[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-13-alikhan":694,"$fOgYdl-koRCQm1p0TBkEbXVO5MHHET1O85hQ6EGB4RV8":941},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":826},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ الٓمٓر ۚ تِلْكَ ءَايَٰتُ ٱلْكِتَٰبِ ۗ وَٱلَّذِىٓ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ ٱلْحَقُّ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ","Əlif. Ləm. Mim. Ra. Bunlar Kitabın ayələridir. Rəbbindən sənə nazil edilən həqiqətdir, lakin insanların çoxu buna inanmır.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"ٱللَّهُ ٱلَّذِى رَفَعَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ بِغَيْرِ عَمَدٍۢ تَرَوْنَهَا ۖ ثُمَّ ٱسْتَوَىٰ عَلَى ٱلْعَرْشِ ۖ وَسَخَّرَ ٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ ۖ كُلٌّۭ يَجْرِى لِأَجَلٍۢ مُّسَمًّۭى ۚ يُدَبِّرُ ٱلْأَمْرَ يُفَصِّلُ ٱلْءَايَٰتِ لَعَلَّكُم بِلِقَآءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ","Gördüyünüz göyləri dirəksiz yüksəldən, sonra da Ərşə ucalan, müəyyən vaxta qədər göydə hərəkət edən günəşi və ayı əmrinə tabe edən Allahdır. O, işləri yoluna qoyur və ayələrini belə izah edir ki, bəlkə Rəbbinizlə qarşılaşacağınıza yəqinliklə inanasınız.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"وَهُوَ ٱلَّذِى مَدَّ ٱلْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَٰسِىَ وَأَنْهَٰرًۭا ۖ وَمِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ ٱثْنَيْنِ ۖ يُغْشِى ٱلَّيْلَ ٱلنَّهَارَ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يَتَفَكَّرُونَ","Yeri döşəyən, orada möhkəm dağlar, çaylar yaradan və bütün meyvələrdən cüt-cüt yetişdirən də Odur. O, gündüzü gecə ilə örtüb bürüyür. Həqiqətən də, bunda dərin düşünən adamlar üçün dəlillər vardır.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"وَفِى ٱلْأَرْضِ قِطَعٌۭ مُّتَجَٰوِرَٰتٌۭ وَجَنَّٰتٌۭ مِّنْ أَعْنَٰبٍۢ وَزَرْعٌۭ وَنَخِيلٌۭ صِنْوَانٌۭ وَغَيْرُ صِنْوَانٍۢ يُسْقَىٰ بِمَآءٍۢ وَٰحِدٍۢ وَنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلَىٰ بَعْضٍۢ فِى ٱلْأُكُلِ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يَعْقِلُونَ","Yer üzündə bir-birinə yaxın müxtəlif münbitli torpaq sahələri, üzüm bağları, əkinlər, şaxəli-şaxəsiz xurma ağacları vardır. Onlar eyni su ilə suvarılır. Lakin Biz yeyilməsinə görə onların birini digərindən üstün edirik. Doğrudan da, bunda başa düşən adamlar üçün dəlillər vardır.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"۞ وَإِن تَعْجَبْ فَعَجَبٌۭ قَوْلُهُمْ أَءِذَا كُنَّا تُرَٰبًا أَءِنَّا لَفِى خَلْقٍۢ جَدِيدٍ ۗ أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِرَبِّهِمْ ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ ٱلْأَغْلَٰلُ فِىٓ أَعْنَاقِهِمْ ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ أَصْحَٰبُ ٱلنَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَٰلِدُونَ","Əgər təəccüblənirsənsə, onların: “Doğrudanmı biz torpaq olduqdan sonra yenidən yaradılacağıq?” sözünə təəccüblən. Onlar Rəbbini inkar edənlərdir. Onlar boyunlarında qandallar olanlardır. Onlar Od sakinləridirlər və orada əbədi qalacaqlar.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِٱلسَّيِّئَةِ قَبْلَ ٱلْحَسَنَةِ وَقَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِمُ ٱلْمَثُلَٰتُ ۗ وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍۢ لِّلنَّاسِ عَلَىٰ ظُلْمِهِمْ ۖ وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ ٱلْعِقَابِ","Müşriklər səni yaxşılıqdan öncə pisliyə (əzabın gəlməsinə) tələsdirirlər. Halbuki onlardan əvvəl neçə-neçə ibrətamiz cəzalar olub keçmişdir. Həqiqətən, Rəbbin insanların zalımlığına baxmayaraq onları (tövbə edənləri) bağışlayır. Sözsüz ki, Rəbbinin cəzası şiddətlidir.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"وَيَقُولُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَوْلَآ أُنزِلَ عَلَيْهِ ءَايَةٌۭ مِّن رَّبِّهِۦٓ ۗ إِنَّمَآ أَنتَ مُنذِرٌۭ ۖ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ","Kafir olanlar deyirlər: “Niyə ona Rəbbindən bir möcüzə endirilməyib?” Sən ancaq xəbərdar edənsən. Hər qövmün bir yolgöstərəni vardır.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"ٱللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنثَىٰ وَمَا تَغِيضُ ٱلْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ ۖ وَكُلُّ شَىْءٍ عِندَهُۥ بِمِقْدَارٍ","Hər bir dişinin bətnində nə daşıdığını, bətnlərin nəyi əskildib, nəyi artıracağını (uşağın doqquz aydan tez yaxud gec doğulacağını) Allah bilir. Onun yanında hər şeyin müəyyən ölçüsü vardır.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"عَٰلِمُ ٱلْغَيْبِ وَٱلشَّهَٰدَةِ ٱلْكَبِيرُ ٱلْمُتَعَالِ","Allah qeybi və aşkarı Biləndir, Böyükdür, Ucadır.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"سَوَآءٌۭ مِّنكُم مَّنْ أَسَرَّ ٱلْقَوْلَ وَمَن جَهَرَ بِهِۦ وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍۭ بِٱلَّيْلِ وَسَارِبٌۢ بِٱلنَّهَارِ","Aranızdan sözü gizlədənlər də, onu açıq deyənlər də, gecə gizlənib, gündüz gəzib dolananlar da Allah üçün eynidirlər.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"لَهُۥ مُعَقِّبَٰتٌۭ مِّنۢ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِۦ يَحْفَظُونَهُۥ مِنْ أَمْرِ ٱللَّهِ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا۟ مَا بِأَنفُسِهِمْ ۗ وَإِذَآ أَرَادَ ٱللَّهُ بِقَوْمٍۢ سُوٓءًۭا فَلَا مَرَدَّ لَهُۥ ۚ وَمَا لَهُم مِّن دُونِهِۦ مِن وَالٍ","Allahın əmri ilə insanın həm önündə, həm də arxasında daim onunla birlikdə olub onu qoruyan mələklər vardır. Həqiqətən də, insanlar nəfslərində olanı dəyişmədikcə, Allah da onlarda olanı dəyişməz. Əgər Allah hər hansı bir qövmə pislik etmək istəsə, heç nə onun qarşısını ala bilməz. Onların Ondan başqa ixtiyar sahibi yoxdur.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"هُوَ ٱلَّذِى يُرِيكُمُ ٱلْبَرْقَ خَوْفًۭا وَطَمَعًۭا وَيُنشِئُ ٱلسَّحَابَ ٱلثِّقَالَ","İldırımdan qorxasınız və yağışın yağmasına ümid bəsləyəsiniz deyə sizə şimşək göstərən və yağış dolu ağır buludları var edən Odur.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"وَيُسَبِّحُ ٱلرَّعْدُ بِحَمْدِهِۦ وَٱلْمَلَٰٓئِكَةُ مِنْ خِيفَتِهِۦ وَيُرْسِلُ ٱلصَّوَٰعِقَ فَيُصِيبُ بِهَا مَن يَشَآءُ وَهُمْ يُجَٰدِلُونَ فِى ٱللَّهِ وَهُوَ شَدِيدُ ٱلْمِحَالِ","Göy gurultusu həmd edərək Ona təriflər deyir. Mələklər də Onun qorxusundan təriflər deyirlər. Allah ildırımlar göndərib istədiyini vurur. Onlar Allah barəsində mübahisə edirlər. Halbuki O, şiddətli cəza verəndir.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"لَهُۥ دَعْوَةُ ٱلْحَقِّ ۖ وَٱلَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِهِۦ لَا يَسْتَجِيبُونَ لَهُم بِشَىْءٍ إِلَّا كَبَٰسِطِ كَفَّيْهِ إِلَى ٱلْمَآءِ لِيَبْلُغَ فَاهُ وَمَا هُوَ بِبَٰلِغِهِۦ ۚ وَمَا دُعَآءُ ٱلْكَٰفِرِينَ إِلَّا فِى ضَلَٰلٍۢ","Haqq çağırış yalnız Onadır. Müşriklərin Ondan başqa çağırdıqları isə, onlara heç bir şeylə cavab vermirlər. Onlar ağzına su çatsın deyə uzaqdan iki ovcunu suya açan kimsəyə bənzəyirlər. Halbuki o kimsə suyu ovuclayıb içməyincə su onun ağzına çatan deyildir. Doğrusu, kafirlərin duası azğınlıqdan başqa bir şey deyildir.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"وَلِلَّهِ يَسْجُدُ مَن فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ طَوْعًۭا وَكَرْهًۭا وَظِلَٰلُهُم بِٱلْغُدُوِّ وَٱلْءَاصَالِ ۩","Göylərdə və yerdə olan məxluqlar da, onların kölgələri də səhər-axşam istər-istəməz Allaha səcdə edir.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"قُلْ مَن رَّبُّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ قُلِ ٱللَّهُ ۚ قُلْ أَفَٱتَّخَذْتُم مِّن دُونِهِۦٓ أَوْلِيَآءَ لَا يَمْلِكُونَ لِأَنفُسِهِمْ نَفْعًۭا وَلَا ضَرًّۭا ۚ قُلْ هَلْ يَسْتَوِى ٱلْأَعْمَىٰ وَٱلْبَصِيرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِى ٱلظُّلُمَٰتُ وَٱلنُّورُ ۗ أَمْ جَعَلُوا۟ لِلَّهِ شُرَكَآءَ خَلَقُوا۟ كَخَلْقِهِۦ فَتَشَٰبَهَ ٱلْخَلْقُ عَلَيْهِمْ ۚ قُلِ ٱللَّهُ خَٰلِقُ كُلِّ شَىْءٍۢ وَهُوَ ٱلْوَٰحِدُ ٱلْقَهَّٰرُ","De: “Göylərin və yerin Rəbbi kimdir?” De: “Allahdır!” De: “Siz Onu qoyub özlərinə nə bir fayda, nə də bir zərər verməyə qadir olmayanlarımı özünüzə dost tutursunuz?” De: “Korla görən eyni ola bilərmi? Yaxud zülmətlə nur eyni ola bilərmi?” Yoxsa onlar Allaha, Onun yaratdığı kimi yaradan şəriklər tapdılar və bu yaradılış onlara bənzər göründü? De: “Hər şeyi yaradan Allahdır. O Təkdir, hər şeyə Qalib gələndir”.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ فَسَالَتْ أَوْدِيَةٌۢ بِقَدَرِهَا فَٱحْتَمَلَ ٱلسَّيْلُ زَبَدًۭا رَّابِيًۭا ۚ وَمِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِى ٱلنَّارِ ٱبْتِغَآءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتَٰعٍۢ زَبَدٌۭ مِّثْلُهُۥ ۚ كَذَٰلِكَ يَضْرِبُ ٱللَّهُ ٱلْحَقَّ وَٱلْبَٰطِلَ ۚ فَأَمَّا ٱلزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَآءًۭ ۖ وَأَمَّا مَا يَنفَعُ ٱلنَّاسَ فَيَمْكُثُ فِى ٱلْأَرْضِ ۚ كَذَٰلِكَ يَضْرِبُ ٱللَّهُ ٱلْأَمْثَالَ","O, göydən su endirir və vadilər ölçülərinə uyğun öz məcralarından daşaraq sel olub axır. Sel də üzə çıxmış bir köpüyü götürüb aparır. Bəzək şeyləri və ya başqa əşyalar düzəltmək üçün insanların odda qızdırıb əritdikləri şeylərin üstündə də buna bənzər bir köpük olur. Allah haqqa və batilə belə misallar çəkir. Köpük yox olub gedir, insanlara fayda verən şeylər isə yerində qalır. Budur Allahın çəkdiyi misallar!",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"لِلَّذِينَ ٱسْتَجَابُوا۟ لِرَبِّهِمُ ٱلْحُسْنَىٰ ۚ وَٱلَّذِينَ لَمْ يَسْتَجِيبُوا۟ لَهُۥ لَوْ أَنَّ لَهُم مَّا فِى ٱلْأَرْضِ جَمِيعًۭا وَمِثْلَهُۥ مَعَهُۥ لَٱفْتَدَوْا۟ بِهِۦٓ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ سُوٓءُ ٱلْحِسَابِ وَمَأْوَىٰهُمْ جَهَنَّمُ ۖ وَبِئْسَ ٱلْمِهَادُ","Rəbbinin dəvətini qəbul edənlər üçün ən gözəl nemət (Cənnət) hazırlanmışdır. Onun dəvətini qəbul etməyənlərə gəlincə, yer üzündə olan var-dövlətin hamısı, üstəlik bir o qədəri də onların olsaydı, əzabdan qurtarmaq üçün onu mütləq fidyə verərdilər. Onlarla dəhşətli bir haqq-hesab çəkiləcəkdir. Onların sığınacaqları yer Cəhənnəmdir. Ora nə pis yataqdır!",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"۞ أَفَمَن يَعْلَمُ أَنَّمَآ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ ٱلْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمَىٰٓ ۚ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُو۟لُوا۟ ٱلْأَلْبَٰبِ","Rəbbindən sənə nazil edilənin haqq olduğunu bilən kimsə, kora bənzəyə bilərmi? Bundan ancaq ağıl sahibləri ibrət alarlar.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"ٱلَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ ٱللَّهِ وَلَا يَنقُضُونَ ٱلْمِيثَٰقَ","O kəslər ki, Allaha verdikləri sözü yerinə yetirir və əhdi pozmurlar.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"وَٱلَّذِينَ يَصِلُونَ مَآ أَمَرَ ٱللَّهُ بِهِۦٓ أَن يُوصَلَ وَيَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَيَخَافُونَ سُوٓءَ ٱلْحِسَابِ","O kəslər ki, Allahın qovuşdurulmasını əmr etdiyi şeyləri qovuşdurur (qohumluq və qardaşlıq əlaqələrini möhkəmlədir), Rəbbindən qorxur və pis haqq-hesabdan çəkinirlər.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"وَٱلَّذِينَ صَبَرُوا۟ ٱبْتِغَآءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَنفَقُوا۟ مِمَّا رَزَقْنَٰهُمْ سِرًّۭا وَعَلَانِيَةًۭ وَيَدْرَءُونَ بِٱلْحَسَنَةِ ٱلسَّيِّئَةَ أُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ عُقْبَى ٱلدَّارِ","O kəslər ki, Rəbbinin Üzünü diləyərək səbir edir, namaz qılır, onlara verdiyimiz ruzidən gizli və aşkar xərcləyir və pisliyi yaxşılıqla dəf edirlər. Onlar üçün Axirət yurdu –",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"جَنَّٰتُ عَدْنٍۢ يَدْخُلُونَهَا وَمَن صَلَحَ مِنْ ءَابَآئِهِمْ وَأَزْوَٰجِهِمْ وَذُرِّيَّٰتِهِمْ ۖ وَٱلْمَلَٰٓئِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِم مِّن كُلِّ بَابٍۢ","əməlisaleh ataları, zövcələri və övladları ilə birlikdə daxil olacaqları Ədn bağları hazırlanmışdır. Mələklər bütün qapılardan onların yanına daxil olub deyəcəklər:",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"سَلَٰمٌ عَلَيْكُم بِمَا صَبَرْتُمْ ۚ فَنِعْمَ عُقْبَى ٱلدَّارِ","“Səbir etdiyinizə görə sizə salam olsun! Axirət yurdunuz necə də gözəldir!”",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"وَٱلَّذِينَ يَنقُضُونَ عَهْدَ ٱللَّهِ مِنۢ بَعْدِ مِيثَٰقِهِۦ وَيَقْطَعُونَ مَآ أَمَرَ ٱللَّهُ بِهِۦٓ أَن يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِى ٱلْأَرْضِ ۙ أُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمُ ٱللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوٓءُ ٱلدَّارِ","Allahla əhd bağladıqdan sonra onu pozan, Allahın qovuşdurulmasını əmr etdiyi şeyləri kəsən və yer üzündə fitnə-fəsad törədənlərə gəlincə, onlar üçün lənət və pis yurd vardır.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"ٱللَّهُ يَبْسُطُ ٱلرِّزْقَ لِمَن يَشَآءُ وَيَقْدِرُ ۚ وَفَرِحُوا۟ بِٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَمَا ٱلْحَيَوٰةُ ٱلدُّنْيَا فِى ٱلْءَاخِرَةِ إِلَّا مَتَٰعٌۭ","Allah istədiyinin ruzisini bol edər, istədiyininkini də azaldar. Onlar dünya həyatı ilə sevinirlər. Halbuki dünya həyatı axirətlə müqayisədə keçici bir zövqdür.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"وَيَقُولُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَوْلَآ أُنزِلَ عَلَيْهِ ءَايَةٌۭ مِّن رَّبِّهِۦ ۗ قُلْ إِنَّ ٱللَّهَ يُضِلُّ مَن يَشَآءُ وَيَهْدِىٓ إِلَيْهِ مَنْ أَنَابَ","Kafir olanlar deyirlər: “Niyə ona Rəbbindən bir möcüzə endirilməyib?” De: “Şübhəsiz ki, Allah istədiyini sapdırır. Tövbə edib Ona üz tutan kimsəni isə doğru yola yönəldir”.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ ٱللَّهِ ۗ أَلَا بِذِكْرِ ٱللَّهِ تَطْمَئِنُّ ٱلْقُلُوبُ","Bunlar, iman gətirənlər və qəlbləri Allahı zikr etməklə rahatlıq tapanlardır. Bilin ki, qəlblər ancaq Allahı zikr etməklə rahatlıq tapır.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ طُوبَىٰ لَهُمْ وَحُسْنُ مَـَٔابٍۢ","İman gətirib saleh əməllər edənlər üçün xoş güzəran və gözəl qayıdış yeri hazırlanmışdır.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"كَذَٰلِكَ أَرْسَلْنَٰكَ فِىٓ أُمَّةٍۢ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهَآ أُمَمٌۭ لِّتَتْلُوَا۟ عَلَيْهِمُ ٱلَّذِىٓ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ وَهُمْ يَكْفُرُونَ بِٱلرَّحْمَٰنِ ۚ قُلْ هُوَ رَبِّى لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ مَتَابِ","Beləliklə, Biz səni özündən əvvəl neçə-neçə ümmətlər gəlib getmiş bir ümmətə göndərdik ki, onlar Mərhəmətli Allahı inkar etdikləri halda, sənə vəhy etdiyimizi onlara oxuyasan. De: “O, mənim Rəbbimdir. Ondan başqa ibadətə layiq olan məbud yoxdur. Mən yalnız Ona təvəkkül edir və Ona üz tutub tövbə edirəm”.",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"وَلَوْ أَنَّ قُرْءَانًۭا سُيِّرَتْ بِهِ ٱلْجِبَالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ ٱلْأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ ٱلْمَوْتَىٰ ۗ بَل لِّلَّهِ ٱلْأَمْرُ جَمِيعًا ۗ أَفَلَمْ يَا۟يْـَٔسِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَن لَّوْ يَشَآءُ ٱللَّهُ لَهَدَى ٱلنَّاسَ جَمِيعًۭا ۗ وَلَا يَزَالُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ تُصِيبُهُم بِمَا صَنَعُوا۟ قَارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِيبًۭا مِّن دَارِهِمْ حَتَّىٰ يَأْتِىَ وَعْدُ ٱللَّهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُخْلِفُ ٱلْمِيعَادَ","Əgər oxunan bir kitabla dağlar hərəkətə gətirilsəydi və ya onunla yer parçalansaydı və yaxud da onun sayəsində ölülər danışsaydılar o kitab yenə bu Quran olardı. Lakin bütün işlər Allaha məxsusdur. İman gətirənlər hələ bilmirlərmi ki, əgər Allah istəsəydi, bütün insanları doğru yola yönəldərdi? Allahın vədi gəlincəyə qədər etdikləri əməllərə görə kafir olanlara müsibət üz verməkdə davam edəcək və ya onların yurdunun yaxınlığında dayanacaqdır. Şübhəsiz ki, Allah vədinə xilaf çıxmaz.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"وَلَقَدِ ٱسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍۢ مِّن قَبْلِكَ فَأَمْلَيْتُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ ۖ فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ","Səndən əvvəlki elçilərə də istehza edilmişdi. Mən kafirlərə möhlət verdim, sonra isə onları yaxaladım. Bir görəydin onları cəzalandırmağım necə oldu!",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"أَفَمَنْ هُوَ قَآئِمٌ عَلَىٰ كُلِّ نَفْسٍۭ بِمَا كَسَبَتْ ۗ وَجَعَلُوا۟ لِلَّهِ شُرَكَآءَ قُلْ سَمُّوهُمْ ۚ أَمْ تُنَبِّـُٔونَهُۥ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِى ٱلْأَرْضِ أَم بِظَٰهِرٍۢ مِّنَ ٱلْقَوْلِ ۗ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مَكْرُهُمْ وَصُدُّوا۟ عَنِ ٱلسَّبِيلِ ۗ وَمَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِنْ هَادٍۢ","Hər kəsin qazandığını qoruyub saxlayan Allah, buna qadir olmayan bütlər kimi ola bilərmi? Müşriklər isə Allaha şəriklər qoşurlar. De: “Onların adlarını söyləyin! Yoxsa siz Ona yer üzündə bilmədiyi şeyləri yaxud boş sözlərimi xəbər verirsiniz?” Doğrusu, kafirlərə öz hiylələri gözəl göstərildi və onlar doğru yoldan çıxarıldılar. Allah kimi azdırsa, onu doğru yola yönəldən olmaz.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"لَّهُمْ عَذَابٌۭ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۖ وَلَعَذَابُ ٱلْءَاخِرَةِ أَشَقُّ ۖ وَمَا لَهُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن وَاقٍۢ","Onlara dünya həyatında əzab vardır. Axirət əzabı isə daha məşəqqətlidir. Onları Allahdan qoruyan olmaz.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"۞ مَّثَلُ ٱلْجَنَّةِ ٱلَّتِى وُعِدَ ٱلْمُتَّقُونَ ۖ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ ۖ أُكُلُهَا دَآئِمٌۭ وَظِلُّهَا ۚ تِلْكَ عُقْبَى ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوا۟ ۖ وَّعُقْبَى ٱلْكَٰفِرِينَ ٱلنَّارُ","Müttəqilərə vəd edilmiş Cənnətin vəsfi belədir; onun ağacları altından çaylar axar və onun yeməkləri də, kölgəsi də daimidir. Müttəqilərin aqibəti budur. Kafirlərin aqibəti isə Oddur.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"وَٱلَّذِينَ ءَاتَيْنَٰهُمُ ٱلْكِتَٰبَ يَفْرَحُونَ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيْكَ ۖ وَمِنَ ٱلْأَحْزَابِ مَن يُنكِرُ بَعْضَهُۥ ۚ قُلْ إِنَّمَآ أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ ٱللَّهَ وَلَآ أُشْرِكَ بِهِۦٓ ۚ إِلَيْهِ أَدْعُوا۟ وَإِلَيْهِ مَـَٔابِ","Kitab verdiyimiz kəslər sənə nazil edilənə sevinirlər. Firqələr arasında eləsi də vardır ki, onun bir qismini inkar edirlər. De: “Mənə Allaha ibadət etmək və Ona şərik qoşmamaq əmr edilmişdir. Mən sizi yalnız Ona ibadət etməyə çağırıram və qayıdışım da yalnız Onadır!”",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"وَكَذَٰلِكَ أَنزَلْنَٰهُ حُكْمًا عَرَبِيًّۭا ۚ وَلَئِنِ ٱتَّبَعْتَ أَهْوَآءَهُم بَعْدَمَا جَآءَكَ مِنَ ٱلْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ ٱللَّهِ مِن وَلِىٍّۢ وَلَا وَاقٍۢ","Beləliklə biz onu (Quranı) ərəbcə bir qanun olaraq nazil etdik. Əgər sənə gələn bu elmdən sonra onların istəklərinə tabe olsan, səni Allahdan nə bir himayə edən, nə də bir qoruyan olar.",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًۭا مِّن قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَٰجًۭا وَذُرِّيَّةًۭ ۚ وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَن يَأْتِىَ بِـَٔايَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۗ لِكُلِّ أَجَلٍۢ كِتَابٌۭ","Biz səndən əvvəl də elçilər göndərdik və onlara zövcələr və övladlar verdik. Heç bir elçi Allahın izni olmadan bir ayə gətirə bilməzdi. Hər vaxtın bir yazısı var.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"يَمْحُوا۟ ٱللَّهُ مَا يَشَآءُ وَيُثْبِتُ ۖ وَعِندَهُۥٓ أُمُّ ٱلْكِتَٰبِ","Allah bu yazıdan istədiyini silər, istədiyini də sabit saxlayar. Kitabın anası da Onun yanındadır.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"وَإِن مَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ ٱلَّذِى نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ ٱلْبَلَٰغُ وَعَلَيْنَا ٱلْحِسَابُ","Biz onlara vəd etdiyimizin bir qismini sənə göstərsək və ya ondan öncə səni öldürsək bil ki, sənin öhdənə düşən ancaq təbliğ etməkdir. Haqq-hesab çəkmək isə Bizə aiddir.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"أَوَلَمْ يَرَوْا۟ أَنَّا نَأْتِى ٱلْأَرْضَ نَنقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا ۚ وَٱللَّهُ يَحْكُمُ لَا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِۦ ۚ وَهُوَ سَرِيعُ ٱلْحِسَابِ","Məgər kafirlər Bizim, yer üzünə gəlib onu bəzi tərəflərindən azaltdığımızı (müsəlmanların ixtiyarına verdiyimizi) görmürlərmi? Allah istədiyi kimi hökm verir. Onun hökmünü ləğv edən olmaz. O, tez haqq-hesab çəkəndir.",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"وَقَدْ مَكَرَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَلِلَّهِ ٱلْمَكْرُ جَمِيعًۭا ۖ يَعْلَمُ مَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍۢ ۗ وَسَيَعْلَمُ ٱلْكُفَّٰرُ لِمَنْ عُقْبَى ٱلدَّارِ","Onlardan əvvəlkilər də hiylə qurdular. Halbuki bütün hiylələr Allaha aiddir. O, hər kəsin nə qazandığını bilir. Kafirlər Axirət yurdunun kimin olacağını biləcəklər.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"وَيَقُولُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَسْتَ مُرْسَلًۭا ۚ قُلْ كَفَىٰ بِٱللَّهِ شَهِيدًۢا بَيْنِى وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُۥ عِلْمُ ٱلْكِتَٰبِ","Kafirlər deyirlər: “Sən göndərilmiş elçi deyilsən!” De: “Mənimlə sizin aranızda Allahın və Kitabı bilən kimsələrin şahid olması yetər”.",[827,828,829,830,831,832,833,834,835,836,837,838,839,840,841,842,843,844,845,846,847,848,849,850,851,852,853,854,855,856,857,858,859,860,861,862,863,864,865,866,867,868,869,870,871,872,873,874,875,876,877,878,879,880,881,882,883,884,885,886,887,888,889,890,891,892,893,894,895,896,897,898,899,900,901,902,903,904,905,906,907,908,909,910,911,912,913,914,915,916,917,918,919,920,921,922,923,924,925,926,927,928,929,930,931,932,933,934,935,936,937,938,939,940],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":942,"sura":87,"blocks":943},"saadi-az",[944,946,948,950,952,954,956,958,960,962,964,966,968,970,972,974,976,978,980,982,984,986,988,990,992,994,996,998,1000,1002,1004,1006,1008,1010,1012,1014,1016,1018],{"from":5,"to":5,"text":945},"Fövqəluca bu ayədə bəyan edir ki, Müqəddəs Quran dinin bütün əsas və fərdi məsələlərini özündə əks etdirən ayələrdən ibarətdir və Allahın qulları onları bilməyə möhtacdırlar. O, həmçinin bildirir ki, Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) nazil edilən vəhy açıq-aşkar bir Həqiqətdir. Onun hekayətləri doğru, hökm və qadağanları isə ədalətlidir və inandırıcı dəlillər, təkzibolunmaz sübutlarla təsdiq edilir. Əgər insan Quranı öyrənir və Quran elmlərini mənimsəyirsə, onda o, onu savadını artırmağı davam etdirməyə və dinin vacib hökmlərini yerinə yetirməyə məcbur edən həqiqi biliklər əldə edir. Lakin insanların əksəriyyəti bu Qurana iman gətirməkdən boyun qaçırırlar. Onların bir qismi cahil adam olduqlarına görə belə davranırlar. Onlar Səmavi Vəhydən üz döndərir və ona əhəmiyyət vermirlər. Digərləri isə inad göstərərək, zalımlıq edib iman gətirmirlər. Bir sözlə, insanların əksəriyyəti Quranın öyüd-nəsihətlərindən faydalanmır, çünki onlar Allahın qullarını bu nəsihətlərə qulaq asmağa həvəsləndirən amildən məhrumdurlar.",{"from":13,"to":13,"text":947},"Allah tək olan Xaliq və hakimiyyətə, əzəmətə malik Hökmdardır. Bu isə o deməkdir ki, O, ibadətə və ilahlaşdırılmağa layiq olan tək Allahdır. Göylər ucsuz-bucaqsızdır və olduqca nəhəng ölçülərə malikdir, lakin Fövqəluca Allah Öz qüdrəti sayəsində heç bir dayaqdan istifadə etmədən onları ucaltmışdır. Əgər göylər dayaqlara söykədilsəydi, insanlar onları hökmən görərdilər. Fövqəluca Allah göyləri və yeri yaratdıqdan sonra, Kainatın damı olan əzəmətli Kürsüsünə ucaldı. O, Onun əzəmətinə və kamilliyinə yaraşan bir tərzdə ucalmışdır. O əmr etmişdir ki, günəş və ay Onun qullarının xeyrinə xidmət göstərsinlər və ev heyvanları ilə meyvələr üçün faydalı olsunlar. Günəş və ay Fövqəlqüdrətli və Hərşeyibilən Allaha itaət edərək, öz orbitləri üzrə, onlar üçün Onun müəyyən etdiyi müddət çatanadək hərəkət edəcəkdir. O müddət gəldikdə, Allah yeri bükəcək və məxluqlarını Axirət ( Axirət – axır, son həyat mənasını verir. Bu, əbədi Cənnət və ya Cəhənnəmdir. Belə olduqda, deməli, bu dünya müvəqqəti bir aləm və sınaq meydanırır. F.S.) həyatına, əbədi qalınacaq məskənə keçirəcək. O, göyləri qatlayıb bükəcək, onların simasını dəyişəcək, habelə yerin zahiri görünüşünü də dəyişəcəkdir. Günəş və ay da bükülüb bir yerə yığılacaq və Cəhənnəmə atılacaq ki, onlara ibadət edən hər kəs öz gözü ilə görüb əmin olsun ki, ibadət etdikləri qətiyyən buna layiq deyilmiş. Onda müşrikləri böyük bir kədər bürüyəcək və onlar başa düşəcəklər ki, yalançı imişlər. Allah bildirir ki, O, bütün işləri idarə edir və ayələrini açıqlayır. Bu xəbər, Onun yaratması və hökmranlıq etməsi haqqında verdiyi xəbərlə eyni güvvəyə malikdir. Əzəmətli Allah Ərşə qalxaraq, oradan yüksək və aşağı aləmləri idarə edir. O, məxluqlar yaradır və onları ruzu ilə təmin edir, kimisini zəngin və varlı edir, kimisini də kasıb və ehtiyac içində qoyur. O, bəzi xalqları möhtəşəm və hökmran edir, digərlərini isə zəif və asılı vəziyyətə salır. O, bir sıra qullarına qüdrət bəxş edir, digərlərini isə alçaldılmaya məhkum edir. O, bəzilərini şan-şöhrətlə şərəfləndirir, digərlərini isə şərəfsizliyə uğradır. O, səhvləri bağışlayır, qəm-qüssədən xilas edir və qədərin dəqiq müəyyən edilmiş vaxtda gerçəkləşməsinə imkan verir. Buna görə Kainatda ancaq Allaha əvvəlcədən məlum olan və maddi aləmin yaradılmasına qədər qələmin yazdığı şeylər baş verir. Allah nəcib və xeyirxah mələkləri onlara vəzifə olaraq həvalə edilmiş hökmləri yerinə yetirmək üçün göndərir. O, Öz elçilərinə Müqəddəs Kitablar nazil edir və Allahın qullarının möhtac olduqları qanunlarını, hökmlərini və qadağalarını ən mükəmməl və anlaşıqlı tərzdə izah edir. O, bunları ona görə belə edir ki, insanlar Quran ayələri və təbii əlamətlər sayəsində öz Rəbbi olan Allahla görüşəcəklərinə şübhə etməkdən əl çəksinlər. Həqiqətən, çoxsaylı aydın və aşkar əlamətlər elə bir səbəbdir ki, onun sayəsində insan möhkəm etiqada yiyələnir. Bu, bütün dini məsələlərə, xüsusilə də, qəbirdən dirilib qalxmağa iman gətirməyə və digər əsas İslam nəzər nöqtələrinə aiddir. Digər tərəfdən, heç də Fövqəluca Allahın Müdrik Xaliq olmasını, Onun məxluqları nahaqdan yaratmadığını və onları nəzarətsiz buraxmayacağını anlamaq çətin deyil. O, ona görə elçilər göndərmiş və Kitablar nazil etmişdir ki, qulları Onun Onun hökmlərindən və qadaöalarındən xəbər tutsunlar. Bu isə onu bildirir ki, O, Öz məxluqlarını mütləq elə bir aləmə göçürəcəkdir ki, orada onların hər biri müvafiq əvəz ala bilsın. Məhz onda xeyirxah saleh insanlar öz yaxşı əməllərinə görə mükafat alacaq, günahkarlar isə öz bəd əməllərinə görə cəzalandırılacaqlar.",{"from":21,"to":21,"text":949},"Allah Yer üzünü ucsuz-bucaqsış düzənliklər kimi yaradaraq, onlara saysız-hesabsız nemətlər əta etdi və yerin təkində insanlara olduqca böyük fayda verən çoxlu maddələrin əsasını qoydu. O, yerdə qüdrətli dağlar ucaltdı ki, planet üstündəki məxluqlarla birlikdə yırğalanmasın. Əgər möhkəm dağlar olmasaydı, onda yer qabığı coşqun su axınlarının təsiri altında lərzəyə gəlib titrəyərdi. Həqiqətən, quru Allahın yerə paz kimi vurduğu dağların sayəsində ancaq öz sabitliyini saxlaya bilir. Bununla yanaşı Allah yerdə çaylar yaratmışdır ki, onların sayəsində insanlar öz susuzluqlarını söndürür, ev heyvanlarını sulayır və əkinlərinə su verirlər. Su ağacların böyüməsi, taxıl və meyvələrin yetişməsi üçün zəruridir. Bütün bunlar insanlara olduqca böyük fayda verir ki, Allahın qulları buna çox möhtacdırlar. Allah həmçinin, öz qaranlığı ilə üfüqi örtən gecəni yaratmışdır və canlı varlıqlara çətin günlük əməkdən sonra istirahət etmək üçün mənzillərinə qayıtmağa imkan verir. Onlar kifayət qədər yuxusunu aldıqdan sonra gündüz gecəni əvəz edir və onda Allahın məxluqları öz işlərinin ardınca gedir və gündəlik zəhmətlə məşğul olurlar. Fövqəluca buyurur: “O, Öz mərhəməti ilə sizin üçün gecəni və gündüzü yaratdı ki, dincələsiniz və Onun lütfündən ruzi axtarasınız. Bəlkə, şükür edəsiniz” (Qəsəs, 28\u002F73). Bu, Allahın niyyətinin dəlili olan çoxsaylı ayələr, onları əhatə edən şeylər üzərində düşünən insanlar üçün təyin edilmişdir. Belə insanlar anlayırlar ki, bu Kainatın Yaradanı və Qurucusu Allah — Vahid Rəbdir və Ondan başqa ilah yoxdur. Onlar həmçinin anlayırlar ki, Fövqəlxeyirxah və Fövqəluca Allah aşkarı da, gizlini də bilir, Mərhəmətli və Rəhmli Hökmdardır, bütün varlıqlar üzərində hökm Sahibidir, ancaq müdrik işlər görür və O, yaratdığı və hökmünü verdiyi hər şeyə görə həmd olunmağa layiqdir.",{"from":28,"to":28,"text":951},"Yaxın və bitişik olmalarına baxmayaraq bir-birindən fərqlənən həmsərhəd torpaq sahələrinin mövcudluğu Allahın mütləq qüdrətinə və ecazkar imkanlarını təsdiq edən daha bir dəlildir. Bu sahələrdə taxıl, üzüm yetişir, xurma ağacları boy atır və hər cür ağaclar ucalırlar. Xurma ağacları arasında eləsi var ki, öz kökündən artır. Bəzən isə xurmanın bir kökündən bir neçə gövdə ucalır. Onlar eyni torpaqda böyüyür, eyni su ilə suvarılır, amma onların meyvələri rənginə və dadına görə fərqlənirlər. Onlar müxtəlif faydalar verir və fərqli ləzzətə malik olurlar. Bəzi sahələr məhsuldar olur və onlarda çoxsaylı otlar, ağaclar, kolluqlar və taxıl yetişir. Halbuki qonşu sahələrdə, hətta ot bitkiləri belə bitməyə bilər. Bəzi torpaqlar nəmişliyi saxlamır, digər sahələr isə bu xüsusiyyətə malik olur. Bəzi torpaqlarda hətta ot da bitmir, digərlərində isə dənli bitkilər yetişir və meyvə ağacları ucalır. Bəzi sahələrdə meyvələr acı olur, digərlərində isə şirin olur. Yerlər arasında başqa fərqlər də mövcuddur. Bu özəllik torpağa məxsus bir xüsusiyyətdirmi? Yaxud bu, Qüdrətli və Mərhəmətli Allahın qədəri ilədir? Bunu aydınlaşdırmaq ağıl sahibi olan insanlar üçün mümkündür, çünki o (ağıl), onları fayda verən şeyə doğru yönəldir. Onun sayəsində insanlar Allahın hökmlərini, tələblərini və qadağalarını dərk edə bilirlər. Allahın ehkanlarından üz çevirən axmaq adamlar isə azğınlıq və nadanlıq zülməti içində kor-koranə veyillənirlər. Onlar öz Rəbbinə doğru yolu tapa bilmir və onlara deyilənləri başa düşmürlər.",{"from":35,"to":35,"text":953},"Bir şərhə görə, Muhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) Fövqəluca Allahın əzəməti və tövhidi təsdiq edən çoxsaylı dəlillərdən heyran qalmışdı. İnsanların imansızlığı, bu baxımdan, daha da qəribə görünür. Onlar bu dəlillərə nəzər salmır, dirilməni inkar edir və deyirlər: “Doğrudanmı bədənlərimizin torpağa qarışdıqdan sonra, biz dirildiləcəyik?” Dirilmə onlara ağlasığmaz görünür. Onlar təsəvvür edə bilmirlər ki, meyitlər çürüyüb yerə qarışdıqdan sonra Allah onları necə dirildəcək. Onlar o dərəcədə nadandırlar ki, Xaliqin imkanlarını məxluqların imkanları ilə müqayisə edirlər. Məxluqların ölüləri diriltməyə qadir olmadığını görərək, onlar cəsarət göstərib zənnə qapılırlar ki, belə bir işi hətta Yaradan da edə bilməz. Lakin onlar unudurlar ki, Allah hələ bundan əvvəl insanları yoxluqdan yaratmışdı. Başqa bir şərhə görə isə, Muhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) dirilməyə iman gətirməkdən boyun qaçıran müşriklərin sözlərinə heyrət edərdi və doğrudan da onların sözləri təəccüb doğurur. Həqiqətən, əgər insan dirilmənin lehinə olan inandırıcı dəlilləri və şübhə yeri qoymayan açıq-aşkar möcüzələri (əlamətləri) görürsə, amma yenə həqiqəti inkar etməkdə inad göstərirsə, onda onun əməli olduqca təəccüblüdür. Lakin belə davranan insanların öz Rəbbinə iman gətirməyən və bütün təlimlərdən ən aydın və ən sadə təlim olam tövhidi qəbul etməyənlər olması heç də təəccüb doğurmur. Onların boyunlarına doğru yola gəlməyə mane olan zəncir vurulmuşdur. Buna görə, onları iman gətirməyə dəvət edəndə, onlar haqq dinə gəlmirlər, onlara doğru yolu göstərəndə isə, onlar bu yolla getməkdən boyun qaçırırlar. Onların ürəkləri və ağlı o dərəcədə təhrif olunub ki, onlar ilk dəfə iman gətirməyi rədd etdilər. Onlar mütləq Cəhənnəm Odunun sakinləri olacaqlar və heç vaxt oranı tərk etməyəcəklər.",{"from":42,"to":42,"text":955},"Fövqəluca bu ayədə Onun Elçisini (s.ə.s.) inkar edən və Ona şərik qoşmağı üstün tutan kafirlərin nadanlığı haqqında xəbər verir. Onlara öyüd-nəsihət verilirdisə də, bundan özləri üçün faydalı nəticələr çıxartmırdılar. Onlara peyğəmbər təliminin doğruluğu sübut edilirdi, lakin onlar yenədə ona itaət etməkdən boyun qaçırırdılar. Bundan başqa, onlar öz kafirliklərini gur səslə bəyan edir və bunu Vahid və Fövqəlqüdrətli Allahın onlara səbirlə yanaşması ilə doğrultmağa başlamışdılar. Onlar belə düşünürdülər ki, əgər Allah onları günah etdiklərinə görə cəzalandırmağa tələsmirsə, deməli onlar haqqa etiqad edirlər və Allahın Elçisindən (s.ə.s.) onlara veriləcək cəzanın tezləşdirilməsi tələbini irəli sürməyə cəsarət etmişdilər. Onlar belə demişdilər: “Ey Allah! Əgər bu Səndən gələn Haqdırsa, onda göydən başımıza daş yağdır və ya bizi məşəqqətli əzaba düçar et!” (Ənfal, 8\u002F32). Axı Fövqəluca Allah onlara qədər yaşamış çoxsaylı xalqları cəzalandırmışdı. Niyə onlar öz nadanlıqları ilə əylənməkdən əl çəkmir və onların taleləri haqqında düşünmürlər? Həqiqətən də Allah Öz qullarını bağışlayır və onların Ona şərik qoşmalarına və Ona itaətsizlik göstərmələrinə baxmayaraq, onlara nemət bəxş etməkdə və səxavətlilik göstərməkdə davam edir. Onlar Allaha itaət etmir, O isə onları Öz qapılarına çağırmaqda davam edir. Onlar cinayət törədirlər, O isə onları Öz mərhəmətindən məhrum etmir. Əgər onlar tövbə etsələr, O, mütləq onları sevər, çünki tövbəkarlar və təmizlənənlər Ona lazımdır. Əgər onlar tövbə etməkdən imtina edərlərsə, onda O, onları qüsurlardan və nöqsanlardan təmizləmək üçün imtahana çəkər. Fövqəluca buyurur: “Özlərinə zərər vurmaqda ifrata varan qullarıma de: “Allahın mərhəmət göstərəcəyinə ümidinizi kəsməyin. Həqiqətən, Allah günahları tamamilə bağışlayır, çünki O — Bağışlayandır, Rəhmlidir”” (Zumər, 39\u002F53). Lakin insan inadkarcasına günah işlətməkdə davam edirsə və qəti olaraq tövbə etməkdən, bağışlanma istəməkdən və Fövqəlqüdrətli və Hərşeyibağışlayan Rəbbə yardım üçün müraciət etməkdən boyun qaçırırsa, onda o, təkcə qatı cinayətkarların layiq görüləcəyi cəzadan özünü gözləməlidir. Bu cəza, həqiqətən, sərt və əzablıdır.",{"from":11,"to":11,"text":957},"Kafirlər Muhəmməd Peyğəmbərdən (s.ə.s.) öz istədikləri bir möcüzə göstərməsini tələb edirdilər. Onlar öz kafirliklərinə, tələb etdikləri möcüzənin göstərilməməsi ilə bəraət qazandırmaq istəyirdilər. Lakin axı Muhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) ancaq nəsihət verib, xəbərdar edən idi və Kainatda gedən proseslərin sərəncamçısı deyildi. Təkcə Allah insanlara hansı möcüzələri nazil etməyi qərara alır. O, Öz Elçisinin (s.ə.s.) doğruçuluğunu, ağıllı insanların görməyə bilmədiyi aydın dəlillərlə təsdiq etmişdir. Bu dəlillərin sayəsində haqq tapmağa can atan insanlar doğru yola gəlmişlər. Öz cahillikləri və zalımlıqları üzündən Allahdan yeni-yeni möcüzələr tələb edən kafirlərə gəldikdə isə, onların tələbləri saxta, nöqsanlı və əsassız idi. Onlar, hansı möcüzənin nazil edilməsindən asılı olmayaraq, onsuz da iman gətirməkdən və haqqa boyun əyməkdən imtina edəcəkdilər, çünki onlar bu yolun düzgünlüyünə əmin ola bilmədiklərinə görə deyil, ancaq öz alçaq nəfslərinə və pozğun istəklərinə yol verdiklərinə görə haqq dinə gəlmirdilər. Onların müsəlman olmasına maneə törədən başqa bir şey yox idi, çünki hər bir xalqın öz nəsihət verəni var kı, o, xalqını doğru yola gəlməyə dəvət edir. Bunlar — öz doğruçuluğunu çoxsaylı sübut və dəlillərlə təsdiq etmiş elçilər və onların ardıcıllarıdır.",{"from":55,"to":62,"text":959},"Ayələrdə Fövqəluca Özünün hər şeyi əhatə edən və hüdudsuz elmindən bəhs edir. O, Adəmin (ə) qızlarının və heyvanların dişilərinin bətnində nə daşıdıqlarını bilir. O, uşaqlığın nə dərəcədə daralmasını, dölün öldüyü və ya zəifləməyə başladığı vaxtı bilir. Ona həmçinin məlumdur ki, döl inkişafa başladıqda uşaqlıq nə qədər genişlənir. Bütün varlıqlar Allah nəzdində öz müddətinə və ölçüsünə malikdir. Bu müddəti nə yaxınlaşdırmaq, nə də ləngitmək olmaz, Ölçünü də nə artırmaq və nə də azaltmaq olmaz. Əgər belə bir şey baş verirsə, deməli o həmişə ilahi müdrikliyinə və ilahi biliklərinə uyğun olur. Həqiqətən, Allah aşkarı da, qeybi də bilir. O, Böyükdür, çünki Onun ilahi mahiyyəti, gözəl adları və kamil sifətləri əzəmətlidir. O Özünün mövqeyi, qüdrəti və hakimiyyəti ilə bütün məxluqlarından üstündür.",{"from":69,"to":69,"text":961},"Təfsirlərdən birinə görə bu ayəni aşağıdakı kimi tərcümə etmək olar: “Nitqinizi gizləməyinizə və ya onları ucadan söyləməyinizə, gecələr gizlənməyinizə və ya gündüz gizlənməyinizə baxmayaraq — hamınız Allah qarşısında bərabərsiniz”. Ərəb sözü olan “sərab” — örtülmə, gizlətmə mənalarını verir. Bu, mənzillərdə də, mağaralarda da və s. yerlərdə də ola bilər.",{"from":75,"to":75,"text":963},"Hər bir insana onu gecə-gündüz daima müşayiət edən iki mələk təhkim edilmişdir (Təbəri öz Təfsirində yazır ki, insanı müşayiət edən və quruyan mələklər haqqında başqa bir kərim ayədə deyilir: «Xatırla ki, (insanın) sağında və solunda (onun bütün əməllərini) təsbit edən (qeydə alan) iki mələk oturmuşdur! Dediyi hər sözü (yazmaq üçün) onun yanında hazır durub gözləyən (mələk) vardır! ” (Qaf, 50\u002F17-18). Daha sonra o, yazır ki, bu barədə Allahın Elçisinin (s.ə.s.) də hədisi vardır: “Ggecə-gündüz sizinlə olan mələklər vardır. Onlar fəcr və əsr namazlarında (növbə dəyişmək üçün) görüşürlər. Gecə sizinlə olanlar yuxarı qalxır. Rəbbiniz daha yaxşı bildiyi halda, onlardan soruşur: “Qullarımı necə tərk etdiniz?” Onlar da: “Biz onları namaz qılarkən tərk etdik. Onların yanına enəndə də namaz qılırdılar”- deyərlər. (Buxarı, K. Mevakıt es-Salah, bab: 16, K. et-Tevhid, bab: 33\u002FMüslim. K. cl-Mesacid bab: 210, Hadis: 632. F..S.). Onlar insanı onun ruhu və cisminə zərər vura biləcək hər şeydən qoruyurlar. Bununla yanaşı onlar insanın etdiyi bütün əməlləri yadda saxlayır və ondan heç vaxt ayrılmırlar. Şübhəsiz ki, Allah insanı heç vaxt Öz elminin əhatəsindən kənara qoymur. Buna baxmayaraq, O, mələkləri ( Təbəri Təfsirində göstərdiyi digər bir hədisdə deyilir: “Lüt dayanmaqdan çəkinin. Çünki sizdən heç ayrılmayan, təkcə tualetdə və kişi ailəsi ilə cinsi əlaqədə olduğu zaman ondan ayrılan mələklər vardır, onlardan utanın və onlarla nəzakətlə dolanın”. (Tirmizî, K. əl-Ədəb, bab: 42, hadis: 2800). F.S.) ona görə insana təhkim etmişdir ki, onun hərəkətləri və əməlləri məxluqlardan gizli qalmasın və unudulmağa məruz qoyulmasın. İnsanlar küfrü haqq dindən, itaətsizliyi — mütilikdən, təkəbbürü isə şükr etməkdən üstün tutmadıqca, Allah onları Öz mərhəmətindən və maddi rifahdan heç vaxt məhrum etmir. Lakin onlar bunu etdikdə, Allah onları çox şeydən məhrum edir. Əksinə, əgər qullar itaətsizlikdən imtina edirlərsə və öz Rəbbinə tabe olmağa başlayırlarsa, onda Fövqəluca Allah onları bəlalardan xilas edir və əmin-amanlıqla, sevinclə və böyük neməti ilə təmin edir. Əgər Fövqəlqüdrətli Allah insanları cəzalandırmağı, onları bədbəxtliyə düçar etməyi və ya fəlakətə salmağı qərara alırsa, onda Onun bu istəyi mütləq gerçəkləşir. Heç kim Allaha mane olmağa qadir deyil və heç kim Onu qəzəbləndirmiş insanları öz himayəsi altına ala bilməz. Heç kim belə insanların istədiklərini qane edə bilməz və heç kim onları xoşagəlməz hadisələrdən xilas edə bilməz. Qoy Allahın qulları Onun nifrət etdiyi əməllərdən çəkinsinlər ki, cinayətkar xalqdan uzaqlaşdırıması mümkün olmayan cəza onların da başına gəlməsin.",{"from":81,"to":81,"text":965},"İnsanlar ildırımın çaxmasından, onları məhv etməsindən, mənzillərinə, məhsullarına ziyan vurmasından və ya onlara başqa cür xətər yetirməsindən ehtiyat edirlər. Lakin eyni zamanda onlar ümid bəsləyirlər ki, havanın beləcə korlanması onlara fayda da verə bilər, çünki ağır buludlar yerə yağış yağdırar ki, bu həm məxluqlara və həm də torpağın özünə lazımdır.",{"from":87,"to":87,"text":967},"Göy gurultusu buludlar ildırım püskürəndə əmələ gələn qulaqbatırıcı bir səsdir (İnsan psixikasını sarsıtmağa qabil olan qorxunc bir səs. F.S.). O, Allahın qullarını dəhşətə salır, lakin o, öz Rəbbinə mütidir və Ona həmd edir. Mələklər də Allahın qarşısında ehtiramla dolu qorxu hissi keçirərək, Ona həmd edirlər. O, ildırımlar çaxdırır və onların vasitəsi ilə istədiklərinə zərbə vurur. O, hər istədiyi şeyi etməyə qadirdir və hakimiyyət sahibidir. Ona görə mümkün olmayan heç bir şey toxdur və heç kim Ondan yayına bilməz. Lakin, buna baxmayaraq, müşriklər Onun barəsində mübahisələrini davam etdirirlər.",{"from":94,"to":94,"text":969},"Əgər Allah buludlar göndərən, yağış yağdıran və onların sayəsində insanların özlərinə azuqə əldə etdikləri Vahiddirsə, bütün işləri idarə edən, əzəmətli məxluqların Ona itaət etdiyi, digər varlıqlarda qorxu və narahatçılığa səbəb olan sonsuz qüdrətə malik Vahiddirsə, onda Onu haqlı olaraq ibadətə layiq Vahid adlandırmaq olar. Bütün məxluqlar şəriki olmayan Bir Allaha ibadət etməlidirlər, müti olduqlarına şəhadət verərək və mərhəmət göstərməsini diləyərək Ona səmimiyyətlə dua etməlidirlər. Allahdan başqa heç kim ona (Bu işarə əvəzliyi məxluqlara aiddir. F.S.) dua edilməsinə, ondan qorxmağa, onun sevilməsinə, onun arzulanmasına, ona ümid bəslənməsinə, ondan çəkinməyə, ona doğru can atılmasına layiq deyildir, çünki ibadət haqqı Onun müstəsna haqqıdır. Allaha ibadət haqdır, amma məxluqlara ibadət doğru deyil və faydasızdır. İnsanların Allaha şərik qoşduqları bütlər və digər “tanrılar” yardım üçün onlara dua və ibadət edənlərin müraciətlərinə cavab verə bilmirlər. Onlar pərəstişkarlarının bu dünya və ya Axirət həyatı ilə bağlı nə böyük, nə də kiçik xahişlərini yerinə yetirmək iqtidarına malik deyillər. Buna görə bütpərəstlər və müşriklər dərin bir quyunun kənarında dayanıb, əllərini suya uzadaraq ona əlləri çatmayan insana bənzəyirlər. O, bərk susuz olmasına baxmayaraq, əlləri ilə su götürmək istəyir, amma bunu edə bilmir. Kafirlər də müraciət etdikləri “tanrıların” yardımına ümid bəsləyirlər, lakin sonuncular onların dualarına cavab vermir və hətta onların buna ən çox ehtiyacları olduğu halda belə, onlara fayda gətirmirlər. Bunun belə olması, uydurulmuş “tanrıçaların” eynilə onlara sitayiş edən müşriklər kimi kasıb və köməksiz olmaları ilə izah edilir. Onlar müstəqil olaraq göylərdə və yerdə hətta bir zərrəyə belə sərəncam çəkməyə qadir deyillər. Onlar Kainatın işləri üzrə Allahla birgə göstəriş vermirlər və hətta Onun köməkçiləri belə deyillər. Bütün deyilənlərdən aydın olur ki, kafirlərin duaları əsil azğınlıqdır, çünki bütlər və Allahla yanaşı ibadət olunan digər “tanrılar” tamamilə köməksizdirlər. Belə “tanrılara” yönəldilən ibadət və dualar qüsurlu və faydasızdır, çünki son məqsədi mənasız olan istənilən addım mənasızdır. Fövqəluca Allah — hakimiyyəti açıq-aşkar və mübahisəsiz olan həqiqi Hökmdardır. Bu isə o deməkdir ki, Ona ibadət etmək haqdır və insana həm bu dünyada və həm də ölümdən sonra fayda gətirə bilər. Uydurulmuş “tanrıçalara” dua edən kafirlərin yanğısını yatırtmaq üçün əlini ümidsizcəsinə suya uzadan insana bənzədilməsinin əks olunduğu ibrətamiz hekayə ən gözəl Quran müqayisələrindən biridir. Bu hekayədə bir əməl digər ağlasığmaz bir əməllə müqayisə edilərək, birinci əməlin son dərəcə mümkünsüzlüyünü vurğulayır. Həqiqətən də, hər hansı bir şeyin mümkünsüzlüyünün ən yaxşı üsulla nəzərə çapdırılması, onun ağlagəlməz və ya mümkün olmayan bir şeylə müqayisə edilməsidir. Bax elə buna görə Fövqəluca Allah buyurur: “Ayələrimizi yalan hesab edənlərə və onlara təkəbbürlə yanaşanlara göyün qapıları açılmaz (əməlləri, duaları qəbul olunmaz, ruhları göyə qalxmaz) və dəvə iynənin gözündən keçməyənə qədər onlar da Cənnətə daxil ola bilməzlər…” (Əraf, 7\u002F40).",{"from":101,"to":101,"text":971},"Göylərdə və yerdə olan bütün varlıqlar Rəbbi qarşısında mütidir və Ona ibadət edirlər. Kainatın sakinləri Allah qarşısında, istəklərindən asılı olmayaraq, səcdə edirlər. Məsələn, möminlər Allah qarşısında itaət edir və könüllü olaraq səcdə qılırlar. Öz Rəbbinə baş əyməkdən təkəbbürlə boyun qaçıran günahkarlar isə, olduqları vəziyyəti qəbul etmir və öz fitrətlərinə müqavimət göstərərək, istəklərinin ziddinə olaraq, Allah qarşısında əyilməyə məcbur olacaqlar. Hətta bütün məxluqların kölgələri belə hər sübh çağı və günəş qürub edəndə Ona təzim edirlər. Lakin hər bir məxluq Rəbbi qarşısında özünəməxsus tərzdə, öz imkanlarından asılı olaraq, səcdə qılır. Fövqəluca buyurur: “Yeddi göy, yer və onlarda olanlar (bütün məxluqat) Allahı təqdis edir. Elə bir şey yoxdur ki, Allaha tərif deyib Ona şükür etməsin, lakin siz onların (dillərini bilmədiyiniz üçün) təqdisini anlamazsınız. (Allah) həqiqətən, həlimdir, bağışlayandır!” (İsra, 17\u002F44). Əgər bütün yaradılmışlar öz istəyi ilə və ya öz istəyinin əleyhinə olaraq Allaha ibadət edirlərsə, onda O, ibadətə və həmdə layiq olan Həqiqi Allahdır. Qalan bütün tanrıçalar yalançı və faydasızdırlar və Fövqəluca bu fikri təsdiq edərək belə buyurur:",{"from":108,"to":108,"text":973},"Ey Muhəmməd! Bütlərə və digər məxluqlara ibadət edən, onları da Allahı sevdikləri kimi çox sevən, hər cür hədiyyələr və sitayiş ayinləri ilə onlara yaxınlaşmaq istəyən müşriklərə müraciət edərək, de: “Doğrudanmı siz ağıldan məhrum olmusunuz ki, bu da sizi Allahdan başqa himayədarlar axtarmağa məcbur etmişdir? Niyə siz ibadətinizə layiq olmayan və fayda verməyə qadir olmayan və ya özünə belə zərər vura bilməyən məxluqlara sitayiş edirsiniz? Niyə siz ən kamil adlara və qüsursuz sifətlərə malik olan, dirilər və ölülər aləminin hökmdarı olan, Kainatı yaradıb idarə edən, xeyir verən və zərər vuran Rəbbin himayəsindən boyun qaçırırsınız? Doğrudan da, Tək Allaha ibadət heç vaxt bütpərəstliklə və müşrikliklə müqayisə edilə bilməz. Məgər korla görən adam müqayisə edilə bilərmi? Məgər qaranlıq işıqla müqayisə edilə bilərmi?” Lakin əgər onlar şübhələrində qalmaqda davam edirlərsə və səhvən elə zənn edirlərsə ki, onların “tanrıları” Allah kimi yaratmağa Allaha məxsus əməllər etməyə qadirdirlər, onda sən onları belə şübhələrdən və müdhiş azğınlıqdan xilas et. Onlara sübut et ki, Allah Vahid Rəbdir. De: “Allah — bütün varlığın Vahid Xaliqidir”. Həqiqətən də, məxluqlar özləri kimilərini yaratmağa qadir deyillər və öz Yaradanı olmadan yaşaya bilməzlər. Bu isə o deməkdir ki, bütün varlıqların Allahı və Yaradanı vardır ki, O, heç bir şərikə möhtac deyildir. O — Vahid və Fövqəlqüdrətli, Təqlidedilməz və İxtiyar Sahibidir. Məxluqlar güc baxımından bir-birilərindın gücdə və qüdrətdə üstün olurlar, lakin onların hamısı bu barədə Vahid və Fövqəlqüdrətli Allahdan geri qalırlar. Fövqəlqüdrət və bənzərsizlik qarşılıqlı əlaqədədir və təkcə Ona məxsusdur. Bu isə o deməkdir ki, təkzibolunmaz məntiqi dəlillər sübut edir ki, Onunla yanaşı ibadət edilən uydurulmuş “tanrıçalar” yaratmaq qabiliyyətinə sahib olmadıqları kimi, yaradılış prosesində heç iştirakçı da deyillər. Beləliklə, onlara ibadət etmək qüsurlu və faydasızdır.",{"from":115,"to":115,"text":975},"Fövqəluca, Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) nazil etdiyi Haqq Təlimi, nəfsin və qəlbin həyatı üçün zəruri olanı, bir çox digər məxluqların yaşaması üçün zəruri olan su ilə müqayisə edir. O, həm də nəhəng və hərtərəfli faydalı olan və Allahın qullarının möhtac olduqları Haqq Təlimi, hərtərəfli fayda gətirən və qulların həmçinin ehtiyac duyduqları yağışla müqayisə edir. Haqq Təlimi müxtəlif cür qavrayan qəlbləri isə Fövqəluca Allah daşqın sularının axdığı vadilərlə müqayisə edir. Böyük qəlbin çoxlu biliklər tutması kimi, böyük vadilər də çoxlu su tutur. Kiçik vadi də, kiçik qəlbin az bilik tutması kimi, az su tutur. Fövqəluca Allah insanın haqla rastlaşdığı zaman nəfsində baş qaldıran alçaq istəkləri və şübhələri suyun üzünə çıxan köpük və zir-zibillə və həmçinin metallar təmizlənərkən və ya əridilərkən əmələ gələn yanıq təbəqəsi ilə müqayisə edir. Zir-zibil bir müddət suyun üzərində qalır və onu çirkləndirir, lakin sonradan yox olur və yerdə qalan təmiz su insanlara fayda verir. Əridilmiş metalın da yanıq təbəqəsi də təmiz bəzək əşyasının üstündən götürülür. Eyni şeyi şübhələr və alçaq istəklər haqqında da demək mümkündür. Mömin adam onlara nifrət bəsləyir və gerçək dəlillər və qəti niyyət vasitəsilə onlar yox olana qədər onlara qarşı cihadı davam etdirir. Belə olduqda, möminin nəfsi təmizlənir və düzgün biliklərlə, onlara məhəbətlə və onları əldə etmək arzusu ilə dolur. Yalan yoxa çıxır, çünki haqq onun kökünü kəsir. Fövqəluca buyurur: “…Haqq gəldi və batil yox oldu. Həqiqətən, batil yoxluğa məhkumdur” (İsra, 17\u002F81). Allah belə hikmətli hekayətləri ona görə misal çəkir ki, insanlar doğrunu yalandan, Haqq Təlimi isə azğınlıqdan ayıra bilsinlər.",{"from":121,"to":121,"text":977},"Fövqəluca Allah haqqı yalandan fərqləndirmək barədə xatırladıqdan sonra, bildirir ki, bütün insanlar iki qrupa bölünür. Bir qrup Onun çağırışına cavab verir və mükafata layiq görülür, digərləri isə Onun çağırışına cavab verməkdən imtina edir və cəzaya məhkum edilirlər. Birincilər bütün varlıqları ilə biliklərə və imana sığınırlar, dinin hökmlərinə və qadağalarına tabe olurlar, Fövqəluca Allahın onlardan tələb etdiklərini yerinə yetirirlər və gözəl həyata və bol-bol mükafatlara layiq görülürlər. Onlar ən gözəl keyfiyyətlərə və məziyyətlərə malik olurlar. Mükafatlar onları həm bu dünyada və həm də öldükdən sonra Axirət həyatında gözləyir. Onlar, gözlərin görmədiyi, qulaqların eşitmədiyi və hətta insanın ürəyindən belə keçirmədiyi şeylər alacaqlar. İkinci qrupa mənsub olanlar isə, onlara hətta hikmətli hekayətlər gətirildikdə və həqiqət izah edildikdən sonra belə iman gətirməkdən imtina edirlər və buna görə onlar heç vaxt gözəl həyatı dərk etməyəcəklər. Onlar hətta bütöv yerin tuta biləcəyi qədər qızıl-gümüş və üstəlik iki dəfə daha çox əldə edə bilsələr də, Qiyamət günü onları ödəməklə cəzadan canlarını qurtara bilməzlər. Onlar ondan xilas olmaq üçün yer tapmayacaqlar! Onlarla haqq-hesab çəkilməsi dəhşətli olacaq, çünki onlar törətdikləri bütün cinayətlərə görə cavab verməli olacaqlar və onlar görəcəklər ki, Allahın qullarına etdikləri bütün haqsızlıqlar yazılmışmış. Fövqəluca buyurur: “Hər kəsin kitabı qarşısına qoyulacaq və sən günahkarların orada yazılmış olanlardan qorxduqlarını görəcəksən. Onlar deyəcəklər: “Vay halımıza! Bu necə bir kitab imiş! O nə bir kiçik, nə də bir böyük günahı buraxmadan hamısını sayıb yazmışdır!” Onlar etdikləri əməlləri öz qarşılarında görəcəklər. Rəbbin heç kəsə haqsızlıq etməz!” (Kəhf, 18\u002F49). Müdhiş haqq-hesabdan sonra önlar öz məskənlərini ən dəhşətli əzab-əziyyətin toplandığı Cəhənnəmdə tapacaqlar. Şiddətli aclıq, əzabverici susuzluq, yandırıcı alov, iyrənc zəqqum meyvələri, kəsici soyuq, zəhərli tikanlar — bunlar və Allahın xəbər verdiyi digər cəzalar Cəhənnəm əzabkeşlərini gözləməkdədir. Bu məskən necə də dəhşətlidir!\n\n—————— Əbdürrəhman bin Nasir əs-Səədi\n\nMÜQƏDDƏS QURANIN TƏFSİRİ\n\nTərcüməçi Fərahim Süleyman oğlu Qurbanov",{"from":128,"to":148,"text":979},"Fövqəluca bilik sahibi olub xeyirxah işlər görənlərlə, belə məziyyətlərə malik olmayan arasındakı çox böyük fərq olduğunu göstərir. Məgər Vəhyin həqiqət olduğunu başa düşən və xeyirxahlıq edən insanla haqqı tanımayan və onu əsas tutmayan axmaq koru müqayisə etmək olarmı? Həqiqətən də, onların arasında fərq göylərlə yer arasındakı fərqə oxşayır. Buna görə Allahın qulları onlardan kimisini gözəl sonluğun gözlədiyi barədə düşünməlidirlər ki, həmin yola üstünlük versinlər və o yola çıxsınlar. Lakin heç də hamı düşünmür ki, ona fayda verən və ya zərər vuran nədir? Öz əməllərinin verə biləcəyi nəticələr haqqında təkcə sağlam təfəkkürə və düzgün baxışlara malik olan ağıllı insanlar düşünürlər. Bunlar — Adəm nəsillərinin ən yaxşılarıdır və əgər onların məziyyətləri haqqında bilməyi arzu edənlər varsa, onda onlar Fövqəuca Allahın onlara verdiyi gözəl xasiyyətnamə ilə tanış olsunlar. Onlar Onun qarşısında öz vəzifələrini ən mükəmməl surətdə yerinə yetirəcəklərini vəd etdikləri vaxtda Onunla bağladıqları əhdə sadiqdirlər. Onlar verdikləri əhdi yerinə yetirir və bunu səmimiyyətlə Onun xatiri üçün edirlər. Buna əlavə, onlar öz üzərlərinə götürdükləri öhdəlikləri pozmurlar. Bu, onların təkcə Allah qarşısında olan öhdəliklərinə deyil, bütün müqavilələrinə və sazişlərinə, andlarına və vədlərinə aiddir. Allahın qulu öz öhdəliklərini ən layiqli tərzdə yerinə yetirmədikcə və onları pozmadıqca böyük mükafat vəd edilən dərrakəli insanlardan biri ola bilməz. Bununla yanaşı dərrakəli insanlar Allahın müdafiə edilməsinə hökm verdiyi şeyləri dəstəkləyirlər. Bu isə o deməkdir ki, onlar Ona və Onun Elçisinə (s.ə.s) iman gətirirlər, Onu və Onun Elçisini (s.ə.s) sevirlər, Ona şərik qoşmadan ibadət edir və Onun Elçisinə (s.ə.s) itaət edir, sözləri və əməlləri ilə atalarına və analarına ehtiram göstərir və onların faydalı əmrlərinə itaətsizlik etmir, qohumluq əlaqələrini kəsmir və yaxınlarına sözlə və işləri ilə yardım edir və həm də zövcələri, silahdaşları və qullar qarşısında maddi və mənəvi həyata aid vəzifələrini layiqincə yerinə yetirirlər. Allahın dəstəkləməyi əmr etdiyi şeyləri dəstəkləmələrinin səbəbi — Onun qarşısında və Əzəmətli Hesabat Günü dirildiləcəklərindən qorxmalarıdır. Onlar Ona itaətsizlik göstərməyə cəsarət etmir, Onun hökmlərinə laqeydcəsinə yanaşmırlar, çünki Onun cəzalandıracağından qorur və Onun mükafatlandıracağına ümid bəsləyirlər. Onlar dini hökmləri səbirlə yerinə yetirir, səbirlə hər cür haramlardan qaçır, narazılıq bildirmədən və hiddətlənmədən Rəbbin qədərinin əzab-əziyyətinə mətinliklə dözürlər. Onlar bunu digər tamahkarlıq məqsədləri üçün deyil, öz Rəbbi xatirinə səmimiyyətlə edirlər. Səbirli olmaq, insan Rəbbinin lütfkarlığını qazanmaq, Ona yaxınlaşmaq və Onun mükafatına layiq olmaq ümidi ilə itaətsizlikdən çəkindiyi vaxt fayda verə bilər. Belə səbirlilik əsil möminləri fərqləndirən məziyyətlərdəndir. Səs-küylü şan-şöhrət qazanmaq xatirinə səbirli olmağa gəldikdə isə, bunu həm möminlər və həm də günahkarlar, həm iman gətirənlər və həm də kafirlər nümayiş etdirə bilərlər. Lakin əslində belə səbirlilik tərifə layiq deyildir. Ağıllı insanlar da namaz qılır, onun şərtlərini, vacib və sünnələrini yerinə yetirirlər. Bu zaman onlar Allaha qəlbən və cismən ibadət edirlər. Bununla yanaşı onlar zəkat verir, günahları təmizləyən və digər növ vacib ianələr paylayır və həmçinin könüllü sədəqələr verirlər. Onlar zəruriyyət yarandıqda sədəqələrini ya gizli, ya da aşkar verirlər. Əgər insanlar onları sözləri və ya əməlləri ilə incitdikdə, onlar belələri ilə eyni tərzdə pis davranmır və onları incidənlərə yaxşılıq göstərirlər. Bu insanlar əvvəllər onları yaxşılıqdan məhrum etmiş şəxslərə iltifat göstərir, onlara qarşı ədalətsizlik edənləri bağışlayır, qohumluq əlaqələrini kəsmək istəyənlərlə bu əlaqələri davam etdirir, onlara pislik edənlərə yxşılıq edirlər. Əgər onlar onlara əzab verənlərə yaxşılıq edirlərsə, onda gör onların pislik etməyənlərə münasibəti necə olmalıdır?! Öz şərəfli keyfiyyətləri və gözəl ləyaqətləri sayəsində onlar, Fövqəlucanın növbəti ayələrdə səciyyələndirdiyi Axirət yurduna layiqdirlər.",{"from":155,"to":162,"text":981},"Ədəm bağları — möminlərin heç vaxt tərk etməyəcəkləri əbədiyyət bağlarıdır. Onlar özləri üçün buranı əvəz ədəcək bir şey axtarmayacaqlar, çünki yer üzündə Cənnətdən daha gözəl bir şey yoxdur. Orada ən tələbkar insanları razı salmağa qadir olan böyük sevinc və zövq verən hər şey bir yerə toplanmışdır. Cənnət sakinlərinin sevincinə onların həm də öz ruhu və keyfiyyətlərinə görə onlara oxşayan əməlisaleh valideynləri və zövcələri, oğulları və qızları, ulu ata-babaları və nəsilləri, silahdaşları və sevgililəri ilə birlikdə oraya daxil olmaları əlavə ediləcəkdir. Ayədəki “Əzvac” (“zövcələr”) və “zurriyyət” (“nəsillər”) sözlərini məhz bu mənada başa düşmək lazımdır. Mələklər Cənnət əhlinin yanına onun bütün qapılarından daxil olub onları salamlayacaq və onlara ən xoş arzular diləyərək, deyəcəklər: “Sizə salam olsun! Siz əmin-amanlığa və Rəbbinizin salamına layiqsiniz. Bu gün siz hər cür xoşagəlməz şeylərdən xilas ediləcəksiniz və ən çox istədiyiniz və arzu etdiyiniz şeyləri hökmən əldə edəcəksiniz. Bunun səbəbi göstərdiyiniz səbirlilikdir. Bu keyfiyyətinizin sayəsində siz yüksək saraylarda və füsünkar bağlarda yaşamağa nail olmusunuz. Axirət yurdu necə də gözəldir!” Əgər insan özünə səmimiyyətlə xeyirxahlıq arzulayırsa və öz taleyinə qayğıkeşliklə yanaşırsa, onda o, öz nəfsi və şəhvani hissləri ilə mübarizə aparmalı (Yəni, insan özü öz nəfsi və şəhvani hisslərinə qarşı cihad etməlidir. F.S.)və səylə ağıllı insanların keyfiyyətlərini mənimsəməyə can atmalıdır. Məhz onda o, bütün arzuların həqiqətə çevrilib gerçəkləşdiyi və insanları böyük sevinc hissinin bürüdüyü və əsil şadlığın, ləzzətlərin bir yerə toplandığı məskəndə yer tutmağa layiq ola biləcəkdir. Qoy zəhmətkeş insanlar bunun xatiri üçün çalışsınlar! Qoy yarışmaq istəyənlər bu işdə yarışsınlar!",{"from":169,"to":169,"text":983},"Fövqəluca Allah Cənnət sakinlərinin məziyyətlərini xatırlatdıqdan sonra, qeyd edir ki, Cəhənnəm sakinləri isə bunlara tamamilə zidd olan keyfiyyətlərə malikdirlər. Onlar Allahla bağladıqları və barəsində Allahın elçilərindən öyrənəcəkləri əhdi yerinə yetirməkdən imtina edirlər. Onlar bu əhdi itaətkarcasına qəbul etmir, ondan üz döndərir və onu pozurlar. Onlar iman gətirməkdən və xeyirxah əməllər işləməkdən boyun qaçıranda öz Rəbbi ilə rabitəni qırır, həmçinin qohumluq əlaqələrini kəsir, öz yaxınları qarşısında vəzifələrini yerinə yetirmirlər. Bundan başqa, kafirliyə etiqad etməklə və günah işlətməklə insanları düz yoldan çıxararaq və haqq yalan kimi göstərərək onlar yer üzündə şərəfsizlik yayırlar. Onlar alçaldılmağa və hər yerdən qovulmağa layiqdirlər. Onlar Allahın, mələklərin və mömin müsəlmanların lənətinə layiqdirlər. Onların məskəni isə, mütləq Cəhənnəm Odu olacaqdır ki, orada şiddətli ağrı verən cəzadan başqa heç nə yoxdur.",{"from":176,"to":176,"text":985},"Allah kimə bol var-dövlət əta etməyi, kimin isə vəsaitini məhdudlaşdırmağı təkbaşına həll edir. Kafirlər maddi nemətlərə o dərəcədə möhkəm sevinirlər ki, tam arxayınlaşır və Axirət həyatını yaddan çıxarırlar. Bunun səbəbi təkcə ağlın çatmamasındadır, çünki dünya həyatı Axirət həyatı ilə müqayisədə – ötəri bir zövqdür. O, o dərəcədə az bir müddəti əhatə edir ki, kafirlər ondan çox qısa bir zamanda ləzzət ala bilirlər və bundan sonra var-dövlət və dostlar uzun çəkən sonsuz müsibətlərlə əvəz olunur.",{"from":183,"to":183,"text":987},"Fövqəluca ayədə bildirir ki, Allahın ayələrinə iman gətirməkdən imtina edən günahkarlar, Allahın Elçisinə (s.ə.s.) müqavimət göstərir və ondan qəribə möcüzələr tələb edirlər. Onlar tələb etdikləri möcüzələrin baş verməməsinə hiddətlənirlər və elan edirlər ki, əgər istədikləri möcüzələr göstərilsəydi, onlar hökmən iman gətirərdilər. Amma Allah təkcə Onun lütfkarlığını qazanmağa can atanları düz yola yönəldir. Onlar isə özləri nə düz yola qoymağa və nə də azdırmağa qadir deyillər və buna görə imanı yeni möcüzələrin nazil edilməsi ilə əlaqələndirmək lazım deyil. Bundan başqa, onlar yalan danışırlar, çünki mələklər onların yanına gəlsələr də və ya ölülər onlarla danışsalar da və yaxud onların qarşısında istənilən möcüzələr cəm edilsələr də, Fövqəluca Allah bunu istəmədikcə, onlar iman gətirməyəcəklər. Həqiqətən, kafirlərin əksəriyyəti bundan xəbərsizdir. Müşriklərin, Allahın Elçisindən (s.ə.s.) tələb etdikləri möcüzənin göstərməsinin heç bir zəruriyyəti yoxdur. Onun (s.ə.s.) öz Təliminin doğruluğunu sübut etmək məqsədilə onlara göstərdiyi digər möcüzələr kifayət qədərdir. O (s.ə.s.), onun (s.ə.s.) qarşısında qoyulmuş tapşırığı artıq yerinə yetirmişdir və insanlar, onların görmək istədikləri möcüzələrdənsə, bunlardan daha çox fayda əldə edə bilərlər. Əgər onlara tələb etdikləri möcüzələr nazil edilsəydi və sonra onlar yenə də iman gətirməsəydilər, onda Fövqəluca Allah onları cəzalandırmağı ləngitməzdi.",{"from":190,"to":190,"text":989},"Fövqəluca bu ayədə möminlərin fərqləndirici sifətləri barədə xəbər verir. Allahın adı xatırlandığı zaman onlar narahatçılıqdan və həyəcandan xilas olur, böyük sevinc və məmnunluq hiss edirlər. Həqiqətən də, insanların qəlbinə başqa şeylərlə rahatlıq tapmaq yaraşmaz, çünki dünyada Yaradana məhəbbət bəsləməkdən və Onu dərk etməkdən daha fərəhləndirici və ruhu oxşayan bir şey yoxdur. İnsan Allahı daha möhkəm sevməklə və daha yaxşı dərk etməklə Onu daha yaxşı anlaya bilər. Bu şərh o zaman ədalətli hesab olunur ki, Allahı xatırlamaq dedikdə, Onun ucaldılması, şöhrətləndirilməsi və ya qulları tərəfindən Allahın xatırlanmasının başqa formaları nəzərdə tutulsun. Başqa bir şərhə görə, Allahın xatırlanması ( Allahın zikr edilməsi. F.S.) dedikdə, möminlər üçün xatırlatma olan Müqəddəs Quran nəzərdə tutulur. Bu şərhdən isə görünür ki, ürəklər Quran ayələrinin mənaları və onun müdrik ehkamları ilə tanış olduqda təskinlik tapır, çünki Vəhy — inandırıcı dəlillər və sübutlarla təsdiq edilən mütləq həqiqətin şəhadətidir. Bütün bunlar insanların qəlbinə rahatlıq və əminlik bəxş edir ki, bunlar aydın biliklər və möhkəm etiqad olmadan mümkün deyildir. Bu bilikləri Allahın Kitabında tapmaq olar. Ən mükəmməl və qüsursuz keyfiyyətlər də məhz o Kitaba məxsusdur. Quran biliklərinə əsaslanmayan digər kitablara gəldikdə isə, onlar insana təsəlli verməyə qadir deyillər. Bundan başqa, onlar narahatçılıq və həyəcan yaradır, çünki onların sübutları və hökmləri ziddiyyətlidir. Bax buna görə də Fövqəluca buyurur: “Məgər onlar Quran barəsində düşünmürlərmi? Əgər o, Allahdan başqası tərəfindən olsaydı, əlbəttə, onda çoxlu ziddiyyət tapardılar” (Nisa, 4\u002F82). Quranı öyrənən və onun ayələrinin mənaları üzərində düşünən hər kəs, həm də digər elmlər üzərində düşünür. Çox gözəl məlumdur ki, onların arasında böyük fərqlər mövcuddur.",{"from":197,"to":197,"text":991},"Bu insanlar bütün qəlbi ilə Allaha, mələklərə, Kitablara, elçilərə və Qiyamət gününə iman gətirərək, öz imanlarını saleh əməlləri ilə təsdiq edirdilər və onları həm qəlbən və həm də cismən yerinə yetirirdilər. Onlar Allahı sevir, Ondan qorxur və təkcə Ona ümid bəsləyirdilər. Bununla yanaşı onlar namaz qılır və digər xeyirxah işlər görürdülər və bunların sayəsində gözəl həyata və şərəfli məskənə layiq görüldülər. Onlar Allahın lütfkarlığını qazandılar və həm bu dünyada və həm də öldükdən sonra Allahın mərhəmətinə layiq görüldülər. Onlar kamil rahatlıq və qüsursuz həzzə layiq görüldülər. Allahın onlara bağışlayacağı saysız-hesabsız hədiyyələr arasında “Tuba” (“Səadət”) adlı Cənnət ağacı da olacaqdır. Səhih hədislərdə bildirilir ki, bir atlı bu ağacın kölgəsində yüz il çapsa da, sonuna gedib çata bilməz.",{"from":204,"to":204,"text":993},"Ey Muhəmməd! Biz səni ona görə göndərmişik ki, qəbilədaşlarını doğru yola dəvət edəsən. Əvvəllər yaşamış xalqların yanına da elçilər gəlirdi və buna görə sən Allahın seçdiklərinin birincisi deyilsən. Bu isə o deməkdir ki, sənin qəbilədaşlarının sənin peyğəmbərliyini təkəbbürlə rədd etməyə əsasları yoxdur. Sən onların arasında hər ağlına gələn şeyi təbliğ etmirsən. Həqiqətən də, sən onlara vəhylə sənə təlqin edilmiş Müqəddəs Quranın ayələrini oxuyursan. Bu ayələr ürəkləri zəmizləyir və ruhu nəcibləşdirir. Lakin sənin qəbilədaşların Mərhəmətliyə iman gətirməkdən imtina edirlər. Onlar Allahın lütfkarlığının ən böyük təzahürlərindən biri olan və sənə nazil etdiyi Müqəddəs Quranı qəbul etməkdən imtina edir və ona görə öz minnətdarlıqlarını bildirməkdənsə, əksinə, Allahın lütfünü inkar və rədd edir, özlərindən əvvəlkilərin taleyindən ibrət götürmürlər. Axı Allah günahları və cinayətlərinə görə kafirlərin bütöv nəsillərini cəzalandırmışdır. Buna görə də öz qəbilədaşlarına de: “Mənim yeganə Rəbbim — Allahdır. Təkcə Onun, Ona ibadət edilməsinə və hökmranlığa haqqı var. O, məni yaratdığı andan mənə saysız-hesabsız nemətlər əta edir. Bütün əməllərimin başlanğıcında Ona təvəkkül edir və bütün dualarımı Ona yönəldirəm”.\n\n————– Əbdürrəhman bin Nasir əs-Səədi\n\nMÜQƏDDƏS QURANIN TƏFSİRİ\n\nTərcüməçi Fərahim Süleyman oğlu Qurbanov",{"from":211,"to":211,"text":995},"Fövqəluca bu ayədə şərəfli Quranın bütün digər Müqəddəs Kitablardan üstünlüyü haqqında xəbər verir. Əgər Müqəddəs Kitablar arasında elə bir Kitab olsaydı ki, onun sayəsində dağlar yerindən tərpədiləydi, yerin üzü yeni bağlar və çaylarla örtüləydi və ya ölülər dirilərlə danışaydılar, onda bu Kitab mütləq Müqəddəs Quran olardı. Lakin bütün qərarları qəbul edən Allahdır və O, təkcə İlahi Müdrikliyinə uyğun olan belə möcüzələri nazil edir. Kafirlər niyə onların ürəyindən keçən möcüzələrin nazil edilməsini istəyirlər? Məgər onlar və ya hər hansı digər məxluqlar heç olmazsa azacıq da olsa hakimiyyət sahibidirlərmi? Onlar iman gətirməkdən imtina edirlər, lakin qoy möminlər bilsinlər ki, Fövqəluca Allah istəsə, bütün insanları doğru yola gətirə bilər. Lakin Ona lazımdır ki, insanların bir hissəsi düz yolla getsinlər, digərləri isə o yoldan azsınlar. Buna görə, Allahın ayələrindən fayda götürə bilməyən və Onun moizələrini dinləməyən kafirlər həmişə olacaqdır. Onlar inadkarlıqla küfrə etiqad edəcək, Fövqəluca isə onların evlərinə və ya yaşadıqları yerlərin həndəvərlərinə zərər vuran fəlakətlər nazil edəcəkdir. Ancaq Allahın vədi icra edildiyi və kafirlərin canını xilas edə bilməyəcəyi cəza haqladığı zaman bu müsibətlərə son qoyulacaqdır. Allah öz vədini pozmaz. Lakin O, kafirləri kafirliyə, inadkarlığa və zalımlığa görə onlara vəd etdiyi əvəzi verəcəyi barədə xəbərdar edir.",{"from":218,"to":218,"text":997},"Ey Muhəmməd! Elə düşünmə ki, sən – ələ salınan və əzaba məruz qoyulan elçilərdən birincisisən. Səndən əvvəl göndərilmiş elçiləri də kafirlər məsxərəyə qoyardılar. Biz onlara möhlət verərdik və onlar elə zənn edərdilər ki, heç vaxt cəzaya məruz qalmayacaqlar və məhz (belə düşündükləri zaman) Allah onları cəzalandırardı. Amma bu cəza necə də sərt və əzabverici olurdu! Qoy səni inkar edən və sənə istehza edən müşriklər müvəqqəti əmin-amanlıqlarına güvənməsinlər, axı qədim xalqların taleyi onlar üçün gözəl nümunədir. Qoy onlar, vaxtı ilə onlardan əvvəlkilərin başına gəlmiş və onların da nəsibi ola biləcək cəzadan çəkinsinlər.",{"from":224,"to":224,"text":999},"Allah hər bir insanı müşahidə edir və məxluqlarına layiq olduqları əvəzi həm bu dünyada, həm də ölümdən sonra verir. Məgər Fövqəluca və Hamıdanxeyirxah Allahı, bu keyfiyyətlərə malik olmayanlarla müqayisə etmək olarmı? Lakin müşriklər şərikə ehtiyacı və Özünə bərabəri və oxşarı olmayan Vahid, Özünəbəs Rəbbə şərik qoşmaqda davam edirlər. Ey Muhəmməd! Onlara de: “Əgər siz doğru deyirsinizsə, onda Allahın şəriklərini sadalayın. İmkan verin biz də onlarla tanış olaq. Doğrudanmı siz Allaha Onun xəbəri olmadığı bir şeymi deyəcəksiniz? Doğrudanmı aşkarı da, qeybi də bilən Allah bilmir ki, Onun şərikləri var? Həqiqətən də, sizin iddialarınız yalandır. Siz sanki Allahı inandırmağa çalışırsınız ki, Onun barələrində xəbəri olmadığı şərikləri vardır, axı bu ən böyük yalandır. Siz sözdə mövcud olan tanrıçalara ibadət edirsiniz. Əslində isə, Fövqəluca Allah — Yeganə Rəbdir, çünki ibadətə və ya ilahlaşdırılmağa layiq olan bir məxluq yoxdur. Siz küfrə etiqad edirsiniz, məxluqlara təzim edirsiniz və Allahın ayələrini inkar edirsiniz və sizin hiylələriniz sizə gözəl görünür, halbuki əslində siz Allaha və Onun lütfkarlığının təcəssümü olan Diyara doğru aparan düz yoldan azmısınız. Həqiqətən, O, kimi azdırarsa, heç kim onu düz yola çıxara bilməz, çünki Kainatda başqa heç kim işlərə sərəcam çəkmir”.",{"from":216,"to":216,"text":1001},"Kafirlər həm bu maddi dünyada və həm də Axirət həyatında cəza alacaqlar ki, sonuncu əvvəlkilərdən qat-qat daha məşəqqətli olacaqdır. Heç kim onları əzabdan xilas etmək üçün onlara köməyə gəlməyəcək və heç kim onlara sərt əvəz verməsində Allaha mane ola bilməyəcək.",{"from":237,"to":237,"text":1003},"Fövqəluca, qadağan olunandan çəkinən və onlara həvalə edilmiş vəzifələri yerinə yetirərkən nöqsana yol verməyən möminlərə vəd etdiyi Cənnəti bu ayədə təsvir edir. Bu təsvir doğru və səhihdir. Cənnətdə baldan, şərabdan, süddən və sudan ibarət çaylar axır və onların məcraya ehtiyacı yoxdur. Onlar bağları və ağacları sulayır və onlarda hər cür bar və meyvələr yetişir. Cənnət təamları və yeməkləri tükənməzdir, Cənnət kölgələri isə sonsuzdur. Təqvalı möminlər üçün hazırlanmış son məkan belədir. Kafirlərin son sığınacağı isə Cəhənnəmdir. Bu məskənlər arasında fərq nə qədər böyük və açıq-aşkardır!!",{"from":243,"to":243,"text":1005},"Ey Muhəmməd! Kitab əhli arasında elələri də var ki, Fövqəluca Allah onlara həqiqi bilik əta etmişdir. Onlar sənə nazil edilənə sevinirlər. Onlar Müqəddəs Qurana iman gətirir, onun doğruluğunu təsdiq edir və sevinirlər ki, Müqəddəs Kitablar arasında ziddiyyət yoxdur. Kitab əhli sırasından möminlər məhz belə keyfiyyətlərə malikdirlər. Lakin kafirlərin arasında çoxsaylı qruplaşmalar var ki, haqdan kənara meyl edirlər və Müqəddəs Quranın bir hissəsinə iman gətirməkdən imtina edirlər. Həqiqətən, insan düz yola gəlirsə, o, öz xeyrinə hərəkət edir, əgər o, düz yoldan kənara çıxırsa, öz zərərinə hərəkət edir. Sənə isə insanlara öyüd-nəsihət vermək və onları təkcə Allahın yoluna dəvət etmək əmr olunmuşdur. Buna görə onlara de: “Mənə Allaha ibadət etmək və tək Ona səmimiyyətlə qulluq etmək tapşırılmışdır. Mən sizi Ona iman gətirməyə çağırıram və qayıdışım da yalnız Onun dərgahına olacaq və Onun dinini təbliğ etdiyimə, Onun hökmlərini yerinə yetirdiyimə görə (orada) əvəz ala bilim”.",{"from":249,"to":249,"text":1007},"Biz Müqəddəs Quranı ərəb dilində öyüd-nəsihət kitabı etdik. Bu mükəmməl Kitab dünya dillərindən ən aydın və zəngin dildə nazil edilmişdir ki, heç kim onun doğruluğuna şübhə edə bilməsin. Bu, onu rəhbər tutmağı, onun tələblərini riyakarlıq etmədən yerinə yetirməyi və cahillərin onun prinsiplərinə zidd olan istək və arzularına uymadan onu icra etməyi insanlara həvalə edir. Məhz buna görə sonra Fövqəluca Allah Muhəmməd Peyğəmbəri (s.ə.s.) kafirlərin alçaq istəklərinə uymamaq barədə xəbərdar edir. Lakin bu, Peyğəmbərin (s.ə.s.) günahsız olması prinsipinə zidd deyildir. Allah onu (s.ə.s.) günahlardan qorumuşdu ki, o (s.ə.s.) öz ardıcılları üçün gözəl nümunə ola bilsin. Əgər o (s.ə.s.) qadağan olunmuş əməllərə yol verməmək barədə ona (s.ə.s.) nazil edilmiş vəhyi aldıqdan sonra kafirlərin istəklərinə güzəştə getsəydi, onda heç kim ona (s.ə.s.) arzusuna nail olmaq üçün havadar çıxmazdı və heç kim ona (s.ə.s.) hər çür çirkinlikdən və xoşagəlməz hallardan xilas olmağa kömək etməzdi.",{"from":256,"to":256,"text":1009},"Ey Muhəmməd! Sən Allahın bəşəriyyətə göndərdiyi ilk elçi deyilsən və insanlar sənin peyğəmbərliyinə təəccüblənməməlidirlər. Əvvəlki elçilərin də zövcələri və övladları olmuşdu və sənin əleyhdarlarının buna görə səni qınamağa əsasları yoxdur. Onlar bəzi hallarda səni günahlandırırlar, amma onlara çox yaxşı məlumdur ki, səndən əvvəlkilərə də bu məziyyətlər xas idi. Bəs onda onlar səni niyə təqsirləndirirlər? Doğrudanmı ancaq ona görə ki, öz mənfəət güdən məqsədlərinə nail olsunlar və ya öz pozğun istəklərini təmin etsinlər? Onlar səndən möcüzələr tələb edəcəklər, lakin sən axı Kainatda gedən proseslər üzərində sərəncam çəkmirsən. Heç bir elçi Rəbbin icazəsi olmadan insanlara möcüzə göstərə bilməzdi. Fövqəluca Rəbb isə möcüzələrin baş verməsinə nunun üçün öncədən təyin olunmuş vaxtda imkan verir. Həqiqətən də, hər hadisənin müvafiq hökmləri var və heç nə öz müddətini nə ötə, nə də ləngidə bilər. Müşriklər onlara möcüzə və ya cəza nazil edilməsini tələb edirlərsə də bu, Allahı qətiyyən bu və ya digər hadisənin baş verməsini sürətləndirməyə məcbur edə bilməz, lakin Fövqəluca Allah istədiyi hər şeyi etmək iqtidarındadır.",{"from":261,"to":261,"text":1011},"Allah hökmlərini Öz bildiyi kimi ləğv və ya təsdiq edir. Bu, Kainat yaradılmamışdan öncə qələmlə yazılmış qədərə aid deyildir, çünki bu yazı dəyişilməzdir. Allahın elmində isə nöqsan və qüsurların olması qətiyyən mümkün deyil. Baş verən hadisələr haqqında biliklər Kitabın Əslindədir və Kainatdakı bütün varlıqlar bu yazıdan asılıdır. Kitabın Əsli — Mühafizə olunan Lövhədir. O, bütün digər Kitabların ilkin mənbəyi, onlar isə onun ancaq əlavələridir. Dəyişdirilmə təkcə ikinci dərəcəli yazılarda, məsələn, gündüz və gecə ərzində baş verməli olan əməllərin yazısında mümkündür. Allah onlarda yazılmış bəzi əməlləri təsdiq edir və onların baş verməsi üçün əsas yaradır. Bu əməllərin bəzisini isə Allah ləğv edərək, onların gerçəkləşməməsi üçün zəmin yaradır. Lakin bu dəyişmələr Mühafizə olunan Lövhədəki yazı ilə ziddiyyət təşkil etmir. Allah istəyir ki, xeyirxahlıq, qohumluq əlaqələrinin saxlanması və saleh əməllər uzun və ehtiyacsız ömrün rəhni olsun, günahlar və cinayətlər isə insana əta edilmiş var-dövlətdən və ona təyin edilmiş ömürdən faydalanmağa maneçilik törətsin. O, həm də istəmişdir ki, təhlükələrdən çəkinmək rifah içində yaşamanın dəlili, təhlükəli şəraitə düşmək isə məhv olmanın və bədbəxtliklərin səbəbi olsun. O, Kainatın işlərini Öz qüdrətinə və iradəsinə əsaslanaraq idarə edir. Onun qəbul etdiyi qərarlar Onun əzəldən bildiyi və Mühafizə olunan Lövhədə yazdığı ilə ziddiyyət təşkil etmir.",{"from":267,"to":267,"text":1013},"Ey Muhəmməd! Kafirlərə vəd edilmiş cəzanın onları yaxalamasını tezliklə görməyi arzulama. Əgər onlar bundan sonra da küfrə etiqad etsələr və zalımlıq göstərsələr, onda onlara vəd edilən mütləq başlarına gələr. Biz sənə şərəfsizlərin bu həyatda məhv edilməsini göstərə bilərik, amma səni buna qədər vəfat etdirə də bilərik. Vəd edilmiş əvəzi görmək sənin işin deyil. Sənə ancaq insanlara vəhyi çatdırmaq və onun mənasını izah etmək əmr olunmuşdur. Bizim işimiz isə, insanları törətdikləri əməllərə görə məsuliyyətə cəlb etməkdir və o zaman öz vəzifəsini yerinə yetirməyə nail olan hər kəs mükafat alacaq, səhlənkarlıq göstərən hər kəs də cəza alacaqdır.",{"from":274,"to":274,"text":1015},"Fövqəluca, Allahın yerin kənarlarını azaltdığını görən və haqqı etira etməyən kafirləri qəzəblə hədələyir. Bir şərhə görə, ayədə söhbət müşriklərin məhv edilməsindən və şərəfsizlərin kökünün kəsilməsindən gedir. Başqa bir şərhə görə isə, burada söhbət müşriklərin ağalıq etdiyi ölkələri müsəlmanların fəth etməsi və var-dövlətlərini və həyatlarını itirməsi haqqınadır. Bu barədə digər rəylər də mövcuddur. Lakin tamamilə aydındır ki, söhbət Allahın kafirləri cəzalandıraraq, onların yaşadıqları məskənlərinin həndəvərlərində fəlakət törətməkdən və heç kimin qarşısını ala bilməyəcəyi cəza barədə xəbərdarlıqdan gedir. Bu barədə ən yaxşı bilən Allahdır! Rəbb qərarları Özü qəbul edir və heç kim Onun qərarlarını ləğv etmək qüdrətinə malik deyil. Bu İslam dininin bütün qanunlarına, Allahın qədərinə və Qiyamət gününün qanunlarına aiddir. Fövqəluca Allahın qəbul etdiyi qərar və qanunlar hikmət və kamilliklə fərqlənirlər. Onlarda nöqsan və qüsur yoxdur. Əksinə, onlar ən yüksək dərəcədə ədalətli, qərəzsiz və tərifəlayiqdir. Heç kim bu qanunları ləğv etməyə və ya onların nöqsanlı olmasın aşkar etmək iqtidarına malik deyil və məhz bu məziyyətlər onları bütün digər qanunlardan fərqləndirir, çünki uydurulmuş qanunlar haqqa uyğun da ola bilər, uyğun olmaya da bilər. Sonra, Fövqəluca Allah bildirir ki, Onun hesablaşması çox tez başa gəlir. Bu isə o deməkdir ki, insanlar cəzanın tez gəlməsini istəməməlidirlər, axı onsuz da, nə olacaqsa, yaxın vaxtlarda gerçəkləşəcəkdir.",{"from":280,"to":280,"text":1017},"Kafirlərin əvvəlki nəsilləri Allahın elçilərinə və onların təbliğ etdikləri haqqa zərər vurmaq üçün hiyləgərliklərə əl atardılar. Lakin o hiylələr onlara fayda verməzdi. Onlar qarşılarına qoyduqları məqsədə nail ola bilmirdilər, çünki Fövqəlqüdrətli Allahın Özünə qarşı müharibəyə qalxırdılar, halbuki, O, bütün fitnə-fəsadları bilir. Heç kim öz məkrli niyyətini, Allahın icazəsi olmadan və ya Allahın qədərinin əksinə olaraq həyata keçirməyə qabil deyil. Əgər günahkarlar Allahın dininə pislik etmək məqsədilə hiylə işlədirlərsə, onda onların məkrli əməlləri onlar üçün mütləq ümidsizlik və təəssüflə sonuclanacaqdır, Axı qullarının bütün niyyətləri və düşüncələri, əməlləri və qazandıqları Allahın nəzarətindən yayınmır. Pis niyyətli hiylə də insanın əldə etdiklərindəndir və Allahın nəzərindən qaçmır və O, heç vaxt yol verməz ki, kafirlərin hiyləsi haqqa və onun tərəfdarlarına zərər vursun və yaxud mürtədlərə fayda versin. Kafirlər çox tezliklə biləcəklər ki, Cənnət yurdu kimə: onlara və ya Allahın elçilərinə qalacaqdır. Bütün qalanlara yaxşı məlumdur ki, yaxşı sonuc küfrə etiqad edənlər üçün deyil, təqvalı möminlər üçün hazırlanmışdır.",{"from":92,"to":92,"text":1019},"Ey Peyğəmbər! Kafirlər səni və təbliq etdiyini qəbul etmirlər. Əgər onlar səndən doğruçuluğunu təsdiq edən şahidlər tələb etsələr, onda onlara de ki, sənə səni sözü, işi və bəyənməsi ilə təsdiq edən Allah bəs edir. O, sənə vəhylərini nazil etməklə sənin doğruçuluğunu sözlə təsdiq edir. O, sənə yardım bəxş edəndə və sənə sənin imkanlarından və səhabələrinin imkanlarından xaric olan qələbə çalmaqda kömək göstərəndə səni işi ilə təsdiq edir. Bu kömək — Allahın əməlidir ki, sənin xeyrinə şəhadət verir. O, həm də sənin düzgünlüyünü Öz bəyənməsi ilə təsdiqləyir, axı sən özünü Onun adından Allahin Elçisi adlandırırsan, insanlara sənə tabe olmağı Onun adından əmr edirsən, öz ardıcıllarına Onun mərhəmətini və lütfkarlığını Onun adından vəd edirsən, itaətsizlik göstərənlərə Onun adından Onun qəzəbini və Cəhənnəm cəzasını Onun adından vəd edirsən, Onun adından kafirlərin həyatına və malınıa qəsd etməyi özünə rəva görürsən və O, sənin hərəkətlərini bəyənir. Əgər sən Allahın adından yalan danışsaydın səndən çox tezliklə intiqam alınardı. Həmçinin Müqəddəs Kitablar haqqında biliyə malik olan möminlər də sənin şahidlərindir. Bu, bütün yəhudi və xristian din alimlərinə aiddir. Onlardan haqqa iman gətirən və tabe olanlar açıq-aşkar sənin xeyrinə şəhadət verirlər. Şübhəsiz ki, onların çoxu bu şəhadəti gizlədirlər, Fövqəuca Allah xəbər verir ki, Haqq onlara məlumdur və Fövqəluca Allahın sözləri, belə insanların bəyanatlarından daha doğrudur. Əgər onlarda bu şəhadət olmasaydı, onlar Quranın belə ayələrini inkar edərək inandırıcı dəlillərə əsaslanardılar, lakin onlar sükut etməyi daha üstün tuturlar. Bu isə o deməkdir ki, onlar haqq şəhadətin üstündən sükutla keçmək fikrindədirlər. Allah Kitab əhlinə Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) doğruçuluğunu təsdiq etməyi buyurmuşdur, çünki onlar müvafiq biliklərə malikdirlər. Hər hansı bir hadisə haqqında onunla heç bir əlaqəsi olmayan kəs deyil, başqalarına nisbətən ən çox bilən şahidlik etməlidir. Elə buna görə də, ərəb müşriklərinə və digər cahil xalqlara Muhəmmədin (s.ə.s.) peyğəmbərliyinin doğruluğuna şahidlik etmək əmr olunmamışdı. Onları şəhadəti mənasız olardı, çünki onlar müvafiq biliklərə malik deyildilər. Bu barədə ən yaxşısını bilən Allahdır.\n\n———— Əbdürrəhman bin Nasir əs-Səədi\n\nMÜQƏDDƏS QURANIN TƏFSİRİ\n\nTərcüməçi Fərahim Süleyman oğlu Qurbanov"]