biz taleyimizdən razıyıq və onu öz istədiyimiz kimi dəyişə bilmərik. Qoy özlərinə xeyirxahlıq edilməsini və bədbəxtliklərdən qaçınmaq istəyən möminlər yalnız Allaha təvəkkül etsinlər və Onun köməyinə güvənsinlər. Ona təvəkkül edən və güvənənlərin ümidi heç vaxt boşa çıxmayacaqdır. Başqa himayədarlara təvəkkül edən günahkarları isə Allah Öz yardımından məhrum edəcək və onlar arzularına nail ola bilməyəcəklər.",{"from":99,"to":99,"text":1303},"Ey Muhəmməd! Sizin növbəti bəlaya düçar olacağınıza ümid bəsləyən münafiqlərə de ki: “Siz nəyi gözləyirsiniz? Bizə nə ola bilər? Bizə iki nemətdən biri nəsib ola bilər ki, onların hər biri bizə hökmən böyük fayda verə bilər. Biz düşmənlərimizə üstün gələrək qələbə çalsaq, həm bu dünyada və həm də ölümdən sonra savab alarıq. Əgər şəhid olsaq, Allah dərgahında ən yüksək pilləyə ucalmağa nail olarıq. Lakin, ey münafiqlər, biləsiniz ki, biz də sizin başınıza gələnləri görməyə ümidvarıq. Biz, Allahın sizi Cəhənnəmdə şiddətli cəzaya məruz qoyacağını və ya sizi öz əllərimizlə cəzalandıracağınə gözləyirik. Bu baş verdikdə, sizə üstün gələcəyik və siz bizim əllərimizlə həlak ediləcəksiniz. Siz bizə nəsib olacaq neməti gözləyin, biz də sizə üz verəcək əzab-əziyyəti gözləyirik”.",{"from":285,"to":285,"text":1305},"Fövqəluca Allah xəbər verir ki, münafiqlərin verdiklıri qurbanlar əbəs və faydasızdır. Bunun səbəbini izah etmək üçün Allah Öz Peyğəmbərinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) buyurur ki, desin: “Ey münafiqlər! Sizin sədəqələrinizi, könüllü və ya məcburiyyət qarşısında, verməyinizdən asılı olmayaraq, onlar və eyni zamanda digər əməlləriniz onsuz da qəbul edilməyəcək, çünki siz Allaha itaət etmirsiniz”.",{"from":235,"to":235,"text":1307},"Münafiqlərin itaətsizliyi ondan ibarətdir ki, onlar Allah və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) iman gətirməkdən imtina etmişlər. Haqq din – istənilən xeyirxah əməlin qəbul olunmasının vacib şərtidir. Lakin münafiqlər ondan məhrumdurlar və buna görə onların əməlləri xeyirxah adlandırıla bilməz. Onlar namaz qılmağa tənbəlliklə qalxarlar. Namaz onlar o dərəcədə ağır gəlir ki, onu, ümumiyyətlə, qılmamağa hazırdırlar[4]. Onlar sədəqə verəndə, bunu təmiz ürəklə etmirlər.\n\nBunları izah etdikdən sonra, Allah münafiqlər kimi davranan hər bir kəsi qınayır və bəyan edir ki, möminlər belələrindən fərqlənməli, Allaha bütün varlığı ilə ibadət edərək, namazı həvəslə və ruh yüksəkliyi ilə qılmalı və yalnız Ondan savab alacağına ümid bəsləyərək, sədəqəni ürəkdən paylamalıdır.",{"from":355,"to":355,"text":1309},"Qoy münafiqlərin var-dövləti və övladları səni heyrətə salmasın – sərvət və uşaqlar onlara heç bir sevinc gətirməyəcək. Onlardan heç bir fayda olmayacaq, çünki münafiqlər öz Rəbbinin lütfkarlığını qazanmaqdan daha çox, onlara can atırlar, onlara görə Ona itaətsizlik göstərirlər. Buna görə də, uşaqları və sərvətləri bu dünyada münafiqlərin cəzalandırılmasna səbəb olur. Onlar bu maddi nemətlərə böyük əziyyətlər bahasına nail olur və buna, daima narahatçılıq keçirməklə və ağır zəhmətlə özlərini əldən salaraq, çox böyük qüvvə sərf edirlər. Əgər onların maddi həyatdan aldıqları zövqü, sərf etdikləri həddən ziyadə cəhdlərlə müqayisə etsək, onda bu zövqün çox cüzi bir şey olduğu məlum olacaq. Maddi nemətlər onları Allahı zikr etməkdən yayındırır və dünya həyatında onların cəzalandırılmasının səbəbinə çevrilirlər. Bunun ən ağır və təhlükəli nəticələrindən biri onları qəlblərinin dünya malına bağlanması olur. Nəticədə onlar artıq hər hansı bir şey haqqında düşünməyi yadırğayır və dünya zövqü onların arzularının hüduduna çevrilir. Onların ürəklərində Axirət üçün yer qalmır və onlar bu dünyadan kafir kimi ayrılırlar. İnsanı əbədi bədbəxtliyə və sonsuz matəmə məhkum edən cəzadan da daha dəhşətli cəza nə ola bilər?!",{"from":362,"to":369,"text":1311},"Münafiqlər Allaha and içirlər ki, onlar da sizlərdən biridirlər, lakin taleyin dönüklüyünə görə belə davranırlar. Öz əsil etiqadlarını etiraf etməyə cəsarətləri çatmır. Onlar qorxurlar ki, əgər onların həqiqi əqidələri və əməlləri sizə məlum olarsa, siz onlardan üz döndərərsiniz və onda insanlar hər tərəfdən onların üstünə hücum çəkməyə başlayarlar.\n\nRuhən möhkəm olan ağıllı insanlar belə hərəkət etmirlər. Onlar, əməllərinin saleh olub-olmasından asılı olmayaraq, həmişə açıq hərəkət edirlər. Lakin münafiqlər – qorxaq və yalançı camaatdır. Onlar o dərəcədə qorxaqdırlar ki, əgər taleyin dönüklüyündən xilas ola biləcəkləri bir sığınacaq tapmağa nail olsaydılar və gizlənmək üçün bir mağara və ya əlçatmaz bir daldalanacaq tapsaydılar, onda onlar hökmən oraya girməyə tələsərdilər. Həqiqətən, onlar mətanətlilik və qətiyyət göstərməyə kömək edən keyfiyyətlərdən məhrumdurlar.",{"from":375,"to":375,"text":1313},"Ey Muhəmməd! Münafiqlər arasında elələri var ki, səni sədəqələri bölməyinə görə qınayırlar. Lakin onlar səni ağıllı dəlillərə əsaslanan təmiz niyyətlə günahlandırmırlar. Onlar yalnız sənin onlara daha çox dünya nemətləri bəxş etməyini istəyirlər. Əgər sən onlara bolluca pay versən, səndən razı qalarlar, amma onlara bir şey çatmasa, qəzəblənəcək və inciyəcəklər. Axı qullara sırf maddi mülahizələrə və mənfəət məqsədi güdməyə əsaslanaraq sevinmək və hiddətlənmək yaraşmır. Əksinə, insan həmişə öz Rəbbinin lütfkarlığını qazanmağa doğru hərəkət etməlidir. Məhz buna görə, Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) demişdir: “Sizin hər birinizin arzusu mənim gətirdiklərimə uyğun gəlməyənə qıdır, o, iman gətirmiş sayılmaz”.",{"from":298,"to":298,"text":1315},"Onlar, Allahın və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onlara bəxş etdikləri hər hansı nemətin miqdarından asılı olmayaraq razı qalmalıydılar. Onlar sadəcə deməliydilər: “Allah bizə bəsdir! Biz bizə bağışlanılandan məmnunuq və Onun mərhəmətinə və xeyirxahlığına ümid bəsləyirik. Bizə xeyir nazil etməsi və bizi şərdən qoruması üçün Ona dua edirik”.",{"from":209,"to":209,"text":1317},"Fövqəluca Allah müsəlmanlardan yığılan vacib sədəqələrin necə bölünməsini bildirir. Söhbət təkcə zəkatın bölünməsi haqqında gedir, çünki könüllü ianələri istənilən insanlara heç bir məhdudiyyət qoyulmadan paylamaq olar. Vacib ianələrə gəldikdə isə, onları səkkiz dərəcəyə bölmək olar.\n\nBirinci iki dərəcəyə dilənçilər və yoxsullar daxildir. Bu halda onların arasında fərq qoymaq lazımdır, çünki dilənçilər kasıblara nisbətən böyük ehtiyac içində olurlar. Allah birinci olaraq məhz dilənçiləri xatırladır, çünki Quran ayələri həmişə ardıcıl olaraq daha vacib olandan daha az vacib olana keçir. Belə bir rəy var ki, dilənçi – yaşamaq vasitələrindən tamamilə məhrum olan və yaxud yaşamaq üçün zəruri olan minimum vəsaitin yarısını və ya yarıdan çoxunu qazanırlar, lakin özlərini tam təmin etməyə qadir deyillər. Əgər insan özünü tam təmin etməyi bacarırsa, onda o, zəngin adlanır. Birinci və ikinci dərəcələrə aid edilən insanlar heç bir ehtiyac hiss etməyəcəkləri qədər ianə almaq haqqına malikdirlər.\n\nÜçüncü dərəcəyə - ianələrin toplanması, saxlanması, daşınması və ya qeydiyyatı ilə məşğul olan və habelə zəkatın toplanması və bölünməsi ilə əlaqədar olan hər hansı digər fəaliyyət üzrə çalışan qulluqçular aid edilmişdir. Bu qulluqçular öz vəzifələrini yerinə yetirdiklərinə görə maaş alırlar.\n\nDördüncü dərəcəyə aid olan insanlar müsəlmanların ürəklərini ələ almaq istədikləri şəxslərdir. Bunlar, ətrafındakılarının tabe olduqları ağsaqqallar və ya hörmətli adamlardır. Əgər müsəlmanlar onlara İslamı qəbul etdirmək istəyirlərsə və yaxud onların vura biləcəyi ziyandan qorunmaq, istəyirlərsə, ya da onların imanını möhkəmlətmək niyyətindədirlərsə və yaxud başqa ağsaqqalları İslama dəvət etmək, ya da ki, zəkat verməkdən boyun qaçıranlardan onu toplamaq istəyirlərsə, onlara ianələrin bir hissəsini verməyə icazə verilir. Toplanmış ianələri belə faydalı məqsədlərə sərf etməyə icazə verilir.\n\nBeşinci dərəcəyə, öz sahibləri ilə müəyyən məbləğə öz azadlığını satın almaq məqsədilə müqavilə bağlamış qullar aid edilir. Belə qullar əllərindən gələni edirlər ki, köləlikdən xilas olsunlar və onlar toplanmış ianələrdən yardım almağa layiqdirlər. Buraya həmçinin kafirlərin əlində əsir olan müsəlmanların azad edilməsi də şamildir. Bundan başqa, zəkat vəsaitlərinin sərf edilməsi zamanı belə müsəlmanların köləlikdən azad edilməsinə üstünlük verilməlidir. Şərh etdiyimiz ayənin mətni toplanmış zəkatın bütövlükdə təkcə qulların azad edilməsinə xərclənə bilməsinə dəlalət edir.\n\nAltıncı dərəcəyə iki qrupa ayrılan borclular aiddir. Birinci qrupa mübahisə edən tərəfləri barışdırmaqdan ötrü maddi vəsaitlərini sərf edilən insanlar daxil edilir. Məsələn, əgər iki adam arasında bir münaqişə baş verdikdə, müsəlman onların arasında vasitəçilik edərək, onlardan birinin və ya hər iki tərəfin xeyrinə ianə vermişsə, onda o, varlı və təminatlı olsa belə, öz xərclərini zəkat vəsaiti hesabına bərpa edə bilər. Bu hökm insanları barışdırarkən müsəlmanların qətiyyət göstərməsi üçün nazil edilmişdir. İkinci qrupa öz ehtiyacları üçün borc alan, lakin onu qaytarmağa qadir olmayan insanlar daxildir. Onların öz borclarını ödəmək üçün kifayət edən miqdarda ianə almağa haqqı vardır.\n\nYeddinci dərəcəyə aid olanlara – müntəzəm qoşun döyüşçüləri sırasında olmayan və Allah yolunda könüllü vuruşan döyüşçülər aiddirlər. Onlar zəkat vəsaitlərindən döyüş əməliyyatlarında iştirak üçün zəruri olan hər şeyi almaq haqqına malikdirlər. Buraya silah və nəqliyyat vasitəsi əldə edilməsi və həm də maaş və ailənin təminatına xərclər daxildir. Bu ona görə edilir ki, döyüşçülər heç bir narahatçılıq keçirmədən, özlərini bütövlükdə döyüş əməliyyatlarına həsr edə bilsinlər.\n\nİslam alimlərinin çoxu hasab edirdi ki, həyatını müstəqil təmin etməyi bacaran adam özünü şəriəti öyrənməyə həsr edirsə, ona toplanmış zəkatdan məvacib verilməlidir, çünki şəriət elmlərinin öyrənilməsi Allah yolunda mübarizənin növlərindəndir. Belə bir rəy də var ki, kasıb müsəlman vacib həcc ziyarətinə getmək üçün zəkatdan ianə almaq haqqına malikdir. Lakin bununla əlaqədar müxtəlif yanaşmalar da mövcuddur.\n\nSəkkizinci dərəcəyə - səfərə çıxaraq yad ölkədən evinə qayıtmağa vəsaiti olmayan müsafirlər aiddirlər. Onlara, evlərinə qayıtmağa kifayət edən ianə almağa icazə verilir. Bu səkkiz dərəcədən olan insanlar zəkatdan ianə almaq haqqına malikdirlər. Bu, Allahın hər şeyi əhatə edən elmi və İlahi müdrikliyinin nəticəsi olan hökmdür!\n\nBilmək lazımdır ki, sadalanan səkkiz dərəcə iki qrupa bölünür. Birinci qrupa aid olan insanlar – öz kasıblığı üzündən ianə alanlardır. Bunlar – dilənçilər, kasıblar və onlar kimi olanlardır. İkinci qrupa aid olanlar – müsəlmanlarıa lazım olan və dinə fayda verə bilən insanlardır. Fövqəluca Allah varlılara və təmin olunmuş insanlara öz əmlakının bir hissəsini vacib zəkat kimi verməyi və onunla insanların ən ümumi və fərdi ehtiyaclarını – İslamın və müsəlmanların ehtiyacını təmin etmək hökmünü vermişdir. Əgər varlı müsəlmanlar zəkatı layiqincə versələr, onda möminlər arasında ehtiyacı olanlar qalmaz və onların da öz sərhədlərini qorumağa, kafirlərlə vuruşmağa və dinin bütün tələbatlarını ödəməyə kifayət qədər vəsaitləri olar.",{"from":391,"to":391,"text":1319},"Münafiqlər arasında elələri də var ki, Muhəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) təhqir edir və onu (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) dinini ləkələməyə cəhd göstərirlər. Onlar onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ünvanına söylənən qanqaraldan ifadələrə diqqət yetirmir və belə deyirlər: “Əgər onun haqqında danışdığımız bu sözlər ona çatsa, biz ondan üzr istəyərik və o bizi bağışlayar, çünki o, qulaq kimidir: doğruçuya və yalançıya fərq qoymadan, hər deyilənə inanır”. Allah onları rüsvay etsin! Onlar öz aralarında söhbət edərkən sözlərinin nəticələrinə heç bir əhəmiyyət vermirlər. Onlar istəmirlər ki, insanlar onların onların dedikləri barədə Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) xəbər versinlər, lakin güman edirlər ki, hətta bu baş versə də, onlar özlərini boş sözlərlə safa çıxarda biləcəklər.\n\nOnlar eyni vaxtda bir neçə mənfi tərəfləri olan ağır günah işlədirlər. Birincisi, onlar insanları bədbəxtlikdən və məhv olmaqdan xilas etməyə və onları düz yola yönəltməyə və onlara xoşbəxtlik əldə etməyə kömək göstərməyə gələn Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) təhqir edirlər. İkincisi, onlar ağızlarından çıxartıqları naqis sözlərinə xüsusi əhəmiyyət vermirlər ki, bu onların təhqirini daha da ağırlaşdırır. Üçüncüsü, onlar Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) doğruçu ilə yalançı adamları ayırd etməyi bacarmayan düşüncəsiz adam sayırlar, halbuki, əslində, o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), bütün insanlardan ən dərrakəlisi, ağıllısı və düşüncəlisi idi. Məhz buna görə, Fövqəluca Allah bildirir ki, o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) təkcə xeyirxah sözlər danışan və doğruçu olanlara inanırdı.\n\nMuhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) həqiqətən münafiqlərin çoxundan üz döndərirdi və bu zaman onları, özlərinə bəraət qazandırmaq üçün söylədikləri saxta dəlillərə görə, qınamırdı. O (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) öz alicənablığına görə belə davranırdı. O (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onların fitnəkarlığına əhəmiyyət vermir və “Yanlarına qayıtdığınız zaman onlardan vaz keçməniz (onları məzəmmət etməməniz) üçün (yalandan) Allaha and içəcəklər. Siz də onlardan vaz keçin! Çünki onlar murdardırlar və qazandıqları (günahların) cəzası olaraq düşəcəkləri yer də Cəhənnəmdir!”[5] (Tövbə, 9\u002F95) - buyuran Allahın hökmunə itaət edirdi.\n\nO (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Allaha iman gətirmişdi və həqiqəti deyən və haqqı etiraf edən möminlərə də inanırdı. O (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) doğruçu insanları yalançılardan ayırd edirdi və çox vaxt yalanını ifşa edə biləcəyi kəslərdən sadəcə üz çevirirdi. O (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), onun yolu ilə gedən, onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gözəl əxlaqını və rəftarını örnək götürən mömin müsəlmanların xatirinə belə güzəştlərə gedirdi. O (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) təkcə möminlər üçün mərhəmət idi, çünki bütün qalan insanlar onu qəbul etməkdən boyun qaçırmışdılar. Bundan əlavə, onlar onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) lütfkarlığını rədd etməklə öz dünya və sonrakı Axirət həyatlarını da məhv etdilər. Onlar Allahın Elçisini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) həm sözləri və həm də əməlləri ilə incitməyə cəsarət etdilər və buna görə, onları yerdəki həyat zamanı və ölümdən sonra məşəqqətli cəza gözləyir. Bu cəzalandırmanın formalarından biri də, Muhəmməd Peyğəmnəri (s.ə.s) incidən və ya təhqir edən hər kəsə ölüm hökmü çıxarılmasıdır.",{"from":349,"to":349,"text":1321},"Onlar Allaha and içirlər ki, əvvəllər sizi təhqir etdiklərinə və digər günahlar törətdiklərinə görə peşman omuşlar. Onlar bunu sizin xoşunuza gəlmək üçün belə edirlər. Əgər onlar iman sahibləri olsaydılar, onlar Allahın və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) lütfünü qazanmağa daha çox can atardılar. Əməlisalüh insan heç bir şeyi Rəbbinin mərhəmətindən üstün tutmaz. Onları isə Allah və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) lütfükarlığı deyil, daha çox insanların razı qalması qayğılandırır ki, bu da onların mömin olmadıqlarını təsdiq edir.",{"from":402,"to":402,"text":1323},"Münafiqlər Allahla düşmənçilik edir və Ona müqavimət göstərirlər, halbuki Allahdan və Onun Elçisindən (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) üz döndərib, Onun hökmlərini saymayan və Onun haramlarını pozan hər bir günahkara Cəhənnəm Odu hazırlanmışdır və onlar orada əbədi qalmalı olacaqlar. Bu günahkarla rüsvay ediləcək və biabır olacaqlar. Onlar tükənməz səadətdən məhrum ediləcək və Cəhənnəmdə əzab-əziyyətə düçar ediləcəklər. Allahım, bizi bundan qoru!",{"from":167,"to":167,"text":1325},"Bu gözəl surə “əl-Fadıha” (“İfşaedən”)[6] adını da almışdır, çünki o, münafiqlərin bütün gizli niyyətlərindən xəbər verir və onların altında gizləndikləri örtüyü açır. Allah münafiqlərə xas olan sifətləri bildirirsə də, onların adlarını ayrı-ayrılıqda çəkmir. Bunun isə iki səbəbi var idi. Birincisi, Allah Öz qullarının əməllərini pərdələməyi sevir. İkincisi isə, bu surədə xatırlanan sifətlərə malik olan münafiqlərin qınanması təkcə Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) zamanında yaşayanlara deyil, bütün onunkimilərindən tutmuş ta Qiyamət qopana qədər yaşayanlara şamil edilir. Məhz münafiqlərin sifətləri haqqında xatırlama onlardan hər birini dəhşətə salmışdır.\n\nFövqəluca Allah buyurur: “Əgər münafiqlər, qəlblərində mərəz (zinakarlıq, pozğunluq mərəzi) olanlar və Mədinədə qəsdən yalan şayiələr yayanlar (bu pis əməllərinə) son qoymasalar, şübhəsiz ki, səni onların üstünə qaldırarıq. Sonra onlar səninlə ancaq az bir müddət orada qonşu ola bilərlər. (Onlar) məlunlar kimi (tezliklə şəhərdən qovular), harada ələ keçsələr, mütləq tutulub öldürülərlər” (Əhzab, 33\u002F60-61). Münafiqlər qorxurdular ki, rüsvay edilsinlər, onların gizli niyyətləri isə aşkar edilsin. Onlar istəmirdilər ki Allahın qulları onların əsil niyyətlərini öyrənsinlər və öyüd-nəsihətə qulaq asanlar üçün örnək olmaq istəmirdilər. Lakin Allah Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) buyurur ki, onlara belə desin: “Siz istehza etməyinizdə və ələ salmağınızda olun. Allah çox tezliklə gizlətməyə cəhd göstərdiyinizi ifşa edəcəkdir[7]”. Fövqəluca Allah Öz vədini yerinə yetirdi və münafiqlərin sifətlərini açıqlayan və onların altında gizləndikləri örtüyü qaldıran surəni nazil etdi.",{"from":413,"to":419,"text":1327},"Təbuka hərbi yürüş zamanı münafiqlərin bəziləri dinə istehza edərək, müsəlmanları təhqir etməyə başladılar. Onlar deyirdilər: “Biz bizim Quran oxuyanlarımızdan da daha qarınqulu, yalançı və qorxaq adamlar görməmişdik!” Onlar Allahın Elçisini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və onun səhabələrini nəzərdə tuturdular. Onlar Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onların dedikləri sözləri bildiyini başa düşdükdə, üzürxahlıq etmək üçün onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yanına gəlib dedilər: “Biz ancaq söhbət edib zarafatlaşırdıq və pis niyyətimiz yox idi. Biz heç kimi incitmək və ya təhqir etmək istəmirdik”.\n\nFövqəluca Allah xəbər verir ki, onların özlərinə bəraət qazandırması uydurulmuş və yalandı. O, Öz Peyğəmbərinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) buyurur ki, desin: “Doğrudanmı siz Allahı, Onun ayələrini və Onun Elçisini masqaraya qoymağa cəsarət etmisiniz? Əbəs yerə üzr istəməyin və özünüzü təmizə çıxarmağa çalışmayın. Siz haqq dinə iman gətirdikdən sonra, artıq kafir oldunuz”.\n\nAllaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) istehza etmək kafirlikdir və insanı İslamın ağuşundan çıxardır, çünki din – Allaha ehtirama, Onun dininə və elçilərinə hörmətlə yanaşmağa əsaslanır. Onlara rişxənd etmək İslam dininin özülünə uyğun gəlmir və ona tamamilə ziddir.\n\nMünafiqlər özlərinə bəraət qazandırmağa çalışırdılar və onları bağışlamağı xahiş edirdilər, lakin Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əvvəl dediklərinə heç nə əlavə etmədi. O (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) belə dedi: “Doğrudanmı siz Allahı, Onun ayələrini və Onun Elçisini masqaraya qoymağa cəsarət etmisiniz? Əbəs yerə üzr istəməyin və özünüzü təmizə çıxarmağa çalışmayın. Siz haqq dinə iman gətirdikdən sonra, artıq kafir oldunuz”.\n\nFövqəluca Allah bildirir ki, əgər onlar günahlarını tövbə etsələr, Ondan bağışlanmalarını xahiş etsələr və etdikləri cinayətlərə görə peşman olduqları bildirsələr, onda O, onların tövbəsini qəbul edər. Bütün qalan münafiqləri isə O, küfrə etiqad etdiklərinə və tövbə etmədiklərinə görə cəzalandıracaqdır.\n\nBu ayələr ona dəlalət edir ki, əgər insan Allahın dininə qarşı gizlicə bədxah niyyətdədirsə, Onu, Onun ayələrini və Onun Elçisini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ələ salırsa, onda Fövqəluca Allah mütləq onun gizli niyyətini ifşa edəcək, onu ətrafdakıları qarşısında rüsvay edəcək və sərt cəzaya məruz qoyacaqdır. Bu ayələr onu göstərir ki, əgər insan Allahın Kitabını məsxərəyə qoyursa və ya Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) səhih Sünnəsinə sataşırsa və yaxud onlarda bir əskiklik axtarırsa, ya da Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ələ salırsa və ya ona (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) böhtan atırsa, onda o – kafirdir. Ayələr təsdiq edir ki, tövbə istənilən adamdan, hətta o, ən dəhşətli cinayətlər törətsə də, qəbul edilir.",{"from":425,"to":425,"text":1329},"Münafiq kişilər və münafiq qadınlar bir-birilərinə bənzəyirlər[9], çünki bu yaramaz xislət onların hər birinə xas olan keyfiyyətdir. Onlar bir-birilərini sevirlər və bir-biriləri ilə dostluq edirlər. Bu isə o deməkdir ki, möminlərin onlara dostluq münasibəti bəsləməyə haqları yoxdur.\n\nAllah, bu barədə xatırlatdıqdan sonra, bütün münafiqlərə, - istər gənc olsun, istərsə də yaşlı, məxsus olan ümumi xüsusiyyətlərdən xəbər verir. Onlar insanları küfrə, əxlaqsızlığa və itaətsizliyə doğru yönəldir və haqq dindən, nəcib əxlaqdan, saleh əməllərdən və ləyaqətli davranışdan uzaqlaşdırırlar. Onlar o dərəcədə xəsis və tamahkardırlar ki, Allah xatirinə sədəqə verməmək və yaxşılıq etməmək üçün əllərini bərk-bərk yumarlar. Onlar Allahı nadir hallarda yada salar və buna görə Allah da onları unudar. O, onları Öz mərhəmətindən məhrum edir və onlara xeyirxahlıq etmələri üçün köməklik göstərmir. Axirət həyatında isə O, onlara Cənnət bağlarına girməyə imkan verməyəcək və onları əbədi qalacaqları Cəhənnəmin lap dibinə atacaqdır.\n\nDoğrudan da, münafiqlər - əsil günahkarlardırlar. Onlar kimi bu vəsfə uyğun gələn kimsə yoxdur, çünki onların günahkarlığı bütün qalan insanların günahlılığından üstündür. Bunun dəlili – onların ən sərt cəzaya layiq görüləcəyidir. Bununla yanaşı, onlar, aralarında olduqları müsəlmanlar üçün təhlükə mənbəyidir və buna görə möminlər istənilən vasitə ilə onlardan çəkinməlidirlər.",{"from":431,"to":431,"text":1331},"Fövqəluca Allah bütün münafiqləri və kafirləri – həm kişi və həm də qadınları, Cəhənnəmdə toplayacaqdır. Onların nəsibi – lənət və Cəhənnəmdə əbədi qalmaq olacaqdır[10]. Onlar əzabı birlikdə dadacaqlar, çünki dünya həyatında da bir yerdə kafirliyə etiqad edir, Allah və Onun Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ilə düşmənçilik edərək, Onun ayələrini və möcüzələrini inkar edirdilər.",{"from":202,"to":202,"text":1333},"Ey münafiqlər! Siz sizdən əvvəl yaşamış mürtədlərə oxşayırsınız. Onlar da iman gətirməkdən boyun qaçırmışdılar, amma özlərini elə aparırdılar ki, guya mömindirlər. Lakin onlar sizdən daha qüdrətli idilər. Onların var-dövləti də və övladları da çox idi. Onlar nəsibləri olan dünya nemətlərindən ləzzət alır, Allahı zikr etməkdən və təqvalılığa etiqaddan isə imtina edirdilər. Onlar Allahın peyğəmbərlərinə etinasız yanaşır, onlara hörmətsizlik edir və öz aralarında onları lağa qoyurdular. Siz də nəsibiniz olan dünya nemətlərindən, sizdən əvvəlkilərin etdiyi kimi, həzz alırsınız. Siz də günah işlədir və faydasız söhbətlərə qurşanırsınız. Lakin unutmayın ki, onların əməlləri puç oldu və onlara nə dünyada, nə də ölümdən sonra (Axirət həyatı üçün) fayda vermədi. Onlar zərərə düşmüşlərin cərgəsinə düşdülər və siz də əməllərinizlə və əldə etdiklərinizlə onlardan fərqlənmirsiniz. Bu isə o deməkdir ki, sizi də belə müdhiş sonluq gözləyə bilər[11].",{"from":442,"to":442,"text":1335},"Ey münafiqlər! Keçmişdə kafir xalqların cəzalandırıldığı kimi, sizə də o cəzalardan nəsib ola bilər. Nuhun (ə) xalqı, adlar, səmudlar, İbrahimin (ə) xalqı, Mədyənin sakinləri və sonradan bərbad hala salınmış şəhərlərdə məskunlaşan Lutun (ə) xalqı – onların hamısı aralarında açıq-aşkar haqqı təbliğ edən və şeylərin əsil mahiyyətini onlara izah edən elçiləri rədd etmişdilər[12]. Allah bu kafirlərin, sizin cinayətlərinizə bənzəyən günahlarına görə, köklərini necə kəsdiyi barədə artıq sizə bildirmişdir. O, onları cəzalandırmışdır, lakin onlara zalımlıq etməmişdir. Əksinə, onlar öz Rəbbinə itaətsizlik etməyə cəsarət göstərməklə, Onun elçilərinə itaətdən boyun qaçırmaqla və hər cür inadkar zalımların ardıyca getməklə özləri özlərinə sülm etmişdilər.",{"from":448,"to":448,"text":1337},"Münafiqlərin bir-birinə məxsus olduqlarını xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah xəbər verir ki, iman gətirənlər də bir-birilərinin dostudur. Onların məziyyətlləri münafiqlərinkinin tamamilə əksinədir. Onlar bir-birilərini sevir, bir-biriləri ilə dostluq edir və bir-birilərinə yardım göstərirlər. Onlar insanları bəyənilən şeylərə[13], yəni düzgün baxışlara, saleh əməllərə və ləyaqətli davranışa dəvət edirlər. İlk növbədə, onlar özləri buna riayət edirlər. Onlar insanları qınanılan şeylərdən, yəni yanlış nəzər nöqtələrindən, yaramaz əməllərdən və nöqsanlı əxlaqdan çəkindirirlər. Bununla yanaşı, onlar yorulmadan Allaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) itaət edirlər. Buna görə Allah Öz kölgəsini onlardan əsirgəməyəcək və onlara böyük nemətlər qismət edəcəkdir. Onun gözəl adları arasında – Qüdrətli və Müdrik adları haqqında. O, əzəmətə və qüdrətə, hökmə və müdrikliyə malikdir və onların əsasında hər şeyi öz yerində yerləşdirir və yaratdıqlarına və hökm verdiyi hər şeyə görə həmd olunmağa layiqdir. Sonra Fövqəluca Allah Özünün mömun qulları üçün hazırlanmış savabdan bəhs edir:",{"from":453,"to":453,"text":1339},"Cənnət bağlarında insanlara nə əzab və nə də qəm verməyən hər növ sevinc və ləzzətlər cəm edilmişdir. Sarayların, yüksək evlərin və Cənnət ağaclarının arasında şırıldayan çaylar axır və öz suları ilə bütün gözəllikləri Fövqəluca Allahdan başqa heç kimə məlum olmayan füsunkar bağları sulayır. Möminlər orada əbədi olaraq qalacaqlar və özləri üçün ürəklərindən başqa bir şey keçməyəcək. Onların mənzilləri Allahın müttəqi qullarının qəbulu üçün bəzədiləcək və hazırlanacaqdır. Cənnət mənzərələri, uca evlər və istirahət yerləri o dərəcədə füsunkar olacaqdır ki, insan arzusunun hüdudunu təcəssüm etdirəcəkdir. Onların otaqları elə təmiz və qəşəngdir ki, içəridə olanlar çölündə nə baş verdiyini görəcək, çöldəkilər də içəridəkiləri görə biləcəklər. Bu füsunkar mənzillər həqiqətən insanların qəlbinin onlara doğru can atmasına layiqdir. İnsan qəlbi həmişə onların həsrətində olmuşdur, çünki o mənzillər Ədəm bağlarında - əbədiyyət bağlarındadır və möminlər onları heç vaxt tərk etməyəcəklər.\n\nAllahın Cənnət sakinlərini əhatə edən lütfkarlığı Cənnətin digər gözəlliklərindən qat-qat üstün olacaqdır. Bu gözəlliklər Rəbbin üzünü görmək və Onun lütfkarlığını öz üzərində hiss etmək imkanı olmadan möminlərə layiqincə səadət bəxş etməzdi, çünki məhz bu, Allaha ibadət edən və Onu sevən qulların müqəddəs arzusudur. Doğrudan da, yerin və göylərin Rəbbinin mərhəməti hər cür Cənnət ləzzətlərindən üstündür. Bu, böyük uğurdur ki, onun sayəsində insan ən çox arzuladığı şeyə nail ola bilər, hər cür xoşagəlməzliklərdən xilas ola bilər və gözəl və cahcəlallı həyat sürməyə başlaya bilər. Ey Allah, Öz mərhəmət və səxavətinlə bizi o salehlərdən biri et!",{"from":229,"to":229,"text":1341},"Ey Peyğəmbər, kafirlər və münafiqlərlə mübarizə apar və şərait tələb etdikdə onlara qarşı amansız ol![15] Bu ayədə mübarizə ifadəsi ilə təkcə əldə silahla döyüşmək deyil, həm də dəlil və sübutların vasitəsilə mübarizə aparmaq nəzərdə tutulur. Əgər kafirlər müsəlmanlara qarşı döyüşürlərsə, onda onlarla mübarizəni həm sözlə və əməllə və həm də qılınc və nizələrlə aparmaq lazımdır. Əgər kafirlər müsəlmanlara məğlub olurlarsa və onlarla sülh müqaviləsi və ya saziş bağlayırlarsa, onda onlarla dəlil və sübutların vasitəsi ilə mübarizə aparılaraq, İslamın üstünlüyü, müşrikliyin və kafirliyin yanlışlığı onlara izah edilməlidir. Belə aqibət kafirləri dünya həyatında gözləyir, ölümdən sonra isə onların cığınacağı alov püskürən Cəhənnəm olacaqdır ki, onlar oranı heç vaxt tərk etməyəcəklər.",{"from":464,"to":464,"text":1343},"Münafiqlər and içirlər ki, heç bir pis söz deməmişlər, halbuki, əslində, onlar İslam dinini və Allahın Elçisini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) məsxərəyə qoymuşdular. Hətta onlardan biri söz vermişdi ki, qüdrət sahibi olan zənginlər aciz müsəlmanları mütləq Mədinədən qovacaqlar. Onlar biləndə ki, söylədikləri bəzi sözlər Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) qulağına çatmışdır, onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yanına gəlmiş və Allaha and içməyə başlamışdılar ki, belə bir şey deməyiblər.\n\nFövqəluca Allah onların yalançı iddialarını təkzib edərək, bildirir ki, onlar artıq kafirliyi təsdiq edən sözü işlətmişlər və kafir olmuşlar. Onların bundan əvvəlki davranışına əsasən, onların İslamı qəbul etdiklərini və küfrün qucağını tərk etdiklərini demək olardı, lakin onların sonrakı ifadələri imanını pozdu və onları yenə allahsızlığın ağuşuna atdı.\n\nMuhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Təbuk yürüşünə çıxarkən müşriklər onu (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) öldürmək niyyətindəymişlər, lakin Fövqəluca Allah onların niyyətlərini ona (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bildirmişdi və o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), sui-qəsdçilərin istəyinə manə olan tədbirlər görmüşdü. Onların Elçidən (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) intiqam almağa və ya onda (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) hər hansı bir nöqsan tapmağa heç bir əsasları yox idi. Onlar ondan (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yalnız ona görə intiqam almaq istəyirdilər ki, Allah və Onun Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onları dilənçilikdən xilas etməklə onlara iltifat göstərmişdilər. Acınacaqlı şəraitdə yaşayan miskin insanların onları cəhalət zülmətindən nura çıxmağa və varlanmağa kömək edəni lağa qoyması necə də qəribədir? Məgər belə bir insana iman gətirilməli və ona layiqincə ehtiram bəslənilməməliydi?!!\n\nSonra Allah münafiqlərə tövbə etməyi təklif edir və bildirir ki, tövbə onlara çox xeyir gətirərdi, çünki məhz tövbə həm bu dünyada və həm də ölümdən sonra xoşbəxtliyin rəhnidir. Lakin onlar tövbə etməkdən və Allahın yoluna qayıtmaqdan imtina edərlərsə, onda onlar həm bu dünyada və həm də Axirətdə əzabverici cəzaya məruz qoyulacaqlar. Bu dünyada onlar kədərlənəcək və Allahın Öz dinini müdafiə etməsindən, Öz Peyğəmbərini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) uca tutmasından və münafiqlərə istədiklərinə nail olmağa imkan verməməsindən iztirab çəkəcəklər, Axirət həyatında isə onlar Cəhənnəm odunda cəzanı dadacaqlar. Yer kürrəsi sakinlərindən heç kim onlara himayə etmək, işlərini sahmana salmaq və öz məkrli planlarını həyata keçirməyə yardım göstərmək və onları bədbəxtliklərdən və xoşagəlməz hallardan qorumaq məqsədilə heç kim onlara kömək etmək istəməyəcəkdir. Doğrudan da, əgər insan Fövqəluca Allahın himayəsindən məhrum edilirsə, onda yalnız şər və ziyan, bədbəxtlik və məhrumiyyətlər onun nəsibi olur.",{"from":60,"to":153,"text":1345},"Münafiqlərin arasında elələri də var ki, Allaha söz verib and içiblər və əgər O, onlara bol maddi nemət əta etsə, onlar mütləq zəkat verəcək, qohumluq əlaqələri saxlayacaq, qonaqlara hörmətlə yanaşacaq, öz haqqını qoruyanları müdafiə edəcək və digər xeyirxah əməllər yerinə yetirəcəklər. Allah da onları maddi nemətlərlə təmin etdi, lakin onlar öz vədlərini yerinə yetirmədilər. Bundan başqa, onlar Allaha itaət etməkdən yayındılar və xeyirxah əməllərə heç bir əhəmiyyət vermədilər. Onlar öz vədini pozdular və Allah da onları sərt cəzaya düçar etdi. O, münafiqliyi onların qəlbinə saldı ki, onlar ondan Qiyamət gününə qədər xilas ola bilməyəcəklər. Onlar özləri belə cəzaya səbəb oldular, çünki xəsislik və yalançılıq etməyə başladılar. Qoy möminlər bu çirkin keyfiyyətlərdən qorunsunlar və əgər onlar Allaha yaxşı əməllər edəcəklərinə söz vermişlərsə, onda Allah onların arzusunu gerçəkləşdirdikdən sonra, qoy öz vədlərini pozmasınlar. Doğrudan da, belə adamlar, özlərindən əvvəlkilər cəzalandırıldıqları kimi, münafiqliyə düşə bilərlər.\n\nƏl-Buxari və Müslimin toplularında verilən bir səhih hədisdə rəvayət edilir ki, Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) demişdir: “Munafiqə üç xislət xasdır: bir söz danışırsa, yalan deyir; müqavilə bağlayırsa, onu xaincəsinə pozur və söz verirsə, onu yerinə yetirmir”.\n\nAllah onlara nemət verəcəyi təqdirdə sədəqə paylayacaqlarını və mömin kimi yaşayacaqlarını Onun qarşısında vəd edən münafiqlər bütün bu keyfiyyətlərə malik idilər. Onlar yalan danışdılar, əhdlərini xaincəsinə pozdular və vədlərini yerinə yetirmədilər. Buna görə, Allah onları hədələyir və vəd edir ki, onlar, Ona yaxşı məlum olan, cinayətlərinə görə mütləq əvəz alacaqlar.\n\nBu ayələr Sələbə adlı münafiq haqqında nazil edilmişdi. O, Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yanına gələrək, ondan (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) xahiş edir ki, onun üçün Allaha dua etsin. O deyir ki, əgər Allah ona Öz səxavəti sayəsində nemət əta edərsə, hökmən sədəqə verməyə, qohumluq əlaqələri saxlamağa və öz haqqını müdafiə edənlərə yardım etməyə başlayacaq. Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onun üçün dua edir və bundan sonra onun qoyun sürüsü sürətlə artmağa başladı. Sürü o qədər çoxsaylı oldu ki, Sələbə onları Mədinənin hüdudlarından kənarda otarmağa məcbur oldu və o zaman o, bütün vacib namazlara gəlməməyə başladı. Sonra o, adamlardan uzağa köçdü və təkcə cümə namazlarında görünməyə başladı. Daha sonra onun sürüləri daha da artdı və o, ümumiyyətlə camaatla və cümə namazları qılmaqdan əl çəkdi.\n\nBir dəfə Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onun gözə görünmədiyi hiss etdi və ona (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) nə baş verdiyini izah etdilər. Zəkat yığmaq üçün adamları göndərərkən, onlara Sələbənin yanına getməyi də tapşırdı. Onlar onun yanına gəldikdə, o dedi: “Bu ki, vergidir! Bu vergiyə oxşayır!” O, zəkat verməkdən imtina etdi və zəkat yığanlar bu barədə Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) xəbər verdilər. Bunu eşidib, o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) üç dəfə: “Vay Sələbəyə!” – dedi.\n\nBu ayələr nazil edildikdə qohumlarından biri bu barədə ona xəbər verdi. Belə olduqda, o, zəkatı Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gətirdi, lakin o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onları qəbul etmədi. Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) vəfatından sonra, o, zəkatı Əbu Bəkrə (A.o.r.) verməyə cəhd göstərdi, o (A.o.r.) isə həmçinin qəbul etməkdən boyun qaçırdı. Əbu Bəkrin vəfatından sonra o, zəkatı Ömərə (A.o.r.) verməyə çalışdı, lakin o da onları qəbul etmədi. Deyirlər ki, Sələbə ömrünün sonuna kimi zəkatı ödəyə bilmədi və Osmanın hakimiyyəti dövründə öldü.\n\nDaha sonra Fövqəluca Allah münafiqlərin növbəti utanc gətirən hərəkətindən xəbər verir. Allah onları rüsvay etsin! Onların İslam dininə nifrət bəsləmələri o dərəcədə güclü idi ki, onlar istənilən dini hökmləri və müsəlmanların xeyirxah əməllərini yamanlayırdılar. Allah və Onun Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) adamları sədəqə paylamağa dəvət edəndə, müsəlmanlar ləngimədən bu əmri yerinə yetirməyə başlayırdılar. Onlardan hər biri öz imkanların uyğun olaraq sədəqə verirdi. Bəziləri çoxlu sədəqə verir, digərləri isə ancaq cüzi bir şey verməyə imkan tapırdılar. Bu zaman münafiqlər çoxlu sədəqə verən müsəlmanlara deyirdilər: “Siz şöhrət xatirinə belə edirsiniz və öz xeyirxah əməllərinizi nümayiş etdirirsiniz”. Cüzi sədəqə gətirənlərə isə deyirdilər: “Allahın sizin dilənçi payınıza ehtiyacı yoxdur!” Belə olduqda, Fövqəluca Allah növbəti ayəni nazil etdi:",{"from":491,"to":491,"text":1347},"Münafiqlər bol sədəqə paylayan müsəlmanları nümayişkəranəlikdə və özünütərifləməkdə günahlandırır və sədəqə vermək üçün böyük çətinliklə vəsait tapan yoxsul möminləri incidirlər. Münafiqlər onlara rişxənd edirlər və hökmən müvafiq əvəz alacaqlar. Allah isə onları Özü məsxərəyə qoyacaq və şiddətli əzaba düçar edəcəkdir. Onların dediyi sözlər o dərəcədə dəhşətlidir ki, eyni vaxtda özündə bir neçə günahı ehtiva edir.\n\nBirincisi, onlar möminlərin əməllərini izləyirdilər ki, onlara yersiz irad tutmağa imkan tapsınlar, halbuki Fövqəluca Allah buyurmuşdur: “Möminlər arasında (onları nüfuzdan, hörmətdən salmaq məqsədilə) pis söz yaymaq istəyənləri dünyada və axirətdə şiddətli bir əzab gözləyir. (Hamının əməlini, yayılan şayiələrin, atılan böhtanların doğru olub-olmadığını) ancaq Allah bilir, siz bilməzsiniz!” (Nur, 24\u002F19).\n\nİkincisi, onlar möminləri təkcə haqq dini qəbul etdiklərinə görə yamanlayırdılar, çünki özləri Allaha iman gətirməkdən imtina edir və Onun dininə nifrət bəsləyirdilər.\n\nÜçüncüsü, müsəlmanları söymək, hətta bu dünyəvi məsələlərə aid olsa belə, ağır günahlardandır. Daha ağır cinayət müsəlmanları onların İslama mənsubiyyəti ilə əlaqədər söyməkdir.\n\nDördüncüsü, əgər insan Allahın hökmünü yerinə yetirirsa və könüllü saleh əməllər işləyirsə, onda ətrafdakılar ona kömək etməli və onu ruhlandırmalıdırlar, lakin münafiqlər qəlbə dəyən sözləri və təhqirləri ilə insanları xeyirxah əməllərdən çəkindirirdilər.\n\nBeşincisi, münafiqlərin çoxlu sədəqə verən möminlər haqqında: “onlar bunu şöhrət xatirinə edirlər” demələri yalançı iyrənc söz idi. Onlar qeybə məxsus olan bir şey haqqında öz zənlərinə əsaslanaraq mühakimə yürütməyə cəsarət edirdilər. Bundan da yaramaz cinayət nə ola bilər?!!\n\nAltıncısı, Allahın qullarının az miqdarlı sədəqələrinə ehtiyacı olmaması fikri əxlaqsız mahiyyət daşıyır. Şübhə yox ki, O, xeyriyyəçilərin ianələrinə, onların həcmindən asılı olmayaraq, qətiyyən möhtac deyil. Bundan başqa, O, göylərdə və yerdə məskunlaşan məxluqlarının heç birinə möhtac deyil. Buna baxmayaraq, O, qullarına onların özlərinin ehtiyacı olan hökmlər nazil etmişdir. O, onlara ehtiyac duymur, amma onlar Ona möhtacdırlar. Fövqəluca Allah buyurur: “Kim (dünyada) zərrə qədər yaxşı iş görmüşdürsə, onu (onun xeyrini) görəcəkdir (savabını alacaqdır)” (Zəlzələ, 99\u002F7). Lakin tamamilə aydındır ki, münafiqlər öz sözləri ilə insanları saleh əməllər işləməkdən çəkindirməyə can atırdılar və buna görə də Allah Özü onları şiddətli cəzaya məruz etməklə məsxərəyə qoyacaqdır.",{"from":497,"to":497,"text":1349},"Fövqəluca Allah ayədə bildirir ki, münafiqlərə görə bağışlanmalarını xahiş etmək mənasızdır, çünki O, onları bağışlamayacaqdır, hətta Elçi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onların bağışlanması üçün yetmiş dəfə xahiş etsə də. Əlbəttə, bu – mübaliğədir və qətiyyən onu bildirmir ki, daha uzunmüddətli dualar onlara xeyir gətirə bilər. Allah buyurur: “Sən onların bağışlanmasını diləsən də, diləməsən də, fərqi yoxdur. Onsuz da Allah onları bağışlamayacaqdır. Şübhəsiz ki, Allah fasiq qövmü doğru yola yönəltməz!” (Munafiqun, 63\u002F6).\n\nSonra Allah onlara Rəbbin bağışlamasına nail olmalarına yol verməyən səbəb haqqında xəbər verir. Bu səbəb onların Allaha və Onu Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) inanmamalarıdır, çünki insan kafir qaldıqca, bağışlanma haqqında dualar və digər əməllər ona heç bir fayda vermir. Axı Allah, ayrılmaz məziyyətləri şərəfsizlik olan günahkarları düz yola yönəltmir. Onlar günahdan başqa heç bir şey istəmirlər və belə vəziyyəti dəyişməyi də arzu etmirlər. Onlar aydın həqiqəti dinləyir, sonra onu rədd edirlər və buna görə Fövqəluca Allah onları cəzalandıraraq bir daha düz yola yönəltmir.",{"from":503,"to":503,"text":1351},"Münafiqlər evdə qalmalarına sevinirdilər. Onlar buna heç bir əhəmiyyət vermirdilər, axı onlar iman gətirənlər deyildilər və kafirliyi haqq dindən üstün tuturdular. Onlar yürüşdə iştirak etməkdən imtina edəndə nəinki sadəcə günah etmişdilər. Onlar Allaha itaətsizlik göstərdiklərindən məmnun idilər və buna sevinirdilər. Öz mallarını ianə verməklə və canlarını təhlükə altında qoymaqla Onun yolunda döyüşmək onlarda nifrət doğururdu. Onlar üzürlü səbəblər üzündən evdə qaldıqlarına görə bərk kədərlənən möminlərə qətiyyən oxşamırdılar. Doğrudan da, möminlər öz mallarını qurban verərək və canlarını təhlükə altında qoyaraq Allah yolunda döyüşməyi sevirlər, çünki onların qəlbində iman kök salmışdır və buna görə də onlar öz Rəbbinin mərhəmətinə və xeyirxahlığına güvənirlər.\n\nMünafiqlər deyirdilər: “Belə isti havada yürüşə çıxmaq çox ağırdır”. Onlar Axirətdə əbədi və kamil istirahət əvəzinə bu dünyanın fani və narahatçılıqlarla dolu istirahətinə üstünlük verdilər. Onlar kölgədə daldalanması mümkün olan, səhər və axşam çağları isə yoxa çıxan hərarətdən qorxaraq, istiliyinin dərəcəsini təsəvvür etmək belə mümkün olmayan Cəhənnəmin yandırıb-yaxıcı odunu unudmuşdular. Əgər onlar bunu başa düşsəydilər, əbədi səadət əvəzinə, keçici zövqlərə üstünlük verməz, əhəmiyyətsiz və qısamüddətli çətinliklərdən qaçınmaq xatirinə özlərini əzablı və əbədi işgəncələrə məruz qoymazdılar.",{"from":509,"to":509,"text":1353},"Qoy onlar bu narahat dünyanın nemətlərindən zövq alsınlar, onun gözəlliklərinə sevinsinlər və faydasız məşğələlərlə əylənsinlər. Bütün bunlar onlara imkan verəcək ki, əbədi olaraq məşəqqətli cəzanın burulğanında qalsınlar. Kafirliyə etiqad etmələrinin, münafiqcəsinə müsəlman olduqlarının göstərmələrinin və öz Rəbbinin hökmlərini yerinə yetirməkdən imtina etmənin əvəzi belə olacaqdır!",{"from":247,"to":247,"text":1355},"Ey Muhəmməd! Əgər Allah sənə icazə versə ki, üzürlü səbəb olmadan evlərində qalanlara və bu əməlinə təəssüflənməyənlərə qayıdasan, bil ki, onlar özlərinə yüngül gələn digər döyüşlərdə iştirak etmək istəyərlər. Onlar səndən bu barədə soruşsalar, de: “Siz bir daha mənimlə hərbi yürüşə getməyəcək və bir daha mənimlə birlikdə döyüşməyəcəksiniz. Allahın sizə ehtiyacı yoxdur. Siz birinci dəfə düşmənlə döyüşməyə çağırılanda evdə qalmağa sevindiniz və buna görə də siz həmişə cihadda iştirak etməyənlərlə qalmalı olacaqsınız”.\n\nBuna oxşar bir ayədə Fövqəluca Allah buyurur: “Biz onların ürəklərini və gözlərini əvvəlcə ona (Qurana və ya göndərdiyimiz hər hansı ayəyə) iman gətirmədikləri kimi tərsinə çevirər və onları öz azğınlıqları içində şaşqın bir vəziyyətdə qoyarıq” (Ənam, 6\u002F110). Əgər insan dini hökmü yerinə yetirmək imkanı yarandıqda ondan imtina edirsə, onda Allah ona bu hökmü sonradan yerinə yetirməyə kömək göstərmir və bir çox şərtlər bunu onun etməsinə mane olur.\n\nMünafiqlərlə belə rəftar onlar üçün cəza idi, çünki bütün müsəlmanlara məlum olmuşdu ki, Allah onlara cihadda iştirak etməyi, onlar Ona ilk çağırışda itaətsizlik göstərdiklərinə görə, qadağan etmişdi. Münafiqlər üçün bu rüsvayçılıq və cəza idi, qalanları üçün isə belə hərəkətlərin edilməməsinə xəbərdarlıqdı.",{"from":520,"to":520,"text":1357},"Ey Muhəmməd! Münafiqlərdən heç kimə cənazə namazı qılma, dua oxumaq üçün qəbrinin başında dayanma! Sənin duaların və sənin ölünün qəbri yanında olman onun üçün şəfaətdir, lakin münafiqlərə heç kimin şəfaəti kömək etməz. Onlar Allaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) iman gətirməkdən imtina etmiş və fasiqlər kimi ölmüşlər. Əgər insan ölənədək fasiq qalmışsa, onda heş kimin şəfaəti ona heç bir fayda verə bilməz. Bu – münafiqlər üçün cəza və bütün qalanlar üçün ibrət dərsidir.\n\nBu ayədən aydın olur ki, münafiqlər üçün cənazə namazı qılmaq olmaz. Eyni zamanda, vəfat etmiş möminlər üçün onu qılmaq və habelə onların qəbri yanında dayanaraq, onlar üçün dua etmək olar. Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) məhz belə edərdi. Allah ona (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) münafiqlərin qəbri yanında dayanmağı və qadağan etmişdi, bu isə, onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) mömin mərhumların məzarı yanına tez-tez gəlib dayanmasına dəlalət edir.",{"from":272,"to":272,"text":1359},"Allahın bu dünyada münafiqlərə var-dövlət və övladlar bəxş etməsinə aldanma. Bu, onları heç də şərəfləndirmir. Tamamilə əksinə, bu dünyanın firavanlığı, rifahı onlar üçün alçaldılmadır. Maddi aləmdə zənginlik və uşaqlar cəzadır, çünki onlar əldən düşənə qədər işləyir, maddi nemətlər qazanmağa cəhd göstərir və onları itirəcəklərindən vahiməyə düşürlər və onlardan heç bir məmnunluq duymurlar. Bundan başqa, maddi nemətlər onlara daima narahatçılıq və çoxsaylı bəlalar gətirir, onlar dünya həyatından, kafir olaraq, ayrılanadək, onları Allahdan və Axirətdən yayındırır. Maddi nemətlərə bəslənən məhəbbət onları qalan hər şeydən məhrum edir və onlar hətta öləndə belə ürəkləri maddi ləzzətlərə bağlı qalır və onlardan mümkün qədər daha çox həzz almaq həvəsi ilə yanır.",{"from":531,"to":531,"text":1361},"Fövqəluca Allah izah edir ki, münafiqlər həmişə Onun hökmlərinə olduqca könülsüz itaət edirlər. Quran surələri və ayələri onlara təsir göstərmir. Allaha iman gətirilməsi ilə və Onun yolunda buruşmaqla bağlı surə nazil edildikdə, varlılar və təmin olunmuş münafiqlər evdə qalmaq və cihadda iştirak etməmək üçün icazə istəyirlər, halbuki buna görə onların üzürlü səbəbi yoxdur, çünki Allah onları sərvət və övladlarla təmin etmişdir. Bəs onda niyə onlar Ona minnətdarlıq etməkdən, Onun şanını ucaldaraq Ona həmd etməkdən və Onun hökmlərini yerinə yetirməkdən imtina edirlər? O, onların taleyini asanlaşdırmışdır, onlar isə zəhmət çəkmək istəmir və evdə qalmağa icazə verilməsi üçün yalvarırlar.",{"from":537,"to":537,"text":1363},"Necə oldu ki, onlar cihadda iştirak etməyən qadınlarla birlikdə qalmağa qane oldular? Onları bu qərarı qəbul etməyə hansı düşüncələr və ya nəticələr sövq etdi? Yaxud onların qəlbi elə möhürlənib ki, artıq xeyirxahlıq gətirməyə qadir deyillər və fayda və uğur gətirən işlər görməyi daha arzulamırlar? Onlar doğrudan da nəyin onlara fayda verə biləcəyini anlamırlar. Əgər onlar bunu başa düşsəydilər, heç vaxt əsil kişilərə layiq olmayan bu hərəkətə qədər alçalmazdılar.",{"from":195,"to":195,"text":1365},"Əgər münafiqlər müqəddəs müharibədə iştirak etməkdən imtina edirlərsə, onda bilməlidirlər ki, Allaın onlara ehtiyacı yoxdur. Onun məxluqları arasında seçilmiş qulları var ki, O, onları Öz mərhəməti ilə şərəfləndirmişdir və onlar özlərinə həvalə edilmiş vəzifəni nöqsansız icra edirlər. Bunlar – Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və digər möminlərdir. Onlar Allah yolunda döyüşür, öz mallarını qurban verir və canlarını hər hansı təhlükə qarşısında əsirgəmirlər. Onlar tənbəllik etmir və yorulmaq bilmirlər və Allah yolunda mübarizə etmək imkanı qazandıqlarına görə sevinirlər. Onlar üçün həm bu dünyada və həm də ölümdən sonra böyük savablar hazırlanmışdır və onlar uğur qazanmış salehlər sırasında arzu etdikləri müqəddəs istəklərinə nail olacaqlar.",{"from":291,"to":291,"text":1367},"Vay o kəslərin halına ki, onlar bu möminlərin üstün saydıqlarını üstün tutmurlar! Vay o kəslərin halına ki, öz imanlarına zərbə vurdular və öz həyatlarını həm bu dünyada və həm də ölümdən sonra üçün məhv etmişlər! Bu vəhy digər bir ayəyə bənzəyir: “(Ey Elçim, müşriklərə) de: “İstər (Qurana) inanın, istərsə də inanmayın. Şübhə yoxdur ki, ondan əvvəl elm verilmiş kimsələr (Tövrat və İncil verilmiş Kitab əhli) yanlarında (Quran) oxunduğu zaman üzüstə səcdəyə qapanar” (İsra, 17\u002F107);\n\n“Onlar Bizim Kitab, hökm və peyğəmbərlik verdiyimiz kimsələrdir. Əgər (indi) bunlar (Qüreyş müşrikləri və başqa kafirlər) bu dəlilləri dansalar, Biz onlara həmin dəlilləri inkar etməyən bir tayfanı müvəkkil edərik (onların yerinə dəlillərimizi inkar etməyəcək bir zümrə gətirərik)” (Ənam, 6\u002F89).",{"from":553,"to":553,"text":1369},"Bədəvi ərəblər arasında elələri oldu ki, Allahın hökmlərinə laqeyd yanaşdılar və yürüşə çıxmamaq üçün icazə istəməyə başladılar. Onlar o dərəcədə kobud və abırsız idilər ki, özlərini doğrultma üçün uydurduqları bəhanələrinin həqiqətə uyğunluğuna heç əhəmiyyət belə vermirdilər. Bunun səbəbi isə onları kəmetiqadlılığı idi. Onlardan Allaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) iman gətirməyənlər, ümumiyyətlə, özlərini doğrultmaq üçün heç bir əsas gətirmədilər.\n\nBir başqa şərhə görə isə, burada söhbət, həqiqətən də, yürüşə getməməyə üzürlü səbəbləri olan bədəvilərdən gedir. Onlar Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yanına gəlib üzr və bəraət qazanma istəyirdilər, çünki o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), həmişə özlərinə haqq qazandırmaq istəyənlərin inandırıcı sübutlarını qəbul edirdi. Amma onlardan Allaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yalan söyləyənlər yürüşdə iştirak etməkdən imtina edənlər idi. Onlar özlərini yalandan mömin adlandırırdı və unudurdular ki, məhz iman onları yürüşə çıxmağa məcbur edirdi. Buna görə Allah onlara həm bu dünyada və həm də ölümdən sonra şiddətli cəzalandıracağını vəd etmişdi.",{"from":559,"to":559,"text":1371},"Evində qalmağı xahiş etməyə gələnlər arasında elə adamlar var idi ki, onlar üzürlü səbəblərə malikdilər və elələri də var idi ki, buna əsasları yox idi. Fövqəluca Allah bunları xatırlatdıqdan sonra cihadda kimin iştirak etməməsinə icazə verildiyini bildirir. Belə adamlara: fiziki vəziyyəti və zəif görmə qabiliyyəti onlara yürüş və döyüş əməliyyatlarında iştirak etməyə imkan verməyən zəif kişilər. Onlara aid olanlar: xəstəliyə tutulması nəticəsində yürüşlərdə və müharibədə iştirak etmək gücü olmayanlar. Belə xəstəliklər adı altında şikəstlik, korluq, qızdırmalı, iflic və digər ağır xəstəliklər və xəstələr nəzərdə tutulurdu. Həm də cihadda iştirak etməməyə kifayət qədər ərzaq və nəqliyyat vasitəsi almaq üçün vəsaiti olmayanlara da icazə verilirdi. Bütün sadalanan dərəcələrdən olan insanlar müqəddəs müharibəyə getmədikdə, əgər onlar səmimi olaraq Allaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) iman gətirmişlərsə, günah etmirlər və ilk imkan yaranan kimi, qəti niyyətlə müharibəyə yola düşməyə hazır olurlar və əllərindən gələn hər şeyi edirlər ki, ətrafdakıları Onun yolu uğrunda mübarizəyə dəvət etsinlər.\n\nMöminlər heç vaxt qınağa layiq görülmürlər, çünki onlar həmişə Allah və Onun qulları qarşısında vəzifələrini nöqsansız yerinə yetirirlər. Əgər insan gücü çatdığı xeyirxah bir işi görürsə, onda o, onun imkanlarından xaric olan əməllərə görə məsuliyyətdən azad edilir.\n\nBu ayədən bir müdrik qayda aydın olur: əgər bir nəfər bir başqasına maddi və ya fiziki kömək etmək niyyətində olduğu halda həmin şəxsə ziyan vurarsa, o, ziyanın ödənilməsinə görə məsuliyyət daşımır, çünki o, xeyirxah bir iş görmək niyyətində idi, xeyirxahlıq etmək istəyən isə heç vaxt qınağa layiq olmur. Lakin əgər insan ziyan vurmağa hazırlaşmışsa və ya etinasızlıq etmişsə, onda o, vurulmuş ziyanı ödəməlidir.\n\nƏfv edən və Rəhmli adları Allahın gözəl adları arasındadır. Öz mərhəməti və lütfkarlığı sayəsində Allah müəyyən xeyirxahlıqlar etmək imkanı olmayan insanların hamısını bağışlayır və onları, müəyyən xeyirxahlıqlar göstərməyə qəti niyyətləri olduğuna görə, imkanı olan və bu xeyirxah əməlləri işlədən möminləri mükafatlandırdığı kimi, mükafatlandırır.\n\n[1] Ayənin tərcüməsi redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[2] İkiüzlülüyünü. F.S.\n\n[3] Ayənin tərcüməsinin mətni qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[4] Əllərinə cüzi bir bəhanə düşən kimi namaz qılmaqdan asanlıqla təxirə salırlar. Tərc. F.S.\n\n[5] Ayənin tərcüməsi qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[6] Rus dilindəki tərcümədə “Fadıha” “İfşaedici” («Разоблачающая») kimi verilmişdir. Təbəri Təfsirində isə “Tövbə” surəsi “Rüsvay edən” (“Fadıha”) kimi göstərilmişdir. Əslində də, surədə münafiqlərin rüsvay edildiyi bildirilir (Əbu Cəfər Muhamməd b. Cərir ət-Təbəri, Təbəri Təfsiri, Hisar Yayınevi, TC, 4\u002F317). Tərc. F.S.\n\n[7] Mücahid deyir ki: “Münafiqlər öz aralarında müsəlmanların əleyhinə danışır və sonra da deyirdilər ki, “Yəqin ki, Allah bu dediyimiz gizli sözləri aşkar etməz”. Ayədə də buna işarə edilir. (Əbu Cəfər Muhamməd b. Cərir ət-Təbəri, Təbəri Təfsiri, Hisar Yayınevi, TC, 4\u002F317). Tərc. F.S.\n\n[8] Ayənin tərcüməsinin mətnində qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[9] Təbəri Təfsirində deyilir ki: “Münafiq kişilər və münafiq qadınlar iman gətirdiklərini söylədikləri halda kafir olduqlarını gizlətmələri baxımından eynilə bir-birilərinə bənzəyirlər. Onlar Allahı və Onun Peyğəmbərini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) inkar etmək kimi yaramaz əməlləri başqalarına qəbul etdirmək istəyirlər”. (Əbu Cəfər Muhəmməd b. Cərir ət-Təbəri, Təbəri Təfsiri, TC, Hisar Yayınevi, 4\u002F319). F.S.\n\n[10] “Onlar bu dünyada da əzab və fəlakətlərə uğradılacaqlar... Çünki inkarçılığın və ikiüzlülüyün cəzası budur.” (Əbu Cəfər Muhəmməd b. Cərir ət-Təbəri, Təbəri Təfsiri, TC, Hisar Yayınevi, 4\u002F319). F.S.\n\n[11] Görkəmli müfəssir əs-Səədinin bu şərhini Peyğəmbərimiz Muhəmmədin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) aşağıdakı hədisi də təsdiq etməkdədir: “Canım qüdrət əlində olan Allaha and içirəm ki, siz də sizdən əvvəlki ümmətlərin yolunu qarış-qarış, arşın-arşın, qulac-qulac təkrarlayacaqsınız. Belə olacaq ki, onlar kərtənkələnin girdiyi dəliyə giriblərsə, siz də oraya girəcəksiniz”. (Əbu Cəfər Muhəmməd b. Cərir ət-Təbəri, Təbəri Təfsiri, TC, Hisar Yayınevi, 4\u002F320). F.S.\n\n[12] Təbəri bu barədə öz Təfsirində belə yazır: “Məgər bu münafiqlərə özlərindən əvvəl yaşamış bu xalqların nəyə məruz qoyulduğu xəbəri gəlib çatmamaışdımı? Nuhun (ə) xalqıbı tufanla boğmadıqmı? Ad xalqını şiddətli uğultu ilə əsən və hər şeyi məhv edən güclü küləklərlə həlak etmədikmi? Səmud xalqını qorxunc bir sarsıntı ilə yox etmədikmi? İbrahimin (ə) xalqından verdiyimiz nemətləri alaraq, onların padişahı olan Nəmrudu məhv etmədikmi? Mədyən xalqını da, Şueybi (ə) yalançı çıxarınca, onlara kölgə salan buludlu günün əzabı ilə yaxalamadıqmı? Lutun (ə) xalqına əzab əmrimiz gələn kimi, yaşadıqları ölkənin altını üstünə çevirmədikmi? Üstlərinə nişanlanmış yanar daşlar yağdırmadıqmı? Allah onların heç birini nahaq yerə həlak etməmişdir. Onlar Allah itaətsizlik etdiklərinə və Onun peyğəmbərlərini yalançı saydıqlarına görə cəzaya layiq görülmüş və özləri özlərinə zülm etmişlər. Ey münafiqlər, eyni şeylərin sizin də başınıza gəlməyəcəyinə əminsinizmi?” (Əbu Cəfər Muhəmməd b. Cərir ət-Təbəri, Təbəri Təfsiri, TC, Hisar Yayınevi, 4\u002F320-321). F.S.\n\n[13] “Bəyənilən şeylərə dəvət” dedikdə, Təbəriyə görə, İslama dəvət, “qınanılan şeylər” adı altında isə insanları bütlərə və şeytanlara ibadət etməkdən çəkindirmək nəzərdə tutulur. (Əbu Cəfər Muhəmməd b. Cərir ət-Təbəri, Təbəri Təfsiri, TC, Hisar Yayınevi, 4\u002F321-322). F.S.\n\n[14] Ayənin tərcüməsi qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[15] Abdullah b. Məsuda görə, Fövqəluca Allah bu kərim ayədə Allahın Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!): “Münafiqlərə qarşı həm sözlə, həm də silahla mübarizə etməsini əmr etmişdir”. (Əbu Cəfər Muhəmməd b. Cərir ət-Təbəri, Təbəri Təfsiri, TC, Hisar Yayınevi, 4\u002F322-324). F.S.\n\n[16] Ayənin tərcüməsi qismən redaktə edilmişdir.",{"from":565,"to":565,"text":1373},"Ey Muhəmməd! Yanına gəlib, cihada getmək üçün onları miniklə təmin etməyi səndən istəyənlərə təəssüflənərək: “Sizin yürüşə çıxmağınız üçün minik heyvanım yoxdur!” – dedikdə, səndən ayrılaraq, Allah yolunda sərf etməyə bir şey tapmadıqlarına görə məyusluqdan gözləri dolmuş halda gedənlər qınanmağa layiq deyillər.\n\nBurada söhbət maddi imkanı olmayan və yürüşdə iştirak edə bilmədiklərinə görə olduqca kədərlənən kasıblardan gedir. Belə insanlar məzəmmət olunmağa layiq deyillər. Bu isə o deməkdir ki, onların vəziyyəti ümumi qaydaya müvafiq olaraq dəyərləndirilir. Bu qaydaya görə, xeyirxah əməli etməyə qəti niyyəti olan və bu yöndə istənilən imkanlardan istifadə etməyə çalışan, lakin buna nail ola bilməyən hər kəs, bu saleh əməli edənlərə çatacaq savabı bütövlüklə alacaqdır.",{"from":188,"to":188,"text":1375},"Təkcə, yürüşə getmək imkanında olan və heç bir səbəb olmadan evdə qalmağa icazə istəyən günahkarlar danlanmağa layiqdirlər. Onlar ancaq öz nəzər nöqtələrindən razı qalırlar və qadınlar və uşaqlar kimi, yürüşdə iştirak etməməyə sevinirlər. Lakin bilmək lazımdır ki, onlar bu qismətlə, Allahın onların ürəklərini möhürlədiyi üçün qane olmuşdular. Xeyirxahlıq onların ürəyinə girə bilmir və onlar da dünyəvi və ruhani məsələlərdə nəyin onlara faydalı olduğunu başa düşə bilmirlər. Onlar hətta bilmirlər ki, törətdikləri cinayət onları böyük əziyyətlərə məhkum edir.",{"from":576,"to":576,"text":1377},"Fövqəluca Allah varlı münafiqlərin yürüşdə iştirak etməsindən heç bir səbəb olmadan imtina etdiklərini xatırlatdıqdan sonra, onların, müsəlmanların yürüşdən qayıtdıqdan sonra, yanına gəlib üzr istəyəcəklərini xəbər verir. Allah Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) buyurur ki, onlara desin: “Üzr istəməyin, biz onsuz da sizin özünüzə yalandan bəraət qazandırmağınıza inanmayacağıq. Allah artıq sizin əsil niyyətiniz haqqında xəbər vermişdir, O isə həmişə təkcə həqiqəti deyir. Özünüzü təmizə çıxarmağınız və üzürxahlıq etməniz tamamilə faydasızdır, çünki onlar Allahın sizin haqqınızda bildirdiklərinə ziddir. Sizin dedikləriniz, ən ali həqiqət olan Allahın vəhyinə uyğun gəlmirsə, doğru ola bilməz. Allah və Onun Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) sizin bu dünyada etdiyiniz əməlləri hökmən görəcəklər, məhz əməllər meyar olduğu üçün, onun sayəsində doğruçu insanla yalançının arasında fərqi görmək mümkünləşir. Dəlilsiz-sübutsuz iddialara gəldikdə isə, onlar qətiyyən sizin haqlı olduğunuzu təsdiq etməyə yaramır. Siz hamınız, qeybi və aşkarı bilən Allahın yanına qayıtmalı olacaqsınız, Ondan isə heç bir sirri gizlətmək mümkün deyil. O, sizin etdiyiniz bütün yaxşı və bədxah əməllərinizdən agahdır. Sonra da O, etdiklərinizin əvəzini sizə Öz mərhəmətinə və ya ədalətinə müvafiq olaraq verəcəkdir. Siz Ondan, hətta, bir toz həcmində belə ədalətsizlik görməyəcəksiniz”.",{"from":582,"to":582,"text":1379},"Cinayət törətmiş günahkarlar üç dərəcəyə bölünür. Onların bəzilərinin həm sözlə və həm də qəlbində etdiyi tövbəsi qəbul edilməli və bundan sonra onlara günah işlətməmiş insanlar kimi yanaşılmalıdır. Digərlərini törətdikləri cinayətə görə cismani və ya digər cəzaya məruz qoyurlar. Üçüncülərdən isə, onları cəzalandırmadan, sadəcə, üz çevirmək lazımdır. Münafiqlər üçüncü dərəcədən olanlara aiddirlər və buna görə Fövqəluca Allah müsəlmanlara onlardan üz çevirmək əmri vermişdir. Onları etdikləri hərəkət üstündə qınamaq, cismani cəzaya düçar etmək və ya edam etmək olmaz. Onlar şeytandırlar və müsəlmanların onlara diqqət yetirməsinə layiq deyillər.. Qınaq və cəzalandırma onlara heç bir fayda gətirməz və öz əməlləri ilə layiq olduqları Cəhənnəmin onların sığınacağı olması onlara bəsdir.",{"from":367,"to":367,"text":1381},"Ey möminlər! Münafiqlər istəmirlər ki, onları sadəcə rahat buraxasınız. Onlar istəyirlər ki, siz onlardan elə razı qalasınız ki, sanki onlar heç bir yaramaz hərəkət etməmişlər. Bundan ötrü onlar qarşınzda hər cür and içməyə hazırdırlar. Amma əgər siz onlardan razı qalsanız da, Allah onsuz da pozğunlardan razı olmaz. Bu o deməkdir ki, siz, Allahın heç vaxt razı qalmayacağı adamlardan razı qalmamalısınız. Sizin xeyirxahlığınız və qəzəbiniz həmişə Allahınızın xeyirxahlığı və qəzəbi üst-üstə düşməlidir.\n\nAllahın əxlaqsız xalqdan razı qalmayacağı fikri üzərində düşünün. Əgər Fövqəluca Allah sadəcə olaraq desəydi ki, O, münafiqlərdən razı deyil, onda tövbə üçün qapı açıq qalmış olardı və onlar, bütün digər günahkarlar kimi, istənilən vaxtda tövbə edə bilərdilər və onların tövbələri qəbul edilərdi. Lakin Fövqəluca Allah, onlara Allahın lütfkarlığını qazanmağa maneə olan əxlaqsız camaat kimi qaldıqca, onlardan razı olmayacaq. Bu maneə - onların haqq dinə etiqad etmək istənənələri və digər xeyirxah əməllər etməmələri və həmçinin onların müşrikliyə, münafiqliyə və itaətsizliyə tərəfdar olmalarıdır.\n\nBir sözlə, Allah xəbər verir ki, əgər heç bir səbəb olmadan yürüşdə iştirak etməkdən imtina edən müşriklər möminlər qarşısında özlərini doğrultmağa çalışsalar və özlərini elə göstərsələr ki, guya evdə üzürlü səbəblərə görə qalmışlar, onda onlar bunu ona görə edəcəklər ki, müsəlmanlar onları rahat buraxsınlar, onların bəraətini qəbul etsinlər və onlardan razı qalsınlar. Belə olduqda, müsəlmanlar münafiqlərin bəraətini qəbul etdilər və onları törətdiklərinə görə qınağa çəkmədilər, lakin bu qətiyyən onların münafiqlərə olan məhəbbətinə dəlalət etmirdi və bu günahkaları şərəfləndirmirdi. Müsəlmanlar münafiqləri rahat buraxdılar və onlardan üz döndərdilər, lakin onlar bunu elə bir tərzdə etdilər ki, sanki ən çirkin və natəmiz bir şeydən iyrəndikləri üçün onu tərk etdilər.\n\nBu və bundan əvvəlki ayələrdə Fövqəluca Allahın nitqə malik olması haqqında göstərişlər vardır. Belə bir nəticə bu vəhydən aydın olur: “Allah artıq sizin əsil niyyətiniz haqqında xəbər vermişdir...” (Tövbə, 9\u002F94). Ayələrdə həm də Allahın etdiyi əməllərinin Onun iradəsi və qüdrətindən asılı olması haqqında göstərişlər vardır. Buna digər bir vəhy də dəlalət edir: “...(Bundan belə) əməlinizi Allah da görəcək, Onun Peyğəmbəri də...” (Tövbə, 9\u002F94). Bu o deməkdir ki, Allah qullarının əməllərini onlar onu edən zaman görür. Ayələrdə həmçinin Allahın xeyirxah möminlərdən qazı qalması və əxlaqsızlardan qəzəblənməsinə göstəriş vardır.",{"from":593,"to":593,"text":1383},"Bədəvilər, köçəri səhra sakinləri, kafirlik və münafiqlik məsələlərində şəhərlilərdən daha inadkardırlar. Bu, eyni vaxtda bir sıra səbəblərlə izah edilir.\n\nBirincisi, onlar dini əhkamlar, xeyirxah əməllər və hikmətli şəriət qaydalarından tamamilə xəbərsizdilər. Onlar, Allahın Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) nazil etdiyi hökmləri, əmrləri və hədləri, başqalarına nisbətən, daha çətinliklə qəbul edirlər. Onlardan fərqli olaraq şəhər sakinləri Allahın Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) nazil etdiyi hökmləri ilə daha yaxşı tanışdırlar və əldə etdikləri biliklər baş verən hadisələr və proseslər haqqında onlarda düzgün təsəvvür yaradır və onlarda xeyirxahlıq etmək meyli oyadır ki, bu hiss onlara, bədəvilərə nisbətən, daha yaxşı məlumdur.\n\nİkincisi, şəhərlilər, səhra əhalisinə nisbətən, daha mülayim təbiətə malikdirlər və dəvətçilərlə müsahibələrdə daha tez razılığa gəlirlər. Şəhərlilər, çöldə məskunlaşan adamlardan fərqli olaraq, saleh insanlarla daha tez-tez görüşür, söhbət edirlər. Buna görə şəhər sakinləri, bədəvilərlə müqayisədə, xeyirxah təşəbbüslər üçün daha əlverişli idilər. Şübhəsiz ki, kafirlər və münafiqlər həm köçərilərin və həm də şəhərdə yaşayanların arasında var idilər, lakin küfr və münafiqlik köçərilərin arasında daha dayanaqlı və son dərəcə güclüydü. Bütün bunlar həm də onunla çətinləşirdi ki, bədəvilər çox acgöz və simic camaat idi.",{"from":133,"to":133,"text":1385},"Bəzi bədəvi ərəblər zəkatı və Allah yolunda digər sədəqələri özlərinə ziyan hesab edirdilər. Onlar Allahın mükafatlandıracağına ümid bəsləmirdilər və öz Rəbbi xatirinə qurban vermirdilər. Onlar ianəni, az qala, öz istəklərinin əleyhinə paylayardılar. Onların möminlərə qarşı düşmənçiliyi o dərəcədə güclüydü ki, onlar böyük səbirsizliklə müsəlmanların başına müsibətlərin gələcəyini gözləyirdilər. Lakin onların bədxah niyyətləri hər dəfə onların özlərinə qarşı çevrilirdi. Möminlərə gəldikdə isə, onlar öz düşmənləri üzərində qələbə qazanır və xeyirli sonluğa nail olurdular. Həqiqətən, Fövqəluca Allaha Öz qullarının niyyətləri və əməlləri, onların səmimiliyi və dikər xüsusiyyətləri çox yaxşı məlumdur.",{"from":106,"to":106,"text":1387},"Bədəvilərin heç də hamısı qınanılmağa layiq deyildi, çünki onların arasında Allaha və Qiyamət gününə iman gətirənlər vardı. Onlar kafirlikdən və münafiqlikdən xilas oldular və özlərini haqq dinin tələblərinə uyğun olaraq apardılar. Onlar öz qurbanlarına və zəkatlarına görə Allahdan savab alacaqlarına ümid bəsləyirdilər və ianələri, sədəqələri vasitəsilə Ona yaxınlaşmağa səy göstərirdilər. Onlar ümid edirdilər ki, Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onlar üçün dua edəcək və payladıqları sədəqəyə xeyir-dua verəcək. Bununla əlaqədar Fövqəluca Allah izah edir ki, Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) duası insanları Ona həqiqətən yaxınlaşdırır, mallarının artımına və onlardan çoxlu mənfəət əldə etməyə kömək göstərirdi.\n\nSonra Allah xəbər verir ki, təqvalı bədəvilər digər möminlərlə birlikdə Onun mərhəməti altına alınacaqlar. Həqiqətən, əgər insanlar tövbə edirlərsə, onda O, hətta onların böyük günahlarını belə bağışlayır. O, qullarını bütün varlığı qaplayan mərhəməti ilə əhatə edir, möminlərə isə xüsusi lütfkarlığını bəxş etməklə onların xeyirxah əməllər işlətməsinə kömək göstərir, onları itaətsizlik etməkdən qoruyur və mümkün olan hər cür nemətlərlə mükafatlandırır.\n\nBu və bunda əvvəlki ayələrdən bir neçə nəticə çıxarmaq olar.\n\nBirincisi, həm bədəvilərin və həm də şəhər sakinlərinin arasında tərifə layiq olan mömin insanlar və qınanmağa layiq günahkarlar vardır. Fövqəluca Allah bədəviləri təkcə köçəri olduqlarına və və səhrada yaşadıqlarına görə qınamır. O, ancaq Ona hökmlərinə itaətsizlik göstərən bədəvilərə tənə vurur.\n\nİkincisi, kafirlik də, münafiqlik də, şəraitdən asılı olaraq, həm güclənir və həm də zəifləyir və habelə kobud və ya mülayim formalarda təzahür edir.\n\nÜçüncüsü, bilik – böyük üstünlükdür və əgər insan biliklərə malik deyilsə, onda o, bilikli adamla müqayisədə, şərə daha çox yaxın olur. Allah məhz buna görə bədəvilərə danlaq vurur və bildirir ki, onların kafirliyi və münafiqliyi daha təhlükəlidir. Bunun səbəbi ondadır ki, bədəvilər, Allahın Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) nazil etdiyi haramlarla, başqalarına nisbətən, daha az tanış idilər.\n\nDördüncüsü, ən faydalı bilik – dinin əsas və fərdi[2] müddəaları haqqında olan biliklərdir ki, Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) nazil edilmişdir. Müsəlman iman və İslam, xeyirxahlıq və müttəqilik, möminlik və qohumluq əlaqələrinin saxlanması, kafirlik və münafiqlik, əxlaqsızlıq və itaətsizlik, zinakarlıq və sərxoşedici içkilərin istifadəsi, sələmçilik və digər günah əməllər haqqında biliklərə malik olmalıdır. Əgər insan bunlara dair təsəvvürə malikdirsə, onda o, əmr olunanı yerinə yetirə və uzaqlaşması əmr olunan şeydən də uzaqlaşa bilər və həmçinin başqa insanları da bəyəlinə dəvət edə, qınanılandan isə çəkindirə bilər.\n\nBeşincisi, mömin ona həvalə edilmiş vəzifələri sevinc və razılı hissi ilə yerinə yetirməlidir. O, dinin hökmlərini yerinə yetirməyi özünün itgisi yox, qazancı olmasına can atmalıdır.",{"from":609,"to":609,"text":1389},"Ayə, ilkinc olaraq haqq dini qəbul etmiş, hicrətə getmiş, cihadda iştirak etmiş və yer üzündə Allahın hökmlərini bərqərar etmiş mühacirlərdən və ənsarlardan bəhs edir. Mühacirlər – öz vətənini tərk edib, əmlakından ayrılaraq Allahın mərhəmətini və lütfkarlığını qazanmaq ümidi ilə hicrət etmiş məcburi köçkünlərdir. Onlar Onun dinini müdafiə etdilər və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yardım göstərdilər və onlar sadiq möminlər idilər. Ənsarlar isə, Mədinənin sakinləri idilər və iman gətirmişlərin şəhərində mühacirlər oraya hicrət etməmişdən çox-çox əvvəl yaşamağa başlamışdılar. Onlar yanlarına hicrət edənləri qəlbən sevmişdilər və onlara əta edilənə heç bir meyl göstərmirdilər. Onlar özlərindən çox mühacirlərə üstünlük verirdilər, hətta öz ehtiyacları olan şeyləri ilk növbədə onlara verirdilər. Onlar və sədaqətlə onların ardıyca gedən mömin müsəlmanlar düzgün baxışlara etiqad edərək, doğru sözlər danışaraq və saleh əməllərə işləyərək, qınanmaqdan xilas olmağı və ən yaxşı tərifə və Allahın ən gözəl savabına layiq olmağı bacardılar.\n\nAllah onlardan razı qaldı və Onun lütfkarlığı Cənnət nemətlərinin ən gözəllərindən olacaqdır. Onlar da Allahdan razı qalacaqlar – o Allahdan ki, onlar üçün füsunkar və əzəmətli Cənnət bağları hazırlamış, ağacları altından çaylar və arxlar salmışdır. Onlar bu gözəl məkanda əbədi qalacaq və özləri üçün əlavə heç nə arzulamayacaqlar, çünki orada onlar ürəklərindən keçən hər şeyi o saat ala biləcəklər. Bu, böyük uğurdur və onun sayəsində möminlər ürəklərinin istədiyi və onların qəlbinə sevinc gətirə bilən və həmçinin nəslərini oxşayan hər şeyi zəhmət çəkmədən əldə edə biləcəklər. Bundan başqa, onlar hər cür xoşagəlməz və arzuedilməz şeylərdən xilas ediləcəklər.",{"from":615,"to":615,"text":1391},"Ey Muhəmməd! Bədəvilərin və Mədinə sakinlərinin arasında ikiüzlülüyə adət etmiş və halal hədləri aşmış insanlar vardır. Sən onları adbaad tanımırsan və onları cəzalandıra və ya onlarla, müşriklərlə davrandığın kimi rəftar edə bilmirsən. Lakin Allahın böyük müdrikliyi məhz bunu tələb edir. Allaha onların barəsində hər şey dəqiq məlumdur və O, onları iki dəfə cəzalandıracaqdır.\n\nBelə bir rəy mövcuddur ki, iki dəfə cəzalandırma dedikdə, münafiqlər üçün bu dünyadaykən və ölümdən sonra hazırlanmış cəzalar nəzərdə tutulmuşdur. Dünya həyatında münafiqlər narahatçılıq keçirir və müsəlmanlar növbəti qələbə qazandıqda kədərlənirlər. Axirətdə isə onları Cəhənnəm cəzası və mənfur bir məskən gözləyir. Başqa bir rəyə görə isə, Fövqəluca Allah bildirmişdir ki, münafiqlər dəfələrlə artırılacaq amansız işgəncələrə uğradılacaqlar[4].",{"from":621,"to":621,"text":1393},"Mədinə əhalisi, bədəvi ərəblər və digər müsəlman ölkələrinin sakinləri arasında çoxlu insanlar var ki, günahlarını boyunlarına alırlar, etdiklərinə görə peşmançılıq çəkirlər və tövbə edərək çirkinliklərdən təmizlənirlər. Lakin saleh əməllərlə yanaşı, onlar günah işlədirlər. Allahın qulu kafirlikdən və müşriklikdən xilas olmadıqca, haqq dinə və tövhidə etiqad etmədikcə, onun heç bir xeyirxah əməli saleh əməl hesab oluna bilməz. Bu – Allahın təkliyinə iman əsas vacib şərtdir və bunsuz hər hansı əməli xeyirxah – saleh əməl saymaq mümkün deyil. Bu müsəlmanlar günah işlədirlər, Allahın bəzi haramlarını pozmağa cəsarət edirlər və öz vəzifələrini yerinə yetirərkən bir sıra çatışmazlıqlara yol verirlər, lakin buna baxmayaraq, onlar öz nöqsanlarını etiraf edir və Allahın onları bağışlayacağına təvəkkül edirlər. Ola da bilsin ki, O, onların tövbəsini həqiqətən qəbul etsin. Çünki əvvəlcə O, onlara tövbə etməyə kömək göstərir, sonra isə onların tövbələrini qəbul edib, onları bağışlayır.\n\nAllahın yaratdığı məxluqlar Ona xas olan geniş bağışlama və mərhəməti sayəsində yaşayırlar. Bundan başqa, Onun bu sifətləri sayəsində göy və yer aləmləri mövcudluğunu saxlaya bilir. Axı əgər O, insanları yol verdikləri hər bir ədalətsizliklərinə görə cəzalandırsaydı, onda yer üzündə bir canlı məxluq belə qalmazdı. Fövqəluca Allah buyurur: “Həqiqətən, Allah göyləri və yeri zaval tapmasınlar (öz mehvərindən çıxmasınlar) deyə, tutub saxlayır. Əgər öz mehvərindən çıxsalar, Ondan başqa onları heç kəs tutub saxlaya bilməz. Doğrudan da, (Allah) Həlimdir, Bağışlayandır! (Bəndələrinə cəza verməkdə tələsməz, tövbə edənləri əfv edər)” (Fatir, 35\u002F41).\n\nOnun geniş bağışlama sifətinə malik olmasını təsdiq edən faktlardan biri də öz həyatını yaramaz əməlləri ilə qısaldan günahkarların, hətta ölümdən bir qədər öncə, can verənə qədər, tövbə etmək imkanına malik olmasıdır. Əgər onlar səmimiyyətlə tövbə etməyə və Allahın yoluna qayıtmağa nail olurlarsa, onda O, onların cinayətlərini bağışlayır.\n\nBu ayədən məlum olur ki, günah edən və öz günahlarını peşmançılıqla etiraf edən və eyni zamanda qorxu və ümid hiss edən müsəlmanın, əgər o, bütün günahlarını səmimiyyətlə etiraf edə bilməsə də, xilas olması şansı çoxdur. Günah işlədən, lakin onları etməsini boynuna alıb etiraf etməyən, etdiklərinə peşman olmayan və öz günahkar əməllərini davam etdirən müsəlmana gəldikdə isə, onun taleyini böyük təhlükələr gözləyəcəkdir.",{"from":627,"to":627,"text":1395},"Fövqəluca Allah Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və onun başladığı işi davam etdirənlərə buyurur ki, müsəlmanlardan onları günahlarından və qüsurlu əxlaqdan təmizləyən və onların imanını təkmilləşdirməyə kömək edən fərz zəkat alsınlar. Zəkat onların əxlaqi simasını yaxşılaşdırır, onları saleh əməllərə yaxınlaşdırır, onların bu dünyada və ölümdən sonra savablarını artırır və həmçinin var-dövlətinin çoxalmasına yardım göstərir. Sonra Allah Peyğəmbərinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əmr edir ki, möminlərin hamısı üçün bütövlükdə və zəkat verənlər üçün isə xüsusilə dua etsin. Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) duası möminlərə təskinlik verir və onlar üçün müjdə rolunu oynayırdı.\n\nHəqiqətən, Allahın gözəl adları arasında – Eşidən və Bilən adları haqdır. O, Peyğəmbərinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) dualarına diqqətlə qulaq asır və onlara cavab verir və həmçinin qullarının əməllərini və niyyətlərini bilir. Buna görə, hər bir insan Allahın ilahi biliyinə və öz niyyətinə uyğun gələn əvəz alacaqdır.\n\nMuhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Allahın hökmünə itaət göstərərək, müsəlmanlara zəkat ödəmələri haqqında əmr verir və zəkat toplamaq üçün məmurlar göndərir. Zəkat toplayanlar yığdıqlarını onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yanına gətirdikdə, o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) zəkatı qəbul edər, onu verən müsəlmanlar üçün dua edərək, Allahdan onların rifahını artırmağı xahiş edərdi.\n\nBu gözəl ayə ticarət məqsədi üçün təyin edilmiş malların bütün növlərindən fərz zəkat verilməsini təsdiq edir. Belə mallar insana qazanc və gəlir gətirir və tamamilə ədalətli olar ki, insan onun bir hissəsini yoxsul müsəlmanlara sərf etməklə öz vacib olan sədəqə borcunu ödəsin. Zəkatı həm də insanın zənginliyini artıran əmlakın digər növlərinə görə də, onlar ticarət malı olmasalar belə, ödəmək vacibdir. Belə əmlaka – taxıl və meyvə məhsulları, ət və südverən heyvanlar və habelə çoxaldılması üçün nəzərdə tutulan heyvanlar daxildir. Var-dövlətin artımı üçün nəzərdə tutulmayan və maddi mənfəət götürülməsi üçün əldə edilməyən mülkiyyətə gəldikdə isə, ondan zəkat alınmır.\n\nBu ayə onu göstərir ki, Allahın qulu öz əmlakından fərz zəkatı vermədikcə, təmizlənə və yüksələ bilməz. İnsan üçün belə bir sədəqəni heç bir şey əvəz edə bilməz, çünki qəlbin təmizlənməsi və nəcibləşməsi fərz sədəqələri verməkdən bir-başa asılıdır.\n\nBu ayədən həm də aydın olur ki, hökmdarın və ya onun canişininın zəkat verən müsəlmanlara görə dua etməsi və Allahdan onların var-dövlətini artırmasını xahiş etməsi arzuolunandır. Belə dua səsləndirilməlidir ki, zəkat verənlər onu eşidib, təskinlik tapa bilsinlər.\n\nBu hökmün mahiyyəti ondan ibarətdir ki, möminlər bir-birilərini sevindirməli, bir-birinə mehribançılıq bildirən səmimi sözlər deməli, bir-biri üçün dua etməli və insana təskinlik vermək üçün digər addımlar atmalıdırlar.",{"from":633,"to":633,"text":1397},"Doğrudanmı onlar Allahın hüdudsuz mərhəmətini və hər şeyi əhatə edən alicənablığını bilmirlər? Allah qullarının tövbəsini, onlar hətta ən ağır cinayətlər törətdikdə belə, qəbul edir. Bundan başqa, qullarının tövbəsi Fövqəluca Allahın, sadəcə, böyüklüyünü dəyərləndirmək mümkün olmayan sevincinə səbəb olur. O, Öz qullarının sədəqəsini qəbul edir və əli ilə götürərək, insanlar dayçanı böyüdüb bəslədikləri kimi, onu böyüdüb çoxaltmağa başlayır. Nəticədə isə bir xurma dəyərində olan sədəqə nəhəng dağ həcmində olan savaba çevrilir. Ancaq təsəvvür edin və görün ki, daha çox sədəqənin savabı necə ola bilər?!\n\nHəqiqətən, Tövbəqəbuledən və Rəhimli adları – Allahın gözəl adları arasındadır. O, törətdikləri cinayətlərini tövbə edən qularının tövbələrini məhdudiyyətsiz qəbul edir. İnsan Onun qarşısında tövbə edən kimi, O, onun tövbəsini, hətta o, bu tövbəsini ilk dəfə etmirsə də, qəbul edir. Qullarının tövbəsini qəbul etmək Allahı heç vaxt darıxdırıb təngə gətirmir; bir şərtlə ki, onlar Ondan xahiş etməkdən əl çəkməsinlər, Onun qapılarından uzaqlaşmasınlar və özlərinə dostlarını və hamilərini düşmənləri arasından seçməsinlər. Onun rəhmi bütün varlıqları əhatə edir və ona tam mənada nail olanlar zəkat verən, Allahın ayələrinə iman gətirən və Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yolu ilə gedən təqvalı möminlərdir.",{"from":639,"to":639,"text":1399},"Ey münafiqlər! Düzgün saydığınız əməllərinizi yerinə yetirməkdə olun, yalanınıza etiqadınızı davam etdirin, lakin düşünməyin ki, etdiklərinizi bilən yoxdur! Allah, Onun Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və möminlər əməllərinizi hökmən görəcəklər və hər şey onlara aydın olacaqdır. Sonra isə sizi Qeybi və Aşkarı Bilənin yanına qaytaracaqlar və O, etdiyiniz xeyirxah və bədxah əməlləriniz haqqında sizə xəbər verəcəkdir.\n\nBu ayə zalımlığını davam etdirən və yaramaz əməllər törədən, yolundan azan və Rəbbinə itaətsizlik göstərən hər bir kəsə sərt xəbərdarlıqdır. Belə bir rəy var ki, bu ayədə, münafiqlərin etdikləri yaxşı və ya törətdikləri hər hansı pis əməllərinə baxmayaraq və hətta onlar etdiklərini gizlətməyə cəhd göstərsələr də belə, Allahın onların haqqında mütləq biləcəyi, Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və mömin müsəlmanlara da bildirəcəyi öz əksini tapmışdır.",{"from":645,"to":645,"text":1401},"Hərbi yürüşdə iştirak etməkdən imtina edənlərin arasında elələri də var ki, Allahın hökmünü gözləyirlər. O, onları ya cəzalandıracaq, ya da onların tövbəsini qəbul edəcək. Fövqəluca Allah bu sözləri ilə yürüşə çıxmayan günahkarları qorxudur və etdiklərinə görə onları tövbə etməyə və peşmançılıq çəkdiklərini bildirməyə çağırır. Bilən və Müdrik adları da Allahın gözəl adları sırasındadır. O, hər şeyi öz yerində yerləşdirir və əgər ilahi müdrikliyi tələb edirsə ki, O, bəzi insanları Öz himayəsindən məhrum etsin və onlar törətdiklərini tövbə etməsinlər, O, bunu belə də edir.",{"from":651,"to":651,"text":1403},"Quba adlı yerin sakinləri arasında münafiqlər Quba məscidi yanında ikinci bir məscid inşa etdilər. Onların niyyəti mömin müsəlmanlara zərər vurmaq və onların arasına təfriqə salmaq idi. Onlar Allaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) müqavimət göstərən bir sıra kafirlərə də söz verdilər ki, bu məscid, lazım gəldikdə, onların daldalanacağı kimi istifadə edilə bilər. Lakin Fövqəluca Allah bu fasiqləri rüsvay etdi və onların sui-qəsdinin üstünü açdı.\n\nAllah xəbər vermişdir ki, münafiqlər bu “məscidi” möminlərə və onların toplaşdığı məscidə zərər vurmaq məqsədilə tikiblər. Onlar küfrün köməyinə gəlmək niyyətində olduqları halda, başqaları haqq dini müdafiə etməyə can atırdılar. Onlar istəyirdilər ki, müsəlmanların arasında ixtişaş və ixtilaf yaratsınlar və Allahın, Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əleyhinə vuruşan və müsəlmanlara qatı nifrət bəsləyən kafirlərə kömək etsinlər. Belə kafirlərdən biri də rahib Əbu Amir idi. O, Mədinənin sakinlərindəndi və Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) də bu şəhərə hicrət etdikdə, o, ona (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) iman gətirməkdən imtina etmişdi. Cahiliyyə dövründə Əbu Amir Allaha ibadət edənlərdən idi, lakin sonralar o, müşriklərə meyl etdi ki, onlar ona Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ilə mübarizədə kömək etsinlər. Onların ona belə bir kömək göstərmək iqtidarında olmadıqlarına əmin olduqda, Əbu Amir Bizans imperatorunun yanına yollanır və güman edir ki, imperatorun Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) qələbə çalmağa gücü çatar. Yolda bu lənətə gəlmiş kafir ölür, onu müdafiə etməyə söz verən münafiqlər isə onun üçün “zərər məscidi” tikirlər. Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bu barədə vəhy nazil edildikdə, o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), bir-neçə nəfər müsəlmana həmin “məscidi” dağıtmağı və yandırmağı əmr edir. Onlar onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əmrini yerinə yetirirlər və sonradan həmin yer zibilxanaya çevrilir.\n\nFövqəluca Allah münafiqlərin bədxah niyyətləri barədə xəbər verərək bildirir ki, onlar and-aman edəcəklər ki, heç kimə pislik etmək istəmirlər və zəiflərə, köməksizlərə və ehtiyacı olan insanlara yardım göstərməyə hazırlaşırdılar. Lakin Allah şahid idi ki, onlar – yalançıdırlar və Onun şəhadəti, əlbəttə ki, yalançıların andından, şübhəsiz[8], daha doğrudur.",{"from":657,"to":657,"text":1405},"Ey Muhəmməd! Müsəlmanlara zərər vurmaq üçün tikilmiş məsciddə heç vaxt namaz qılma. Allahın mərhəmətindən sənin ona ehtiyacın yoxdur. Özülünün qoyulduğu ilk gündən ancaq Allah qorxusuna və möminliyə əsaslanan məscid sənin onda namaz qılmağına layiqdir.\n\nBarəsində bəhs edilən – Quba məscididir. O, təkcə Allaha səmimi qulluq edilnəsi üçün, Onun zikr edilməsi – xatırlanması üçün və Onun dininin ayinlərinin həyata keçirilməsi üçün inşa edilmişdi. Bu şan-şöhrətli məscid doğrudan da Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onda ibadət etməsinə və onda Fövqəluca Allahı xatırlamasına layiqdi. O, ləyaqətli məbəd idi və oraya gələn insanlar da ləyaqətli insanlar idilər. Onlar günahlardan və natəmizliklərdən, çirkdən və murdarlıqdan təmizlənməyi sevirdilər. Yaxşı məlumdur ki, insan bir şeyi sevəndə, o, buna daima can atır və bundan ötrü əlindən gələni etməyə səy göstərir. Bu isə o deməkdir ki, Quba məscidinə gələn insanlar günahlardan, natəmizliklərdən və murdarlıqdan təmizlənməyə can atırdılar. Onlar ilk müsəlmanlardan idilər, namazlarını qüsursuz qılır, Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ilə birlikdə müqəddəs müharibələrdə iştirak edir, İslam dininin qanunlarını yer üzündə bərqərar edir, Allaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) itaətsizlik göstərməkdən çəkinirdilər.\n\nAllahın, Quba məscidinə gələnləri təmizliyə bəslədikləri məhəbbətə görə təriflədiyi ayə nazil olan zaman Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onlardan necə təmizləndiklərini soruşmuşdu. Onlar ona (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bildirmişdilər ki, fizioloji ehtiyaclarını yerinə yetirdikdən sonra onlar əvvəlcə daşlarla təmizlənirlər, sonra isə su ilə yuyunurlar. Buna görə o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onların bu hərəkətini tərifləmişdir. Həqiqətən, Allah ruhən müşriklikdən və pozğun adətlərdən və həmçinin natəmizliklərdən və mürdarlıqdan təmizlənənləri sevir.",{"from":73,"to":73,"text":1407},"Məscidlər arasında fərq onlarda ibadət etməyə gələn insanların niyyətlərindəki fərqlərdə və həmin niyyətlərin Allahın əhkamına uyğun gəlməsindədir. Əgər məscid xeyirxah niyyətlərlə və Onun hökmlərinə tam uyğun olaraq tikilmişsə, əgər onun təşkilatçıları səmimi olaraq Allah xatiri üçün çalışmış və Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yolunu əsas götürmüşlərsə, onda o, əlbəttə ki, uçurumun lap qırağında tikilmiş və onunla birlikdə Cəhənnəm oduna vasil olmağa hazır olan tikilidən üstün olacaqdır. Həqiqətən, Allah zalımlara dünyəvi və dini məsələlərdə nəyin fayda verəcəyini öyrənməyə kömək göstərmir.",{"from":126,"to":126,"text":1409},"Əgər onlar peşman olub öz Rəbbi qarşısında tövbə etməsələr və cinayətlərinin nəticələrindən qorxmasalar, inşa etdikləri bina daima onların şübhələrlə dolu qəlbinə iztirab verəcək. Əgər tövbə etsələr, onda O, onların günahlarını bağışlayar. Yox, əgər etməsələr, onda onların tikilisi günbəgün şübhə və münafiqliyini artıracaqdır.\n\nBilən və Müdrik – Onun gözəl adlarındandır. O, bütün aşkar və və qeybə məxsus olan hər şeyi və qullarının nəyi gizlədib, nəyi bəyan etdiklərini bilir. O, ancaq Öz ilahi müdrikliyinə müvafiq olaraq hər hansı bir işi edir, yaradır, hökm edir və yasaqlayır. Bundan ötrü həmd təkcə Ona məxsusdur.\n\nBu Quran ayələrindən aşağıdakı faydalı nəticələr çıxarmaq olar:\n\n-Bir məscidin yanında, ona ziyan vurmaq üçün başqa bir məscidin tikilməsi qadağan edilir. Müsəlmanlara “zərərli məscidin” inşaaçılarının əsil niyyətləri məlum olduqda, o məscid sökülməlidir.\n\n-Niyyət istənilən əməldə əks olunur və buna görə hətta ən layiqli əməl qadaöan olunmuş əməl ola bilər. Məhz bədxah niyyət “ziyan məscidinin” təşəbbüsçülərinin işini pis sonluqla nəticələndirdi.\n\n-Müsəlmanların arasına ixtilah salan istənilən hərəkət günahdır və möminlər belə günahlardan çəkinməli və onların kökünü kəsməlidirlər. Müsəlmanların birləşdirilməsinə səbəb olan istənilən hərəkət vacib hərəkət sayılır və möminlər həmişə belə hərəkətləri etməyə çağırmalı və insanları ona ruhlandırmalıdırlar. Allah xəbər vermişdir ki, “zərərli məscidi” tikdirənlər məhz müsəlmanlar arasında ixtilaf salmaq niyyəti güdürdülər və buna görə də onların hərəkətləri günah idi. Kafirliyi müdafiə etmək niyyəti ilə və ya Allaha və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) müqavimət göstərməklə bağlı olan istənilən hərəkətlər də günahkar əməllər sayılır\n\n-Allah itaətsizlik göstərilən yerlərdə namaz qılmaq qadağan edilir. Müsəlmanlar belə yerlərdən aralı gəzməli və oralara yaxınlaşmamalıdırlar.\n\n-Günahlar törədildikləri yerə də təsir göstərirlər. Münafiqlərin günah əməlləri də onların tikdiyi məscidə öz təsirini göstərmişdir və müsəlmanlara onda ibadət etmək qadağan olunmuşdu. Saleh əməllər də onların icra edildiyi yerlərə təsir göstərir. Buna görə Allah Quba məscidi haqqında buyurmuşdur: “...İlk gündən binası təqva (Allahdan qorxub pis əməllərdən çəkinmək) üzərində qurulmuş məscid namaz qılmağına daha layiqdir. ..” (Tövbə, 9\u002F108). Quba məscidi bir çox digər məscidlərə xas olmayan xüsusiyyətləri ilə fərqlənirdi. Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) hər şənbə bu məscidə gəlir, orada namaz qılır və müsəlmanları da onda namaz qılmağa dəvət edirdi.\n\n-Fövqəluca Allahın xatırlatdığı səbəblərdən dörd mühüm dini prinsip çıxarılır: müsəlmanlara zərər vuran istənilən əməl Allaha itaətsizlik və möminlərin sırasına nifaq salan və ya Allah və Onun Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ilə düşmənçilik edən günahkarlara köməklik göstərən kafirliyin təzahürüdür, qadağan edilmişdir və əksinə.\n\n-Əgər Quba məscidi təqva və dindarlıq üzərində qurulmuş məsciddirsə, onda özülünü mübarək əli ilə qoyduğu və tikintisində özünün də işlədiyi Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) məscidi bu ada daha çox layiqdir.\n\n-İstənilən saleh əməl Allah qarşısında səmimiyyətə və Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yoluna tam uyğun gəlməsinə əsaslanır. Belə əməllərin əsası – təqva və möminlikdir və onlar insanı Cənnət bağlarının Səadətinə qovuşdururlar. Əgər insan bədxah niyyətlidirsə, bidət və azğınlıqla məşğuldursa, onda o, öz əməllərinin bünövrəsini, onunla birgə mütləq sürüşüb Cəhənnəm oduna yuvarlanacaq uçurumun lap kənarında qoyur, çünki Allah zalım insanları doğru yola yöməltmir.",{"from":85,"to":85,"text":1411},"Fövqəluca Allah bu ayədə Cömərd Rəbbin möminlərlə bağladığı böyük və mühüm bir əhd haqqında həqiqəti xəbər verir. O, onların canını və malını Cənnət bağları ilə mübadilə edərək almışdır. Orada möminləri misilsiz ləzzətlər, füsunkar hurilər və qəlbə zövq verən və baxışlara sevinc gətirən möhtəşəm saraylar gözləyir. Bu həzz dolu səfalı məskəni əldə etmək üçün möminlər Allahın düşmənləri ilə mübarizədə Allahın adını və Onun dinini ucaltmaq naminə öz canını fəda etməli və malını qurban verməlidirlər. Bu saleh insanlar Allah yolunda döyüşür, düşmənləri öldürür və özləri də həlak olurlar. Onlar Allahla, Onun, bu dünyanın şahidi olduğu ən şərəfli, əzəmətli kamil Kitabları olan Tövratda, İncildə və Quranda Öz vədi və öhdəliyi ilə təsdiq etdiyi, əhd bağlayırlar. Onlar möhkəm iradəli elçilərə (Allahın onlara salamı olsun) – elçilərin ən kamillərinə nazil edilmişdir. Onların hamısı Allahın bu haqq vədini yekdilliklə təbliğ edirdilər.\n\nEy bu əhdin şərtlərini yerinə yetirən möminlər! Rəbbinizin vədinə əmin olun, bir-birinizi Onun yolunda mübarizəyə ruhlandırın və bir-birinizi müjdələyin. Siz böyük uğura nail olacaqsınız. Heç kimin nailiyyətləri sizinki kimi əzəmətli və şərəfli olmayacaqdır, çünki siz əbədi xoşbəxtlik və sonsuz səadət və həm də Cənnət səadətinin ən şərəfli zövqü olan Allahın lütfkarlığını əldə edəcəksiniz. Əgər siz bu əqdin fövqəlmühümlüyünü dəyərləndirmək istəyirsinizsə, Alıcıya, mala və və qiymətə diqqət yetirin. Alıcınız – Şan-şöhrəti Fövqəluca Allahdır. Sizin əldə edəcəyiniz əmtəə isə Cənnət Səadətidir – nail oluna biləcək nemətlərdən ən şərəflisi. Sizin ondan ötrü ödəyəcəyiniz dəyər isə canınız və malınız, insan üçün ən əziz olan şeylərdir. Bu əqdin kimin əlləri ilə imzalandığına da baxın: o əllər Allahın ən şərəfli elçilərinin (onlara Allahın salamı olsun) əlləridir! Bu əqdin yazıldığı Kitablara da baxın! Bunlar – Allahın ən yaxşı məxluqlarına nazil etdiyi ən mükəmməl Kitablarıdır.",{"from":146,"to":146,"text":1413},"Görəsən Cənnət bağlarına və şan-şöhrətə nail olacaqları ilə müjdələnməyə layiq olan möminlər kimlərdir? Sanki bu suala cavab olaraq Fövqəluca Allah həmin möminlərin xüsusiyyətləri haqqında xəbər verir. Onlar etdikləri günahlara peşman olurlar və daima öz tövbələrinin şərtlərinə riayət edirlər. Onlar Allaha ibadət edir, Onun hökmlərini yerinə yetirir, müntəzəm olaraq dinin fərz və nafilə tələblərini icra edir və bu xüsusiyyətləri sayəsində onlar Allahın əsil qullarıdır. Bununla yanaşı müsibət zamanı da, sevinc içində olduqları vaxtda da, onlara çətin də, asan da olduğu anlarda onları öz Rəbbinə əmd edirlər. Onlar Rəbbin onlara əta etdiyi gözlə görülən və görünməz nemətlərinə görə şükr edirlər. Onlar Allahın lütfkarlığını xatırladıqları zaman və gündüzlə gecənin müxtəlif saatlarında Onun Özünü xatırladıqda Ona təriflər deyir, Onu mədh edirlər.\n\nOnların digər bir keyfiyyəti də ərəb sözü olan “siyaha” ilə ifadə edilir. Bir şərhə görə bu söz onların oruc tutmasını bildirir. Digər bir şərhə görə isə bu onu göstərir ki, onlar bilik əldə etmək üçün səfərə çıxırlar. Üçüncü bir şərhə görə isə, bu onu göstərir ki, onlar daima can atırlar ki, bütün qəlbi ilə Allahı dərk etsinlər, Onu sevsinlər və Ona hüzurunda müraciət etsinlər. Ən səhih şərhə görə, burada söhbət, Allaha yaxınlaşmaq məqsədilə istənilən səfərdən gedir. Bu, həccə və ya ümrəyə getmək, cihadda iştirak etmək, bilik əldə etmək və ya qohumları yoluxmaq üçün çıxılan səfərlər ola bilər.\n\nBununla yanaşı bu möminlər tez-tez namaz qılır, rükuya və səcdəyə təkrar-təkrar qapılırlar, insanları vacib və könüllü dini qaydaları yerinə yetirməyə dəvət edirlər, onları Allahın və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) haram qıldığı bütün şeylərdən çəkindirirlər. Onlar həçinin Onun qoyduğu hədlərə riayət edir və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) nazil etdiyi hökmləri öyrənirlər. Onlar Allahın haramları ilə hökmlərini fərqləndirir, hökmləri yerinə yetirir, haramlardan isə uzaq gəzirlər.\n\nAllah bu möminlərin layiq olduqları müjdəni dəqiqləşdirmir. Bu isə o deməkdir ki, onlara həm bu dünyada və həm də Axirətdə onlar üçün hazırlanmış istənilən maddi və mənəvi savablandırılmalar haqqında müjdə vermək olar. Bu həm də onu göstərir ki, müjdə bütün iman gətirənlərə aiddir. Lakin onun məzmunu möminlərin əməllərindən və imanının gücündən asılı olaraq fərqlənir.",{"from":683,"to":683,"text":1415},"Peyğəmbərə və möminlərə, Allaha iman gətirməkdən imtina edən və saxta ilahlara ibadət edən müşriklər üçün, onlar hətta öz yaxın qohumları belə olsalar da, Allahdan bağışlanmağı xahiş etmək yaraşmaz. Onlar üçün bağışlanma haqqında dualar düzgün deyil və faydasızdır və buna görə Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və möminlər belə etməməlidirlər. Əgər insan müşrik kimi ölmüşdürsə və ya əgər adamlara məlum olduqda ki, o, müşrik kimi öləcək, onda o[10], mütləq layiq olduğu cəzaya məruz qalacaq və əbədi olaraq Cəhənnəmdə məşəqqət içində olacaq. Belə insana nə havadarlarının xahişi, nə də onun üçün dua edib bağışlanma istəyənlərin xahişi fayda verməz.\n\nPeyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və möminlər öz Rəbbi ilə birlikdə sevinməli və qəzəblənməlidirlər. Onlar Onun sevdiyini sevməli, Onun düşmənçilik etdikləri ilə düşmənçilik etməlidirlər. Bu isə, Cəhənnəm odunun sakinləri arasına düşəcəkləri özlərinə məlum olandan sonra, günahkar olanlar üçün bağışlanma haqqında dua etməklə uyğun gəlmir.",{"from":689,"to":689,"text":1417},"Rəhimli Allahın sevimlisi olan İbrahim (ə) öz atası üçün bağışlanma istəmişdi ki, ona verdiyi vədini yerinə yetirsin. O (ə) dedi: “Sənə salam olsun! Mən Rəbbimdən sənin bağışlanmağını diləyəcəyəm. O mənə qarşı çox mehribandır” (Məryəm, 19\u002F47). O (ə) bu sözləri deyən zanan atasının taleyinin necə olacağından hələ xəbəri yox idi. O (ə) atasının Allahın düşməni olduğunu, onun kafir kimi öləcəyini, dəvətdindən və nəsihətlərindən heç bir fayda götürməyəcəyini bildikdə, sevimli Peyğəmbər (ə) atasından əlini üzdü ki, Allahın iradəsinə müxalif olmasın. Doğrudan da, İbrahim Peyğəmbər (ə) hər bir təşəbbüsündə Allaha müraciət edirdi, Onu tez-tez yad edirdi, Ona bağışlanması haqqında dua və tövbə edirdi. O (ə) möhkəm insan idi və məxluqlara mərhəmətlə yanaşırdı. O (ə) onların səhvlərini bağışlayır, onların nadanlığından çəkinmir və haqsızlığa və təhqirə qarşı pisliklə cavab vermirdi. Hətta atası onu daşqalaq edəcəyini bildirəndə, o (ə) demişdi: “Sənə salam olsun! Mən Rəbbimdən sənin bağışlanmağını diləyəcəyəm...” (Məryəm, 19\u002F47).",{"from":1040,"to":1040,"text":1419},"Ey müsəlmanlar! Siz İbrahimin (ə) dininə etiqad etməli və ondan (ə), öz kafir atası üçün bağışlanma diləməsi vədindən başqa, qalan hər şeydə nümunə götürməlisiniz. Rəbbiniz sizə məhz belə davranmağı əmr etmişdir. Əgər Fövqəluca Allah insanlara doğru yol bələdçisi nazil edirsə və onlara bu yolla getməyi buyurursa, onda O, Öz lütfkarlığını axıra çatdırır və qullarına nəyə ehtiyacları olduğunu izah edir. O, onları dinin hökmlərindən xəbəri olmayan yolu azmış nadanlar kimi tərk etmir və bu da ona dəlalət edir ki, Allahın mərhəməti kamildir və Allahın şəriəti isə qullarının əsas və fərdi dini məsələlərinə dair suallara cavab verir.\n\nBir rəyə görə bu ayənin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, insanlar, onlara nədən qorunmalı olduqları izah edildikdən sonra Allaha itaətdən imtina etdikdə, Fövqəluca Allah onları cəzaya məhkum edir və azğınlığa salır. Belələrinə əvəz, onlar haqqı açıq-aşkar inkar etdiklərinə görə verilir. Lakin birinci şərh daha üstündür.",{"from":1044,"to":1044,"text":1421},"Allah göylərin və yerin hökmdarıdır. O, qullarına həyat bəxş edir və onları öldürür və həmçinin Özünə məxsus digər əməlləri həyata keçirir. Əgər O, Kainatın mövcudluğunun əsaslandığı qanunları pozmursa, onda məgər O, Özünün ilahlığına və Özünə ibadət edilməsi haqqı ilə sıx əlaqədar olan şəriət hökmlərini pozarmı? Məgər Böyük Hökmdar qullarını unudar və onları azmış nadanlar kimi tərk edərmi?!! Həqiqətən, təkcə O, qullarına havadarlıq edə, onlara fayda verə, yardım göstərə və onları bədbaxtlıqlardan xilas edə bilər.",{"from":1048,"to":1048,"text":1423},"Fövqəluca Allah ayədə xəbər verir ki, Öz mərhəməti sayəsində O, Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), mühacir və ənsarların tövbəsini qəbul etdi. O, onların yol verdiyi səhvləri bağışladı, onlara ağır və zəhmət tələb edən hökmləri yerinə yetirmələri sayəsində bol savab verdi və onları böyük yüksəkliklərə ucaltdı. Ən ağır anlarda onlar Muhəmməd Peyğəmbərlə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) birlikdə Təbuka yürüş etdilər. Həmin günlərdə şiddətli istilər var idi və müsəlmanlar ərzaq və minik heyvanları cəhətdən korluq çəkirdilər. Müsəlmanları evdə qalmağa sövq edən həddən çox amillər mövcud idi. Lakin onlar yardım üçün Fövqəluca Allaha müraciət etdilər və onlar, bəzilərinin qəlbi az qala kənara meyl etməkdə olduğu bir andan sonra, əmri yerinə yetirdilər. Onlar evdə qalmağa hazır idilər, lakin Allah onlara yardım göstərdi və onları gücləndirdi və mətinləşdirdi.\n\nİnsan düz yoldan sapanda qəlbi də yan tərəfə əyilməyə meyl edir. Əgər bu, imanın əsas məsələlərinə toxunursa, onda belə təmayül kafirliyə səbəb olur. Əgər bu ayrı-ayrı dini hökmlərə aid olursa, onda onun ağırlığı, insanın tamamilə sapdığı və ya qismən və layiqincə yerinə yetirmədiyi şəriət hökmünün mühümlük dərəcəsindən asılı olur. Allah müsəlmanlara rəhm edərək onlara tövbə etdirmiş, onların tövbəsini qəbul etmiş və onları bu yolda mətinləşdirmişdir.",{"from":160,"to":160,"text":1425},"Allah Təbuk yürüşünə digər müsəlmanlara birgə gedən üç nəfər kişinin də yövbəsini qəbul etdi. Burada Kəəb b. Malik və onun iki yoldaşından bəhs edilir. Onların başına gələnlər yaxşı məlumdur və müxtəlif hədis toplularında təsvir olunmuşdur.\n\nOnlar o dərəcədə kədərlənmişdilər ki, hətta yer kürəsi, öz ucsuz-bucaqsız genişliyinə baxmayaraq, onlara dar gəlmişdi. Hətta onların öz ürəkləri də, insan üçün necə əziz olmasına baxmayaraq, onları sıxırdı. Bütün ətraf aləm və, adətən, insanı darıxdırmayan nə varsa, hamısı onlara dar gəlirdi. Bu hal insanın son dərəcə narahat və həyəcan keçirən vaxtlarında baş verir ki, bu narahatçılığı sözlə ifadə etmək mümkün olmur. Bunun səbəbi isə onların Allahın və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) lütfkarlığını hər şeydən üstün tutmalarındaydı. Onlar başa düşmüşdülər ki, ancaq şəriki olmayan Allah onları bədbəxtlikdən xilas edə bilər və buna görə də məxluqlara ümid etməkdən əl çəkmişdilər. Onlar öz ümidlərini öz Rəbbi ilə bağladılar, Ona doğru yönəldilər və təxminən əlli gün ərzində sınağa məruz qaldılar. Sonra Allah onlara tövbə etmək imkanı verdi, bunda onlara kömək etdi və onların tövbələrini qəbul etdi. O, Öz qullarının tövbəsini tez-tez qəbul edir və etdikləri səhvləri və xətaları onlara bağışlayır. Onun mərhəməti o qədər genişdir ki, O, hər anda və hər ləhzədə onunla Öz qullarını himayə edərək onların dünyəvi və dini işlərini sahmana salır.\n\nBu ayədən bir neçə fayldalı nəticələr çıxarmaq olar.\n\nBirincisi, bu ayə ona dəlalət edir ki, qulların ən böyük məqsədi – Allahın onları bağışlamasını diləmələri olmalıdır. Seçilmiş qullar həmişə bu məqsədə can atırdılar və Allah da onlara istədiklərinə nail olmaqda kömək göstərmiş və onları Özünün xoşladığı və razı qaldığı əməllərə ruhlandırmışdır.\n\nİkincisi, insan üçün çətin olan ibadət ayinləri, digər ibadət ayinlərinə nisbətən, üstünlüyə malikdir və həmin ibadəti icra etmək nə qədər ağır olarsa, savabı da bir o qədər çox olur.\n\nÜçüncüsü, Allahın bağışlaması qulun tövbəsinin və peşmançılığının dərəcəsindən asılıdır və əgər insan öz xəta və nöqsanlarına əhəmiyyət vermirsə və Ona itaətsizlik etdikdən sonra özündə sıxıntı hiss etmirsə, onda onun tövbəsi kamil deyildir, hətta o, onu qəbul edilmiş saysa da.\n\nDördüncüsü, əgər insan bütün qəlbi ilə Fövqəluca Allaha müraciət edirsə və ümidlərini məxluqlara bağlamaqdan əl çəkirsə, onda bu xeyirli sonluğun və bədbəxtliklərin qurtarmasının əlamətidir.\n\nBeşincisi, Allah Öz lütfkarlığı sayəsində üç müsəlmanı, onları heç də utandırmayacaq keyfiyyətlərlə səciyyələndirmişdir. Fövqəluca Allah demişdir ki, onların tövbəsinin qəbul olunması və ya rədd edilməsi aydınlaşana qədər onlara vaxt verilmişdi. Bu ifdənin yeganə mümkün olan iki tərcüməsindən birini seçmə məcburiyyətinə uyğun olaraq, onlar müsəlmanlardan sonraya saxlanılmış, ya da üzürlü səbəbləri qəbul edilmişlərdən fərqlənmişdilər. Hərçənd onlar yürüşdə iştirak etməmişdilər, amma onların əməli hələ xeyirxahlıqdan imtina etmək deyildi və buna görə, Allah onların yürüşdə iştirak etməkdən imtina etmələri barədə bir söz işlətmir.\n\nAltıncısı, Fövqəluca Allah bu üç nəfər müsəlmanı səmimiyyətlə yad etmiş, onları doğru danışan adlandırmış və bütün möminlərə onlardan nümunə götürməyi əmr etmişdir. Məhz buna görə, Quranda daha sonra deyilir:",{"from":1055,"to":1055,"text":1427},"Ey Allaha və Onun bütün hökmlərinə iman gətirənlər! Dininizin tələblərinə uyğun olaraq davranın, təqvalılığa etiqad edin və sizə haram buyurulan hər şeydən uzaq olun! Sözlərinə və əməllərinə sadiq olanlarla, təkcə həqiqəti danışıb, tənbəllik və yorğunluq bilməyən saleh əməllər işləyənlərlə, təmiz və səmimi niyyətli və tamahkarlıq fikirlərindən uzaq olanlarla birgə olun! Doğrudan da sadiqlik möminliyə aparır, möminlik isə Cənnət bağlarına!\n\nFövqəluca Allah buyurur: “... “Bu (Qiyamət günü) elə bir gündür ki, sadiqlərə sədaqəti fayda verəcək. Onları zəminindən çaylar axan Cənnət bağları gözləyir. Onlar orada əbədi qalacaqlar. Allah onlardan, onlar da Allahdan razıdırlar. Bu, böyük qurtuluşdur!”[12] (Maidə, 5\u002F119).",{"from":40,"to":40,"text":1429},"Fövqəluca Allah nurlu Mədinədə yaşayan mühacir və ənsarları və habelə şəhərin ətrafında yaşayan, İslamı qəbul edib nümunəvi müsəlman olan bədəviləri xeyirxah əməllərə ruhlandırır. Belə insanlara Allahın Elçisinin özünün (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) iştirak etdiyi yürüşdə iştirakdan imtina etmək yaraşmaz. Onlara həmçinin rahatlıq axtarmaq, Elçinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) alicənab və şərəfli həyatı qarşısında öz həyatına üstünlük vermək yaraşmaz. O (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), möminlərə onların özlərindən yaxındır və buna görə hər bir müsəlman onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) xatirinə öz həyatını qurban verməyə hazır olmalıdır. Əgər müsəlman Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) doğrudan da ehtiram bəsləyirsə və onu (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) sevir və ona (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) layiqincə iman gətirirsə, onda o, heç vaxt onunla (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) birlikdə hərbi yürüşdə iştirak etməkdən boyun qaçırmaz.\n\nSonra Fövqəluca Allah möminləri müqəddəs müharibədə iştiraka ruhlandıran savablandırılma haqqında bəhs edir. Döyüşçüləri Allah yolunda haqlayan susuzluq, yorğunluq və aclıq, düşmən torpaqlarının alınması, düşmən qoşunlarının məğlubiyyətə uğradılması və döyüşdə ələ keçirilən qənimətlər – bütün bunlar müsəlmanlar üçün xeyirxah əməllər kimi hesablanır, çünki onlar möminlərin saleh əməllərinin nəticələridir. Allah xeyirxahlıq edənləri, Onun hökmlərini yerinə yetirməyə tələsənləri və Onun qarşısında və Onun məxluqları qarşısında öz vəzifələrini vicdanla yerinə yetirənləri savabsız qoymur. Ayədə xatırlanan əməllər Onun yolunda mübarizlərin saleh əməllərinin nəticələridir.",{"from":1062,"to":1062,"text":1431},"Allah yolunda sədəqə vermək və hərbi yürüşlərdə iştirak etmək saleh əməllərə daxildir və müsəlmanlar onlara görə savab alacaqlar və onların həddi, əgər əməllər səmimiyyətlə Fövqəluca Allah xatirinə edilmişsə, möminlərin etdikləri əməlləri dəfələrlə üstələyəcəkdir. Bu və bundan əvvəlki ayələr müsəlmanları cihadda iştirak etməyə, bu yolda rastlaşacaqları istənilən çətinliyə görə savab alacaqlarına ümid bəsləməyə çağırır, çünki məhz bunun sayəsində onlar böyük yüksəkliklərə ucala biləcəklər. Bu ayələrdən həm də məlum olur ki, insan hətta özünün adi xeyirxah əməllərinə görə belə çox böyük savablar ala biləcəkdir.",{"from":1066,"to":1066,"text":1433},"Fövqəluca Allah Öz iman sahibi olan qullarına nə edəcəklərini xəbər verir. Onlar cihada hamılısı birdəfəlik getməməlidir, çünki bu onlar üçün çoxlu problemlər yarada bilər və onları digər nemətləri əldə etməkdən məhrum qoya bilər. Yaxşı olar ki, hər şəhərdən, hər qəbilədən düşmənlə döyüşmək üçün döyüş əməliyyatlarını aparmaq və qarşıya qoyulan məqsədə nail olmaq üçün kifayət qədər döyüşçülər göndərilsin.\n\nSonra Fövqəluca Allah qeyd edir ki, cihada göndərilməyən müsəlmanlar başqa insanlara daha çox fayda verə bilərlər ki, əgər onlar da hamısı ilə birlikdə döyüşə göndərilsələr, bundan faydalı istifadə etmək olmaz. Cihadda iştirak etməyən insanlar şəriət elmlərini öyrənməli, onların mənalarını və ayinlərini dərk etməli, bu elmi digərlərinə öyrətməli və döyüşçülər savaşdan evlərinə qayıtdıqdan sonra onlara öyüd-nəsihət verməlidirlər.\n\nBu ayə biliklərin üstünlüyünü və dini məsələlərdən baş çıxarmaq bacarığını xüsusilə qeyd edir. Dini öyrənmək ən vacib hökmlərdən biridir və əgər insan müvafiq biliklərə yiyələnirsə, onda o, onları yaymalı, onları Allahın qulları ilə bölüşdürməli və insanlara faydalı məsləhətlər verməlidir. Doğrudan da, alim insan bilikləri yayırsa, onda onun elmi bərəkətli olur və ona savab gətirir və onlar daima artıb-çoxalır. Əgər alim qınına çəkilirsə, insanları hikmətli nəsihətlər və xeyirli möizələr vasitəsilə Allahın yoluna dəvət etmirsə, nadan insanlara onların bilmədiklərini öyrətmirsə, onda belə alim müsəlmanlara hansı faydanı verə bilər? O ölər və bütün bilikləri də onunla birgə ölər, lakin bu sonuc Allahın elm və müdriklik verdiyi insan üçün ən böyük zərərdir.\n\nBu ayə həm də onu göstərir ki, müsəlmanlar müəyyən şəxslərə bütün ümmətə fayda gətirə bilən işlərlə məşğul olmağı həvalə etməlidirlər. Belə insanlar özlərini bu işlərə bütövlüklə həsr etməklə layiqinsə səy göstərməli və öz vaxtını başqa işlərə sərf etməməlidirlər. Onlar ancaq bu minvalla öhdələrinə götürdükləri vəzifələri yerinə yetirə və insanlara böyük faydalar verə bilərlər. Müsəlmanlar ancaq yeganə bir məqsəd güdməlidirlər – İslam dininin xeyrinə və öz qardaşlarının maddi rifahı naminə çalışmaq. Onlar müxtəlif sahələrdə işləyə və müxtəlif işlər görə bilərlər, lakin onların hamısını bir ümumi məqsəd birləşdirir. Bu müdrik və faydalı prinsipə bütün hallarda riayət etmək zəruridir.",{"from":79,"to":79,"text":1435},"Bu ayədə yenə bir Quran nəsihəti vardır. Döyüş əməliyyatlarında kimlərin iştirak etməli olduğunu izah etdikdən sonra, Fövqəluca Allah bildirir ki, öncə müsəlmanların yaxınlığında yaşayan kafirlərlə döyüşə başlamaq lazımdır[14]. Döyüş əməliyyatları zamanı müsəlmanlar sərtlik, cəsarət və mətinlik göstərməlidirlər. Onlar həmçinin bilməlidirlər ki, Allah Öz qullarına yardımını onların Allahdan qorxu hissinə[15] müvafiq olaraq göstərir. Əgər onlar təqvalılığa etiqad etsələr, onda O, onlara kömək göstərər və düşmənə qələbə çalmağa yardım edər.\n\nMüsəlmanların yaxınlığında yaşayan kafirlərlə döyüşmək haqqında hökm ümumi səciyyə daşıyır. Amma əgər kafirlərə qarşı döyüş əməliyyatlarına başlamaq məqsədəuyğun olduğu halda, onlar müsəlmanlardan uzaqda olarlarsa, onda belə etməyə icazə verilir, çünki bunun üçün səbəb çox ola bilər.",{"from":1073,"to":1077,"text":1437},"Fövqəluca Allah növbəti Quran vəhyi nazil edilərkən münafiqlərin və möminlərin özlərini necə apardıqları barədə xəbər verir və onların davranışındakı fərqi qeyd edir. Quran ayələri hökmlərdən və qadağalardan ibarətdir, Allah haqqında hekayətlərdən bəhs edir, gizli qalmış tarixi hadisələri rəvayət edir və həmçinin cihadda iştiraka çağırır. Belə vəhylər nazil edilərkən münafiqlər iman gətirənlərdən soruşurlar: “Bu ayələr nazil olunduqdan sonra kimin imanı daha da gücləndi?”\n\nFövqəluca Allah izah edir ki, növbəti ayələr nazil edildikdən sonra əvvəl iman gətirənlərin imanı güclənmişdir. Onlar yeni biliklər əldə etmiş, növbəti vəhyin mənasını dərk etmiş, ona iman gətirmiş və onun tələblərinə uyğun olaraq rəftar etməyə başlamışlar. Onlarda yaxşılıq etmək və pislikdən çəkinmək arzusu oyanmışdır. Onlar Allahın onlara növbəti ayələri nazil etməsi, onları başa düşməyə və onlarda olan hökmləri yerinə yetirməyə kömək etməsi münasibəti ilə bir-birilərini təbrik etmişlər. Bütün bunlar ona dəlalət edir ki, iman sahiblərinin sinəsi Onun ayələri üçün açılmışdı, qəlbləri yəqinliklə dolmuşdu, onlar özləri isə öz Rəbbinin istənilən hökmünə itaət etməyə o saat hazır idilər.\n\nÜrəkləri şəkk-şübhəyə və ikiüzlülüyə mübtəla olmuş günahkarlara gəldikdə isə, növbəti ayələrin nazil edilməsi onların mərəzini daha da artırmış və şəkk-şübhələrini çoxaltmışdı. Onlar bu ayələrə iman gətirməkdən imtina etmiş, onları rədd etmiş və onlardan üz çevirmişdilər. Belə münasibət onların xəstəliyini dərinləşdirmiş və onları məhvə doğru daha da yaxınlaşdırmışdı. Son nəticədə onlar kafir qalaraq həyatdan ayrılmışdılar. Onlar Allahın möcüzələrinə iman gətirmək istəmədilər və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) itaətsizlik göstərdilər və buna görə Allah onları cəzaya məruz qoydu və öz Rəbbi ilə görüşən günə qədər onların ürəyinə münafiqlik saldı.",{"from":1081,"to":1081,"text":1439},"Fövqəluca Allah mürtədləri kafirliyə etiqad etdiklərinə və münafiqlik göstərdiklərinə görə qınayır. Nə əcəb onlar başlarına gələn bədbəxtlikləri və məruz qaldıqları xəstəlikləri üzərində düşünmürlər? Nə əcəb onlar Allahın onları sınamaq üçün nazil etdiyi hökmləri üzərində fikirləşmirlər? Onlar törətdikləri öz cinayətlərini tövbə etmək və onlara fayda verəni etməyi və zərər verəndən çəkinməyi nəsihət edən təlimatı xatırlamaq istəmirlər.\n\nFövqəluca Allah onları sınağa çəkdi, çünki O, bütün qalan xalqlarla da belə etmişdi. O, onları sevinc və kədərlə, hökmləri və haramları ilə sınaqdan keçirir ki, onlar düz yola qayıtsınlar, lakin onlar tövbə etməkdən və təlimatı xatırlamaqdan imtina edirlər.\n\nBu ayələr imanın güclənib-zəifləməsini sübut edir. Mömin müsəlman öz imanının qayğısını çəkməlidir. O, imanını həmişə yüksək saxlaması üçün onu dəyərləndirməli, yeniləşdirməli və artırmalıdır.",{"from":1085,"to":1085,"text":1441},"Münafiqlər ehtiyat edirlər ki, onların ürəklərində gizlətdiklərini insanlara xəbər verən bir surə nazil edilsin. Fövqəluca Allah növbəti vəhyini insanların ona iman gətirməsi və onun hökmlərinə uyğun olaraq davranmaları üçün nazil etdikdə, onlar bir-birinin üzünə baxır və anlayırdılar ki, onlardan heç biri nazil edilmiş hökmü yerinə yetirməyəcək. Onlar ancaq onu gözləyirlər ki, fürsət əllərinə düşən kimi möminlərin nəzərindən yayınıb gizlənsinlər və deyirlər: “Müsəlmanlardan kimsə sizi görürmü?” Sonra isə onlar hiss etdirmədən geri çevrilib gedirlər. Allah isə onları cəzalandırır və bu, onların törətdikləri cinayətlərə uyğun gəlir. Onlar xeyirxah əməllərdən üz döndərirlər və Allah da onların ürəklərini haqdan döndərir və onları yardımından məhrum edir. Bunun səbəbi onlara deyilənləri düzgün başa düşməmələrində və onlardan fayda əldə edə bilməmələrindədir. Əgər onlara deyilənləri başa düşsəydilər, onda növbəti vəhyin nazil edilməsindən sonra onlar mütləq ona iman gətirərdilər və öz Rəbbinin iradəsinə tabe olardılar.\n\nBu ayə münafiqlərin müqəddəs müharibəyə və şəriətin digər hökmlərinə necə böyük nifrət bəslədiklərini izah edir. Fövqəluca Allah buyurur: “Möminlər: “Kaş (cihad barəsində) bir surə nazil olaydı!” – deyirdilər. Elə ki möhkəm bir surə nazil olub orada döyüş (cihad əmri) bildirildi, (Ey Elçim!)qəlblərində mərəz (şəkk və nifaq mərəzi) olanların sənə ölüm qorxusundan bayılmış kimsənin baxışı ilə baxdıqlarını gördün! Amma onlara daha çox yaraşardı...” (Muhəmməd, 47\u002F20).",{"from":113,"to":113,"text":1443},"Fövqəluca Allah qullarına onların arasından çıxmış savadsız bir Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) göndərməklə onlara göstərdiyi mərhəmətini xatırladır. Onlar onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) keyfiyyətləri haqqında yaxşı məlumata malikdilər və ondan öyrənə bilərdilər. Onlarda ona (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) itaət etməməyə heç bir əsas yox idi və həmçinin o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onlara ürəkdən gələn xeyirxahlıqla yanaşırdı və onlara hər cür kömək göstərməyə çalışırdı. Onlar çətinlik çəkdikdə, bu onu narahat edirdi. O (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onlara ancaq yaxşılıq istəyirdi və əlindən gələni edirdi ki, onlara xeyir əldə etməyə köməklik göstərsin və onları doğru yola gətirməyə can atırdı. O (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) istəmirdi ki, onlara pislik toxunsun və mümkün olanı edirdi ki, onlar o pislikdən uzaqlaşmağı öyrənsinlər. Mömin müsəlmanlara qarşı o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), onların valideynlərindən daha mehriban və mərhəmətli idi və buna görə müsəlmanların Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) qarşısında vəzifəsi bütün digər insanların qarşısında olan vəzifələrindən üstündür. Bütün insanlar ona (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) iman gətirməli, ona (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ehtiram bəsləməli və onu (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) sevməlidirlər.",{"from":67,"to":67,"text":1445},"Ey Muhəmməd! Əgər onlar iman gətirsələr, doğru yola gələrlər və onlara nəsib olanı alarlar. Lakin imandan və xeyirxah əməllərdən üz döndərsələr, öz yoluna davam et və İslama dəvətini davam etdir. De: Allah mənə bəsdir! O, məni narahatçılıqlardan və həyəcandan xilas edər. Allahdan başqa ibadətə layiq olan ilah yoxdur! Mən təkcə Ona təvəkkül edirəm və qəti əminəm ki, O, məni faydalı olan hər şeyə O, yaxınlaşdıra və mənə zərərli olan hər şeydən uzaqlaşdıra bilər. O, bütün Kainatı əhatə edən Böyük Taxtın – məxluqlardan ən əzəmətlisinin Rəbbidir. Bu isə o deməkdir ki, O, həm də bütün qalan məxluqların Rəbbidir”.\n\n[1] Ayənin tərcüməsi qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[2] Yəni, İslam dininin əsas müddəalarından (prinsiplərindən) irəli gələn tərkib hissələri. F.S.\n\n[3] Ayənin tərcüməsi qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[4] Təbəri Təfsirində isə iki əzab deyildikdə, münafiqlərin bu dünyada uğradılacaqları mənəvi və cismani əziyyətlər və qəbirdə veriləcək işgəncələr nəzərdə tutulur ki, bunlar Axirət həyatında Cəhənnəmə - ən böyük əzaba atılmaqla sonuclanacaq. Bax: Təbəri Təfsiri, Tövbə surəsi, 9\u002F55.\n\n[5] Ayənin tərcüməsi redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[6] Təbəri təfsirində qeyd olunduğu kimi, bu “məscid”, əvvəllər Allahın Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) qarşı müharibə edən Əbu Amir əl-Fasiq üçün müşahidə aparmaqdan ötrü hazırlanıb təyin olunmuş xüsusi bir tikili idi. Bax: Təbəri Təfsiri, Tövbə surəsi 107-ci ayəsinin şərhi (Əbu Cəfər Muhamməd b. Cərir ət-Tabəri, Təbəri Təfsiri, Hisar Yayınevi: 4\u002F358-360). F.S.\n\n[7] Ayənin tərcüməsi qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[8] Müqayisəyə gəlməz dərəcədə. F.S.\n\n[9] Ayənin tərcüməsinin mətni qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[10] Yəni, ölən müşrik, bütpərəst, Allahla bərabər bütlərə sitayiş edən şəxs. F.S.\n\n[11] Ayənin tərcüməsi redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[12] Ayənin tərcüməsi redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[13] Ayənin tərcüməsi qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[14] Bütün hallarda müsəlmanların silahlı mübarizəyə qoşulması kortəbii halda, ayrı-ayrı fərdlər və ya əlahiddə qruplar tərəfindən deyil, müsəlman ümmətinin rəhbəri tərəfindən həyara keçirilməlidir. Cihad haqqında ayələr şərəfli Peyğəmbərimizin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) İslam hakimiyyətini bərqərar etdiyi dövrdə nazil edilməyə başlamışdı və hərbi əməliyyatların keçirilməsi səlahiyyətli müsəlmanlara (peyğəmbərə, xəlifəyə və s.) aid idi. Bu və buna bənzər İslam hökmləri ilə əlaqədar qeyd edilməlidir ki, cihad (ilk növbədə bu ad altında, çox vaxt mütləq şəkildə, “müqəddəs müharibə” nəzərdə tutulur. Halbuki, cihadın digər əsas tətbiq olunduğu sahə insanın, müsəlmanın nəfsidir. İnsan ki, öz nəfsi ilə müqəddəs müharibəyə girişmir və bu mümkün də deyil. Amma insan öz nəfsi ilə mübarizə apara, yəni cihad edə bilər və etməlidir. Bu, insanın mənəvi durumu ilə bağlı müddəadır və, bəzən, “cihad” sözünü kabusa çevirərək ondan öz məqsədləri üçün istifadə edənlər də, xalqların, millətlərin taleyinə biganə olmayanlar da bu elementar gerçəkliyə xüsusi diqqət yetirməlidilər. Digər tərəfdən “cihad” ifadəsi heç də şok mənbəyinə çevrilməməli, fitnəkarlıqlar törətmək üçün o, səbəb kimi göstərilməməlidir. Eyni mahiyyətli söz və söz birləşmələri bütün dinlərdə və dillərdə var və heç kim onları bayraq edib müsəlləyə çıxmır. Allahın buyuruğu cihad döyüş mənasında fərdlər, qruplar və s. üçün nazil edilməmişdi. Bu gün əgər cihadı “müqəddəs müharibə” kimi qəbul edən varsa, o, onu da bilməlidir ki, belə müharibənin başladılasının və aparılmasının bütün səlahiyyətləri müasir dövlətlərin funksiyaları çərçivəsindədir və Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əqidəsinə sahib olanlar bu həqiqəti müdafiə edir və hər hansı dövlətin səlahiyyətinə qarışmağı yolverilməz günah hesab edirlər. F.S.\n\n[15] Təqvalılığa. F.S.\n\n[16] Ayənin mətni qismən redaktə edilmişdir. F.S."]