[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-16-alikhan":694,"$fNvRh1fwPiC5YaaPgrFNjMmljHaV_5zXc5Baat-_knPU":1206},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":1091},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874,877,880,883,886,889,892,895,898,901,904,907,910,913,916,919,922,925,928,931,934,937,940,943,946,949,952,955,958,961,964,967,970,973,976,979,982,985,988,991,994,997,1000,1003,1006,1009,1012,1015,1018,1021,1024,1027,1030,1033,1036,1039,1043,1047,1051,1054,1058,1061,1065,1069,1072,1076,1080,1084,1088],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ أَتَىٰٓ أَمْرُ ٱللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ ۚ سُبْحَٰنَهُۥ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ","Allahın əmri gələcəkdir. Odur ki, onun tez gəlməsini istəməyin. Allah müşriklərin Ona qoşduqları şəriklərdən uzaqdır və ucadır.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"يُنَزِّلُ ٱلْمَلَٰٓئِكَةَ بِٱلرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِۦ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِۦٓ أَنْ أَنذِرُوٓا۟ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنَا۠ فَٱتَّقُونِ","Allah Öz hökmü ilə qullarından istədiyi kimsəyə mələkləri vəhylə göndərib buyurur: “Qullarımı qorxudub xəbərdar edin ki, Məndən başqa ibadətə layiq olan məbud yoxdur. Məndən qorxun!”",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ بِٱلْحَقِّ ۚ تَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ","Allah göyləri və yeri gerçək yaratmışdır. O, müşriklərin qoşduqları şəriklərdən ucadır.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"خَلَقَ ٱلْإِنسَٰنَ مِن نُّطْفَةٍۢ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٌۭ مُّبِينٌۭ","Allah insanı nütfədən yaratdı. O isə açıq-aşkar mübahisəçiyə çevrildi.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"وَٱلْأَنْعَٰمَ خَلَقَهَا ۗ لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌۭ وَمَنَٰفِعُ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ","Mal-qaranı da O yaratdı. Onlarda sizin üçün istilik (bədəninizi isti saxlayan yun geyim) və başqa faydalar vardır. Həmçinin onlardan yeyirsiniz.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"وَلَكُمْ فِيهَا جَمَالٌ حِينَ تُرِيحُونَ وَحِينَ تَسْرَحُونَ","Mal-qaranı axşam tövləyə qaytardıqda, səhər çölə buraxdıqda onlara baxıb fərəhlənirsiniz.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ إِلَىٰ بَلَدٍۢ لَّمْ تَكُونُوا۟ بَٰلِغِيهِ إِلَّا بِشِقِّ ٱلْأَنفُسِ ۚ إِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌۭ رَّحِيمٌۭ","Onlar yüklərinizi, özünüzün çətinliklə apara biləcəyiniz bir ölkəyə daşıyırlar. Həqiqətən də, Rəbbiniz Şəfqətlidir, Rəhmlidir.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"وَٱلْخَيْلَ وَٱلْبِغَالَ وَٱلْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوهَا وَزِينَةًۭ ۚ وَيَخْلُقُ مَا لَا تَعْلَمُونَ","Atları, qatırları və uzunqulaqları sizə həm minik, həm də zinət olsun deyə Allah yaratdı. O, sizin hələ bilmədiyiniz bir çox şeyləri də yaradır.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"وَعَلَى ٱللَّهِ قَصْدُ ٱلسَّبِيلِ وَمِنْهَا جَآئِرٌۭ ۚ وَلَوْ شَآءَ لَهَدَىٰكُمْ أَجْمَعِينَ","Doğru yol göstərmək Allaha aiddir. Əyri yollar da vardır. Əgər O istəsəydi, sizin hamınızı doğru yola yönəldərdi.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"هُوَ ٱلَّذِىٓ أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ ۖ لَّكُم مِّنْهُ شَرَابٌۭ وَمِنْهُ شَجَرٌۭ فِيهِ تُسِيمُونَ","Göydən suyu endirən Odur. Bu, həm sizin içməyiniz, həm də içində mal-qaranızı otardığınız otların bitməsi üçündür.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"يُنۢبِتُ لَكُم بِهِ ٱلزَّرْعَ وَٱلزَّيْتُونَ وَٱلنَّخِيلَ وَٱلْأَعْنَٰبَ وَمِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِ ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةًۭ لِّقَوْمٍۢ يَتَفَكَّرُونَ","Allah onunla sizin üçün dənli bitkilər, zeytun, xurma, üzüm və başqa meyvələrin hamısından yetişdirir. Həqiqətən, bunda anlayan adamlar üçün dəlillər vardır.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلَّيْلَ وَٱلنَّهَارَ وَٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ ۖ وَٱلنُّجُومُ مُسَخَّرَٰتٌۢ بِأَمْرِهِۦٓ ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يَعْقِلُونَ","O, gecəni və gündüzü, günəşi və ayı sizə xidmət etməyə yönəltdi. Ulduzlar da Onun əmri ilə ram edilmişdir. Sözsüz ki, bunlarda anlayan insanlar üçün əlamətlər vardır.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"وَمَا ذَرَأَ لَكُمْ فِى ٱلْأَرْضِ مُخْتَلِفًا أَلْوَٰنُهُۥٓ ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةًۭ لِّقَوْمٍۢ يَذَّكَّرُونَ","Yer üzündə sizin üçün yaratdığı müxtəlif rəngli şeyləri də sizə ram etdi. Şübhəsiz ki, bunda düşünüb ibrət alan insanlar üçün dəlillər vardır.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"وَهُوَ ٱلَّذِى سَخَّرَ ٱلْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا۟ مِنْهُ لَحْمًۭا طَرِيًّۭا وَتَسْتَخْرِجُوا۟ مِنْهُ حِلْيَةًۭ تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى ٱلْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا۟ مِن فَضْلِهِۦ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ","O, dənizi də sizin xidmətinizə verdi ki, ondan yemək üçün təzə balıq və taxmaq üçün bəzək şeyləri əldə edəsiniz. Sən gəmilərin dənizi yara-yara üzdüyünü görürsən. Bütün bunlar Allahın lütfündən sizə nəsib olanları axtarıb tapmağınız və şükür etməyiniz üçündür.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"وَأَلْقَىٰ فِى ٱلْأَرْضِ رَوَٰسِىَ أَن تَمِيدَ بِكُمْ وَأَنْهَٰرًۭا وَسُبُلًۭا لَّعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ","O, sizi silkələməsin deyə, yer üzündə möhkəm dağlar və düzgün səmt götürəsiniz deyə, çaylar və yollar yaratdı.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"وَعَلَٰمَٰتٍۢ ۚ وَبِٱلنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ","Əlamətlər yaratdı. İnsanlar ulduzlar vasitəsilə də getdikləri yolu müəyyənləşdirirlər.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"أَفَمَن يَخْلُقُ كَمَن لَّا يَخْلُقُ ۗ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ","Heç yaradan da yarada bilməyən kimi ola bilərmi? Düşünüb ibrət götürməyəcəksinizmi?",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"وَإِن تَعُدُّوا۟ نِعْمَةَ ٱللَّهِ لَا تُحْصُوهَآ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَغَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ","Əgər Allahın nemətlərini saymalı olsanız, onları sayıb qurtara bilməzsiniz. Həqiqətən, Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"وَٱللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُسِرُّونَ وَمَا تُعْلِنُونَ","Allah sizin gizli saxladıqlarınızı da, aşkara çıxartdıqlarınızı da bilir.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"وَٱلَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ لَا يَخْلُقُونَ شَيْـًۭٔا وَهُمْ يُخْلَقُونَ","Allahdan başqa tapındıqları bütlər heç bir şey yarada bilməzlər. Çünki onlar özləri yaradılmışlar.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"أَمْوَٰتٌ غَيْرُ أَحْيَآءٍۢ ۖ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ","Onlar ölüdürlər – diri deyillər və nə vaxt dirildiləcəklərini də bilmirlər.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"إِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌۭ وَٰحِدٌۭ ۚ فَٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِٱلْءَاخِرَةِ قُلُوبُهُم مُّنكِرَةٌۭ وَهُم مُّسْتَكْبِرُونَ","Sizin məbudunuz Tək olan İlahdır. Axirətə inanmayanların qəlbi haqqı inkar edir. Özləri də təkəbbürlüdürlər.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"لَا جَرَمَ أَنَّ ٱللَّهَ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ ۚ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلْمُسْتَكْبِرِينَ","Şübhə yoxdur ki, Allah onların gizli saxladıqlarını da, aşkara çıxartdıqlarını da bilir. Həqiqətən də, O, təkəbbürlü olanları sevmir.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"وَإِذَا قِيلَ لَهُم مَّاذَآ أَنزَلَ رَبُّكُمْ ۙ قَالُوٓا۟ أَسَٰطِيرُ ٱلْأَوَّلِينَ","Onlardan: “Rəbbiniz peyğəmbərinə nə nazil etmişdir?”– deyə soruşduqda, onlar: “Bu, keçmişdəkilərin nağıllarıdır!”– deyərlər.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"لِيَحْمِلُوٓا۟ أَوْزَارَهُمْ كَامِلَةًۭ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ ۙ وَمِنْ أَوْزَارِ ٱلَّذِينَ يُضِلُّونَهُم بِغَيْرِ عِلْمٍ ۗ أَلَا سَآءَ مَا يَزِرُونَ","Qoy onlar Qiyamət günü öz günahlarının hamısını və nadanlıqları üzündən azdırdıqları kəslərin günahlarının bir qismini daşısınlar. Bax gör, daşıyacaqları yük necə də pisdir!",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"قَدْ مَكَرَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَأَتَى ٱللَّهُ بُنْيَٰنَهُم مِّنَ ٱلْقَوَاعِدِ فَخَرَّ عَلَيْهِمُ ٱلسَّقْفُ مِن فَوْقِهِمْ وَأَتَىٰهُمُ ٱلْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ","Onlardan öncəkilər də hiylə qurmuşdular. Sonra Allah onların tikililərini özülündən dağıtdı, tavanları başlarına uçdu və əzab onlara gözləmədikləri yerdən gəldi.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"ثُمَّ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ يُخْزِيهِمْ وَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكَآءِىَ ٱلَّذِينَ كُنتُمْ تُشَٰٓقُّونَ فِيهِمْ ۚ قَالَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْعِلْمَ إِنَّ ٱلْخِزْىَ ٱلْيَوْمَ وَٱلسُّوٓءَ عَلَى ٱلْكَٰفِرِينَ","Sonra Qiyamət günü Allah onları rüsvay edəcək və deyəcək: “Haqqında mübahisə etdiyiniz şəriklərim haradadır?” Elm verilmiş kimsələr deyəcəklər: “Şübhəsiz ki, bu gün kafirlərə rüsvayçılıq və əzab üz verəcək!”",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"ٱلَّذِينَ تَتَوَفَّىٰهُمُ ٱلْمَلَٰٓئِكَةُ ظَالِمِىٓ أَنفُسِهِمْ ۖ فَأَلْقَوُا۟ ٱلسَّلَمَ مَا كُنَّا نَعْمَلُ مِن سُوٓءٍۭ ۚ بَلَىٰٓ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌۢ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ","Mələklər özlərinə zülm edən kimsələrin canlarını aldıqları zaman onlar boyun əyib: “Biz heç bir pislik etmirdik!”– deyəcəklər. Onlara belə deyiləcək: “Xeyr! Şübhəsiz ki, Allah sizin nələr etdiyinizi bilir.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"فَٱدْخُلُوٓا۟ أَبْوَٰبَ جَهَنَّمَ خَٰلِدِينَ فِيهَا ۖ فَلَبِئْسَ مَثْوَى ٱلْمُتَكَبِّرِينَ","Elə isə içində əbədi qalacağınız Cəhənnəmin qapılarına girin! Təkəbbürlülərin qalacağı yer necə də pisdir!”",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"۞ وَقِيلَ لِلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ مَاذَآ أَنزَلَ رَبُّكُمْ ۚ قَالُوا۟ خَيْرًۭا ۗ لِّلَّذِينَ أَحْسَنُوا۟ فِى هَٰذِهِ ٱلدُّنْيَا حَسَنَةٌۭ ۚ وَلَدَارُ ٱلْءَاخِرَةِ خَيْرٌۭ ۚ وَلَنِعْمَ دَارُ ٱلْمُتَّقِينَ","Müttəqilərə: “Allah nə nazil etmişdir?”– deyildikdə, onlar: “Xeyir nazil etmişdir!”– deyərlər. Bu dünyada xeyirli işlər görənlər üçün gözəl mükafat hazırlanmışdır. Axirət yurdu isə daha xeyirlidir. Müttəqilərin yurdu necə də gözəldir!",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"جَنَّٰتُ عَدْنٍۢ يَدْخُلُونَهَا تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ ۖ لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَآءُونَ ۚ كَذَٰلِكَ يَجْزِى ٱللَّهُ ٱلْمُتَّقِينَ","Onlar ağacları altından çaylar axan Ədn bağlarına girəcəklər. Orada onların ürəklərinin istədikləri hər şey vardır. Allah müttəqiləri belə mükafatlandırır.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"ٱلَّذِينَ تَتَوَفَّىٰهُمُ ٱلْمَلَٰٓئِكَةُ طَيِّبِينَ ۙ يَقُولُونَ سَلَٰمٌ عَلَيْكُمُ ٱدْخُلُوا۟ ٱلْجَنَّةَ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ","O kəslər ki, tər-təmiz olduqları halda, mələklər onların canını alıb deyirlər: “Sizə salam olsun! Əməllərinizə görə Cənnətə girin!”",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"هَلْ يَنظُرُونَ إِلَّآ أَن تَأْتِيَهُمُ ٱلْمَلَٰٓئِكَةُ أَوْ يَأْتِىَ أَمْرُ رَبِّكَ ۚ كَذَٰلِكَ فَعَلَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ وَمَا ظَلَمَهُمُ ٱللَّهُ وَلَٰكِن كَانُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ","Yoxsa kafirlər mələklərin onların yanına gəlməsindən və yaxud Rəbbinin əmrinin gəlməsindən başqa bir şeymi gözləyirlər? Onlardan əvvəlkilər də belə etmişdilər. Allah onlara zülm etmədi, lakin onlar özləri özlərinə zülm edirdilər.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"فَأَصَابَهُمْ سَيِّـَٔاتُ مَا عَمِلُوا۟ وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُوا۟ بِهِۦ يَسْتَهْزِءُونَ","Onlara törətdikləri əməllərin pis cəzası nəsib oldu və istehza etdikləri əzab onları ağuşuna aldı.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"وَقَالَ ٱلَّذِينَ أَشْرَكُوا۟ لَوْ شَآءَ ٱللَّهُ مَا عَبَدْنَا مِن دُونِهِۦ مِن شَىْءٍۢ نَّحْنُ وَلَآ ءَابَآؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِن دُونِهِۦ مِن شَىْءٍۢ ۚ كَذَٰلِكَ فَعَلَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ فَهَلْ عَلَى ٱلرُّسُلِ إِلَّا ٱلْبَلَٰغُ ٱلْمُبِينُ","Müşriklər dedilər: “Əgər Allah istəsəydi, biz də, atalarımız da Ondan başqa heç nəyə ibadət etməz və Onun izni olmadan heç nəyi haram saymazdıq!” Bəli, onlardan əvvəlkilər də eynilə davranmışdılar. Məgər elçilərin vəzifəsi ancaq aydın təbliğat aparmaq deyilmi?",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِى كُلِّ أُمَّةٍۢ رَّسُولًا أَنِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ وَٱجْتَنِبُوا۟ ٱلطَّٰغُوتَ ۖ فَمِنْهُم مَّنْ هَدَى ٱللَّهُ وَمِنْهُم مَّنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ ٱلضَّلَٰلَةُ ۚ فَسِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَٱنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلْمُكَذِّبِينَ","Biz hər ümmətə: “Allaha ibadət edin, tağutdan uzaq olun”– deyə, elçi göndərdik. Onlardan kimisini Allah doğru yola yönəltmiş, kimisinə də azmaq nəsib etmişdir. Yer üzündə gəzib dolaşın və görün haqqı yalan sayanların aqibəti necə oldu!",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"إِن تَحْرِصْ عَلَىٰ هُدَىٰهُمْ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهْدِى مَن يُضِلُّ ۖ وَمَا لَهُم مِّن نَّٰصِرِينَ","Sən onların doğru yola gəlməsinə nə qədər çalışsan da, bil ki, Allah azdırdığı kimsələri doğru yola yönəltməz və onlara kömək edən də olmaz.",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"وَأَقْسَمُوا۟ بِٱللَّهِ جَهْدَ أَيْمَٰنِهِمْ ۙ لَا يَبْعَثُ ٱللَّهُ مَن يَمُوتُ ۚ بَلَىٰ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّۭا وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ","Onlar Allaha möhkəm and içdilər ki: “Allah ölən bir kəsi diriltməyəcəkdir!” Xeyr! Allahın ölüləri diriltməsi Onun doğru vədinə görə olacaq, lakin insanların çoxu bunu bilmirlər.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"لِيُبَيِّنَ لَهُمُ ٱلَّذِى يَخْتَلِفُونَ فِيهِ وَلِيَعْلَمَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَنَّهُمْ كَانُوا۟ كَٰذِبِينَ","Allah ölüləri dirildəcəkdir ki, ixtilafda olduqları şeyləri onlara bildirsin və kafirlər də özlərinin yalançı olduqlarını dərk etsinlər.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَىْءٍ إِذَآ أَرَدْنَٰهُ أَن نَّقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ","Biz bir şeyi yaratmaq istədikdə, ona ancaq: “Ol!”– deyirik, o da olur.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"وَٱلَّذِينَ هَاجَرُوا۟ فِى ٱللَّهِ مِنۢ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا۟ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا حَسَنَةًۭ ۖ وَلَأَجْرُ ٱلْءَاخِرَةِ أَكْبَرُ ۚ لَوْ كَانُوا۟ يَعْلَمُونَ","Zülmə uğradıldıqdan sonra Allah yolunda hicrət edənləri dünyada gözəl bir məskəndə sakin edəcəyik. Axirət mükafatı isə daha böyükdür. Kaş biləydilər!",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"ٱلَّذِينَ صَبَرُوا۟ وَعَلَىٰ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ","Onlar səbirli olanlar və ancaq Rəbbinə təvəkkül edənlərdir.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"وَمَآ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًۭا نُّوحِىٓ إِلَيْهِمْ ۚ فَسْـَٔلُوٓا۟ أَهْلَ ٱلذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ","Biz səndən əvvəl də, özlərinə vəhy etdiyimiz məhz kişiləri elçi göndərmişdik. Əgər bilmirsinizsə, Zikr əhlindən soruşun.",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"بِٱلْبَيِّنَٰتِ وَٱلزُّبُرِ ۗ وَأَنزَلْنَآ إِلَيْكَ ٱلذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ","Biz onları aydın dəlillər və kitablarla göndərdik. Sənə də Zikri nazil etdik ki, insanlara, onlara nazil olanı izah edəsən və bəlkə onlar fikirləşələr.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"أَفَأَمِنَ ٱلَّذِينَ مَكَرُوا۟ ٱلسَّيِّـَٔاتِ أَن يَخْسِفَ ٱللَّهُ بِهِمُ ٱلْأَرْضَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ ٱلْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ","Alçaq hiylələrə əl atanlar Allahın onları yerə batırmayacağına və yaxud gözləmədikləri bir yerdən əzabın onlara gəlməyəcəyinə əmindirlərmi?",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"أَوْ يَأْخُذَهُمْ فِى تَقَلُّبِهِمْ فَمَا هُم بِمُعْجِزِينَ","Ya da gəzib dolaşdıqları zaman Allahın onları yaxalamayacağınımı düşünürlər? Axı onlar Allahdan yaxa qurtara bilməyəcəklər.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"أَوْ يَأْخُذَهُمْ عَلَىٰ تَخَوُّفٍۢ فَإِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌۭ رَّحِيمٌ","Yaxud vahimə içində olduqları halda Allahın onları yaxalamayacağınımı düşünürlər? Həqiqətən də, Rəbbiniz Şəfqətlidir, Rəhmlidir.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"أَوَلَمْ يَرَوْا۟ إِلَىٰ مَا خَلَقَ ٱللَّهُ مِن شَىْءٍۢ يَتَفَيَّؤُا۟ ظِلَٰلُهُۥ عَنِ ٱلْيَمِينِ وَٱلشَّمَآئِلِ سُجَّدًۭا لِّلَّهِ وَهُمْ دَٰخِرُونَ","Məgər onlar Allahın xəlq etdiyi hər hansı bir şeyi müşahidə etməyiblərmi? Onların kölgələri müti surətdə Allaha səcdə edərək sağa-sola əyilir.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"وَلِلَّهِ يَسْجُدُ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ مِن دَآبَّةٍۢ وَٱلْمَلَٰٓئِكَةُ وَهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ","Göylərdə və yerdə olanların hamısı, heyvanlar da, mələklər də təkəbbür göstərmədən Allaha səcdə qılırlar.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"يَخَافُونَ رَبَّهُم مِّن فَوْقِهِمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ ۩","Onlar özlərinin fövqündə olan Rəbbindən qorxur və onlara əmr olunanları yerinə yetirirlər.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"۞ وَقَالَ ٱللَّهُ لَا تَتَّخِذُوٓا۟ إِلَٰهَيْنِ ٱثْنَيْنِ ۖ إِنَّمَا هُوَ إِلَٰهٌۭ وَٰحِدٌۭ ۖ فَإِيَّٰىَ فَٱرْهَبُونِ","Allah: “İki məbuda sitayiş etməyin! O, yalnız Tək bir İlahdır. Yalnız Məndən qorxun!”– dedi.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"وَلَهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَلَهُ ٱلدِّينُ وَاصِبًا ۚ أَفَغَيْرَ ٱللَّهِ تَتَّقُونَ","Göylərdə və yerdə nə varsa, Onundur. Din də daim Ona məxsusdur. Siz Allahı qoyub başqasındanmı qorxursunuz?",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"وَمَا بِكُم مِّن نِّعْمَةٍۢ فَمِنَ ٱللَّهِ ۖ ثُمَّ إِذَا مَسَّكُمُ ٱلضُّرُّ فَإِلَيْهِ تَجْـَٔرُونَ","Sizə verilən nemətlərin hamısı Allahdandır. Sonra sizə bəla gəldiyi zaman ancaq Ona yalvarırsınız.",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"ثُمَّ إِذَا كَشَفَ ٱلضُّرَّ عَنكُمْ إِذَا فَرِيقٌۭ مِّنكُم بِرَبِّهِمْ يُشْرِكُونَ","Bəlanı sizdən sovuşdurduqdan sonra sizlərdən bəziləri Rəbbinə şərik qoşur.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"لِيَكْفُرُوا۟ بِمَآ ءَاتَيْنَٰهُمْ ۚ فَتَمَتَّعُوا۟ ۖ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ","Onlar Bizim onlara verdiyimiz nemətlərə nankorluq etsinlər deyə belə edirlər. Hələlik əylənin! Tezliklə biləcəksiniz.",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"وَيَجْعَلُونَ لِمَا لَا يَعْلَمُونَ نَصِيبًۭا مِّمَّا رَزَقْنَٰهُمْ ۗ تَٱللَّهِ لَتُسْـَٔلُنَّ عَمَّا كُنتُمْ تَفْتَرُونَ","Onlar özlərinə verdiyimiz ruzidən heç nə dərk etmək qabiliyyətində olmayanlara pay ayırırlar. Allaha and olsun ki, atdığınız iftiralara görə mütləq sorğu-sual olunacaqsınız.",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ ٱلْبَنَٰتِ سُبْحَٰنَهُۥ ۙ وَلَهُم مَّا يَشْتَهُونَ","Onlar qızları Allaha aid edirlər. O, pak və müqəddəsdir. Özlərinə isə istədiklərini məxsus edirlər.",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُم بِٱلْأُنثَىٰ ظَلَّ وَجْهُهُۥ مُسْوَدًّۭا وَهُوَ كَظِيمٌۭ","Onlardan birinə qızı olması ilə müjdə verildikdə hikkəsindən üzü qapqara qaralır.",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"يَتَوَٰرَىٰ مِنَ ٱلْقَوْمِ مِن سُوٓءِ مَا بُشِّرَ بِهِۦٓ ۚ أَيُمْسِكُهُۥ عَلَىٰ هُونٍ أَمْ يَدُسُّهُۥ فِى ٱلتُّرَابِ ۗ أَلَا سَآءَ مَا يَحْكُمُونَ","Verilən bəd xəbər ucbatından camaatdan gizlənir. Bilmir nə etsin, körpəni rüsvayçılıq içində saxlasınmı, yoxsa onu torpağa gömsün? Onların verdikləri qərar necə də pisdir!",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِٱلْءَاخِرَةِ مَثَلُ ٱلسَّوْءِ ۖ وَلِلَّهِ ٱلْمَثَلُ ٱلْأَعْلَىٰ ۚ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ","Yaramaz sifət axirətə inanmayanlara xasdır. Ən Uca sifət isə Allaha məxsusdur. O, Qüdrətlidir, Müdrikdir.",{"number":391,"arabic":878,"translation":879},"وَلَوْ يُؤَاخِذُ ٱللَّهُ ٱلنَّاسَ بِظُلْمِهِم مَّا تَرَكَ عَلَيْهَا مِن دَآبَّةٍۢ وَلَٰكِن يُؤَخِّرُهُمْ إِلَىٰٓ أَجَلٍۢ مُّسَمًّۭى ۖ فَإِذَا جَآءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَـْٔخِرُونَ سَاعَةًۭ ۖ وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ","Əgər Allah insanları hər etdikləri zülmə görə cəzalandırsaydı, yer üzündə heç bir canlını sağ qoymazdı. Lakin Allah onlara müəyyən vaxta qədər möhlət verir. Onların əcəlinin çatdığı an bircə saat belə nə yubanar, nə də tezləşə bilər.",{"number":349,"arabic":881,"translation":882},"وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ مَا يَكْرَهُونَ وَتَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ ٱلْكَذِبَ أَنَّ لَهُمُ ٱلْحُسْنَىٰ ۖ لَا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ ٱلنَّارَ وَأَنَّهُم مُّفْرَطُونَ","Onlar özlərinin xoşlamadıqları qızları Allaha aid edirlər. Dilləri də yalandan ən gözəl aqibətin onların olacağını söyləyir. Şübhəsiz ki, od onlar üçün hazırlanmışdır və onlar orada tərk olunacaqlar.",{"number":402,"arabic":884,"translation":885},"تَٱللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنَآ إِلَىٰٓ أُمَمٍۢ مِّن قَبْلِكَ فَزَيَّنَ لَهُمُ ٱلشَّيْطَٰنُ أَعْمَٰلَهُمْ فَهُوَ وَلِيُّهُمُ ٱلْيَوْمَ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ","Allaha and olsun ki, səndən əvvəl də ümmətlərə elçilər göndərmişdik. Şeytan isə o (kafir) ümmətlərin əməllərini özlərinə gözəl göstərmişdi. Şeytan bu gün də onların dostudur. Onlar üçün ağrılı-acılı bir əzab vardır.",{"number":167,"arabic":887,"translation":888},"وَمَآ أَنزَلْنَا عَلَيْكَ ٱلْكِتَٰبَ إِلَّا لِتُبَيِّنَ لَهُمُ ٱلَّذِى ٱخْتَلَفُوا۟ فِيهِ ۙ وَهُدًۭى وَرَحْمَةًۭ لِّقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ","Biz Kitabı sənə yalnız ona görə nazil etdik ki, onlara ixtilafda olduqları şeyləri bəyan edəsən və bu, mömin adamlar üçün doğru yol göstəricisi və mərhəmət olsun.",{"number":413,"arabic":890,"translation":891},"وَٱللَّهُ أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ فَأَحْيَا بِهِ ٱلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَآ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةًۭ لِّقَوْمٍۢ يَسْمَعُونَ","Allah göydən yağmur yağdırıb onunla ölmüş yeri diriltdi. Həqiqətən, bunda eşidən adamlar üçün dəlillər vardır.",{"number":419,"arabic":893,"translation":894},"وَإِنَّ لَكُمْ فِى ٱلْأَنْعَٰمِ لَعِبْرَةًۭ ۖ نُّسْقِيكُم مِّمَّا فِى بُطُونِهِۦ مِنۢ بَيْنِ فَرْثٍۢ وَدَمٍۢ لَّبَنًا خَالِصًۭا سَآئِغًۭا لِّلشَّٰرِبِينَ","Şübhəsiz ki, mal-qarada da sizin üçün bir ibrət vardır. Biz sizə, onların qarınlarındakı ifrazat və qan arasından çıxan, içənlərin boğazından rahat keçən təmiz süd içirdirik.",{"number":425,"arabic":896,"translation":897},"وَمِن ثَمَرَٰتِ ٱلنَّخِيلِ وَٱلْأَعْنَٰبِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَرًۭا وَرِزْقًا حَسَنًا ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةًۭ لِّقَوْمٍۢ يَعْقِلُونَ","Siz xurma ağacının meyvələrindən və üzümlərdən sərxoşedici içki və xeyirli ruzi hazırlayırsınız. Həqiqətən, bunda anlayan adamlar üçün dəlillər vardır.",{"number":431,"arabic":899,"translation":900},"وَأَوْحَىٰ رَبُّكَ إِلَى ٱلنَّحْلِ أَنِ ٱتَّخِذِى مِنَ ٱلْجِبَالِ بُيُوتًۭا وَمِنَ ٱلشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ","Rəbbin bal arısına belə vəhy etdi: “Dağlarda, ağaclarda və insanların düzəltdikləri çardaqlarda özünə pətəklər hör.",{"number":202,"arabic":902,"translation":903},"ثُمَّ كُلِى مِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِ فَٱسْلُكِى سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًۭا ۚ يَخْرُجُ مِنۢ بُطُونِهَا شَرَابٌۭ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَٰنُهُۥ فِيهِ شِفَآءٌۭ لِّلنَّاسِ ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةًۭ لِّقَوْمٍۢ يَتَفَكَّرُونَ","Sonra bütün meyvələrdən ye və Rəbbinin səndən ötrü asanlaşdırdığı yollarla get”. O arıların qarınlarından tərkibində insanlar üçün şəfa olan müxtəlif rəngli bal çıxır. Həqiqətən, bunda düşünən adamlar üçün dəlillər vardır.",{"number":442,"arabic":905,"translation":906},"وَٱللَّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّىٰكُمْ ۚ وَمِنكُم مَّن يُرَدُّ إِلَىٰٓ أَرْذَلِ ٱلْعُمُرِ لِكَىْ لَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍۢ شَيْـًٔا ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌۭ قَدِيرٌۭ","Sizi Allah yaratmışdır. Sonra O sizi öldürəcəkdir. Sizlərdən bəziləri vaxtilə bildiyi şeyləri unutsun deyə ömrünün ən rəzil çağına çatdırılacaq. Həqiqətən, Allah Biləndir, hər şeyə Qadirdir.",{"number":448,"arabic":908,"translation":909},"وَٱللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلَىٰ بَعْضٍۢ فِى ٱلرِّزْقِ ۚ فَمَا ٱلَّذِينَ فُضِّلُوا۟ بِرَآدِّى رِزْقِهِمْ عَلَىٰ مَا مَلَكَتْ أَيْمَٰنُهُمْ فَهُمْ فِيهِ سَوَآءٌ ۚ أَفَبِنِعْمَةِ ٱللَّهِ يَجْحَدُونَ","Allah ruzi baxımından birinizi digərindən üstün etmişdir. Üstünlük verilənlər kölələrinə öz ruzilərindən vermirlər ki, bu yöndən bərabər olsunlar. Belə olduğu təqdirdə onlar Allahın nemətini inkarmı edirlər?",{"number":453,"arabic":911,"translation":912},"وَٱللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَٰجًۭا وَجَعَلَ لَكُم مِّنْ أَزْوَٰجِكُم بَنِينَ وَحَفَدَةًۭ وَرَزَقَكُم مِّنَ ٱلطَّيِّبَٰتِ ۚ أَفَبِٱلْبَٰطِلِ يُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَتِ ٱللَّهِ هُمْ يَكْفُرُونَ","Allah sizin üçün özünüzdən zövcələr yaratdı, zövcələrinizdən də sizin üçün övladlar və nəvələr yaratdı və sizə pak ruzilər verdi. İndi onlar batilə inanıb Allahın nemətini inkarmı edirlər?",{"number":229,"arabic":914,"translation":915},"وَيَعْبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقًۭا مِّنَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ شَيْـًۭٔا وَلَا يَسْتَطِيعُونَ","Müşriklər Allahı qoyub onlara göylərdə və yerdə olan ruzidən heç bir şey verməyən və buna gücləri çatmayan bütlərə ibadət edirlər.",{"number":464,"arabic":917,"translation":918},"فَلَا تَضْرِبُوا۟ لِلَّهِ ٱلْأَمْثَالَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ","Heç kəsi Allaha oxşatmayın. Həqiqətən, Allah bilir, siz isə bilmirsiniz.",{"number":60,"arabic":920,"translation":921},"۞ ضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًا عَبْدًۭا مَّمْلُوكًۭا لَّا يَقْدِرُ عَلَىٰ شَىْءٍۢ وَمَن رَّزَقْنَٰهُ مِنَّا رِزْقًا حَسَنًۭا فَهُوَ يُنفِقُ مِنْهُ سِرًّۭا وَجَهْرًا ۖ هَلْ يَسْتَوُۥنَ ۚ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ۚ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ","Allah, heç bir şeyə gücü çatmayan və başqasının malı olan bir kölə ilə, dərgahımızdan özünə verdiyimiz gözəl ruzidən gizli və aşkar xərcləyən kimsəni məsəl çəkdi. Heç onlar eyni ola bilərlərmi? Həmd Allaha məxsusdur, lakin onların çoxu bunu bilmir.",{"number":475,"arabic":923,"translation":924},"وَضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًۭا رَّجُلَيْنِ أَحَدُهُمَآ أَبْكَمُ لَا يَقْدِرُ عَلَىٰ شَىْءٍۢ وَهُوَ كَلٌّ عَلَىٰ مَوْلَىٰهُ أَيْنَمَا يُوَجِّههُّ لَا يَأْتِ بِخَيْرٍ ۖ هَلْ يَسْتَوِى هُوَ وَمَن يَأْمُرُ بِٱلْعَدْلِ ۙ وَهُوَ عَلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ","Allah eləcə də iki kişi barəsində məsəl çəkdi; onlardan biri laldır, heç bir şeyə gücü çatmır və öz ağasına bir yükdür. Onu hara yollasa, xeyirlə qayıtmaz. Məgər doğru yolda olub ədalətli işlər görməyi əmr edən bir kimsə ilə belə bir adam eyni ola bilərmi?",{"number":174,"arabic":926,"translation":927},"وَلِلَّهِ غَيْبُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ وَمَآ أَمْرُ ٱلسَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ ٱلْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ","Göylərin və yerin qeybi Allaha aiddir. O Saatın gəlməsi bir göz qırpımı kimidir və ya daha tezdir. Həqiqətən, Allah hər şeyə qadirdir.",{"number":153,"arabic":929,"translation":930},"وَٱللَّهُ أَخْرَجَكُم مِّنۢ بُطُونِ أُمَّهَٰتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْـًۭٔا وَجَعَلَ لَكُمُ ٱلسَّمْعَ وَٱلْأَبْصَٰرَ وَٱلْأَفْـِٔدَةَ ۙ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ","Allah sizi analarınızın bətnindən heç nə anlamadığınız bir halda çıxartdı, sizə qulaq, göz və ürək verdi ki, bəlkə şükür edəsiniz.",{"number":491,"arabic":932,"translation":933},"أَلَمْ يَرَوْا۟ إِلَى ٱلطَّيْرِ مُسَخَّرَٰتٍۢ فِى جَوِّ ٱلسَّمَآءِ مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا ٱللَّهُ ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ","Məgər onlar Allaha tabe olub havada uçan quşları görmürlərmi? Onları havada saxlayan ancaq Allahdır. Həqiqətən, bunda iman gətirən insanlar üçün dəlillər vardır.",{"number":497,"arabic":935,"translation":936},"وَٱللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِّنۢ بُيُوتِكُمْ سَكَنًۭا وَجَعَلَ لَكُم مِّن جُلُودِ ٱلْأَنْعَٰمِ بُيُوتًۭا تَسْتَخِفُّونَهَا يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ ۙ وَمِنْ أَصْوَافِهَا وَأَوْبَارِهَا وَأَشْعَارِهَآ أَثَٰثًۭا وَمَتَٰعًا إِلَىٰ حِينٍۢ","Allah evlərinizi sizin üçün yaşayış yeri etdi, mal-qaranın dərilərindən istər səfərə çıxdığınız vaxt, istərsə düşərgə saldığınız zaman sizin üçün asanlıqla apara biləcəyiniz çadırlar, üstəlik də onların yunundan, tiftiyindən və tükündən müəyyən vaxta qədər istifadə edəcəyiniz ev əşyaları və başqa şeylər düzəltdi.",{"number":503,"arabic":938,"translation":939},"وَٱللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِّمَّا خَلَقَ ظِلَٰلًۭا وَجَعَلَ لَكُم مِّنَ ٱلْجِبَالِ أَكْنَٰنًۭا وَجَعَلَ لَكُمْ سَرَٰبِيلَ تَقِيكُمُ ٱلْحَرَّ وَسَرَٰبِيلَ تَقِيكُم بَأْسَكُمْ ۚ كَذَٰلِكَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُۥ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْلِمُونَ","Allah, yaratdıqları şeylərdən sizin üçün kölgələr əmələ gətirdi, dağlarda sizin üçün mağaralar saldı, sizi istidən qoruyacaq paltarlar və döyüşdə mühafizə edəcək zirehli geyimlər düzəltdi. Beləcə, Allah Öz nemətini sizə tamamlayır ki, bəlkə müsəlman olasınız.",{"number":509,"arabic":941,"translation":942},"فَإِن تَوَلَّوْا۟ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ ٱلْبَلَٰغُ ٱلْمُبِينُ","Əgər üz çevirsələr, bil ki, sənin vəzifən ancaq aşkar təbliğat aparmaqdır.",{"number":247,"arabic":944,"translation":945},"يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ ٱللَّهِ ثُمَّ يُنكِرُونَهَا وَأَكْثَرُهُمُ ٱلْكَٰفِرُونَ","Onlar Allahın neməti haqqında bildikləri halda, sonradan onu inkar edirlər. Onların çoxu kafirdir.",{"number":520,"arabic":947,"translation":948},"وَيَوْمَ نَبْعَثُ مِن كُلِّ أُمَّةٍۢ شَهِيدًۭا ثُمَّ لَا يُؤْذَنُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ","Hər ümmətdən bir şahid göndərəcəyimiz gün, kafirlərə üzrxahlıq etməyə izin verilməyəcək və üzr diləmələri də tələb olunmayacaqdır.",{"number":272,"arabic":950,"translation":951},"وَإِذَا رَءَا ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ ٱلْعَذَابَ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ وَلَا هُمْ يُنظَرُونَ","Zalımlar əzab çəkməyə başladıqda, onların əzabı yüngülləşdirilməyəcək və onlara möhlət də verilməyəcəkdir.",{"number":531,"arabic":953,"translation":954},"وَإِذَا رَءَا ٱلَّذِينَ أَشْرَكُوا۟ شُرَكَآءَهُمْ قَالُوا۟ رَبَّنَا هَٰٓؤُلَآءِ شُرَكَآؤُنَا ٱلَّذِينَ كُنَّا نَدْعُوا۟ مِن دُونِكَ ۖ فَأَلْقَوْا۟ إِلَيْهِمُ ٱلْقَوْلَ إِنَّكُمْ لَكَٰذِبُونَ","Müşriklər Allaha qoşduqları şəriklərini gördükdə deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Bunlar bizim Səndən başqa ibadət etdiyimiz şəriklərimizdir!” Bütlər isə onlara: “Şübhəsiz ki, siz yalançısınız!”– deyə cavab qaytaracaqlar.",{"number":537,"arabic":956,"translation":957},"وَأَلْقَوْا۟ إِلَى ٱللَّهِ يَوْمَئِذٍ ٱلسَّلَمَ ۖ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَفْتَرُونَ","O gün müşriklər Allaha təslim olduqlarını bildirəcək və uydurduqları bütlər onlardan uzaqlaşıb qeyb olacaqlar.",{"number":195,"arabic":959,"translation":960},"ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَصَدُّوا۟ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ زِدْنَٰهُمْ عَذَابًۭا فَوْقَ ٱلْعَذَابِ بِمَا كَانُوا۟ يُفْسِدُونَ","Kafir olub insanları Allah yolundan sapdıranlara törətdikləri fitnə-fəsada görə əzab üstündən əzab artıracağıq.",{"number":291,"arabic":962,"translation":963},"وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِى كُلِّ أُمَّةٍۢ شَهِيدًا عَلَيْهِم مِّنْ أَنفُسِهِمْ ۖ وَجِئْنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَىٰ هَٰٓؤُلَآءِ ۚ وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ ٱلْكِتَٰبَ تِبْيَٰنًۭا لِّكُلِّ شَىْءٍۢ وَهُدًۭى وَرَحْمَةًۭ وَبُشْرَىٰ لِلْمُسْلِمِينَ","O gün hər ümmətə özlərindən bir şahid göndərəcəyik, səni də onlara şahid gətirəcəyik. Biz Kitabı sənə hər şey üçün bir izah, müsəlmanlara da doğru yol göstəricisi, mərhəmət və müjdə olaraq nazil etdik.",{"number":553,"arabic":965,"translation":966},"۞ إِنَّ ٱللَّهَ يَأْمُرُ بِٱلْعَدْلِ وَٱلْإِحْسَٰنِ وَإِيتَآئِ ذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَيَنْهَىٰ عَنِ ٱلْفَحْشَآءِ وَٱلْمُنكَرِ وَٱلْبَغْىِ ۚ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ","Həqiqətən, Allah ədalətli olmağı, yaxşılıq etməyi və qohumlara haqqını verməyi əmr edir, iyrənc işlər görməyi, pis əməllər törətməyi və azğınlıq etməyi isə qadağan edir. O sizə öyüd-nəsihət verir ki, bəlkə düşünüb ibrət alasınız.",{"number":559,"arabic":968,"translation":969},"وَأَوْفُوا۟ بِعَهْدِ ٱللَّهِ إِذَا عَٰهَدتُّمْ وَلَا تَنقُضُوا۟ ٱلْأَيْمَٰنَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ ٱللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلًا ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ","Allahla bağladığınız əhdə sadiq olun; möhkəm and içdikdən sonra andlarınızı pozmayın. Çünki siz Allahı özünüzə zamin etmisiniz. Şübhəsiz ki, Allah sizin nələr etdiyinizi bilir.",{"number":565,"arabic":971,"translation":972},"وَلَا تَكُونُوا۟ كَٱلَّتِى نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِنۢ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنكَٰثًۭا تَتَّخِذُونَ أَيْمَٰنَكُمْ دَخَلًۢا بَيْنَكُمْ أَن تَكُونَ أُمَّةٌ هِىَ أَرْبَىٰ مِنْ أُمَّةٍ ۚ إِنَّمَا يَبْلُوكُمُ ٱللَّهُ بِهِۦ ۚ وَلَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ مَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ","İpliyini möhkəm əyirdikdən sonra onu açıb sökən qadın kimi olmayın. Bir camaat digər bir camaatdan sayca və malca daha çox olduğu üçün andlarınızı aranızda hiylə vasitəsinə çevirirsiniz. Allah bununla sizi sınayır. O, ixtilafda olduğunuz şeyləri Qiyamət günü sizə mütləq bildirəcəkdir.",{"number":188,"arabic":974,"translation":975},"وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةًۭ وَٰحِدَةًۭ وَلَٰكِن يُضِلُّ مَن يَشَآءُ وَيَهْدِى مَن يَشَآءُ ۚ وَلَتُسْـَٔلُنَّ عَمَّا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ","Əgər Allah istəsəydi, sizi vahid bir ümmət edərdi. Lakin O, istədiyini azdırır, istədiyini də doğru yola yönəldir. Siz etdiyiniz əməllərə görə mütləq sorğu-sual olunacaqsınız.",{"number":576,"arabic":977,"translation":978},"وَلَا تَتَّخِذُوٓا۟ أَيْمَٰنَكُمْ دَخَلًۢا بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمٌۢ بَعْدَ ثُبُوتِهَا وَتَذُوقُوا۟ ٱلسُّوٓءَ بِمَا صَدَدتُّمْ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ ۖ وَلَكُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌۭ","Andlarınızı aranızda hiylə vasitəsinə çevirməyin. Yoxsa ayağınız möhkəm dayanmış ikən sürüşər və insanları Allah yolundan döndərdiyinizə görə əzabı dadarsınız. Sizin üçün axirətdə də böyük bir əzab hazırlanar.",{"number":582,"arabic":980,"translation":981},"وَلَا تَشْتَرُوا۟ بِعَهْدِ ٱللَّهِ ثَمَنًۭا قَلِيلًا ۚ إِنَّمَا عِندَ ٱللَّهِ هُوَ خَيْرٌۭ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ","Allahla bağladığınız əhdi ucuz qiymətə satmayın. Əgər bilirsinizsə, Allah yanında olan savab sizin üçün daha xeyirlidir.",{"number":367,"arabic":983,"translation":984},"مَا عِندَكُمْ يَنفَدُ ۖ وَمَا عِندَ ٱللَّهِ بَاقٍۢ ۗ وَلَنَجْزِيَنَّ ٱلَّذِينَ صَبَرُوٓا۟ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ","Sizdə olan nemətlər tükənəcək, Allah yanında olan nemətlər isə daim qalacaqdır. Səbirli olanlara etdikləri yaxşı əməllərə görə mükafatlarını verəcəyik.",{"number":593,"arabic":986,"translation":987},"مَنْ عَمِلَ صَٰلِحًۭا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌۭ فَلَنُحْيِيَنَّهُۥ حَيَوٰةًۭ طَيِّبَةًۭ ۖ وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ","Mömin olaraq yaxşı iş görən kişi və qadınlara, əlbəttə, gözəl həyat bəxş edəcək və etdikləri ən yaxşı əməllərə görə onları mütləq mükafatlandıracağıq.",{"number":133,"arabic":989,"translation":990},"فَإِذَا قَرَأْتَ ٱلْقُرْءَانَ فَٱسْتَعِذْ بِٱللَّهِ مِنَ ٱلشَّيْطَٰنِ ٱلرَّجِيمِ","Quran oxuduqda qovulmuş şeytandan Allaha sığın!",{"number":106,"arabic":992,"translation":993},"إِنَّهُۥ لَيْسَ لَهُۥ سُلْطَٰنٌ عَلَى ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَلَىٰ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ","Şübhəsiz ki, şeytanın, iman gətirib yalnız öz Rəbbinə təvəkkül edənlər üzərində heç bir hökmranlığı yoxdur.",{"number":609,"arabic":995,"translation":996},"إِنَّمَا سُلْطَٰنُهُۥ عَلَى ٱلَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَهُۥ وَٱلَّذِينَ هُم بِهِۦ مُشْرِكُونَ","Onun hakimiyyəti yalnız onu özünə dost tutanlar və Allaha şərik qoşanlar üzərindədir.",{"number":615,"arabic":998,"translation":999},"وَإِذَا بَدَّلْنَآ ءَايَةًۭ مَّكَانَ ءَايَةٍۢ ۙ وَٱللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يُنَزِّلُ قَالُوٓا۟ إِنَّمَآ أَنتَ مُفْتَرٍۭ ۚ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ","Biz bir ayəni başqa bir ayə ilə əvəz etdikdə onlar: “Sən ancaq bir iftiraçısan!”– deyirlər. Halbuki Allah nə nazil etdiyini daha yaxşı bilir. Xeyr! Onların çoxu bunu bilmir.",{"number":621,"arabic":1001,"translation":1002},"قُلْ نَزَّلَهُۥ رُوحُ ٱلْقُدُسِ مِن رَّبِّكَ بِٱلْحَقِّ لِيُثَبِّتَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَهُدًۭى وَبُشْرَىٰ لِلْمُسْلِمِينَ","De: “Müqəddəs Ruh (Cəbrail) onu sənin Rəbbindən iman gətirənləri sabitqədəm etmək üçün, həm də müsəlmanlara doğru yol göstəricisi və müjdə olsun deyə gerçək olaraq nazil etmişdir”.",{"number":627,"arabic":1004,"translation":1005},"وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُۥ بَشَرٌۭ ۗ لِّسَانُ ٱلَّذِى يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِىٌّۭ وَهَٰذَا لِسَانٌ عَرَبِىٌّۭ مُّبِينٌ","Biz onların: “Quranı ona bir insan öyrədir!”– dediklərini bilirik. Onların istinad etdikləri şəxsin dili əcnəbi dildir. Bu isə açıq-aydın ərəb dilidir.",{"number":633,"arabic":1007,"translation":1008},"إِنَّ ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ لَا يَهْدِيهِمُ ٱللَّهُ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ","Allahın ayələrinə inanmayanları, əlbəttə ki, Allah doğru yola yönəltməz və onlar üçün ağrılı-acılı bir əzab vardır.",{"number":639,"arabic":1010,"translation":1011},"إِنَّمَا يَفْتَرِى ٱلْكَذِبَ ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْكَٰذِبُونَ","Yalanı ancaq Allahın ayələrinə inanmayanlar uydururlar. Məhz onlardır yalançılar.",{"number":645,"arabic":1013,"translation":1014},"مَن كَفَرَ بِٱللَّهِ مِنۢ بَعْدِ إِيمَٰنِهِۦٓ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُۥ مُطْمَئِنٌّۢ بِٱلْإِيمَٰنِ وَلَٰكِن مَّن شَرَحَ بِٱلْكُفْرِ صَدْرًۭا فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌۭ مِّنَ ٱللَّهِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌۭ","Qəlbi imanla sabit qaldığı halda haqqı danmağa məcbur edilən kəslər istisna olmaqla, kim iman gətirdikdən sonra Allahı inkar etsə və qəlbini küfrə açsa, Allahın qəzəbinə düçar olar. Onlar üçün böyük bir əzab vardır.",{"number":651,"arabic":1016,"translation":1017},"ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمُ ٱسْتَحَبُّوا۟ ٱلْحَيَوٰةَ ٱلدُّنْيَا عَلَى ٱلْءَاخِرَةِ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْكَٰفِرِينَ","Bu ona görədir ki, onlar dünya həyatını axirətdən üstün tuturlar. Həm də Allah kafirləri doğru yola yönəltmir.",{"number":657,"arabic":1019,"translation":1020},"أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ طَبَعَ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ وَسَمْعِهِمْ وَأَبْصَٰرِهِمْ ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْغَٰفِلُونَ","Bunlar o kəslərdir ki, Allah onların qəlbinə, qulaqlarına və gözlərinə möhür vurmuşdur. Onlar əsl qafildirlər.",{"number":73,"arabic":1022,"translation":1023},"لَا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِى ٱلْءَاخِرَةِ هُمُ ٱلْخَٰسِرُونَ","Heç şübhəsiz ki, ziyana uğrayanlar da onlardır.",{"number":126,"arabic":1025,"translation":1026},"ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هَاجَرُوا۟ مِنۢ بَعْدِ مَا فُتِنُوا۟ ثُمَّ جَٰهَدُوا۟ وَصَبَرُوٓا۟ إِنَّ رَبَّكَ مِنۢ بَعْدِهَا لَغَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ","Sınağa çəkildikdən sonra hicrət edənləri, daha sonra cihad edib çətinliklərə dözənləri, bunlardan sonra əlbəttə, Rəbbin Bağışlayandır, Rəhmlidir.",{"number":85,"arabic":1028,"translation":1029},"۞ يَوْمَ تَأْتِى كُلُّ نَفْسٍۢ تُجَٰدِلُ عَن نَّفْسِهَا وَتُوَفَّىٰ كُلُّ نَفْسٍۢ مَّا عَمِلَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ","O gün hər kəs öz canını qurtarmağa çalışacaq, hər kəsə etdiyi əməllərin əvəzi tam veriləcək və onlara zülm edilməyəcəkdir.",{"number":146,"arabic":1031,"translation":1032},"وَضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًۭا قَرْيَةًۭ كَانَتْ ءَامِنَةًۭ مُّطْمَئِنَّةًۭ يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًۭا مِّن كُلِّ مَكَانٍۢ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ ٱللَّهِ فَأَذَٰقَهَا ٱللَّهُ لِبَاسَ ٱلْجُوعِ وَٱلْخَوْفِ بِمَا كَانُوا۟ يَصْنَعُونَ","Allah təhlükəsizlik və əmin-amanlıq içində olan bir diyarı (Məkkəni) misal çəkir. Ona öz ruzisi hər yerdən bol-bol gəlirdi. Lakin o diyarın əhalisi Allahın nemətlərinə nankorluq etdi, Allah da onları etdikləri əməllərə görə aclıq və qorxu libasına bürüdü.",{"number":683,"arabic":1034,"translation":1035},"وَلَقَدْ جَآءَهُمْ رَسُولٌۭ مِّنْهُمْ فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمُ ٱلْعَذَابُ وَهُمْ ظَٰلِمُونَ","Onlara özlərindən bir elçi gəldi. Onlar isə onu yalançı saydılar. Buna görə də zülm etdikləri zaman əzab onları yaxaladı.",{"number":689,"arabic":1037,"translation":1038},"فَكُلُوا۟ مِمَّا رَزَقَكُمُ ٱللَّهُ حَلَٰلًۭا طَيِّبًۭا وَٱشْكُرُوا۟ نِعْمَتَ ٱللَّهِ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ","Allahın sizə verdiyi halal və pak ruzilərdən yeyin və əgər Allaha ibadət edirsinizsə, Onun nemətinə şükür edin.",{"number":1040,"arabic":1041,"translation":1042},115,"إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ ٱلْمَيْتَةَ وَٱلدَّمَ وَلَحْمَ ٱلْخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ لِغَيْرِ ٱللَّهِ بِهِۦ ۖ فَمَنِ ٱضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍۢ وَلَا عَادٍۢ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ","O sizə ancaq ölü heyvanı, qanı, donuz ətini və Allahdan başqası üçün kəsilən heyvanı haram etmişdir. Hər kəs harama meyl etmədən və həddi aşmadan bunlardan yeməyə məcbur olarsa, ona günah gəlməz. Həqiqətən, Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir!",{"number":1044,"arabic":1045,"translation":1046},116,"وَلَا تَقُولُوا۟ لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ ٱلْكَذِبَ هَٰذَا حَلَٰلٌۭ وَهَٰذَا حَرَامٌۭ لِّتَفْتَرُوا۟ عَلَى ٱللَّهِ ٱلْكَذِبَ ۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَ","Dilinizin uydurduğu yalana əsasən: “Bu halaldır, o haramdır!”– deməyin, çünki Allaha qarşı yalan uydurmuş olursunuz. Şübhəsiz ki, Allaha qarşı yalan uyduranlar nicat tapmazlar.",{"number":1048,"arabic":1049,"translation":1050},117,"مَتَٰعٌۭ قَلِيلٌۭ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ","İndi onlar az bir mənfəət əldə etmişlər, axirətdə isə onları ağrılı-acılı bir əzab gözləyir.",{"number":160,"arabic":1052,"translation":1053},"وَعَلَى ٱلَّذِينَ هَادُوا۟ حَرَّمْنَا مَا قَصَصْنَا عَلَيْكَ مِن قَبْلُ ۖ وَمَا ظَلَمْنَٰهُمْ وَلَٰكِن كَانُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ","Sənə xəbər verdiyimiz şeyləri daha öncə yəhudilərə də haram etmişdik. Biz onlara zülm etmədik, lakin onlar özləri özlərinə zülm edirdilər.",{"number":1055,"arabic":1056,"translation":1057},119,"ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ عَمِلُوا۟ ٱلسُّوٓءَ بِجَهَٰلَةٍۢ ثُمَّ تَابُوا۟ مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ وَأَصْلَحُوٓا۟ إِنَّ رَبَّكَ مِنۢ بَعْدِهَا لَغَفُورٌۭ رَّحِيمٌ","Şübhəsiz ki, Rəbbin, avamlıqları üzündən pis iş görən, ondan sonra tövbə edib özlərini islah edənləri, bütün bunlardan sonra, əlbəttə ki, Rəbbin bağışlayacaq və rəhm edəcək.",{"number":40,"arabic":1059,"translation":1060},"إِنَّ إِبْرَٰهِيمَ كَانَ أُمَّةًۭ قَانِتًۭا لِّلَّهِ حَنِيفًۭا وَلَمْ يَكُ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ","Həqiqətən, İbrahim Allaha müti, hənif bir rəhbər idi. O, müşriklərdən deyildi.",{"number":1062,"arabic":1063,"translation":1064},121,"شَاكِرًۭا لِّأَنْعُمِهِ ۚ ٱجْتَبَىٰهُ وَهَدَىٰهُ إِلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ","O, Allahın nemətlərinə şükür edən idi. Allah onu seçmiş və doğru yola yönəltmişdi.",{"number":1066,"arabic":1067,"translation":1068},122,"وَءَاتَيْنَٰهُ فِى ٱلدُّنْيَا حَسَنَةًۭ ۖ وَإِنَّهُۥ فِى ٱلْءَاخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ","Biz ona dünyada gözəl nemət verdik. Şübhəsiz ki, o, axirətdə də əməlisalehlərdəndir.",{"number":79,"arabic":1070,"translation":1071},"ثُمَّ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ أَنِ ٱتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرَٰهِيمَ حَنِيفًۭا ۖ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ","Sonra sənə vəhy etdik: “Hənif İbrahim dininə tabe ol. O, müşriklərdən deyildi”.",{"number":1073,"arabic":1074,"translation":1075},124,"إِنَّمَا جُعِلَ ٱلسَّبْتُ عَلَى ٱلَّذِينَ ٱخْتَلَفُوا۟ فِيهِ ۚ وَإِنَّ رَبَّكَ لَيَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ فِيمَا كَانُوا۟ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ","Şənbə günü ancaq o günün barəsində ixtilafa düşənlərə vacib edildi. Şübhəsiz ki, Rəbbin Qiyamət günü, ixtilafa düşdükləri şey barəsində onların arasında hökm verəcəkdir.",{"number":1077,"arabic":1078,"translation":1079},125,"ٱدْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِٱلْحِكْمَةِ وَٱلْمَوْعِظَةِ ٱلْحَسَنَةِ ۖ وَجَٰدِلْهُم بِٱلَّتِى هِىَ أَحْسَنُ ۚ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِۦ ۖ وَهُوَ أَعْلَمُ بِٱلْمُهْتَدِينَ","İnsanları Rəbbinin yoluna hikmətlə, gözəl öyüd-nəsihətlə dəvət et və onlarla ən gözəl tərzdə mübahisə et. Şübhəsiz ki, Rəbbin azğınlığa düşənləri də, doğru yolda olanları da yaxşı tanıyır.",{"number":1081,"arabic":1082,"translation":1083},126,"وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا۟ بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُم بِهِۦ ۖ وَلَئِن صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌۭ لِّلصَّٰبِرِينَ","Günahkarı cəzalandırmaq istəsəniz, sizə nə cəza verilibsə, siz də ona eynilə cəza verin. Əgər səbir etsəniz, bu, səbir edənlər üçün daha xeyirlidir.",{"number":1085,"arabic":1086,"translation":1087},127,"وَٱصْبِرْ وَمَا صَبْرُكَ إِلَّا بِٱللَّهِ ۚ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَلَا تَكُ فِى ضَيْقٍۢ مِّمَّا يَمْكُرُونَ","Səbir et! Sənin səbrin ancaq Allahdandır. Onlara görə kədərlənmə və qurduqları hiylələrdən ötrü də sıxılma.",{"number":113,"arabic":1089,"translation":1090},"إِنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوا۟ وَّٱلَّذِينَ هُم مُّحْسِنُونَ","Həqiqətən də, Allah Ondan qorxanlar və yaxşı işlər görənlərlədir.",[1092,1093,1094,1095,1096,1097,1098,1099,1100,1101,1102,1103,1104,1105,1106,1107,1108,1109,1110,1111,1112,1113,1114,1115,1116,1117,1118,1119,1120,1121,1122,1123,1124,1125,1126,1127,1128,1129,1130,1131,1132,1133,1134,1135,1136,1137,1138,1139,1140,1141,1142,1143,1144,1145,1146,1147,1148,1149,1150,1151,1152,1153,1154,1155,1156,1157,1158,1159,1160,1161,1162,1163,1164,1165,1166,1167,1168,1169,1170,1171,1172,1173,1174,1175,1176,1177,1178,1179,1180,1181,1182,1183,1184,1185,1186,1187,1188,1189,1190,1191,1192,1193,1194,1195,1196,1197,1198,1199,1200,1201,1202,1203,1204,1205],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":1207,"sura":108,"blocks":1208},"saadi-az",[1209,1211,1213,1215,1217,1219,1221,1223,1225,1227,1229,1231,1233,1235,1237,1239,1241,1243,1245,1247,1249,1251,1253,1255,1257,1259,1261,1263,1265,1267,1269,1271,1273,1275,1277,1279,1281,1283,1285,1287,1289,1291,1293,1295,1297,1299,1301,1303,1305,1307,1309,1311,1313,1315,1317,1319,1321,1323,1325,1327,1329,1331,1333,1335,1337,1339,1341,1343,1345,1347,1349,1351,1353,1355,1357,1359,1361,1363,1365,1367,1369,1371,1373,1375,1377,1379,1381,1383,1385,1387,1389,1391,1393,1395,1397,1399,1401,1403,1405,1407,1409,1411],{"from":5,"to":5,"text":1210},"Fövqəluca bəyan edir ki, Onun vədi haqdır və çox tezliklə gerçəkləşəcəkdir. Mütləq gerçəkləşən nə varsa, onu yaxın adlandırmaq lazımdır.( Bu o deməkdir ki, əgər bir şey hökmən həyata keçiriləcəksə (Allahın Quranda buyurduqları istisnasız bu qəbildəndir), onun yaxınlarda gerçəkləşəcəyini qəbul etmək lazımdır. F.S.) Fövqəluca həmçinin bildirir ki, müşriklərin qoşduğu şəriklərə, oğula və ya zövcəyə və Onu məxluqlarla bərabərləşdirməyə Onun heç bir aidiyyəti yoxdur. O, Onun əzəmətinə yaraşmayan və ya Onun kamilliyinə zidd olan hər şeydən sonsuzluğa qədər uzaqdır. Bunları xatırlatdıqdan sonra Fövqəluca Allah Özünün peyğəmbərlərinə nazil etdiyi vəhylərdən bəhs edir ki, onlar peyğəmbərlərinin ardıcıllarının məhəbbətini qazanmışdır. O, onların barəsində, Özünün həqiqətən malik olduğu qüsursuz sifətlərini yada salmaqla yanaşı xəbər verir. Fövqəluca buyurur:",{"from":13,"to":13,"text":1212},"Ruh — vəhydir ki, onun sayəsində məxluqların canı əsil mənada yaşamağa başlayır. Allah onu ancaq peyğəmbərlik yükünü ləyaqətlə apara biləcək və bu ağır vəzifənin öhdəsindən gələ biləcək qullarına nazil edir. Peyğəmbərlər onlara nazil edilmiş vəhyi təbliğ etməyə başlayırdılar ki, onun əsasını da bütün zamanlanlarda tövhidə çağırış təşkil edirdi. Peyğəmbərlər (onlara Allahın salamı olsun) insanları Fövqəluca Allahı dərk etməyə və təkcə Onu ilahiləşdirmənin zəruriyyətini təsdiq edən əzəmətli sifətlərinə iman gətirməyə dəvət edirdilər. Onlar Allaha şərik qoşmadan Ona ibadət etməyə çağırırdılar. Məhz buna görə O, Kitablar nazil edir və elçilər göndərirdi. Bütün səmavi şəriətlər bu təlimi bəyan edir və möminləri bunu qəbul etməyənlər və digər baxışlara etiqad edənlərlə mübarizə aparmağa çağırırdılar. Sonra Fövqəluca bu təlimin lehinə şəhadət verən dəlilləri sadalayır:",{"from":21,"to":21,"text":1214},"Bu surəni bəzən mərhəmət surəsi də adlandırırlar, çünki Quran surəsinin başlanğıcında Allahın məxluqlarına əta etdiyi əsas nemətlərdən, surənin sonunda isə ikinci dərəcəli nemətlərdən bəhs edilir. O bildirir ki, göyləri və yeri haqqa uyğun olaraq yaratmışdır ki, insanlar Onun böyüklüyünü və kamil sifətlərini dərk etsinlər. Bu həm də insanlara başa düşməyə imkan verir ki, O onları Özünə ibadət etmələri və Onun elçilərinin dili ilə bəyan edilmiş hökmləri yerinə yetirmələri üçün Kainatda məskunlaşdırmışdır. Daha sonra Allah bir daha bildirir ki, O, Ona şərik qoşan müşriklərdən sonsuzluğa qədər uzaqdır. O şanı uca Allahdır və şəriklərə ehtiyacı yoxdur, çünki ibadətə, məhəbbətə və itaət edilməsinə layiq olan Vahid Haqq Allahdır. Göyləri və yeri yaratmasını xatırladıqdan sonra Allah onların sakinlərini yaratması haqqında xəbər verərək belə buyurur:",{"from":28,"to":28,"text":1216},"Allah yer sakinlərini sadalayarkən insanı — yerin ən şərəfli məskununu xatırlatmaqla başlayır. O, dünyaya bir damla formasında gəlir və Allah onu qayğıkeşliklə inkişaf etdirir və boyunu artırır. Nəhayət ondan gözəl xarici görünüşə malik və kamil orqanizmli insan əmələ gəlir. Allah onu çoxsaylı nemətləri ilə əhatə edir ki, zaman keçdikcə bunlar insanı qürrələnməyə və öz uğurları ilə aldanmağa məcbur edir. Nəticədə insan açıq şəkildə mübahisəçiyə çevrilir. Bir şərhə görə, o, öz Rəbbi ilə mübahisəyə başlayır, Ona iman gətirməkdən boyun qaçırır, Onun elçilərinin haqq olduğunu inkar edir və dünyaya ilk dəfə necə gəldiyini unudaraq Onun ayələrini rədd edir. O, Allahın ona bəxş etdiyi və Ona itaətsizlik göstərmək üçün istifadə etdiyi lütflərini yaddan çıxarır. Digər bir şərhə görə isə, bu ayənin mənası ondan ibarətdir ki, insan dünyaya bir damla görkəmində gəlir və insan qiyafəsinə düşənədək ardıcıl olaraq bir haldan digərinə keçməklə ağıl sahibi olur, danışmaq və sərbəst təfəkkür yürütmək qabiliyyəti əldə edir. Sonra insan öz nəzər nöqtəsini müdafiə etmək və mübahisə aparmaq bacarığı mənimsəyir. Qoy o, Rəbbinə həmd etsin ki, O, onun özünün heç vaxt müstəqil əldə edə bilməyəcəyi qabiliyyət və bacarıqları ona vermişdir.",{"from":35,"to":35,"text":1218},"Allah ev heyvanlarını ona görə yaratmışdır ki, onlar sizə fayda versinlər və maraqlarınıza xidmət etsinlər. Siz heyvanların yunundan, zərif yunundan və dərisindən isti paltarlar və yorğan-döşək hazırlanması üçün və həmçinin evinizin istiləşdirilməsindən ötrü istifadə edirsiniz. Bununla yanaşı, bu heyvanların ətini də yeyirsiniz.",{"from":42,"to":42,"text":1220},"Heyvan sürüləri otlayarkən və ya hərəkət edərkən siz onlara baxıb sevinirsiniz. Bu onunla izah olunur ki, heyvanların gözəlliyi və cazibədarlığı onların özü üçün heç bir əhəmiyyətə malik olmasa da, sizə çoxlu fayda verir. Gözəl libaslar geyinib bəzənməyi, uşaqlarınız və var-dövlətinizlə fəxr etməyi sevənlər sizsiniz. Bunlar sizə böyük məmnunluq verir.",{"from":11,"to":11,"text":1222},"Yükdaşıyan heyvanlar yüklərinizi və sizin özünüzü uzaq diyarlara aparırlar, halbuki siz onlarsız buna ancaq böyük çətinliklərlə bağlı olan səyləriniz nəticəsində nail ola bilərdiniz. Lakin Allah sizə görə bunu asanlaşdırmış və heyvanları sizə ram etmişdir. Uzaq ölkələrə səfərə çıxanda onların bəzisindən minik kimi istifadə edir, bəzisi ilə ağır yüklər daşıyırsınız. Həqiqətən, Allah güclü ehtiyacınız olan məxluqları sizə ram edərkən sizə mərhəmət göstərmiş və rəhm etmişdir. Buna görə Ona, Onun hüdudsuz əzəmətinə, kamil hakimiyyətinə və hər şeyi əhatə edən xeyirxahlığına layiq olan həmdsənalar olsun!",{"from":55,"to":55,"text":1224},"Allah sizin bəzən minik heyvanları kimi, bəzən isə öz ətrafınızdakıların fəxri kimi ( Burada insanların sahib olduqları və onlarla fəxr etdikləri şəxsi əşyaları, zinəti, yaraşıqlı minik heyvanları, var-dövlət nişanəsi olan mal-qarası və s. nəzərdə tutulur. F.S.) istifadə etdiyiniz atları, qatırları və uzunqulaqları sizə tabe etdi. Fövqəluca bu heyvanların yeyilməsi barədə bir şey xatırlatmır, çünki qatır və uzunqulaq ətinin yeyilməsi qıti olaraq qadağan edilmişdir, at əti isə, bir qayda olaraq, yemək üçün istifadə olunmur. Bundan başqa, atların onların ətini yemək üçün kəsilməsi qadağandır, çünki bu, at ilxısı sayını kəskin surətdə azalda bilər. Lakin əl-Buxari və Muslim tərəfindən rəvayət edilən bir səhih hədisdə bildirilir ki, Peyğəmbər (s.ə.s.) at ətini yeməyə icazə vermişdir. Fövqəluca həmçinin xəbər verir ki, Quran nazil edildikdən sonra da insanları bilmədiyi çoxlu şeylər yaradılacaqdır. İnsanlar quruda, dənizdə və havada istifadə ediləcək müxtəlif əşyalar icad edəcəklər. Onlar bu ixtiraları öz maraqları üçün tətbiq edəcək və onlardan faydalanacaqlar. Allah bu ixtiraları adbaad sadalamır, çünki Müqəddəs Kitabda Allahın qullarına məlum olan əşyaların adları çəkilmişdir ki, onları mövcud olan digər oxşar əşyalarla müqayisə etmək mümkündür. Əgər Quranda bu Kitab nazil edilən zaman hələ mövcud olmayan şeylərin adı xatırlansaydı və insanlar o uzaq zamanlarda belə şeylərin bənzərini görməmiş olsaydılar, onda onlar o şeylərin heç mahiyyətini belə dərk edə bilməzdilər. Buna görə Allah ayəni geniş məna ilə nazil etmişdir ki, o, bütün məlum olan və ya naməlum məxluqları əhatə edə bilsin. Allah həmçinin Cənnət füsunkarlıqları haqqında xəbər verərkən eyni hərəkəti etmişdi. O, insanların yerdə gördüklərinə bənzəyən meyvə ağaclarını adbaad sadalamışdı. Bunlar xurma ağacları, üzümlüklər, nar ağacları və bir çox başqa ağaclardır. Amma yer üzündəki bitkilərə bənzəməyən Cənnət ağaclarını Allah aşağıdakı geniş mənalı ayədə xatırlamışdır: “İkisində də hər meyvədən qoşa-qoşa vardır” (Rahman, 55\u002F52). Şərh etdiyimiz surədə Allah əvvəlcə, Quranı nazil etdiyi zamanda, insanlara məlum olan nəqliyyat növünü xatırlatmışdır. Bunlar — atlar, qatırlar, uzunqulaqlar, dəvələr, gəmilərdir. Qalan digər nəqliyyat vasitələrini Allah insanlara qətiyyən məlum olmayan məxluqlar haqqında ümumi məna daşıyan ayədə bildirərkən xatırlamışdır. Allah insanların yer üzündə dəvələr və Allahın yaratdığı digər minik heyvanları ilə hərəkət etməyə nail olduqları yolları yada saldıqdan sonra, Fövqəluca Allah Ona doğru aparan ruhi yol haqqında xəbər verir. Fövqəluca buyurur:",{"from":62,"to":62,"text":1226},"Düz yol — Allaha doğru və ilahi mərhəməti məskəninə aparan ən qısa yoldur. Kənara sapdıran yollar isə – doğru yola zidd olan, insanı Allahdan uzaqlaşdıran və onu əbədi bədbəxtlik məskəninə aparan baxışlar və əməllərdir. Allahın iradəsinə uyğun olaraq möminlər düz yolla gedir, azğınlar isə bu yoldan sapır və kənara meyl edirlər. Əgər Allah istəsəydi bütün insanlar doğru yolla gedərdilər. Lakin Allah düz yola yönəltdiyi bəzi insanlara lütfkarlığını və alicənablığını təzahür etdirir, qalan insanları isə Öz müdrikliyi və ədalətinə uyğun olaraq haqq təlimdən məhrum edir.",{"from":69,"to":75,"text":1228},"Fövqəluca Allah bu ayədə insanın diqqətini Rəbbin hüdudsuz qüdrətinə yönəldərək insanları bunun üzərində düşünməyə dəvət edir. Allah Öz fövqəlqüdrəti sayəsində zərif buludlardan yerə su nazil edir. Həmin buludların bol suyu isə ancaq Onun mərhəməti ilə yaranmışdır. İnsanlar bu su ilə öz susuzluğunu söndürür, ev heyvanlarını sulayır və onlara bol məhsul və çoxsaylı nemətlər bəxş edən əkin sahələrini suvarırlar.",{"from":81,"to":81,"text":1230},"Allah istəmişdir ki, gecə və gündüz, günəş və ay və həmçinin ulduzlar sizə xeyir versin və sizin mənafelərinizə xidmət etsin. Bu isə o deməkdir ki, siz onlarsız keçinə bilməzsiniz. Siz gecə vaxtı istirahət edir, dincəlir və yatırsınız, gündüz isə öz işlərinizin dalısıyca gedərək, dünyəvi həyatınızı sahmana salmağa və dininizə fayda verməyə cəhd göstərirsiniz. Günəş və ay sizi işıq və şüaları ilə təmin edir və onların əsasında ağaclar gül açır, meyvələr yetişir, otlar və kollar boy atır, həm yerə və həm də məxluqlara ziyan vuran nəmişlik yox olur və soyuqlara son qoyulur. Yer üzündə həyatın onlarsız mümkün olmayacağı bu və çoxlu digər proseslər günəş və ayın varlığına möhtacdır. Bu iki səma cismi və habelə çoxsaylı ulduzlar göylərin yaraşığıdır və yerə qaranlıq çökəndə onlar insanlara quruda və dənizdə doğru yol göstərirlər. Onların sayəsində insanlar vaxtı dəqiq təyin edir və tarixi bilirlər. Bu məxluqlarda böyük sayda əlamətlər tapmaq olar ki, Allah onları anlayan insanlar üçün dəlillər adlandırmışdır. Belə insanlar, ağıllarını öz varlığının mənası üzərində və ətraflarında gördüklərinin, eşitdiklərinin üzərində düşünmək üçün istifadə edirlər. Onlar ətraf aləmə ağıldan məhrum olan heyvanların gözü ilə baxan laqeyd cahillərə bənzəmirlər.",{"from":87,"to":87,"text":1232},"Allah Öz qulları üçün müxtəlif heyvanlar, hər cür ağaclar və bitkilər və habelə çeşidli rənglərə malik olan və insanlara cürbəcür fayda verən çoxlu digər məxluqlar yaradaraq bütün yer üzünə yaydı. Bütün bunlar Allahın kamil qüdrətinə, hər şeyi əhatə edən xeyirxahlığına və hüdudsuz mərhəmətinə dəlalət edən əlamətlərdir. Bu həmçinin ona dəlalət edir ki, ibadətə və ilahlaşdırılmağa layiq olan təkcə Allahdır ki, Onun şəriki yoxdur. Lakin bunu başa düşənlər ancaq əldə etdikləri faydalı bilikləri xatırlayanlar və Allahın üzərində düşünməyi əmr etdiyi ayələr barədə fikirləşənlərdir. Bununla yanaşı onlar bu ayələrin nəyə dəlalət etməsi haqqında da düşünürlər.",{"from":94,"to":94,"text":1234},"Allah təkbaşına, hər hansı bir şəriki olmadan dənizləri və okeanları insanların mənafeyinə xidmət göstərməyə və onlara hər növ fayda verməyə sövq etdi. Bunun sayəsində insanlar dənizdə balıq tutur və onlardan qiymətli əşyalar əldə edirlər. Bu əşyalar insanlar üçün bəzək şeyləridir və onların simasını daha gözəl göstərir. Gəmilər isə hayqıran və qorxunc dənizlərin səthini yararaq ötüb gedir, səyyahları, onların ərzağını, yüklərini və ticarət yüklərini bir ölkədən başqasına daşıyırlar. İnsanlar bu vasitə ilə dolanacaqları üçün qazanc əldə etməyə və Allahın mərhəmətinə nail olmağa cəhd göstərirlər. Allah onlara bunu etməyə icazə vermiş və onların qarşılarına qoyduqları məqsədə çatmağı asanlaşdırmışdır ki, insanlar göstərdiyi mərhəmətinə görə Ona şükür və həmd etsinlər. Fövqəluca Allah həqiqətən minnətdarlığa, həmdə və tərifə layiqdir, çünki O, Öz qullarına onların istədiyindən və ya arzu edə biləcəklərindən daha çox nemətlər nazil etmişdir. O, onları arzu etdiklərindən daha çox şeylə təmin etmişdir. Biz Ona həmd edirik, lakin bunu layiqincə edə bilmirik, çünki təkcə Allah Özü Özünü Onun layiq olduğu kimi tərifləyə bilər.",{"from":101,"to":108,"text":1236},"Qullarının əmin-amanlığı üçün Fövqəluca Allah yer üzərində əzəmətli dağlar yerləşdirdi. Onlar yeri silkələnməkdən qoruyur və ona məxluqları narahat etməyə imkan vermir. Bunun sayəsində insanlar əkinçiliklə, inşaatla məşğul ola bilir və yer üstündə hərəkət edirlər. Allah Özünün mərhəməti sayəsində yer üzündə başlanğıcı uzaq ölkələrdə yerləşən və insanların içməli suya ehtiyacı olduğu yerlərə axan çaylar yaratmışdır. Onlar onunla yanğılarını söndürür, ev heyvanlarını sulayır və əkinlərini suvarırlar. Allah içməli suyu nəinki yerin üstündə, həm də altında yaratmışdır ki, insanlar içməli suyu quyular qazmaqla əldə edirlər. Onlar suya qədər gedib çatır və onu yerin altından Allahın öyrətdiyi müxtəlif əmək alətləri sayəsində çıxarırlar. Allah Öz mərhəməti yerdə həmçinin yollar salmışdır. Onlar uzaq ölkələri bir-biri ilə birləşdirir ki, insanlar doğru yol tapa bilsinlər. Vadilər görmək olar ki, onlar hər tərəfdən dağ silsilələri ilə əhatə olunmuşdur və Allah onların arasında insanların keçə biləcəyi cığırlar yaratmışdır.",{"from":115,"to":115,"text":1238},"Fövqəluca Allah özünün nəhəng məxluqları və çoxsaylə səxavətləri barədə xatırlatdıqdan sonra bəyan edir ki, Ona bərabər və oxşar olan yoxdur. Məgər bütün varlığı xəlq edən və istədiyini həyata keçirən Allah, nə böyük, nə də kiçik varlıqları yaratmağa qabil olmayanlara bənzədilə biərmi? Doğrudanmı insanlar ağıllanmayacaq və başa düşməyəcəklər ki, Vahid Xaliq olan Allah, həm də ibadətə layiq olan Vahiddir? O, təkbaşına yaradır və idarə edir və təkcə O, ibadətə və təqdis olunmağa (Müəllifin “təqdisə layiq” ifadəsindən də məlum olur ki, müqəddəs olan təkcə Allahdır və buradan çıxarıla bilən nəticəyə görə Fövqəluca Allahdan (və Onun adlandırdıqlarından) başqa heç kim və heç nə müqəddəs adlandırılmağa layiq deyil. F.S.) layiqdir.",{"from":121,"to":121,"text":1240},"Ey insanlar! Allahın şəriki yoxdur! O sizi və qalan məxluqları yaratmışdır və siz Ona ibadətdə şərik qoşmamalısınız. Əksinə, siz təkcə Ona səmimi xidmət etməlisiniz. Öz Rəbbinizin nemətlərini sadəcə saymağa cəhd göstərin və buna görə Ona minnətdarlığınızı bildirmək haqqında düşünməyin. Siz bunu heç vaxt edə bilməzsiniz! Həm də siz heç vaxt Allaha bu nemətlərinə görə təşəkkür edə bilməzsiniz, çünki O, qullarını görünən və görünməyən səxavəti ilə hər anda, onlar hər dəfə nəfəs alıb-verdikdə, təmin edir. İnsanlar tərəfindən Onun lütfkarlıqlarının bəziləri başa düşülür, bəziləri isə dərkedilməz qalır. Bununla yanaşı Allah qullarını hər cür təhlükələrdən qoruyur ki, onları da saymaq mümkün deyildir. Onun gözəl adları arasında — Bağışlayan və Rəhmli adları. O, insanları olduqca böyük nemətlərlə mükafatlandırır, amma Özü kiçik bir şükürdən razı qalır.",{"from":128,"to":135,"text":1242},"Allahın mərhəməti çox böyükdür, Onun alicənablığı hüdudsuzdur, Onun bağışlaması bütün qullarına aiddir, Onun elmi isə bütün varlıqları qapsayır. O, sizin gizlətdiklərinizdən və ya aşkarda etdiklərinizdən xəbərdardır. O, Onunla yanaşı ibadət edilən uydurulmuş ilahlara qətiyyən oxşamır, çünki onlar nə böyük, nə də kiçik məxluqu yaratmağa qadir deyillər, halbuki onlar özləri xəlq edilmişlər. Axı onlar özləri Fövqəluca Xaliqə möhtac olduqları halda necə yaradıcı ola bilərlər?!!\n\n—————– Əbdürrəhman bin Nasir əs-Səədi\n\nMÜQƏDDƏS QURANIN TƏFSİRİ\n\nTərcüməçi Fərahim Süleyman oğlu Qurbanov",{"from":141,"to":141,"text":1244},"Bütlər heç bir kamil keyfiyyətə malik deyillər. Onlar bilikdən və digər yaxşı məziyyətlərdən məhrumdurlar. Onlar hətta həyatdan da məhrumdurlar və buna görə eşitmək, görmək və düşünmək qabiliyyətinə malik deyillər. Məgər aləmlərin Rəbbi ilə yanaşı belə “ilahlara” ibadət etmək olar? Müşriklər necə də axmaqdırlar! Onların ağlı nə dərəcədə təhrif olmuş və korlanmışdır! Onlar ən sadə məsələlərdə dolaşıqlığa düşmüş və heç bir keyfiyyətində kamilliyə malik olmayan, qüsursuz məziyyətlərdən məhrum olan və hərəkət etməyə qabiliyyəti olmayan məxluqları Allaha bərabər tuturlar, halbuki O, bütün sifətlərində kamildir və ən gözəl keyfiyyətlər Sahibidir. Bu sifətlərdən hər biri ən əzəmətli və nöqsansız təzahüründə Ona məxsusdur. O, hər şeyi qaplayan elmə, hüdudsuz qüdrətə və dünyaları əhatə edən hədsiz rəhmə malikdir. Şöhrət, əzəmət, kübarlıq Ona məxsusdur və heç bir məxluq Onun ilahi məziyyətlərinə tam nail olmaq qabiliyyətinə malik deyildir. (“tam nail olmaq qabiliyyətinə malik deyildir” ifadəsi bu əsəri ərəb dilindən rus dilinə tərcümə edənin konstruksiyasıdır (“?? ???? ???????? ?? ???????? ? ?????? ???? ??????? ??? ???????????? ????????”), lakin mən deyərdim ki, heç bir məxluq Onun ilahi məziyyətlərinə nəinki tam, hətta qismən belə nail olmaq qabiliyyətinə malik deyil. F.S.)",{"from":148,"to":148,"text":1246},"Allah — Vahid Rəbdir və O, heç nəyə və heç kimə möhtac deyil. O doğulmamış və Ondan da kimsə doğulmamışdır! Onə nə tay, nə də bərabər olan yoxdur! Sağlam təfəkkürə malik olan insanların ürəyi Onu ucaldır və Ona hüdudsuz məhəbbətlə dolu olur. Onlar öz əməllərini və qurbanlarını Ona həsr edir, Ona qəlbən və cismən xidmət edir, Onun gözəl adlarını, ali keyfiyyətlərini və kamil əməllərini tərifləyirlər. Axirət həyatına iman gətirməkdən boyun qaçıranların ürəyi tək Allaha ibadəti qəbul etmir və Ona xidmət etməkdən təkəbbürlə imtina edirlər. Həqiqətən, ancaq ən cahil və inadkar məxluqlar belə rəftar edirlər.",{"from":155,"to":155,"text":1248},"Allah günahkarların törətdiyi bütün mənfur hərəkətlərdən xəbərdardır. O, təkəbürlülük edənləri sevmir. Bundan başqa təkəbbürlü və lovğa qullar Onda nifrət doğurur və buna görə onlar cinayətlərinin səciyyəsinə müvafiq olan cəzalar alacaqlar. Fövqəluca buyurur: “Rəbbiniz buyurdu: “Mənə dua edin, Mən də sizin dualarınızı qəbul edim! Mənə ibadət etməyi təkəbbürlərinə sığışdırmayanlar Cəhənnəmə zəlil olaraq girəcəklər!” (Mumin, 40\u002F60).",{"from":162,"to":169,"text":1250},"Fövqəluca müşriklərin Onun ayələrini necə canfəşanlıqla rədd etdiklərini xəbər verir. Onlardan Quran — Onun qullarına göstərdiyi ən böyük lütfkarlığı olan Vəhy haqqında soruşurlar. Bəs onlar nə cavab verirlər? Onlar bu lütfkarlığı, Allaha şükür edərək, qəbul edirlərmi və ya küfrə üstünlük verərək indkarlıq göstərirlər? Doğrudan da onların cavabı kobud və yaramazdır. Onlar deyirlər: “Muhəmməd Quranı özü yazmış və onu Allaha aid etmişdir. Onun kitanında qədim xalqlar haqqında insanların nəsildən nəsilə ötürdükləri əfsanələr toplanmışdır. Bu əfsanələrdən bəziləri doğru, bəziləri isə yalandır”. Müşriklər belə bəyanatlar verir və öz ardıcıllarını onların dedikləri ilə razılaşmağa çağırırlar. Nəticədə onlar təkcə öz günahlarının yükünü deyil, həm də Qiyamət günü başlayana qədər onların yolu ilə gedəcək nadanların günahlarının yükünü də öz çiyinlərinə götürürlər. Söhbət doğru bilikləri olmayan və ancaq mürtədlərin dəvət etdikləri şeyləri bilən cahillərdən gedir. Bu cahillərin günahları da ağır yük kimi yalan təbliğatçılarının çiyninə yüklənəcəkdir. Küfrə şüurlu surətdə etiqad edənlərə gəldikdə isə, onlar öz cinayətlərinə görə müstəqil surətdə cavab verəcəklər, çünki onlar yalan təbliğatçılarının bildiklərini bilirdilər. Öz günahlarının və aldatdığı insanların günahlarının ağırlığını daşıyanların yükü necə də mənfurdur!",{"from":176,"to":176,"text":1252},"Əvvəlki zamanlarda da kafirlər Allahın elçilərinə qarşı fitnəkarlıqlar qururdular, onları aldatmağa cəhd göstərərək, gətirdikləri təlimi inkar etməyə çalışırdılar. Onlar öz hiylələri üzərində nəhəng qəsrlər qururdular. Lakin Allah onların qurduqlarını özülünə qədər dağıdırdı. Haqq küfrün ən əsasını dağıdır, onun damı isə uçub kafirlərin başına tökülürdü, onların fitnəsi isə onlar üçün cəzaya çevrilirdi. Bu cəza kafirləri gözləmədikləri yerdən yaxalayırdı. Onlar ümid edirdilər ki, fitnələri onlara fayda verəcək və onları qisas alınacağından müdafiə edəcək. Lakin bu qisas onları ondan sığınmağa cəhd göstərdikləri yerdə yaxalayırdı. Bu — Allahın Öz düşmənlərinin fitnəsini darmadağın etməsi haqqında ən gözəl ibrətamiz hekayətlərindəndir. Kafirlər Allahın elçilərinin təbliğ etdikləri üzərində fikirləşərək onları öz istədikləri kimi dəyərləndirməyə cəhd göstərirdilər. Lakin onlar elçilərə iman gətirməkdən boyun qaçırırdılar və öz baxışlarını yalan üzərində qururdular. Onlar öz yalanlarına istinad edir və onunla peyğəmbər təlimlərini inkar etməyə can atırdılar. Onlar hiylə işlədərək elçiyə və onun ardıcıllarına zərər vurmağa cəhd göstərirdilər. Lakin hər dəfə onların fitnəsi onların özü üçün cəzaya çevrilirdi. Onların hazırladığı fitnə-fəsadlar əslində özləri üçün fəlakətli idi, çünki onların niyyəti mərdimazarlıqdan ibarətdi. Bununla əlaqədar Fövqəluca Allah belə buyurur: “…Pis hiylə isə ancaq onun öz sahibini qaplayar…” (Fatir, 35\u002F43). Dünya həyatında cəza belə olur, lakin ölümdən sonrakı cəza daha da rüsvayedici olacaqdır. Bax elə buna görə, sonra Fövqəluca Allah buyurur.",{"from":183,"to":183,"text":1254},"Allah Onun əleyhinə yalan danışdıqlarına və Ona böhtan atdıqlarına görə müşrikləri bütün məxluqların gözü qarşısında ifşa və rüsvay edəcəkdir. O, buyuracaq: “Hanı o “ilahlar” ki, onları Mənə şərik qoşur və onların xatirinə Allahla və Onun tərəfdarları ilə düşmənçilik edirdiniz?” Müşriklər bu suala cavab verə bilməyəcəklər və belə olduqda onlar öz azğınlıqlarını və inadkarlıqlarını etiraf etməli olacaqlar. Fövqəluca buyurur: “Allaha iftira yaxan, Onun ayələrini yalan hesab edən kimsədən daha zalım kim ola bilər? Kitabda (lövhi-məhfuzda) yazılmış qismətləri onlara çatacaqdır. Nəhayət, elçilərimiz (göndərdiyimiz mələklər) canlarını almaq üçün yanlarına gəldikdə: “Allahdan başqa ibadət etdiyiniz bütləriniz haradadır?” — deyincə: “Onlar bizi qoyub qaçdılar!” — deyə cavab verəcək və öz əleyhlərinə, kafir olduqlarına şahidlik edəcəklər” (Əraf, 7\u002F37). Mömin ilahiyyatçılar təsdiq edirlər ki, doğrudan da Qiyamət günü kafirlərin nəsibi rüsvayçılıq və bədbəxtlik olacaqdır. Bu ayə ona dəlalət edir ki, bu dünyada həqiqəti deyən ilahiyyatçıların üstünlüyü ondadır ki, onlar Qiyamət günü də bütün məxluqların gözü qarşısında eyni həqiqəti deyəcəklər. Bu ayədən həm də aydın olur ki, onların sözünə təkcə məxluqlar deyil, Allah Özü də qulaq asır. Sonra Fövqəluca, kafirlər bu dünyanı tərk edərkən onlarla baş verənlər və Qiyamət günü onların başına nə gələcəyi haqqında xəbər verir. Fövqəluca buyurur:",{"from":190,"to":197,"text":1256},"Mələklər günahkarların canını onlar zalımlığın və azğınlığın girdabında batdıqları anda alırlar. Tamamilə aydındır ki, həmin anda onları cəza, biabırçılıq və alçaldılma öz ağuşuna alır. Qiyamət günü başladıqda isə, onlar Allaha müti olacaq və əvvəllər Onun əvəzinə başqa “ilahlara” ibadət etdiklərini inkar edəcəklər. Lakin onlara deyiləcək: “Axı, deyəsən, bu belə deyildi! Siz çoxlu cinayətlər işlətmisiniz və bu gün günahınızı danmanız faydasızdır, çünki Allah törətdiyiniz hər şeyi bilir”. Müşriklər bu dünyada olduqları zaman etdikləri günahlardan boyun qaçırmağın onlara fayda verə biləcəyini günan etdikdə, onlardan boyun qaçırmağa cəhd edəcəklər. Lakin onların öz bədən üzvləri öz əleyhlərinə şəhadət verməyə başladıqda, onlar törətdikləri cinayətlərini etiraf etmək məcburiyyətində qalacaqlar. Buradan aydın olur ki, kafirlər törətdikləri cinayətləri etiraf etməyənə qədər Cəhənnəmə daxil edilməyəcəklər. Bu baş verdikdə isə, onlar artıq Cəhənnəmin qapıları qarşısında dayanmış olacaqlar və onların hər biri Cəhənnəmə törətdiyi cinayətin növünə müvafiq gələn qapılardan daxil ediləcəklər. Təkəbbürlü fasiqlərin daldalanacağı yer necə də dəhşətlidir! Bu daldalanacaq yer Cəhənnəm olacaqdır — niskin və tövbə, bədbəxtlik və əzab-əziyyət, qayğı və qəm-qüssə məskəni. Oraya təkcə Həqiqi Mütləq Hakimin qəzəbləndiyi kəslər düşəcəklər. Onlar orada rahatlanmayacaqlar, çünki onların əzabın bir gün belə fasilə verilməyəcəkdir. Rəhmli Rəbb onlardan üz çevirəcək və onları böyük cəzanı dadmağa məcbur edəcəkdir.",{"from":204,"to":204,"text":1258},"Kafirlərin nazil edilmiş Vəhy haqqında nə danışdıqlarını xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah bu barədə təqvalı qulların dediklərindən xəbər verir. Onlar Səmavi Vəhyi Allahın Öz qullarına əta etdiyi böyük lütfkarlıq və nəhəng nemət hesab edirlər. Onlar bu Kitaba sözdə və əməldə tabe olur, Allaha həmd edir, nazil edilmiş ehkamları öyrənir və tərcrübədə onları əsas tuturlar. Onlar Ona qüsursuz ibadət edir və Onun qullarına xeyirxahlıq göstərir və buna görə həm bu dünyada, həm də öldükdən sonra mükafat alırlar. Onlar dünya həyatında var-dövlət əldə edir, qayğısız həyat tərzindən zövq alır, ruhi rahatlığa nail olur, özlərini əmin-amanlıq və sevinc içində hiss edirlər. Dünyəvi həyatdan dəfələrlə yaxşı olan Axirətdə isə onlar hər cür məmnunluqdan və səadətdən zövq alacaqlar. Maddi həyatın gözəllikləri çox deyil, onlar keçicidir və nöqsanlarla doludur, halbuki bu keyfiyyətlər Axirət həyatının zövq və səfasına qətiyyən xas deyildir. Buna görə də, ayənin sonunda Allah təqvalıların məkanından heyranlıqla bəhs edir.",{"from":211,"to":218,"text":1260},"Cənnət sakinlərinin meylindən bir şey keçən kimi, arzuladıqlarını o saat ən kamil surətdə alırlar. Onlar ruha və qəlbə sevinc bəxş edən istənilən neməti ləngidilmədən alırlar. Buna görə Allah Cənnət məskunlarına onların istədiyi hər şeyi əta edəcək və həm də O, hətta əvvəllər ağıllarına belə gəlməyən şeyləri Ondan xahiş etmələrini onlara xatırladacaqdır. Allah xeyirxahdır, səxavətinin həddi-hüdudu yoxdur, Alicənablığı sonsuzdur! İlahi mahiyyəti, kamil əməlləri və məhdudiyyətsiz hakimiyyətinin bərabəri və oxşarı Olmayandır! O, Onun qəzəbindən və cəzalandıracağından qorxan, Onun dininin vacib ehkamlarını qəlbən, cismən və dillə yerinə yetirən, Onun qarşısında və Onun qulları qarşısında vəzifələrini icra edən və Onun qadağan etdiyi hər şeydən çəkinən təqvalı qullarını layiqincə mükafatlandırır. Onlar daima təkcə saleh əməllər işləyərdilər və bunun sayəsində mələklər onların canını möminlər kimi aldılar. Dünya həyatı ilə ayrılıq anında onlar qəlblərinə girə biləcək və imanlarını çirkləndirə biləcək natəmizlikdən və nöqsanlardan arınmışdılar. Onların ürəyi Allah haqqında bilik və Ona məhəbbətlə dolu idi. Dilləri Onu zikr edir və Ona həmd olsun deyir, bədənləri Ona itaət edir və Ona yaxınlaşmağa can atırdı. Buna görə mələklər onları, heç kimin layiq görülmədiyi ən gözəl salamla qarşılayır və onlara həmişəlik hər cür pislikdən qorunmağı arzulayırlar. Onlar deyirlər: “Sizə salam olsun! Siz xoşunuza gəlməyəcək hər şeydən çəkinməyə nail oldunuz. Buna görə Allaha iman gətirməklə və Onun hökmlərini yerinə yetirməklə layiq olduğunuz Cənnət bağlarına daxil olun”. Həqiqətən də, saleh əməllər — insana Cənnətə düşməyə və Cəhənnəmdən xilas olmağa imkan verən ən mühüm şərtdir. Təqvalı qullar bu xeyirxahlıqları öz səyləri və bacarıqları sayəsində deyil, ancaq Allahın göstərdiyi mərhəməti üzrə həyata keçirirlər.",{"from":224,"to":224,"text":1262},"Allahın ayələrini görüb, onlara iman gətirməyən, öyüd-nəsihətləri eşidib, onları rəhbər tutmayan günahkarlar nə gözləyirlər? Ya mələklər onların yanına gəlib canlarını almalıdırlar, ya da Allahın müdhiş hökmünü gözləməlidirlər ki, o da onlar üçün öz törətdikləri cinayətləri sayəsində layiq olduqları cəzaya çevriləcəkdir. Doğrudan da onlar özlərindən əvvəlkilərin izi ilə gedirdilər. Sonuncular da haqqı rədd edir və cəza onları haqlayana qədər iman gətirməkdən boyun qaçırmışdılar. Allah onlardan intiqam alanda onlara zülm etmirdi. Onlar özləri özlərinə zalımlıq etmişdilər, çünki onlar ona görə dünyaya Allaha ibadət etmək və Onun lütfünə layiq olmaq üçün gəlmişdilər. Lakin onlar zalım idilər və xəlq edildikləri məqsədi yerinə yetirməkdən boyun qaçırmışdılar. Nəticə olaraq, özlərini əbədi alçaldılmaya və sonsuz bədbəxtliyə məhkum etmişdilər.",{"from":216,"to":216,"text":1264},"Törətdikləri günahların yaramaz nəticələri öz üzərlərinə düşdü. Əvvəllər, elçilər onları cəzadan çəkindirəndə, onları ələ salar və lağa qoyardılar, lakin onların istehza etdikləri indiki cəza onların özünü haqladı.",{"from":237,"to":237,"text":1266},"Müşriklər öz davranışlarını Allahın istəyi ilə doğrultmağa çalışırlar. Onlar deyirlər ki, Allah Özü istəmişdir ki, onlar Ona şərik qoşsunlar. Doğrudan da, əgər Allah istəsəydi, onlar bütlərə ibadət etməz və Allahın iradəsinin ziddinə olaraq bəzi heyvanları öldürməyi və istifadə etməyi qadağan etməzdilər. Burada baxirə, vəsilə, hami və bunlara bənzər digər heyvanlardan bəhs edilir. Lakin müşriklərin gətirdikləri sübutlar inandırıcı deyil, çünki əks halda Allah əvvəlki zamanlarda yaşamış Allaha şərik qoşan və sərt cəzaya layiq olan kafirləri cəzalandırmazdı. Əgər Allah onların küfrə etiqad etmələrini istəsəydi, onda O, onları cəzalandırmazdı. Amma müşriklər heç nəyə baxmadan bu faydasız dəlilə istinad edirlər, çünki onlar hər vasitə ilə çalışırlar ki, elçilərin gətirdiyi haqqı inkar etsinlər. Eyni zamanda onlar çox yaxşı başa düşürlər ki, Allah qarşısında öz cinayətlərinə heç bir bəraət əldə edə bilməyəcəklər. Əgər Allah onlara hökmlər və haramlar nazil etmişdirsə, vəzifələrini yerinə yetirmək üçün şərait yaratmışdırsa, onlara müstəqil qərar qəbul etmək üçün güc və bacarıq vermişdirsə, onda başqa cür necə ola bilərdi? Onların özlərini Allahın qədəri ilə təmizə çıxartmaq istəmələri ən böyük yalandır, çünki hər bir adam hiss edir ki, o istədiyi şeyi edə bilər və özü də bu zaman kimsə ona müqavimət göstərmir. Buradan aydın olur ki, müşriklər eyni zamanda həm Allahı və Onun elçilərini və həm də sağlam düşüncəni və maddi geçəkliyi inkar edirlər. Elçilər buna görə məsuliyyət daşımayacaqlar, çünki onların vəzifəsi təkcə açıq-aşkar ayələri onlara çatdırmaq idi. Onlar haqqı elə izah etməliydilər ki, o, insanların qəlbinə nüfuz etməliydi və sonra heç kim məlumatsızlığı ilə özünə bəraət qazandıra bilməməliydi. Əgər elçilər Allahın hökm və qadağalarını öz xalqlarına çatdırmışdılarsa, bundan sonra günahkarlar öz cinayətlərinə Allahın qədəri ilə haqq qazandırmaq istədikdə, elçilər daha heç nə edə bilməzdilər, çünki qullar artıq təkcə Əzəmətli və Qüdrətli Allahın qarşısında cavab verməli olacaqdılar.",{"from":243,"to":243,"text":1268},"Fövqəluca xəbər verir ki, səmavi həqiqət yerin bütün xalqlarına çatdırılmışdır. Keçmişdə yer üzündə yaşayan və ya bu günədək yaşamaqda olan bütün cəmiyyətlərə yeganə bir dini təbliğ edən və insanları bir olan Allaha şərik qoşmadan Ona ibadət etməyə çağıran elçilər göndərilmişdi. Lakin xalqlar onların çağırışına müxtəlif cavablar vermiş və iki qrupa bölünmüşdülər. Onların birini Allah doğru yola yönəltmiş və bunun sayəsində onlar Onun ehkamlarını öyrənərək və onlara riayət edərək elçilərin yolu ilə getmişdilər. Digəri isə azğınlığa üstünlük vermiş və həlak yolunu tutmuşdular. Qoy insanlar yer üzündə qəlbən və cismən səyahət edərək, görüb əmin olsunlar ki, haqqı dananların aqibəti necə olmuşdur; onlar çoxsaylı qəribə şeylər görəcəklər və hər bir kafiri mütləq məhv olma gözlədiyinə inanacaqlar.",{"from":249,"to":249,"text":1270},"Ey Muhəmməd! Sən insanların doğru yola gəlməsi üçün mümkün olan hər şeyi edirsən. Lakin sən nə qədər səy göstərsən də, insanları doğru yola təkcə Allah yönəldə bilər. Əgər Allah günahkarı azğınlığa salırsa, onu heç kim Allahın cəzasından və böyük fəlakətdən müdafiə edə bilməz.",{"from":256,"to":256,"text":1272},"Fövqəluca, Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) iman gətirməkdən boyun qaçıran müşriklərin necə dəhşətli and içərək Allahın ölüləri diriltməyəcəyini və çürüyüb torpağa qarışmış insanı dirildə bilməyəcəyini xəbər verir. Allah onların sözlərini rədd edərək buyurur: “Xeyr! Rəbb ölüləri dirildəcək və onların hamısını, qopacağına şübhə edilməsi mümkün olmayan Qiyamət günü bir yerə toplayacaqdır. Məhz belə vəd edilmişdir və Allah Öz vədini dəyişməz”. Lakin insanların əksəriyyəti ən böyük cahillərdir və buna görə onlar Allahın hikmətini növbəti ayədə yazdığı dirilməni və əvəz veriləcəyini inkar edirlər. Fövqəluca buyurur:",{"from":261,"to":267,"text":1274},"Allah insanlara barəsində müxtəlif rəylər söylədikləri bütün mürəkkəb və sadə məsələləri açıqlayar, haqqa işıq saçar və onu ən inandırıcı tərzdə izah edər. Belə olduqda kafirlərə aydın olar ki, onlar yalançıymışlar. Onların törətdikləri cinayətlər özlərini bərk kədərləndirər, Allahın əvəzinə dua etdikləri bütlər isə onlara heç bir fayda verməzlər. Allahın əmri gələndə onlar görərlər ki, uydurduqları “ilahları” Cəhənnəmin yanacağı olacaqlar. Günəş və ay büküləcək, ulduzlar səpələnəcək və bu məxluqlara ibadət edən müşriklərə aydın olacaq ki, onların ibadət etdikləri də Allahın hökmranlığı altındaymışlar və daima Ona möhtacmışlar. Bütün bunlar Allah üçün heç bir çətinlik yaratmır, çünki əgər O, bir şeyi istəyirsə, onda Onun bir sözü bəs edir ki, arzuladığı gerçəkləşsin. Bu zaman heç kim Ona mane olmur və Ona müqavimət göstərmir. Əksinə, hər şey məhz Onun istədiyi kimi baş verir.",{"from":274,"to":274,"text":1276},"Fövqəluca, Allah xatirinə öz doğma yurdlarından hicrət edərək Onun mərhəmətini qazanmaq ümidi ilə sınaqlara məruz qalan möminlərin üstünlüyü haqqında xəbər verir. Onların qohum və yaxınları onları təhqir edir, onlara əziyyət verir və onların küfrə və müşrikliyə qayıtması üçün düz onları azmağa məruz qoyurlar. Lakin onlar bunu etmir, doğma yerlərini tərk edir və öz sevdiklərindən ayrılırlar. Onlar hicrət edirlər ki, onları iki dəfə mükafatlandıracaq Rahmana tabe olsunlar. Onlara yer üzündə yaşadıqları zaman mükafat vəd edilmiş və onları bol maddi qismət və bəxtəvər həyat gözləyir. Bu vədin həqiqiliyini onlar hicrət edəndən az sonra öz gözləri ilə görüb əmin olurlar. Onlar düşmənləri üzərində qələbə çalır, ölkələri fəth edir və bollu qənimət və saysız-hesabsız var-dövlət əldə edirlər. Allahın bu dünyada səxavətlə verdiyi mükafat belədir. Lakin Allah Öz elçisinin (s.ə.s.) dili ilə onlara ölümdən sonra vəd etdiyi mükafat daha yaxşı olacaqdır. O mükafat bu dünyada alınacaq nemətlərlə müqayisəyə gəlməyəcək. Fövqəluca buyurur: ““İman gətirib hicrət edənləri, Allah yolunda malları və canları ilə vuruşanları Allah yanında ən yüksək dərəcələr gözləyir. Onlar nicat tapanlardır (xeyrə qovuşanlardır). Rəbbi onları Özündən bir mərhəmət (bağışlanma), razılıq və içərisində onlar üçün tükənməz nemətlər olan cənnətlərlə müjdələr. Onlar orada əbədi qalacaqlar. Böyük mükafat, həqiqətən, Allah yanındadır!” (Tövbə, 9\u002F20-22). Əgər insanlar Allah xatirinə hicrət etmiş möminlər üçün hazırlanmış mükafat haqqında möhkəm biliyə malik olsaydılar, onda heç kim bu sınaqdan boyun qaçırmazdı. Lakin belə addımı təkcə əməlisaleh möminlər atırlar ki, onların sifətini Fövqəluca növbəti ayədə təsvir edir. Fövqəluca buyurur:",{"from":280,"to":280,"text":1278},"Onlar Allahın hökmlərini səbirlə yerinə yetirər, dini qadağaları pozmaz və taleyin çətinliklərinə və onlar üçün hazırladığı əzablara və sınaqlara səbatla dözərdilər. Bununla yanaşı isə Allahın xoşuna gələn bütün təşəbbüslərində öz Rəbbinə təvəkkül edərdilər. Onlar özlərinə ümid bəsləməz, ümidlərini Allaha bağlayardılar və buna görə də onların əməlləri doğru çıxdı və onlara fayda verdi. Buradan aydın olur ki, səbirli olma və Allaha təvəkkül etmə bütün işlərin əsasıdır. İnsanın ondan tələb olunan işi qüsursuz yerinə yetirməsinə səbri çatmadığı halda və ya Allaha və Onun yardımına təvəkkül etmədikdə o, uğur əldə edə bilmir.",{"from":92,"to":293,"text":1280},"Ey Muhəmməd! Sən — insanlar arasından Allahın elçilərinin birincisi deyilsən. Sənə qədər insanlar arasında təbliğat aparanlar nə mələklər, nə də qadınlar idi. Onlar kamilliyə çatmış mömin kişilərdilər. Onlar dini hökm və qanunlardan ibarət vəhylər alırdılar. Onlar özlərindən heç nə demirdilər və bu Allahın Öz qullarına bəslədiyi lütfkarlığının əlaməti idi. Əgər siz Allahın elçilərinin əvvəllər də təkcə kişilərdən olduğuna şübhə edirsinizsə, onda əvvəlki Kitablar haqqında biliyə malik olanlardan soruşun. Öz Rəbbinin möcüzələri və Kitabları haqqında məlumatı olan, həmin vəhyləri öyrənib mahiyyətinə nüfuz edən alimlərdən soruşun. Onların hamısı qəti bilirlər ki, Allah müxtəlif şəhərlərə və kəndlərə təkcə kişiləri göndərmiş və onlara vəhy nazil etmişdir. Bu ayə alimlərin ünvanına deyilmiş gözəl tərifdir və göstərir ki, ən layiqli bilik Allahın Kitabında olan bilikdir. O, bilikdən məhrum insanlara bütün məsələlər üzrə alimlərə müraciət etməyi əmr etmişdir. Bu isə o deməkdir ki, Allah alimləri ədalətli və ləyaqətli insanlar adlandırmışdır. Bu həm də onu bildirir ki, nadan insanların ardıyca getmək olmaz. Allah öz vəhyini alimlərə etibar etmişdir və onlara öz üstünlükləri və kamil keyfiyyətləri haqqında danışmağa icazə vermişdir. Nəzərə alsaq ki, ən yaxşı bilik Müqəddəs Qurandır, onda həqiqi alimlər də müsəlman ilahiyyatçladıdır. Onlar hamıdan çox biliyə malik olanlar adlandırılmağa layiqdirlər. Buna görə sonra Fövqəluca buyurur ki, Öz peyğəmbərinə Zikr — Müqəddəs Quran nazil etmişdir və onda insanların bilməyə ehtiyac duyduqları bütün dünyəvi və dini, aydın və qeybə dair məsələlər qeyd olunmuşdur. Allah onu nazil etmişdir ki, Muhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) Quran ayələrini insanlara açıqlasın və onların əsil mənasını izah etsin, digər insanlar isə Quran vəhyləri xəzinəsindən, buna əməllicə hazırlaşmalarından və Allaha doğru səmimiyyətlə can atmalarından asılı olaraq, bilik əldə etsinlər.",{"from":241,"to":311,"text":1282},"Fövqəluca Allah küfrə etiqad edən, haqqı danan və öz Rəbbinə itaət etməyən günahkarları əzabverici cəzanın onları qəfildən, onlar onun hətta yaxınlaşdığına belə şünhələnmədikləri bir vaxtda yaxalayacağı ilə qorxudur. O, onların başına yuxarıdan da düşə bilər və ya onları aşağıdan da uda bilər. Cəza onları var-dövlət toplamaq üçün vurnuxduqları bir axtarışda, cəzalandırılacaqları fikri ağıllarına belə gəlmədiyi halda, yaxalaya bilər. O, həmçinin onların başlarının üstünü, onu qorxu içində gözlədikləri və heç bir vəchlə yaxınlaşmasının qarşısını ala bilmədikləri bir vaxtda, kəsdirə bilər. Amansız cəzanın günahkarlara necə zərbə vurmasından asılı olmayaraq, onlar Allahdan qaça bilməyəcəklər, çünki onlar tamamilə Allahın hakimiyyəti altındadırlar. Lakin Onun gözəl adları arasında Şəfqətli və Mərhəmətli adları da vardır. O, itaətdən çıxanları cəzalandırmağa tələsmir, əksinə, onlara möhlət verir. O, Onun sevimli qullarına hətta əziyyət vermələrinə baxmayaraq, günahkarlara əmin-amanlıq və ruzi bağışlayır. Bununla yanaşı O, onların qarşısında tövbə qapılarını laybalay açır və onları özlərinə ziyan vuracaq cinayətlərdən əl çəkməyə çağırır. O, tövbə etmiş qullarına ən böyük hörmət göstərəcəyinə və onların törətdikləri günahları bağışlayacağına söz verir. Qoy günahkar öz Rəbbindən utansın, axı Allah Öz nemətlərini ona istənilən şəraitdə əta edir, onun günahları isə çoxalmaqda davam edərək Ona doğru qalxırlar. Qoy cinayətkar bilsin ki, Allah möhlət verir, lakin unutmur və əgər O, bir gün onu yaxalasa, onda heç kim onu Fövqəlqüdrətli və Fövqəlgüclü Rəbdən müdafiə edə bilməyəcək. Qoy o, törətdiyi cinayətlərə görə tövbə etsin və özünün Şəfqətli və Mərhəmətli Xaliqinin yoluna qayıtsın. Doğrudan da, insan Onun hüdudsuz lütfkarlığına qayıtmağa tələsməli və Onun xeyirxahlığına səbəb olan yolu ilə getməlidir. Həqiqətən, bu yol — təqvalılıq və Allahın bəyəndiyi əməlləri yerinə yetirməkdir.",{"from":317,"to":317,"text":1284},"Doğrudanmı, təkcə öz Rəbbinə ibadət etmək istəməyən və Onun azmanlığına və kamilliyinə şübhə edən günahkarlar Onun çoxsaylı məxluqlarını müşahidə etməyiblər? Bu məxluqların kölgəsi gah sağa əyilir, gah da sola. Onların hamısı Onun əzəməti qarşısında səcdə və itaət edirlər. Onlar danışıqsız Onun iradəsinə tabe olmaqla tamamilə Onun hakimiyyəti altındadırlar.",{"from":323,"to":323,"text":1286},"Danışıq qabiliyyəti olan və dilsiz-ağızsız canlılar və həmçinin alicənab mələklər Allaha ibadət edir və Onun qarşısında səcdəyə qapılırlar. Bu ayə xüsusinin ümumiyə daxil edilməsinin nümunəsidir. Allah əvvəl bütün məxluqlarını nəzərdə tutur, sonra isə mələkləri xüsusi ilə vurğulayır, çünki onlar qalan yaratdıqlarından üstünlük təşkil edirlər, çoxsaylı məziyyətlərə sahibdirlər və öz Rəbbinə səylə ibadət edirlər. Onlar Ona ibadət edən zaman, çoxsaylı olmalarına, əzəmətli əxlaqi keyfiyyətlərinə və qeyri-adi qüvvəyə malik olmaların baxmayaraq, Onun qarşısında təkəbbürlük göstərmirlər. Bu barədə Fövqəluca buyurur: “Nə Məsih, nə yaxın mələklər Allahın qulu olmalarını heç vaxt özlərinə həqarət saymırlar…” (Nisa, 4\u002F172).",{"from":329,"to":329,"text":1288},"Allah bu ayədə mələkləri Ona tabe olduqları və Onun hökmlərini mütiliklə icra etdikləri üçün tərifləyir. Onlar Allahdan, tutduğu yeri, məqamı və kamilliyi ilə onlardan üstün olduğuna görə, qorxurlar. Onun qüdrəti müqabilində bütün məxluqları itaətkardır. Mələklər bunu bilirlər və onlara əmr olunanları yerinə yetirirlər. O, hər hansı bir əmr verən kimi onlar Onun tapşırığını həvəslə icra edirlər. Bütün yaradılmışlar Fövqəluca Allahın qarşısında baş əyməklə təzim edirlər. Lakin belə təzimin iki forması mövcuddur. Birinci forma — məcburiyyət qarşısında təzim və Onun kamil sifətlərini etiraf etməkdir. Bu, istisnasız olaraq bütün məxluqlara aiddir, istər mömin və ya kafir olsun, saleh insablar və ya günahkarlar olsun, dilsiz-ağızsız heyvanlar və ya digər varlıqlar olsun. İkinci forma — könüllü təzim formasıdır. O, təkcə mömin qullara, saleh insanlara, mələklərə və bir sıra digər məxluqlara məxsusdur.\n\n————— Əbdürrəhman bin Nasir əs-Səədi\n\nMÜQƏDDƏS QURANIN TƏFSİRİ\n\nTərcüməçi Fərahim Süleyman oğlu Qurbanov",{"from":334,"to":99,"text":1290},"Fövqəluca şərik qoşmadan təkcə Ona ibadət etməyi buyurmuşdur. Belə ibadətin zəruri olması təkcə Onun qullarına nemətlər əta etməsiylə izah olunur. Uydurulmuş “ilaha” ibadət etməklə onu Allaha şərik qoşmaq olmaz, çünki təkcə bir Allah vardır ki, əzəmətli sifətlərə malikdir və həmdəlayiq əməllər yerinə yetirir. Heç kim Onunla bərabər ilahi mahiyyətə, gözəl adlara, kamil sifətlərə və həmdəlayiq əməllərə sahib deyil. Heç kim ibadət və ilahiləşdirilmə haqqını Onunla bölüşdürməməlidir. Bax buna görə sonra Allah ayədə Onun hökmlərini yerinə yetirərək, Onun qadağalarını pozmayaraq və məxluqları Ona bərabər tutmayaraq, Ondan qorxmağı əmr edir. Doğrudan da, onların hamısı ancaq Allahın qullarıdır. Onlar fasiləsiz olaraq Ona xidmət göstərməli, Ona ibadət etməli və Onun qarşısında əyilməlidirlər. Rəbbə səmimi ibadət məxluqların inkarolunmaz məziyyətidir.",{"from":285,"to":355,"text":1292},"Yerdə və ya göylərdə məskunlaşan məxluqlardan qorxmayın, axı onlar sizə zərər vurmağa və ya xeyir verməyə qadir deyillər. Təkcə Allah sizə Öz nemətlərini və səxavətini bəxş edir. Bütün sizə məxsus gördüyünüz və görə bilmədiyiniz nemətlər şəriklərə ehtiyacı Olmayanın sizə mərhəmətidir. Sizə xəstəlik, ehtiyac və ya digər bəlalar üz verəndə, siz uca səslə və mütiliklə sizi xilas etməsi və sizə kömək göstərməsi üçün Rəbbə dua edirsiniz. Siz çox gözəl bilirsiniz ki, başqa heç kəs sizi bu bəlalardan qurtara bilməz. Əgər Allah sizin xoşunuza gələn nemətləri sizə əta edirsə və sizin nifrətinizi oyadan bəlalardan müdafiə edirsə, onda siz də təkcə Ona ibadət etməlisiniz. Lakin insanların çoxu zalımcasına, özlərinə zərər vuraraq rəftar edirlər. Onlar Allaha Onun göstərdiyi mərhəmətinə görə Onun onları bədbəxtlikdən qurtarmasını istədikləri zaman şükür edirlər. Lakin onlar bəladan müvəffəqiyyətlə qurtaran kimi, yenə Ona zavallı və köməksiz məxluqları şərik qoşmağa başlayırlar. Onları çətinliklərdən və bəlalardan xilas edən Allahın mərhəmətinə naşükürlüklə cavab verirlər. Qoy onlar yerin cüzi nemətlərindən istifadə etsinlər. Onlar öz kafirliklərinin kədərli nəticələrini çox tezliklə biləcəklər.",{"from":362,"to":362,"text":1294},"Fövqəluca ayədə Onun haqqında yalan uyduran və əmlakın bir hissəsini hər hansı bir bilikdən məhrum və xeyir gətirməyə və ya zərər vurmağa qadir olmayan bütlərə verilməsinə əmr edən müşriklərin cahilliyi və zalımlığı barədə xəbər verir. Allah müşriklərə maddi nemətlər bəxş edir, onlar isə bu nemətlərdən saxta ilahlara ibadət üçün istifadə edirlər və daşdan yonulmuş heykəllərdən mərhəmət diləyirlər. Fövqəluca buyurur: ““(Müşriklər) Allah üçün Onun yaratdığı əkindən və davardan pay ayırıb öz (batil) inanclarına görə: “Bu, Allahın və bu da (Allaha) şərik qoşduğumuz bütlərin!” — dedilər. Onların bütləri üçün ayrılmış hissə Allaha çatmaz, Allah üçün ayrılmış hissə isə bütlərə çatardı. Onların verdikləri hökm necə də pisdir!” (Ənam, 6\u002F136); “(Müşriklər) Allah üçün Onun yaratdığı əkindən və davardan pay ayırıb öz (batil) inanclarına görə: “Bu, Allahın və bu da (Allaha) şərik qoşduğumuz bütlərin!” — dedilər. Onların bütləri üçün ayrılmış hissə Allaha çatmaz, Allah üçün ayrılmış hissə isə bütlərə çatardı. Onların verdikləri hökm necə də pisdir! “(Müşriklər) Allah üçün Onun yaratdığı əkindən və davardan pay ayırıb öz (batil) inanclarına görə: “Bu, Allahın və bu da (Allaha) şərik qoşduğumuz bütlərin!” — dedilər. Onların bütləri üçün ayrılmış hissə Allaha çatmaz, Allah üçün ayrılmış hissə isə bütlərə çatardı. Onların verdikləri hökm necə də pisdir!” (Yunus, 10\u002F59-60). Belələrini Allah ən dəhşətli cəzaya məruz qoyacaqdır.",{"from":369,"to":298,"text":1296},"Müşriklər Allahın yaxın qulları olan mələkləri Allahın qızları adlandırırlar. Qızlarına hədsiz nifrət hissi bəsləyərək, özlərinə oğullarını saxlayırlar. Onlardan kiməsə qızının doğulması haqqında xəbər verildikdə, onun kədərindən və böyük dərdindən üzü qaralır. Onu qızının doğulması haqqında xəbər sevindirmir və o, adamlardan utanaraq onlardan gizlənməyə çalışır. Onun ağlına, yeni doğulmuş qızcığazın onun başına gətirdiyi bu qədər xoşagəlməz söz-söhbətdən sonra, onunla nə etmək barədə pis fikirlər gəlir: rüsvayçılığa və alçalmaya göz yumaraq uşağın həyatına qıymamaq və ya onu diri-diri torpağa basdırmaq. Müşriklər məhz belə edərək Allahın qınağına layiq görülmüşdülər. Onların mühakimələri və qərarları necə pis idi! Onlar Allahın əzəmətinə sığmayan şeyi Allaha aid edir və bununla Allahın övladları olduğuna inanırdılar. Amma onlar bununla qane olmayaraq, Onun uşaqlarını qızları adlandırırdılar, halbuki onlara qadın cinsinin kişi cinsindən zəif olduğu məlum idi. Bundan başqa, onlar özləri qızlarına qarşı ikrah hissi və nifrət bəsləyirdilər. Onda bəs onlar belə bir şeyi Fövqəluca Allaha görəsən necə şamil edirdilər?! Həqiqətən, onların təfəkkürü yaramaz və dəhşətli idi!",{"from":209,"to":209,"text":1298},"Müşriklər Allahı çox pis təsvir edirdilər və buna görə də O, bəyan edir ki, əslində yaramaz təsvirə layiq olanlar məhz kafirlərdir ki, Axirət həyatını qəbul etməkdən imtina edirlər. Onların sifətləri qüsur və çatışmazlıqlarla dolu olduğu halda, Allah ən kamil sifətlərə malikdir. Dünyada mövcud olan kamilliklərin hamısına Allah ən yüksək dərəcədə layiqdir. Qüsurlara gəldikdə isə, onların Ona heç bir aidiyyəti yoxdur. Bununla yanaşı Allahın gözəl sifətləri haqqında biliklər Onun sevimli qullarının ürəyində yaşayır, onlar Onu ucaldır, ehtiram bəsləyir və sevir, Ona doğru can atır və Onu dərk etməyi arzulayırlar. Onun gözəl sifətləri arasında Fövqəlqüdrətli və Müdrik adı. Bütün yaradılmışlar Onun fövqəlqüdrətinə tabedirlər və Onun müdrikliyi sayəsində öz yerlərinə yerləşdiriliblər. Onun hökmləri və əməlləri Onun hər cür tərifə layiq və kamillik təcəssümü olduğuna dəlalət edir.",{"from":391,"to":391,"text":1300},"Fövqəluca Allah mürtədlərin uydurduqları yalanları xatırlatdıqdan sonra, Özünün hüdudsuz səbrindən və dözümlülüyündən bəhs edir. Əgər O, insanları törətdikləri zalımlığa görə o saat onların günahlarını artırmadan və azaltmadan cəzalandırsaydı, onda yer üzündə nə günahkarlar və nə də digər canlılar qalmazdı. Hətta heyvanlar da məhv edilərdi, çünki insanın günahları həm əkinlər, həm də heyvanlar üçün öldürücü mahiyyət daşıyır. Lakin Allah insanları cəzalandırmağa tələsmir, onlardan qisas almağı təyin olunmuş vaxta qədər ləngidir. Qiyamət Günü qopanda heç kim intiqam alınmasını uzaqlaşdıra və ya yaxınlaşdıra bilməz. Qoy günahkarlar, nə qədər ki, onlara möhlət verilib, itaətsizlik göstərməkdən çəkinsinlər, çünki çox tezliklə heç kimə artıq ondan sonra möhlət verilməyəcəyi saat gələcəkdir.",{"from":349,"to":349,"text":1302},"Müşriklər özlərinin ikrah etdikləri qızları Allaha şamil edirlər. Onlar Ona şərik qoşurlar, halbuki şəriklərin mövcudluğunun özü artıq nöqsanlılıqdır. Onlar, sadəcə Allahın yaratdıqlarından olan məxluqların bəzilərinə ibadət edirlər. Əgər onlar, özləri kimi məxluqlar olan kölələri ilə dünyəvi var-dövlət üzərində hakimiyyətlərini bölüşdürməyə razı deyillərsə, onda niyə Allaha Onun Öz qullarını şərik qoşurlar?!! Bu dəhşətli cinayətə baxmayaraq, onlar yalandan bəyan edirlər ki, onlara həm yaşadıqları bu dünyada və həm də öldükdən sonra mütləq gözəl aqibət hazırlanacaqdır. Allah ayədə onların bu iddiasını rədd edərək bildirir ki, onlar üçün oraya vasil ediləcəkləri Cəhənnəm odu hazırlanmışdır. Onlar oradan heç vaxt çıxmayacaq və orada əbədi qalacaqlar.",{"from":402,"to":402,"text":1304},"Fövqəluca Allah Peyğəmbərinə (s.ə.s.) izah edir ki, o (s.ə.s.) , insanların qəbul etmədikləri elçilərin ilkincisi deyildir. Çox elçilər öz qəbilədaşlarını tək Allaha ibadət etməyə çağırmışdılar, amma şeytan cinayətləri onlara bərbəzəkli göstərmiş və onlar da tək Ona ibadəti rədd etmişdilər. Eyni zamanda onlar haqqa ibadət etdiklərini düşünür və onun onları istənilən xoşagəlməz hadisələrdən qurtaracağını, amma elçilərin təliminin isə tamamilə yalan olduğunu zənn edirdilər. Şeytan onları aldadaraq dünya həyatında onların himayəçisinə çevrilmişdir. Onlar ona tabe olmuşlar, onun ardıyca getmiş və onu sevmişlər. Fövqəluca buyurur: “… Doğrudanmı onlar sizin düşməniniz olduğu halda, siz Məni qoyub onu və nəslini özünüzə himayəçi tutursunuz? By, zalımlar üçün necə də pis dəyiş-düyüşdür!” (Kəhf, 18\u002F50). Günahkarların bu dünyada aqibəti belədir, Axirətdə isə onları əzab-əziyyətli cəza gözləyir. Onlar Mərhəmətlinin Hamiliyindən boyun qaçırıb, şeytanın himayəsi ilə qane oldular və özlərini alçaldıcı məhrumiyyətlərə məhkum etdilər.",{"from":167,"to":167,"text":1306},"Ey Muhəmməd! Biz sənə bu Quranı ona görə göndərmişik ki, sən insanların barəsində zidd rəyə gəldikləri haqqı onlara izah edəsən. Bu həqiqət tövhidə, ilahi qədərinə, dini hökm və baxışlara, Axirət həyatına aiddir. Bu — kamil bir Təlimat, Allaha və Onun nazil etdiyi Kitaba iman gətirənlər üçün hər şeyi qapsayan mərhəmətdir.",{"from":413,"to":413,"text":1308},"Fövqəluca bu ayədə, insanların Onun nəsihətləri və xəbərdarlıqları üzərində düşünmələri üçün Özünün ən böyük lütfkarlıqlarından birini xatırladır. Bu, təkcə Onun ibadətə layiq Gerçək Allah olduğunu onların başa düşməsinə kömək göstərəcəkdir. O, qullarını təkbaşına yağış suyu ilə təmin edir və hər növ bitkilər yetişdirir. O fövqəlqüdrətlidir və quraqlığa çevrilmiş torpağı həyata qaytarmağa qadirdir. Bu isə o deməkdir ki, O, ölüləri diriltməyə də qadirdir. O, ecazkar nemətlər nazil edir, hədsiz mərhəmətə və xeyirxahlığa malikdir.",{"from":419,"to":419,"text":1310},"Ey insanlar! Allah ev heyvanlarını sizə tabeliyinizə verdi ki, sizə fayda versinlər və Onun kamil qüdrəti və hər şeyi əhatə edən xeyirxahlığı haqqında sizə xatırlatsınlar. O, sizə heyvanların qarnında qanla ifrazat arasında əmələ gələn süd içirdir. Sudün əhatəsində olan şeylər ona qarışmır və o, onu içənlərə ləzzət bəxş edir. O, susuzluğu söndürür və olduqca qidalıdır və bu sadəcə təbiət qanunu deyil, Rəbbin qüdrətinə dəlalət edir. Təbiətdə yem yeyən, habelə şirin və ya şor su içən ev heyvanının yeyib-içdiyini belə bir təmiz və xoşməzə içkiyə çevirməyə qadir olan daha kim vardır?",{"from":425,"to":425,"text":1312},"Fövqəluca qullarına xurma ağaclarının və üzümlüklərin meyvəsini bəxş etmişdir ki, onlar da insanlara çoxsaylı fayda verirlər. İnsanlar onlardan qida məhsulları kimi istifadə edirlər. Onları həm təzə dərib yemək, həm də qurudub uzun müddət saxlamaq olur. Bundan başqa, onlardan şirələr və şərab hazırlamaq mümkün idi. Şərab barədə qadağa nazil olana qədər ondan istifadə etməyə icazə verilirdi. Bu baş verdikdə, Allah sərxoşedici içkilərin istifadəsini ləğv etdi və onları zərər vurmayan faydalı şirələr və digər dadlı içkilərlə əvəz etdi. Məhz buna görə, bəzi müfəssirlər belə hesab edirlər ki, ərəb sözü olan “sakar” bu ayədə sərxoşedici içkini deyil, əksinə, hər cür zərərsiz dadlı və xoşməzə yeməkləri və içkiləri ifadə edir. Bu şərh əvvəlkindən daha üstündür. Bütün bunlarda Allahın kamil fövqəlqüdrəti haqqında düşünən insanlar üçün bir ibrət vardır. O, quru oduna oxşayan ağaclardan gözəl və dadlı meyvələr yetişdirir və Onun bütün qullarına aid hər şeyi əhatə edən mərhəməti sayəsində sonuncular bu müyvələrdən yeyib ləzzət alırlar. Bütün bunlar həm də ona dəlalət edir ki, Allah Vahid Rəbdir, çünki təkcə O, insanlara bu çoxsaylı nemətləri bəxş edir.",{"from":431,"to":202,"text":1314},"Arılar – ən kiçik məxluqlardır ki, Allah onlara ən möcüzəli bir tərzdə doğru yol göstərir. O, onlara çiçək dolu çəmənliklərə uçub gəlməkdə və geriyə – Allahdan mənimsədikləri bilik və doğru təlim sayəsində abadlaşdırdıqları pətəklərinə yolu tapmaqda kömək edir. Arıların qarıncıqlarından müxtəlif rəngdə və çalarlarda, torpaq və çiçəklərdən asılı olan dadlı bal çıxır. Bu içki insanlara bir çox xəstəliklərdən şəfa verir. Bütün bunlar Fövqəluca Allahın Öz məxluqları barədə göstərdiyi qüsursuz qayğısının və Onun qullarına bəslədiyi kamil xeyirxahlığının dəlilləridir. Bu isə o deməkdir ki, qullar öz məhəbbətini tamamilə təkcə Ona həsr etməli və təkcə Ona kömək üçün dua etməlidirlər.",{"from":442,"to":442,"text":1316},"Fövqəluca bildirir ki, məhz O, məxluqları yaradır və ardıcıl olaraq onların xarici görünüşünü dəyişdirir. Onlar üçün ayrılmış yaşama vaxtı bitdikdə, Allah onları öldürür. Məxluqlardan bəzilərinə uzun ömür yaşamaq nəsib olur ki, o zaman onlar əldən düşmüş qocaya çevrilirlər. Onlar malik olduqları fiziki güclərindən və bacarıqlarında məhrum olur, hətta insanın yaraşığı olan ağılı da zəifləməyə başlayır. Nəhayət, bir vaxtlar onlara məlum olan hər şeyi unudurlar və onların təfəkkürü azyaşlı uşaq ağlına bənzəyir. Bütün bunları edən — Bilən və Fövqəlqüdrətli Allahdır. Onun biliyi bütün varlığı qapsayır, Onun fövqəlqüdrəti isə bütün məxluqlara şamildir. Bunun nümunəsi — insan simasının ardıcıl olaraq dəyişməsidir ki, bu barədə Fövqəluca Allah belə buyurur: “Sizi gücsüz yaradan, gücsüzlükdən sonra sizə qüvvət verən, qüvvətli olduqdan sonra zəiflik və qocalıq verən Allahdır. O, istədiyini yaradır. O, Biləndir, Fövqəlqüdrətlidir!” (Rum, 30\u002F54).",{"from":448,"to":448,"text":1318},"Bu ayə tövhidin lehinə dəlildir və müşrikliyin qüsurluluğunu ifşa edir. Ey insanlar! Siz hamınız özü üçün ruzi əldə edən xəlq olunmuşlarsınız. Lakin Allah sizlərdən bəzilərini, zənginliyinə görə, digərlərindən üstün etmişdir. O, aranızda xüsusi mülkiyyətə sahib olan azad insanlar və həm də bu dünyada mülkiyyəti olmayan kölələr yaratmışdır. Əgər Allahın var-dövlət bəxş etdiyi ağalar ondan öz qullarına vermək istəmirlərsə və bunu məqbul hesab etmirlərsə, onda niyə siz bir toz miqdarında hakimiyyətə malik olmayan qulları Allahla bərabər tutursunuz? Niyə siz məxluqları Allaha şərik qoşursunuz? Məgər bu ən böyük zalımlıq və Allahın nemətini inkar etmək deyilmi?!!! Əgər siz sizə göstərilən mərhəməti etiraf etsəydiniz və öz Xeyirxahınızı tanısaydınız, onda Ona şəriklər qoşmazdınız.",{"from":453,"to":453,"text":1320},"Fövqəluca Allah ayədə qullarına bəslədiyi böyük mərhəməti haqqında xəbər verir. O, onlar üçün birlikdə rahatlıq tapdıqları zövcələr yaratmışdır. Onlardan uşaqlar doğulur ki, valideynlərinə ən böyük sevinc bəxş edir, onlara yardım göstərir, ehtiyaclarını təmin edir və onlara hər cür xeyir verirlər. Bununla yanaşı Allah insanlara faydalı yeməklər, içkilər və digər hiss edilən və hətta qulların saya bilməyəcəyi nemətlər əta edir. Doğrudanmı bunlardan sonra yenə də insanlar əvvəllər heç vaxt mövcud olmamış və Allahın yaratdıqları məxluqlar olub “tanrı” adlandırılanlara inanacaqlar? Doğrudanmı onlar, əvvəllər heç nə olan, yaradıcılıq qabiliyyəti olmayan, ruzi nazil edə bilməyən, Kainatda qətiyyən hakimiyyətə malik olmayan kəslərə inanacaqlar? Bu, Allahla yanaşı ibadət edilən bütün saxta “tanrıçalara” aiddir. Müşriklər onları Allaha necə bərabər tutu bilirlər? Onlar öz Rəbbinin mərhəmətini necə inkar edə və Onun nemətlərindən günah işlətmək və kafirliyə etiqad etmək üçün istifadə edə bilirlər? Məgər bu ən böyük zalımlıq, hüdudsuz rüsvayçılıq deyilmi və ən dəhşətli axmaqlıq deyilmi?",{"from":229,"to":229,"text":1322},"Fövqəluca Onunla yanaşı saxta “ilahlara” ibadət edən müşriklərin cahilliyi və onları Onun şərikləri saymaları barədə xəbər verir. Əsil həqiqətdə, o şəriklərin nə göylərdə və nə də yerdə heç bir qisməti yoxdur. Onların yağış nazil etmək, var-dövlət vermək və ya məhsul yetişdirmək qabiliyyəti yoxdur. Onlar göylərdə və yerdə hətta bir qətrə hakimiyyətə belə malik deyillər və əgər onlar belə bir hakimiyyət əldə etmək istəsəydilər də, istədiklərinə nail ola bilməzdilər. Əgər insan hakimiyyətə malik deyilsə, bu hələ onun ona yardım üçün müraciət edənlərə xeyir verməsi üçün zəruri gücə malik olmasını istisna etmir. Lakin saxta “ilahlar” nəinki hər hansı hakimiyyətdən məhrumdurlar, onlar, hətta hər hansı fayda vermək qabiliyyətinə də malik deyillər. Əgər bu “ilahlar” belə keyfiyyətsizliyə malikdirlərsə, niyə bəs insanlar onları Allahla bərabər tutur? Axı O, göylərin və yerin Sahibidir, mütləq hakimiyyətə və gücə malikdir və hər cür tərifə layiqdir!",{"from":464,"to":464,"text":1324},"Allah haqqında məcazi ifadələr işlətməyin, çünki belə olduqda, bu, Onu məxluqlarına oxşatmağı nəzərdə tutur. O, haqqı bilir, siz isə ondan xəbərsizsiniz. Sizin Onun haqqında zəruru biliklərə malik olmadan danışmaq haqqınız yoxdur və siz ancaq Onun buyurduğu ibrətamiz sözlərə qulaq asmalısınız.",{"from":60,"to":60,"text":1326},"Bu və sonrakı ayələrdə Fövqəluca Özü və müşriklərin Onun əvəzinə sitayiş etdikləri barəsində iki hikmətamiz hekayət nəql edir. Birinci təşbihdə heç bir dünyəvi var-dövlətə malik olmayan və hətta öz taleyinə belə sərəncam çəkə bilməyən kölədən və həmçinin Allahın gözəl qismət və hər cür nemətlər nəsib etdiyi azad və zəngin bir insandan bəhs edilir. Bu varlı şəxs xeyirxah bir adamdır, yaxşılıq etməyi sevir, həm gizlicə və həm də açıq şəkildə sədəqə paylayır. Məgər bu iki kişini müqayisə etmək olarmı? Şübhəsiz ki, onlar bir-birilərinə bərabər deyillər. Hər ikisinin də məxluq olmasına baxmayaraq, onları müqayisə etmək mümkün deyil. Əgər bu belədirsə, onda müşriklər necə cəsarət göstərib, hakimiyyətə və qüdrətə sahib olmayan, hərtərəfli ehtiyac içində və asılı vəziyyətdə olan qulları, bütün məxluqları idarə edən və bütün varlıqlar üzərində mütləq hakimiyyətə malik Fövqəlhakim Allahla müqayisə edirlər?!! Sonra Fövqəluca Allah bildirir ki, ən kamil və tamamilə hər şeyi əhatə edən həmd təkcə Ona məxsusdur. Müşriklərin Onu, yaratdığı məxluqlarla niyə bərabər tutmalarına sanki cavab olaraq, Allah buyurur ki, onların əksəriyyəti əsil biliklərə malik deyillər. Əgər onlar həqiqi biliklərə yiyələnmiş olsaydılar, ən azğın müşrikliyə etiqad etməyə cəsarət göstərməzdilər.",{"from":475,"to":475,"text":1328},"İkinci təşbihdə eşitmək, danışmaq və hər hansı bir işi yerinə yetirmək qabiliyyətindən məhrum olan bir insandan bəhs edilir. O, sərbəst olaraq özünün qayğısını çəkməyə qabil olmadığı üçün ağası ona kömək edir. Məgər qüsur və noqsanların əhatə etdiyi bu bədbəxti, ədalətli olmağı əmr edən və doğru yolla gedən, ədalətli sözlər danışan və düzgün əməllər edən şəxslə müqayisə etmək olarmı? Əgər onları müqayisə etmək mümkün deyilsə, onda bəs Allahla yanaşı ibadət olunan, özlərini zəruri şeylərlə təmin etməyə qabiliyyəti çatmayan və təkcə Allahın, haqqı söyləyən və ancaq tərifəlayiq əməllər işləyən Fövqəluca Rəbbin qayğısı sayəsində mövcud olan “ilahları” necə bərabər tutmaq olar?",{"from":174,"to":174,"text":1330},"Fövqəluca Allah təklikdə göylərin və yerin bütün sirlərini bilir. O, yaratdıqlarının baxışlarından gizli qalan hər şeyi bilir. O, qeybə malik bütün sirləri bilir. Onlardan biri də Onun Qyamət gününün başlanması vaxtını bilməsidir. Allahdan başqa heç kim Qiyamət Saatının başlayacağını bilmir. O başladıqda isə, insanlara elə gələcək ki, O, bir göz qırpımında və ya daha tez baş verdi. İnsanlar öz qəbirlərindən çıxacaqlar ki, Məhşər ayağında böyük Toplantıya yığışsınlar və artıq heç kimə möhlət verilməyəcəkdir. Allahın bütün varlığın Hökmranıdır və Onun ölüləri diriltməsində qeyri-adi heç nə yoxdur.",{"from":153,"to":153,"text":1332},"Fövqəluca təkbaşına sizə çoxsaylı nemətlər bəxş edir ki, bunlardan biri də sizin analarınızın bətnindən dünyaya gəlməyinizdir. Siz doğularkən zəif və köməksiz olursunuz, sonra isə Allah sizə eşitmək, görmək qabiliyyəti və ağıl əta edir. O, bu üç məziyyəti xüsusilə qeyd edir, çünki onlar insanın ən şərəfli və gözəl keyfiyyətləridir. Onlar biliyi qavramağın açarlarıdıdır, çünki insanın mənimsədiyi istənilən biliklər eşitmək, görmək və ağılla dərk edilir. Bununla yanaşı Allah insana başqa orqanlar da vermişdir ki, insan onların sayəsində fiziki qüvvəyə və sair bacarıqlara yiyələnir. Allah bu orqanları onlar müəyyən ölçüləri lazımınca alana qədər böyüdür və inkişaf etdirir. Bütün bunlar insanı Onun hökmlərini yerinə yetirmək üçün ona əta edilmiş bədəninin imkanlarından istifadə edərək Allaha təşəkkür etməlidir. Əgər insan belə etmirsə, onda Onun nemətlərinə dəhşətli naşükürlüklə cavab vermiş olur və ona bəxş edilmiş bacarıq və istedadı öz əleyhinə dəlilə çevrilmiş olur.",{"from":491,"to":491,"text":1334},"Allahın möcüzələrindən təkcə möminlər fayda çıxara bilir və insanlara bu qədər möcüzələrin nəyin xatirinə göstərilməsi üzərində düşünürlər. Qalan insanlar gəldikdə isə, onlar Allahın möcüzələrini qayğısızlıqla seyr edir və onlardan heç bir fayda əldə etmirlər. Niyə quşların uçuşu Allahın möcüzələrindən biridir? Fövqəluca onların gövdəsini uçmaq üçün yararlı halda yaratmış, yüngül havanı onlar tabe etmiş və onlara göydə uçmaq üçün kifayət qədər güc vürmişdir. Bütün bunlar Allahın sonsuz müdrikliyinə və hər şeyi əhatə edən biliyinə, Onun fövqəlqüdrətinə və Öz məxluqları barədə ilahi qayğısına dəlalət edir. Aləmlərin Rəbbi Allah Xeyirxahdır!",{"from":497,"to":497,"text":1336},"Fövqəluca insanlara bəslədiyi mərhəmətini onlara xatırladaraq, göstərdiyi lütfkarlığına görə onları ona şükür etməyə çağırır. O, insanlara ev tikməyi, saraylar və onları isti və soyuqdan qoruyan digər tikililər ucaltmağı öyrətdi. Bununla yanaşı bunlar insanları, onların nəsillərini və mülkiyyətini yad nəzərlərdən qoruyur. İnsanlar öz evlərində müxtəlif məqsədlər üçün istifadə etdikləri otaqlar tikirlər. Evlər insanlara öz mal-mülklərini, ailələrini gözlənilməz hadisələrdən qorumağa kömək edir və onlara digər faydalar gətirir. Allahın qulları dərilərdən, yundan, pərğudan və ya ev heyvanlarının tükündən çadırlar qururlar ki, bu da köç edən zaman və ya düşərgə saldıqda onların işini asanlaşdırır. İnsanlar çadırları daş və palçıqla hörmürlər, çünki bunlarsız da o, insanları və onların azuqəsini istidən, soyuqdan və yağmurdan qoruyur. Dəridən, pərğudan və ev heyvanlarının tüklərindən insanlar qab-qacaq, xalça, libas, zənbil və məişətdə fayda verən bir çox başqa şeylər də hazırlayırlar. İnsanlar ancaq Allahın yerdəki nemətləri onlara tabe etməsi sayəsində bu işləri görməyə nail olmuşlar.\n\n————— Əbdürrəhman bin Nasir əs-Səədi\n\nMÜQƏDDƏS QURANIN TƏFSİRİ\n\nTərcüməçi Fərahim Süleyman oğlu Qurbanov",{"from":503,"to":503,"text":1338},"Allah, insanın yaratmadığı çoxlu şeylərdən düşən kölgəni xəlq etdi. Onların arasında ağacları, dağları və təpələri misal gətirmək olar. Fövqəluca Allah dağlarda mağaralar yaratdı ki, insanlar üçün bərk isti havadan, soyuqdan, yağışdan və düşməndən sığınacaq olsun. O, həm də insanları hərarətin yüksək olduğu havadan qorumaq üçün libas yaratdı. Əvvəl biz demişdik ki, bu surənin başlanğıcında Rəbbin əsas nemətləri, sonunda isə – ikinci dərəcəliləri sadalanır. Bu ayədə paltarın insanı soyuqdan qorumasından bəhs edilmir, çünki insanın soyuqdan qorunması əsas nemətlərə aiddir. Allah bu barədə surənin başlanğıcında belə deyir: “Mal-qaranı da O yaratdı. Onlarda sizin üçün istilik və başqa faydalar vardır…” (Nəhl, 16\u002F5). Allahın nemətlərinə aid həmçinin zirehli geyimdir. O, insanları döyüş zamanı yaralanmaqdan müdafiə edir. Allah insanları ən mükəmməl formada təxhiz etmişdir və buna görə Rəbbin bütün nemətlərini saymaq heç də asan deyil. Ola bilsin ki, əgər insan Rəbbinin səxavəti üzərində düşünərsə, o, görər ki, onu hər tərəfdən əhatə edən hər şey Onun əzəməti qarşısında baş əyir, Onun hökmlərinə itaət edir və beləliklə, əldə etdiyi nemətləri ancaq Himayədarının və Xeyirxahının xoşuna gələn əməlləri yerinə yetirməyə sərf edər. Həqiqətən də, Allahın Öz qullarına əta etdiyi nemətlərin bolluğu onları Ona daha yaxşı şükür və həmd etməyə yönəltməlidir. Lakin zalım günahkarlar itaətsizlik və inadkarlıqdan başqa hər şeydən əl çəkirlər. Buna görə Allah buyurur:",{"from":509,"to":247,"text":1340},"Ey Muhəmməd! Əgər onlar Allahdan üz döndərsələr və Onun nemətləri və dəlillərini onlara xatırlatdıqdan sonra Ona tabe olmaqdan imtina etsələr, onda sən onların kafirliyinə görə cavabdehlik daşımayacaqsan. İnsanların ürəyinə iman salmaq sənin vəzifən deyil. Sən haqqı təbliğ etməli, öyüd-nəsihət verməli və itaətsizlikdən çəkindirməlisən və əgər sən öz vəzifələrini yerinə yetirmisənsə, onda onlar ancaq Allah qarşısında cavab verməli olacaqlar. Onlar çox yaxşılıq görmüşdülər və Allahın nemətləri barədə öyrənmişdilər, lakin onlar yaxşılıaları və nemətləri rədd etməyi üstün tutdular, çünki onların əksəriyyəti imansız insanlardılar. Onlarda heç bir xeyirxahlıq yoxdur və Rəbbin çoxsaylı dəlilləri də onlara fayda vermir, çünki onların təsəvvürləri də artıq korlanmış, niyyətləri isə zərərlidir. Onlar küfründə inadkarlıq edən və başqalarını incidən, xeyirxahlığa naşükürlüklə cavab verən, Allaha və Onun elçilərinə qarşı qiyam qaldıran hər kəs üçün Allahın hazırladığı əvəzi mütləq görəcəklər.",{"from":520,"to":272,"text":1342},"Fövqəluca Qiyamət günü kafirlərin hansı vəziyyətdə olacağından xəbər verir. Heç kim onlara bəraət qazandırmayacaq və onlar cəzadan xilas edilməyəcəklər. Hətta onların Allaha şərik qoşduqları bütlər də onlardan imtina edəcəklər. Belə olduqda, onlar etiraf edəcəklər ki, kafirliyə etiqad edir və Allaha böhtan atırdılar. Hər icmadan bir şahid çıxıb fasiqlərə qarşı şəhadət verəcək və onların, doğru yolla getmək çağırışına necə cavab verdiklərindən danışacaqdır. Bu şahidlər ən pak və ən ədalətli məxluqlar — Allahın elçiləri olacaqlar. Onlar haqqı təsdiq edəcək və onların şahidliyi əsasında Allah ədalətli hökm çıxaracaqdır. Bax onda kafirlərə özlərini doğrultmağa çalışmaq qadağan olunacaq, çünki insanın qəsdlə törətdiyi cinayətiə bəraət qazandırmaq olmaz. Belə hallarda özünə bəraət qazandırma yalan olur və fayda vermir. Əgər günahkarlar yol verdikləri günahları yumaq üçün onları dünya həyatına qaytarmağı xahiş etsələr, heç kim onların xahişini yerinə yetirməyəcək və onlardan tövbə etmələrini tələb etməyəcək. Əksinə, onları ləngimədən sərt cəzaya məruz qoyacaqlar. Onlar bu cəzanı gördükdən sonra heç kim onların aqibətini yüngülləşdirməyəcək və onlara möhlət verməyəcək, çünki onların buna layiq saleh əməlləri olmayacaq. Onların cinayətləri bir-bir sayılaraq yekunlaşdırılacaq. Onlara törətdiklərinin hesabı təqdim olunacaq və onlar öz günahlarını etiraf edib rüsvay olacaqlar.",{"from":531,"to":537,"text":1344},"Müşriklər Qiyamət günü Allaha şərik qoşduqlarını görəcəklər. Onlar öz baxışlarının qüsurlu olduğunu dərk edəcək və törətdiklərini inkar edə bilməyəcəklər. Onlar deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Budur Sənə şərik hesab etdiyimiz bütlər! Onlar bizə kömək göstərməyə və bizi qorumağa qabil deyillər”. Onlar özləri deyəcəklər ki, bütlər tamamilə faydasızmış. Bütlər onlardan üz döndərəcəklər və onda onların arasında qarşılıqlı ədavət və düşmənçilik yaranacaqdır. Bütlər onların sözlərini rədd edərək, deyəcəklər: “Siz — dəyərsiz yalançılarsınız. Siz bizə ibadət edirdiniz və bizi Allaha şərik qoşurdunuz, lakin biz sizdən belə davranmağınızı xahiş etməmişdik. Biz hətta güman etməyə belə cəsarət etməzdik ki, ibadətə və ilahlaşdırılmağa layiqik. Buna görə qınanmağa layiq olan təkcə sizsiniz”. Belə olduqda, müşriklər Allaha itaət etdiklərini bildirər və mütiliklə hökm çıxarılmasını gözləməyə başlayarlar. Onlar o anda artıq qəti əmin olarlar ki, onları cəza gözləyir. Ümid bəslədikləri uydurulmuş “ilahlar” onları tərk edərək Cəhənnəmə düşəcəklər. Müşriklər artıq özləri-özlərinə nifrət edəcək, lakin bu zaman onlar, günahkarları ancaq törətdikləri cinayətlərinə görə cəzalandırdığı üçün, Rəbbi mədh etməyə başlayarlar.",{"from":195,"to":195,"text":1346},"Bu ayədə Fövqəluca Allah cinayətkarları gözləyən kədərli sonluqdan bəhs edir. Onlar iman gətirməkdən imtina etdilər, Allahın ayələrini rədd etdilər, Allahın elçilərinə qarşı vuruşdular, insanlara doğru yola gəlməyə maneə törətdilər və azğınlığın təbliğatçısına çevrildilər. Onlar yer üzündə fitnə-fəsad törətdilər, böyük cinayətlər edərək böyük cəzaya layiq oldular.",{"from":291,"to":291,"text":1348},"Fövqəluca, hər ümmətə bir şahid göndəriləcəyini bir daha xatırladır və alicənab Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) onların arasında öz ardıcıllarının lehinə və əleyhinə şahidlik edəcəyini isə xüsusilə vurğulayır. Fövqəluca Allahın mütləq ədaləti tələb edir ki, hər bir elçi təkcə öz ümmətinə şahidlik etsin, çünki o, öz ardıcıllarının əməlləri haqqında başqalarından fərqli olaraq daha yaxşı xəbərdardır və onların əməllərini daha gerçək araşdıra bilər və onlara daha çox rəhmli yanaşar. Fövqəluca buyurur: ““Beləliklə, Biz sizi orta bir ümmət etdik ki, siz insanlara şahid olasınız, peyğəmbər də sizin hamınıza şahid olsun…” (Bəqərə, 2\u002F143); “Biz hər ümmətdən bir şahid gətirəcəyimiz və səni də onlara şahid göstərəcəyimiz zaman onların halı necə olacaq? Küfr edib Peyğəmbərə asi olanlar o Gün yerə girməyi arzu edəcəklər. Onlar heç bir sözü Allahdan gizlədə bilməyəcəklər” (Nisa, 4\u002F41-42). Sonra Allah Müqəddəs Quranın insanlara dinin əsas və fərdi məsələlərini (Fərdi məsələlər” kimi tərcümə etdiyim ifadə Azərbaycan və rus dilli İslam ədəbiyyatında, bir qayda olaraq, “ikinci dərəcəli məsələlər” («?????????????? ???????») kimi verilir ki, bu heç də “f ə r i” terminininəslində ifadə etdiyi mənanın vacib əhəmiyyətini son dərəcə zəiflədir. Fəri (fərdi) hökmlərə aid olan namaz, oruc, həcc, zəkat və digər mümhüm İslam dininin başlıca və vacib hissələri sayılan məsələləri “ikinci dərəcəli” adlandırmaq əsassızdır. F ə r i’ kəlməsi “qol-budaq”, “şöbə” və “fərdi” mənaları da mövcuddur ki, ana dilimizdə ərəb terminini ifadə etmək üçün mən məhz “fərdi” sözünü ekvivalent kimi götürməyi məsləhət bilirəm. Bu zaman yeganə məqsəd — Azərbaycan dilində “füru” termininin qarşılığı kimi “fərdi” sözündən istifadə etməkdir ki, bu, dilimizdə İslm terminologiyasının sabitləşməsi baxımından əhəmiyyət kəsb edə bilər. Artıq insanlarımız namaz, oruc və s. İslamın kökklü anlayışları haqqında şəriətin ikinci dərəcəli anlayışları kimi düşünməzlər. F.S. ) izah etməsi, bu dünyada və Axirət həyatında mövcud qanunları bəyan etməsi haqqında xəbər verir. Bu Kitabda Allahın qulunun ehtiyacı olan hər şeydən bəhs edilir. Haqq ən aydın və anlaşılan tərzdə açıqlanmışdır, çünki onun sözləri açıq, mənaları isə bəlli və başa düşüləndir. İnsan qəlbinin müntəzəm surətdə təkrarlamasına ehtiyac duyduğu ən mühüm məsələlər isə Quranda dəfələrlə təkrarlanır. Allah onları fərqli sözlərlə bildirir və qullarını müxtəlif dəlillər vasitəsilə əmin edir ki, onların ürəkləri rahatlıq tapsın və xeyirli bəhrələrə nail olsun. Bu bəhrələrin bolluğu Vəhyin insanların qəlbində nə dərəcədə möhkəm kök salmasından asılıdır. Quranın qısa və aydın ayələri bəzən bir-neçə mənaya malik olur və bunun sayəsində ayələrin mətni dini qanuna çevrilir. Bu qanunlar nəzərdən keçirildikdə isə müzakirə edilən ayəni sonrakı ilə mütləq əlaqələndirmək lazımdır, çünki onlardan çoxsaylı hökm və qadağalar hasil olur ki, onları sadəcə olaraq sadalamaq mümkün deyil. Quran ayələrinin nazil edilməsinin bütün varlıqları izah etməklə əlaqədar olduğunu nəzərə alsaq, onda onlar Allahın bütün qullarına qarşı yönəldilmiş təkzibolunmaz dəlillərdir. Onlar günahkarları ən kiçik özünüdoğrultma cəhdindən də məhrum edir, müsəlmanlara isə çox böyük fayda verir. Quran müsəlmanlar üçün bütün mənəvi və dünyəvi işlərində doğru Təlimat və mərhəmətdir ki, onun sayəsində onlar həm bu dünyada və həm də ölümdən sonra əmin-amanlığa nail olurlar. Düzgün Təlimatdan istifadə etməklə müsəlmanlar faydalı biliklər əldə edir və saleh əməllər işləyirlər. Mərhəmət sayəsində isə onlar bu dünyada və Axirətdə mükafat, xeyirxahlıq, ruhi rahatlıq və idrak kamilliyi qazanırlar. Həqiqətən, insan təfəkkürü təkcə Quran ayələrinin mənaları üzərində düşünmək sayəsində təkmilləşir, çünki onların mənası ən uca və ən şərəflidir. Bununla yanaşı Quran ayələri saleh əməllər həyata keçirməyə, gözəl əxlaqi normalara riayət etməyə, var-dövləti artırmağa, düşmənə sözlə və əməllə qalib gəlməyə, Fövqəluca Allahın lütkarlığını və Onun təkcə Özünə məlum olan saysız-hesabsız ləzzətlərinin inikası sayılan böyük mərhəmətini qazanmağa kömək edir.",{"from":553,"to":553,"text":1350},"Allahın riayət edilməsinə hökm verdiyi ədalətlilik, Ona və Onun məzluqlarına ədalətli yanaşmağı nəzərdə tutur. Buna görə insan onun özü və mülkiyyəti ilə bağlı ona həvalə edilmiş bütün vəzifələrini qüsursuz yerinə yetirməlidir. O, öz vəzifəsini Rəbbi qarşısında icra etməli və insanlara qərəzsiz yanaşmalı, əgər o, rəhbər vəzifə tutursa, bu vəzifə yükünün məsuliyyətini layiqincə daşımalıdır. Bu eyni dərəcədə bütün hökumətlərə, prezidentlərə, hakimlərə və onların müafinlərinə aiddir. Ədalətlilik adlanan hökmlər Allahın Öz Kitabında və Öz Elçisinin (s.ə.s.) dili ilə bəyan etdiyi, yerinə yetirilməsinə və məcburiliyinə hökm verdiyi ehkamlardır. İnsanlarla qarşılıqlı münasibətlərdə ədalətlilik dedikdə, alqı-satqıya və digər əqdlərə düzgün riayət edilməsi başa düşülməlidir. İnsan ticarət etdiyi zaman başqalarını ölçüdə və çəkidə və başqa hallarda aldatmamalı və insanlarla zalımcasına davranmamalıdır. Əgər insanlarla qarşılıqlı münasibətlərdə ədalətə riayət edilməsi məcburi hökmdürsə, alicənablıq göstərmək — arzuolunandır. Alicənablıq göstərmək, insanlara öz malı, fiziki gücü, bilikləri ilə və başqa üsulla fayda verməkdir. İnsanının ev heyvanlarına və ya digər heyvanlara göstərdiyi qayğı da alicənablıq sayılır. Lakin Allah yaxşı əməllərin bütün növlərindən qohumların xeyrinə çəkilən xərci xüsusilə qeyd etmişdir. Bununla Allah qohumluq əlaqələrinin saxlanmasının vacibliyini qeyd edir və insanları qohumlarına xeyirxahlıq etməyə çağırır. Bu bütün qohumlara, həm yaxın, həm də uzaq olanlara şamildir. Lakin qohum yaxın olduqca, onun ona yaxşılıq və ehtiram göstərilməsinə haqqı artır. Sonra isə Fövqəluca Allah hər cür yaramaz və qınanılan əməlləri və zalımlığı haram edir . Yramaz əməllər — böyük günahlardır ki, onlar nəinki İslam şəriəti ilə, həm də bəşər ağlı və fitrəti ilə də qəbahətli hesab olunur. Belə günahlar — Allaha şərik qoşma, haqsız adamöldürmə, zina, oğurluq, özündənrazılıq, təkəbbürlülük, məxluqlara nifrət bəsləmə və digər oxşar cinayətlərdir. Qınanılan əməllərə aid olanlar isə, insanın Fövqəluca Allahın qarşısında öz vəzifələrini pozması ilə bağlı olan bütün günahlardır. Bütün məxluqlara qarşı yönəldilmiş hər hansı ədalətsiz münasibətlər, yəni onların həyatına, namusuna və ya malına edilən qəsdlər zalımlıq hesab olunur. Bütün deyilənlərdən aydın olur ki, bu ayə özündə dinin bütün hökmlərini və qadağalarını ehtiva edir. Elə bir dini hökm yoxdur ki, bu ayənin ümumi mənası ona aid olmamış olsun. Bu, əsasdır və şəriətin fərdi ehkamları ondan şaxələnirlər. Ədalətə riayət etmək, yaxşılıq göstərmək və qohumları təmin etmək əmri Allahın bütün hökmlərini özündə təmərküzləşdirir. Yaramazlıqların, qınanılan əməllərin törədilməsinə və zalımlığa qadağan qoyulması isə Allahın bütün haramlarını özündə birləşdirir. Bunun sayəsində Allahın verdiyi hökmlərin gözəlliyi və Onun bütün qadağan etdiklərinin çirkinliyi aşkar olur. Bu meyarlara istinad etməklə insanların istənilən ifadələrini və ya əməllərini dəyərləndirmək olar. Nitqi eyni zamanda doğru Təlim, şəfa, nur və hər təşəbbüsdə meyar olan Allah Xeyirxahdır! Bax buna görə bu ayənin sonunda Allah bildirir ki, Öz Kitabında haqqı izah etmiş, faydalı işlər görməyə hökm vermiş və zərərli əməllər törətməyi qadağan etmişdir ki, insanlar Quranın öyüd-nəsihətləri üzərində düşünsünlər və onların dərin mənalarını dərk etsinlər. Əgər insanlar onların barəsində düşünsələr və əməllərində onları əsas götürsələr, onda səadət qazana bilərlər ki, ondan sonra onlar artıq bir də heç vaxt kədərlənməzlər. Fövqəluca Allah dinin fərz hökmlərinin yerinə yetirilməsinə əmr verdikdən sonra, O, insanın özünün könüllü surətdə qarşılıqlı əhd ilə öhdəsinə götürdüyü vəd və sözləşmələri yerinə yetirməyi ona əmr edir. Fövqəluca buyurur:",{"from":559,"to":559,"text":1352},"Bu ayədə insanın Rəbbinə verdiyi bütün vədlərindən bəhs edilir. Bu, ibadət etmək haqqında vəd, xeyirli iş tutacağı barədə söz verməsi və ya and içməsidir. Bu həm də insanın başqa insanlarla bağladığı saziş və ya yerinə yetirəcəyinə söz verdiyi vədə ola bilər. Əgər insan öz üzərinə belə öhdəlik götürürsə, onda o, onları yerinə yetirməli və bunu, imkan daxilində, ən mükəmməl tərzdə həyata keçirməlidir. Bax buna görə Allah qullarına Onun adı ilə and içdikdən sonra onu pozmağı qadağan etmişdir. Ey insanlar! Əhd bağladıqda siz Allahı özünüzə zamin edirsinizsə, Onun adı ilə zamin durduğunuz öhdəliyinizi pozmağınıza isə icazə verilməmişdir. Əks təqdirdə siz Ona hörmətsizlik və hətta saymamazlıq etmiş olarsınız. Bir nəfər sizə etibar göstərdikdə, sizə ümid bağlamış olduqda və Allahın adını çəkərək içdiyiniz andla qane olduqda, siz vədinizə xilaf çıxmamalı və Onun adı ilə içdiyiniz andı yerinə yetirməlisiniz. O, sizin bütün əməllərinizdən agahdır və buna görə hər kəs özünün fikrinə və niyyətinə uyğun olaraq əvəz alacaqdır.",{"from":565,"to":565,"text":1354},"Əgər siz verdiyiniz vədləri və bağladığınız əqdləri pozsanız, onda ən yaramaz və ən pis müqayisəyə layiq olarsınız. Sizi ipliyini möhkəm əyirib, işini qurtardıqdan sonra, onu açıb sökən bir qadınla müqayisə etmək olar. Qadın bütün səyini ipliyi əyirməyə sərf etdikdən sonra onu açıb sökür, lakin məyusluqdan və yorğunluqdan başqa heç nə əldə edə bilmir. Bu belə bir qadının ağlının dayazlığına dəlalət edir və əgər insan vədini pozursa, onu da zalım, cahil və axmaq, möminlikdən, igidlikdən və ləyaqətdən məhrum adam adlandırmaq olar. Sizə öz vədlərinizi qarşılıqlı aldatma vasitəsinə çevirmək yaraşmaz. And içərək Allahı zəmanətçi götürüb fürsət gözləyən insanlar məhz bu sayaq rəftar edirlər. Əgər onlar zəif olduqlarını və müqabil tərəfə müqavimət göstərməyə qabil olmadıqlarını hiss etdikdə, öhdəliklərini yerinə yetirirlər. Onlar onu verdikləri sözü yerinə yetirmək və içdikləri andı pozmamaq xatirinə deyil, zəif olduqlarına görə icra edirlər. Lakin onlar özlərini güclü hiss etdikdə və öhdəliyin pozulmasının onlara dünyəvi işlərdə mənfəət gətirəcəyini güman etdikdə, onlar vədlərini yerinə yetirmir, Allahla bağladıqları əhdə və içdikləri andlara laqeyd yanaşırlar. İnsanlar ancaq öz istəklərinə yol verdikdə və onları Allahın ehkamlarından, insan ləyaqətindən və xeyirxah əxlaq normalarından üstün tutduqda, məhz belə davranırlar. Onlar bu minvalla başqalarını sayla və güc-qüvvə ilə ötüb keçməyə çalışırlar. Lakin əsil həqiqətdə bu bir sınaqdır, çünki Fövqəluca Allah belə aldanmaları ona görə yaradır ki, doğruçu insanlarla bədbəxt günahkarlar arasında fərq aşkara çıxsın. Qiyamət günü başlayanda isə Allah qullarına ixtilafa düşdükləri barədə hər şeyi izah edəcəkdir. Belə olduqda hər kəs etdiyi əməllərə müvafiq olaraq əvəz alacaqlar, xainlər isə alçaldılacaq və rüsvay ediləcəklər.",{"from":188,"to":188,"text":1356},"Əgər Fövqəluca Allah istəsəydi, bütün insanları toplayıb doğru yola gətirərdi. O, kimi doğru yola, kimi də azğınlığa yönəldəcəyini, tək Özü həll edir. O, Öz biliyinə və ilahi müdrikliyinə müvafiq olaraq davranır. Əgər O, insanları doğru yola yönəldirsə, onlara mərhəmət göstərir. Əgər O, onları haqq Təlimdən məhrum edirsə, deməli, O, onlarla ədalətlə rəftar edir. İnsanlar etdikləri xeyirxah və bədxah əməllərinə görə mütləq məsuliyyətə cəlb olunacaqlar və onda hər kəs tam və ədalətli əvəz alacaqdır.",{"from":576,"to":576,"text":1358},"Alçaq istəklərinizə yol verib andlarınızdan istifadə edərək başqa insanları aldatmayın. Verdiyi vədləri istədiyi vaxt yerinə yetirib, istəmədiyi vaxt yerinə yetirməyənlərə oxşamayın. Əgər siz belə davransanız, onda sizin ayaqlarınız düz yolda möhkəm dayandığı halda bükülər. Siz sizə qəm və kədər gətirən cəzanı dadmalı olacaqsınız. Doğru yoldan çıxmağın və başqalarını da azdırmağa başlamağın qisası belə alınacaqdır.",{"from":582,"to":582,"text":1360},"Fövqəluca Öz qullarına verdikləri vədləri və içdikləri andları cüzi bir dünya mənfəəti xatirinə pozmağı haram etmişdir. Əgər siz Allahın sizə lütfkarlıq göstərməsini üstünlük verirsinizsə və verdiyiniz vədləri yerinə yetirirsinizsə, onda Fövqəluca Allah sizi həm bu dünyada, həm də öldükdən sonra sizə mükafat bəxş edəcəkdir. Belə hərəkət etmək, əgər siz bunu bilsəydiniz, fani dünya həyatından yapışmaqdan daha yaxşıdır.",{"from":367,"to":367,"text":1362},"Keçici nemətlərdənsə əbədi nemətlərə üstünlük verin. Malik olduğunuz Yer nemətləri, hətta onlar olduqca çox olsalar belə hökmən tükənəcəklər. Halbuki sizin üçün hazırladığı mükafat həmişəlik qalacaqdır. Şübhəsiz ki, ağıllı Axirət hayatındakı gözəl və sonsuz zövq-səfa müqabilində insan Yerdə olan cüzi və fani ləzzətlərə üstünlük verməz. Fövqəluca belə buyurur: “Lakin siz dünyanı üstün tutursunuz! Halbuki Axirət daha xeyirli və daha baqidir” (Əla, 87\u002F16-17); “Öz Rəbbindən qorxanları ağacları altından çaylar axan Cənnət bağları gözləyir ki, onlar orada əbədi qalacaqlar. Bu, Allahdan bir ziyafətdir. Allahın dərgahında olan nemətlər möminlər üçün daha xeyirlidir” (Ali-İmran, 3\u002F198). Allah bu qaydada qullarını dünya nemətlərinə uymamağa çağırır. Bu, xüsusilə, insana zərər verən maddi həzzlərə aiddir. Onlar insanı dinin vacib ehkamlarından yayındırır və onu maddi mənfətləri Allah qarşısında öhdəlikləri yerinə yetirməkdən üstün saymağa sövq edir. İnsanın maddi nemətlərə aludə olmaması və zahidliyə üstünlük verməsi üçün, o, dünyəvi ləzzətləri gələcək həyatın ləzzətləri ilə müqayisə etməlidir. İnsan onları müqayisə edərək, onların arasında çox böyük fərq olduğunu aşkar edir və mütləq ən yaxşı olana üstünlük verir. İslam dininin təşviq etdiyi zahidlik adı altında özünü təkcə namaz, oruc və ya Allahı zikr etmə kimi dini ayinlərə həsr etməyi başa düşmək lazım deyil. Əksinə, müsəlman, şəriətin hökmlərini qəlbən və cismən yerinə yetirmədikcə və Allahın dinini sözü və əməli ilə təbliğ etmədikcə, heç vaxt zahid sözünün düzgün başa düşülən mənasında zahidlik etməz. Əsil zahidlik — insana mənəvi və maddi əmin-amanlığı üçün faydalı olmayan şeyləri tərk etməkdən və habelə fayda və mənfəət gətirən hər şeyə can atmaqdan ibarətdir. Əgər insanlar səbirlə Allaha itaət etsələr, tabesizlik göstərməkdən çəkinsələr və dinə zərər vuran alçaq həzlərdən qaçınsalar, onda onlar mütləq xeyirxah əməlləri ilə layiq görüləcəkləri mükafatı üstələyəcək mükafat alacaqlar, çünki hər saleh əmələ görə mükafat on dəfədən yeddi yüz dəfəyə qədər və hətta daha artıq artırılacaqdır. Allah xeyirxahlıq edənlərin mükafatını itirməz və buna görə də sonra Fövqəluca həm bu dünyada və həm də ölümündən sonra möminləri gözləyən mükafatlandırmanı xatırladır. Fövqəluca belə buyurur:",{"from":593,"to":593,"text":1364},"Xeyirxah əməllərin qəbul olunmasının zəruri şərti düzgün imandır. Bundan başqa, xeyirxah əməllər — sahibi düzgün baxışlara etiqad edilmədikcə, xeyirxah adlandırıla bilməz. Belə baxışlara aid olanlar — qeybə qəti imandır ki, mömini fərz və könüllü xeyirxah əməllər icra etməyə yönəldir. Əgər insan özündə iman və saleh əməlləri birləşdirə bilirsə, onda Allah ona mütləq gözəl həyat bəxş edir. Belə insan ruhi rahatlıq, inam əldə edir və ruhuna ziyan vura biləcək hərəkətlərə yol vermir. Fövqəluca Allah isə onun heç gözləmədiyi bir yerdən ona pak ruzi əta edir. O, dünya həyatından ayrıldıqda, Allah onu nəzərlərin görmədiyi, qulaqların barəsində eşitmədiyi və hətta insanın heç xəyalına belə gətirmədiyi hər cür nemətlərlə təmin edir. Allah onu həm bu dünyada və həm də ölümündən sonra gözəl bir tərzdə mükafatla təltif edir.",{"from":133,"to":133,"text":1366},"Müqəddəs Quran bütün Kitabların ən şərəflisi və əzəmətlisidir. O, insanların qəlbini sahmana salır və onların qarşısında geniş biliklərə yol açır. Əgər insan Allahın Yazısını oxumaq istəyirsə, onda o, xeyirxah addım atmağa və Quran ayələrinin mənasını və əhəmiyyətini başa düşməyə çalışanda onunla amansız döyüşə başlayan lənətlənmiş şeytandan Onun himayəsinə sığınmalıdır. Şeytanın fitnələrindən qorunmaq üçün Allahın qulu yardım məqsədilə öz Rəbbinə müraciət etməlidir. Buna görə Quranı oxumağa başlamazdən əvvəl: “Lənətlənmiş şeytandan Allaha sıöınıram!” — deməlidir. Bunu dedikdə söylənən sözlərin mahiyyətinə varmalı və bütün varlığı ilə, şeytandan xilas olmaq ümidi ilə, Allaha doğru can atmalı və onun vəsvəsəsindən, yaramaz təlqinlərindən xilas olmalıdır. Bu o deməkdir ki, müsəlman iman və təvəkkül libası geyməli və öz düşməninə qarşı mübarizədə ən güclü silahdan istifadə etməlidir.",{"from":106,"to":609,"text":1368},"Şeytan, Vahid Allaha iman gətirmiş, Ona şərik qoşmayan və Ona təvəkkül edən mömin insanlar üzərində hakimiyyətə malik deyil. Onlar Onun yardımına bel bağlayır və O da onları, ürəklərinə yol tapa bilməyən şeytanın fitnəkarlıqlarından qoruyur. Həqiqətən də, şeytan təkcə onu özünə himayəçi seçənlərə üstün gələ bilir. Bunlar — Allahın himayəsindən boyun qaçıran və şeytana tabe olmağı üstün tutan və onun tərəfdarları olan fasiqlərdir. Onlar şeytana ürəklərinə hakim olmaq üçün özləri imkan veriblər və o da onları günah işlətməyə doğru itələyir və onları od-alov saçan Cəhənnəmə aparır.",{"from":615,"to":615,"text":1370},"Fövqəluca bildirir ki, Müqəddəs Quranı inkar edən günahkarlar öz kafirliklərinə haqq qazandırmağa cəhd göstərirlər. Fövqəluca Allah Müdrik Hakim olduğu üçün qanunlar qəbul edir və ilahi müdrikliyinə və mərhəmətinə müvafiq olaraq bəzi hökmlərini digərləri ilə əvəz edir. Lakin kafirlər bu özəllikdən istifadə edərək, Allahın Elçisini (s.ə.s.) yalan danışmaqda ittiham edirlər. Onlar onu (s.ə.s.) uydurmaçı və yalançı adlandırırlar, amma onların əksəriyyəti bu barədə heç nə bilmirlər. Onlar öz Rəbbi haqqında, Onun şəriəti haqqında məlumatsız olan cahillərdir. Tamamilə aydındır ki, nadan insanların düzgün biliklərdən məhrum olan qınağına əhəmiyyət verməyə lüzum yoxdur, çünki tənqid həmişə tərifə və ya qınağa layiq olanı bilməyə istinad etməlidir. Bax elə buna görə, sonra Fövqəluca bir hökmün başqasının əvəzinə nazil edilməsinin hikməti haqqında xəbər verərək, belə buyurur:",{"from":621,"to":621,"text":1372},"Müqəddəs Ruh — Allahın elçisi mələk Cəbraildir. O (ə) qüsurlardan məhrumdur, etimadı itirmir və nöqsanlardan xilas edilmişdir. O (ə), ədalətli tənqid edilməsi mümkün olmayan həqiqi hekayətlər, ədalətli hökmlər və hikmətli qadağalar yazılmış vəhy gətirmişdir, çünki əgər onlar həqiqətdirsə, onda onlara zidd olan nə varsa, əsil yalandır. Quran ayələri tədricən nazil edilirdi ki, müsəlmanların imanını möhkəmlətsin. Bunun sayəsində haqq onların qəlbinə yavaş-yavaş nüfuz edir və onların ürəyində kök salmış iman sarsıdılmaz dağlara çevrilirlər. Onlar bilirlər ki, Səmavi Vəhy həqiqətdir və əgər Allah əvvəlcə hökm nazil edir və sonra onu ləğv edirsə, onda onlar bilirlər ki, yeni hökm əvvəlkilərdən geri qalmır və hətta onlardan üstün olur. Onlar inanırlar ki, dini hökmün ləğv edilməsi Allahın müdrikliyinə və sağlam düşüncəyə uyğundur. Lakin Quran ayələri təkcə möminlərin imanını gücləndirmir. Ayələr onlar üçün həqiqi təlimat və müjdədir. Onlar əşyaların əsil mahiyyətini möminlərə açıqlayır, haqqı nahaqdan, düz yolu isə azğınlıqdan fərqləndirməyə kömək edir. Bununla yanaşı ayələr heç vaxt tərk etməyəcəkləri gözəl mükafatı yada salır. Onlar bir-birinin ardıya nazil edilirdilər ki, möminlər əsil həqiqəti daha yaxşı başa düşə bilsinlər və nazil edilən müjdəyə daha möhkəm inansınlar. Əgər Müqəddəs Quran bir dəfəliyə nazil edilsəydi, insanların onun hökmlərini dərk etməsi çətinləşərdi. Allah bir və ya bir-neçə hökm və yaxud hikmətamiz hekayət nazil edirdi və insanlara imkan verirdi ki onların mənasını və təyinatını anlasınlar. İnsanlar onların mənalarını dərk etdikdən sonra, Allah yeni ayələr nazil edirdi. Bunun sayəsində səhabələr böyük yüksəkliklərə nail olur, qüsurlardan və pis vərdişlərdən xilas olurdular. Onlar özlərini gözəl əxlaqi keyfiyyətlər və xeyirxah əməllərlə bəzəyirdilər ki, bu da onların özlərindən əvvəlki və sonrakı nəsilləri ötüb keçmişdilər. Mömin səhabələri əvəz edən insanlara gəldikdə isə, onlar Quran ayələrini öyrənməli, özlərində nəcib əxlaqi keyfiyyətlər tərbiyə etməli, Quranın nuru ilə nadanlıq və azğınlıq zülmətini ziyalandırmalı və Quranı bütün əməllərində özünün Bələdçisi hesab etməliydilər. Ancaq bu üsulla onlar öz ruhi-mənəvi və dünyəvi işlərini sahmana sala bilərdilər.",{"from":627,"to":627,"text":1374},"Fövqəluca xəbər verir ki, müşriklər Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) Quranı insanlardan öyrəndiyini deyirdilər. Müqəddəs Quran ərəb dilində nazil edildiyi halda onların Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) məsləhətçiləri hesab etdikləri şəxslərin əcnəbi olması və ərəb dilini bilməməsi onların zənnini yalana çıxarmırmı?!! Ümumiyyətlə, məgər belə gümanlar etməyə dəyərmi? Əlbəttə ki, yox! Amma yalançılar haqqa iftira atmaq istədikdə, onlar yalanın nə ilə qurtaracağını düşünmürlər. Hər şey onların bəyanatlarının açıq-aşkar ziddiyyətli və qüsurluluğuna gətirib çıxarır ki, onların üzərində sadəcə düşünən hər bir kəs onları rədd etməyə məcbur olur.",{"from":633,"to":633,"text":1376},"Əgər insanlar Allahın sarsılmaz həqiqətinin aydın dəlilləri olan ayələrinə iman gətirmək əvəzinə, onlardan boyun qaçırarlarsa, onda Fövqəluca Allah onları doğru yola yönəltməz. Onlara doğru yola gəlməyə imkan verilir, lakin onlar ondan üz çevirirlər və buna görə Haqq Təlimdən və Allahın yardımından məhrum edilmə bu dünyada cəzalandırılmaya çevrilir və ölümdən sonra isə onları üzücü əzab gözləyir.\n\n————– Əbdürrəhman bin Nasir əs-Səədi\n\nMÜQƏDDƏS QURANIN TƏFSİRİ\n\nTərcüməçi Fərahim Süleyman oğlu Qurbanov",{"from":639,"to":639,"text":1378},"Yalanı uyduran, açıq-aşkar möcüzələri gördükdən sonra, Allahın Elçisinə (s.ə.s.) inadkarcasına müqavimət göstərməkdə davam edən günahkarlardır. Yalan onların ayrılmaz keyfiyyətlərindəndir və onlar digərlərindən daha çox yalançı adlanmağa layiqdirlər. Allahın ayələrinə iman gətirmiş və Rəbbinə mütiliklə itaət edən Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) gəldikdə isə, mümkün olmayan bir şeydir ki, o (s.ə.s.) Onun adından yalan danışaydı və ya Ona iftira ataydı. Düşmənləri onu (s.ə.s.) yalançı adlandırırdılar, halbuki bu ləqəbə özləri layiqdilər və buna görə Allah onları rüsvay edərək alçaltdı. Buna görə həmd təkcə Ona məxsusdur!",{"from":645,"to":645,"text":1380},"Fövqəluca İslamı qəbul etdikdən sonra dindən dönən fasiqlər üçün hazırlanmış dəhşətli aqibət haqqında xəbər verir. Belə insanlar gözləri açıldıqdan sonra kor olanlardır və doğru yola qədəm basdıqdan sonra ondan sapanlardır. Onlar öz ürəyini küfr qarşısında açaraq, bundan razı qalmış və özlərini rahat hiss etmişlər. Axı onlar Mərhəmətli Rəbbi möhkəm qəzəbləndirmişlər, Rəbb isə qəzəblənəndə heç kim Ona qarşı çıxmağa qadir olmur. Əksinə, bütün varlıqlar itaətsizlik göstərənlərə hiddətlənirlər. Bununla yanaşı onlar sonu olmayan işgəncəli cəzaya layiq görüləcəklər.",{"from":651,"to":657,"text":1382},"Onlar dünya həyatını sevdiklərinə, yer üzünün nemətlərinə can atdıqlarına və Axirət həyatının əmin-amanlığından əl çəkdiklərinə görə geri dönmüşlər. Onlar haqq dinə qarşı kafirliyi üstün tutmuşlar və buna görə Allah onları doğru təlimdən məhrum etmiş və onları düz yolla aparmamışdır. Kafirlik onların ayrılmaz xassəsi olmuşdur və onların ürəkləri möhürlənmiş və xeyirxahlıq etmək üçün örtülü qalmışdır. Onlar eşitmək və görmək qabiliyyətindən məhrum edilmiş və onlara fayda verə bilən bir şeyə artıq diqqət yetirmirlər. Laqeydlik onları hər tərəfdən əhatə etmişdir və Allahın mərhəmətinin bütün varlıqları əhatə etməsinə baxmayaraq, onlar Onun yardımından və mərhəmətindən məhrum edilmişdilər. İlahi mərhəməti onlara yaxınlaşdığı zaman onu rədd etmiş, onu qəbul etməyi təklif etdikdə, ondan boyun qaçırmışdılar.",{"from":73,"to":73,"text":1384},"Qiyamət günü qopanda laqeyd fasiqlər zərərə uğradılmışlardan olacaqlar. Onların həyatı məhv olacaq və onlar öz var-dövlətindən və ailələrindən məhrum olacaqlar. Onlar əbədi Cənnət səadətindən zövq almayacaq və işgəncəli cəzaya layiq görüləcəklər. Lakin bu cəza kafirliyə məcbur edilmiş, amma dininə şübhə etməmiş və doğru yolla getmək həvəsini itirməmiş insanlara şamil edilməyəcəkdir. Belə adamlar qınağa layiq deyillər və günahların ağırlığını daşımayacaqlar. Bu o deməkdir ki, əgər insanı kafir olmasını boynuna almağa məcbur edirlərsə, onda ona belə etməyə icazə verilir. Buradan da belə çıxır ki, əgər əri arvadını boşamağa, köləsini azad etməyə, malını satmağa və ya hər hansı malı almağa və yaxud da işgüzar saziş bağlamağa məcbur edirlərsə, onda onun verdiyi sözlər hüquqi qüvvəyə malik olmur, çünki əgər insan onu məcbur etdikləri küfrə görə məsuliyyət daşımırsa, onda o, məcburiyyət qarşısında etdiyi daha az əhəmiyyətli əməllərə görə məsuliyyət heç daşımır.",{"from":126,"to":126,"text":1386},"Fövqəluca Allah qullarını — Onun xatirinə hicrət edənləri bağışlayır və onlara rəhm edir, Onun lütfünü qazanmaq üçün öz ev-eşiyini və var-dövlətini tərk edənləri, məcbur edildiyi yoldan sapdırılmalara və sınaqlara baxmayaraq mömin müsəlman olaraq qalanları, möhkəm etiqadını qoruyanları, Allahın düşmənlərinə qarşı sözü və əməli ilə mübarizə apararaq onları Onun dininə cəlb etməyə səy göstərənləri, insanların əksəriyyətinə bənzəməyərək İslam şəriətinin bu heç də asan olmayan hökmlərini səbirlə yerinə yetirənlərı yaxşılıq və qayğı göstərməklə tərbiyələndirir. Allahın bağışlaması və mərhəməti olan misilsiz mükafata layiq görülmək ən şərəfli vasitədir. Əgər Allah quluna böyül və kiçik günahları bağışlayırsa, onda o, bütün hər cür yaramaz və xoşagəlməz şeylərdən xilas edilir, əgər Allah onu Özünün hüdudsuz mərhəməti ilə örtürsə, onda qul özünün dünyəvi və ruhani işlərini sahmana salır. Qiyamət qopanda da o, Allahın mərhəmət örtüyü altında olacaqdır.",{"from":85,"to":85,"text":1388},"Həmin Gün hər bir insanı ancaq onun öz aqibəti narahat edəcəkdir və bütün qalan insanlar onu ümumiyyətlə maraqlandırmayacaqdır. Həmən gün insan ən cüzi yaxşılığa belə kəskin ehtiyac duyacaqdır, çünki hə bir kəs öz yaxşı və bəd əməllərinin əvəzini bütünlüklə alacaqdır. Allah insanlarla onların törətdikləri cinayətləri artırmaq və ya etdikləri yaxşılıqları azaltmaq kimi ədalətsiz rəftara yol verməyəcəkdir. Bax buna görə Quran ayəsində belə buyurulur: “Bu gün heç kəsə heç bir haqsızlıq edilməyəkdir. Siz ancaq etdiyiniz əməllərin cəzasını çəkəcəksiniz!” (Yasin, 36\u002F54).",{"from":146,"to":683,"text":1390},"Söhbət mübarək Məkkə barəsindədir ki, cahiliyyə dövründə ora əmin-amanlıq və sakit bir şəhər idi. Bu şəhərdə heç kim zorakılıq etməzdi, çünki müşriklər ona ehtiram göstərərdilər. Əgər bir adam Məkkədə atasının və ya qardaşının qatili ilə rastlaşardısa, ərəblərin tündməcazlığına və şöhrətpərəstliyinə baxmayaraq, qisas almaq üçün ona hücum etməzdi. Bunun sayəsində Məkkədə tam əmin-amanlıq hökm sürürdü. Bununla yanaşı şəhər əhalisi heç nəyin ehtiyacını çəkmirdilər. Hərçənd Məkkə torpaqları dənli bitkilərin becərilməsi və meyvə yetişdirilməsi üçün yararlı deyildisə də, Fövqəluca Allah elə etmişdi ki, bu ərazidə yaşayan sakinlər hər tərəfdən bolluca maddi nemətlər əldə etsinlər. Sonra isə Fövqəluca Allah onlara öz aralarından etibarlılığı və döğruçuluğu ilə məşhur olan bir elçi göndərdi. O (s.ə.s.), onlara ancaq xeyirxah işlər görməyi və yaramaz günahlardan qorunmağı əmr edirdi. Lakin onlar onu (s.ə.s.) rədd etdilər və öz Rəbbinin saysız-hesabsız nemətlərinə naşükürlüklə cavab verdilər. Belə olduqda, Allah onları maddi əmin-amanlıqdan məhrum etdi və onlara aclıq və qorxu libası geydirdi. Əvvəllər onlar belə şey görməmişdilər, çünki bolluq içində və əmin-amanlıq içində yaşayırdılar və bunların səbəbi törətdikləri cinayətlər, imansızlıq və naşükürlük oldu. Allah onlarla ədalətsiz davranmadı, çünki onlar özləri özlərinə zülm etmişdilər.",{"from":689,"to":689,"text":1392},"Fövqəluca Allah qullarına buyurur ki, təkcə halal və faydalı nemətlərə aid olan hevanların əti, taxıllar, meyvələr və digər yeyinti məhsulları ilə qidalansınlar. Yeyinti məhsulları həmişə bu iki keyfiyyətə malik olmalıdır. Bu isə o deməkdir ki, Allahın haram etdiyini və əyri yolla ələ keçiriləni yemək olmaz. Ey insanlar! Allahın sizin üçün yaratdıqlarından ləzzət alın, ancaq israfçılıq etməyin və yol verilən hədləri aşmayın. Bütün varlığınızla Onun səxavətini qəbul edərək, nazil etdiyi nemətlərə görə Onu tərifləyərək və onları Onun hökmlərini yerinə yetirmək üçün istifadə edərək Allaha həmd edin. Əgər siz təkcə bir olan Allaha səmimiyyətlə ibadət etmək istəyirsinizsə, onda siz sizə əta edilmiş nemətlərə görə Ondan başqa heç kimə minnətdarlıq etməyin və öz Xeyirxahınızı yaddan çıxarmayın.",{"from":1040,"to":1040,"text":1394},"Allah insanlara ancaq zərər vuran şeyləri yeməyi haram etmişdir. O, İslam şəriətinə uyğun olaraq kəsilmiş heyvanlardan başqa, yerdə qalan bütün ölmüş heyvanlara aid olan əti yeməyi qadağan etmişdir. Bu qaydadan yeganə bir istisna — ölü balıqlar və çəyitkələrdir. Allah heyvanın kəsilmiş damarlarından axan qanı icməyi də haram etmişdir. Bu qadağa damarlarda və ya ətdə qalan qana şamil edilmir. Həmçinin donuz ətinin yeyilməsi haramdır, çünki donuz natəmiz və iyrənc heyvandır. Donuz əti dedikdə, donuzun əti, piyi və bu heyvanın cəmdəyinin digər hissələri nəzərdə tutulur. Bütlərə və ya ölülərə qurbanlıq kəsilən hüyvanların əti də haramdır, çünki bu qurbanlar müşriklik ənənələrindəndir. Lakin əgər insan haram bir şeyi məcburiyyət üzündən yemiş olarsa, məsələn, əgər o, aclıqdan ölmək təhlükəsi qarşısındadırsa, onda ona, zəruri həddi aşmadan, aclığının qarşısını almağa icazə verilir. Lakin əgər insan kəskin aclıq hiss etmirsə və ya aclığını halal nemətlərlə yatırmaq imkanına malikdirsə və yaxud ölməmək üçün zəruri olduğundan çox yeyirsə, onda bu qadağa qüvvəsini saxlayır. Beləliklə, bu ayədə Allahın yeməyi qadağan etdiyi maddi aləmə məxsus məhsullar xatırlanır. Sonra Fövqəluca Allah buyurur.",{"from":1044,"to":1048,"text":1396},"Yer üzünün nemətlərini öz istəyinizə görə halal və ya haram adlandırmayın. Allahın adından yalan uydurmayın və Ona böhtan atmayın. Əks halda, siz nə yaşadığınız bu dünyada, nə də ölüdükdən sonra uğur qazana bilməyəcəksiniz, çünki O, hökmən sizi rüsvay edəcəkdir. Əgər siz dünyəvi nemətlərdən zövq ala bilsəniz də, bu çox çəkməyəcəkdir, siz isə sonra, müdhiş cəzanın sizi gözlədiyi Cəhənnəmə vasil ediləcəksiniz.",{"from":160,"to":160,"text":1398},"Fövqəluca Allah müsəlmanlara təkcə zərərli və yaramaz məhsulları yeməyi haram etmişdi. Bununla Allah qullarına rəhm etmiş və onları murdar və natəmiz şeylərdən qorumuşdur. Yəhudilərə gəldikdə isə, onlara bir sıra təmiz və faydalı yeyinti məhsulları da, onların törətdikləri zalımlıqlara görə cəza olaraq, haram edilmişdi. Bu barədə Fövqəluca Allah belə buyurur: “Yəhudilərə dırnaqlı heyvanların hamısını haram etdik. İnək və qoyunun bellərinə və ya bağırsaqlarına yapışan, yaxud sümüklərinə qarışan yağlar müstəsna olmaqla, onların piylərini də yəhudilərə haram buyurduq. Həddi aşdıqlarına görə onları belə cəzalandırdıq. Şübhəsiz ki, Biz sözündə doğru olanıq!” (Ənam, 6\u002F146).",{"from":1055,"to":1055,"text":1400},"Fövqəluca qullarını tövbə etməyə və Ona tərəf yönəlməyə çağırır. İnsan cinayət işlətdikdə, o, öz əməlinin ağır nəticələrindən xəbərsiz olur. Əgər o, Allaha lap şüurlu surətdə itaətsizlik edirsə də, günahı törətdiyi anda onsuz da onun ürəyində kifayət qədər zəruri bilik olmur. Bundan sonra əgər insan günahlarını tərk edərsə, etdiklərinə qəlbən təəssüflənərsə və saleh əməllər etməyə başlayarsa, onda Allah onu bağışlayar və əfv edər. Onun tövbəsi qəbul olunar və o, günah işlədənə qədər olduğu kimi təmiz və ya daha üstün olar.",{"from":40,"to":40,"text":1402},"Fövqəluca bu ayədə Özünün sevimlisi, yüksək keyfiyyətlər və ecazkar məziyyətlər əta edilmiş İbrahimin (ə) üstünlüyündən bəhs edir. O (ə), təqlid edilməsi üçün ən gözəl məziyyətlərin təcəssümünü tapdığı bir örnək idi. O (ə), doğru yolla gedir və insanlara ona yönəlməyi nəsihət edirdi. O (ə), Allaha səylə ibadət edir və təkcə Ona səmimiyyətlə xidmət göstərirdi. O (ə), Allaha məhəbbət və tövbə ilə can atır və qalan hər şeydən üz döndərirdi. O (ə), müşriklərdən deyildi və nə sözü, nə də əməli ilə Allaha şərik qoşmurdu. Məhz bunun sayəsində o (ə), bütün sədaqətli tövhid tərəfdarlarının rəhbəri hesab olunur.",{"from":1062,"to":79,"text":1404},"İbrahim (ə) Allahın ona əta etdiyi aşkar və batini nemətlərinə şükür edərdi. O (ə) vəzifəsini qüsursuz olaraq yerinə yetirirdi və buna görə Allah onu (ə) Özünün seçdiyi sevimlisi, pak məxluqlarından və yaxın qullarından biri etmişdi. Allah ona (ə) faydalı biliklər və saleh əməllər bəxş etmiş və onların sayəsində o (ə) doğru yola gəlmiş, haqqı dərk etmiş və hər şeydən öncə ancaq ona üstünlük vermişdi. Allah dünya həyatında ona (ə) bol qismət, gözəl zövcə, saleh övladlar nəsib etmiş və Allaha xoş gələn nəcib əxlaq vermişdi. Axirət həyatında isə onun (ə) üçün bilavasitə Fövqəluca Allahın yaxınlığında hündür saraylar hazırlanmışdır. İbrahim peyğəmbərin (ə) ən böyük məziyyətlərindən biri — onun (ə) yolu ilə getmək və ondan (ə) nümunə götürmək hökmüdür ki, bütün bəşəriyyətin ağası və elçilərin ən kamili olan Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) və onun (s.ə.s.) ardıcıllarına tövsiyə edilmişdir.",{"from":1073,"to":1073,"text":1406},"Şənbəyə riayət etmək məcburi qaydada təkcə onun barəsində ixtilafa düşənlərə əmr edilmişdi. Bunlar cüməyə ehtiram bəsləməyən yəhudilər idilər ki, bundan sonra Allah onlara şənbəyə riayət etmək hökmü vermişdi. Onların arasında ziddiyyət yaranmasaydı, buna lüzum qalmazdı, çünki həftənin ən şərəfli günü cümə günüdür və Fövqəluca Allah bu günə ehtiram bəslənməsi haqqını müsəlmanlara bəxş etdi. Qiyamət günü başlayanda Allah insanlara onlardan kimin haqlı, kimin isə yanıldığını, kimin mükafata layiq görüldüyünü, kimin isə əzab-əziyyətə məhkum edildiyini açıqlayacaqdır.",{"from":1077,"to":1077,"text":1408},"Ey Muhəmməd! Əgər sən insanları, ya istər müsəlman, ya da kafir olsun, Rəbbinin düz yolu ilə getməyə çağırırsansa, onda faydalı biliklərə və saleh əməllərə istinad et. Sənin təbliğatın ibrətamiz olmalıdır, çünki sən hər bir şəxslə onun vəziyyətini, eşitdiyini qavramaq qabiliyyətini və haqqa sözü və əməli ilə tabe olmaq hazırlığını nəzərə alaraq söhbət etməlisən. Təbliğatının müdrikanə olması üçün qəti biliklərə yiyələnməyin tələb olunur və sən cahillərə bənzəməməlisən. İslama dəvəti insanların başa düşə biləcəyi və mənimsəyəcəyi ən mühüm məsələlərdən başlamalısan. İnsanlar mehribanlıqla və xeyirxahlıqla yanaşmalısan ki, onlar haqqı asanlıqla qəbul edə bilsinlər. Əgər onlar belə bir müdrik çağırışa qulaq assalar, onda digər daha az əhəmiyyətli məsələlərə keç. Əgər onlar haqqı qəbul etməkdən imtina etsələr, onda yaxşı nəsihətlər verməyə çalış. Bu o deməkdir ki, möizəçi dinin hökmləri və qadağalarını xatırlatdıqdan sonra, öyüd-nəsihət verilənləri İslama cəlb etməli və onlari qorxutmalıdır. (Burada söhbət İslamın gözəllikləri və Cənnətlə cəlb etməkdən və Cəhənnəm və onun əbədi əzab-əziyyəti ilə qorxutmaq nəzərdə tutulmalıdır. F.S.) Bundan ötrü Allahın qanunlarına riayət edilməsinin gətirəcəyi çoxsaylı faydalardan və Allahın haramlarının pozulması nəticəsində dəyəcək böyük ziyandan bəhs edilməlidir. Allahın dininə etiqad edənlərin üstünlüyü və haqq dindən üz çevirənlərin rəzil olacağı haqqında danışmaq olar. Həmçinin Allahın itaətkar saleh möminlər üçün həm bu həyatda və həm də öldükdən sonra hazırladığı mükafatdan və hər iki dünyada itaətsizlik edənləri gözləyən cəzadan danışmaq olar. Əgər belə nəsihətlərdən sonra da dinə çağırılan şəxs özünün etiqad etdiyi baxışlarının doğru olduğunu iddia edərsə və hətta müsəlman dəvətçisini öz dininə qoşulmağa çağırarsa, onda onunla mübahisə etməyə icazə verilir. Lakin belə mübahisələri ən gözəl tərzdə aparmaq lazımdır ki, nəsihət verilənə məntiqi dəlilləri və müqəddəs mətnləri anlamaq asan olsun. Məsələn, dəvətçi inandırıcı saydığı dəlillərə istinad edərək müqabil tərəfi özünün haqlı olduğuna inandırmağa səy göstərməsi və bu vasitə ilə istədiyinə asanlıqla nail olması. Belə mübahisələr qərəzli deyişməyə və söyüşməyə çevrilməməlidir, çünki belə olduqda onlar heç bir faydalı nəticələr vermir, halbuki müsəlmanların məqsədi – ətrafdakıları doğru yola yönəltmək üçün təbliğat aparmaqqdır, onlara üstün gəlmək, onlara qələbə çalmaq deyildir. Həqiqətən də, Fövqəluca Allah insanları azmağa təkan verən səbəblər haqqında, insanı azğınlığa məhkum edən əməllər haqqında gözəl məlumata malikdir və buna görə günahkarlar öz günahları üçün mütləq əvəz alacaqlar. Bununla yanaşı, Allah doğru rəhbərliyə layiq olan saleh insanlardan da xəbərdardır. Məhz buna görə, Allah onları düz yola yönəldir, onları Öz kölgəsi ilə örtür və onları Özünün sevimlisi edir.",{"from":1081,"to":1081,"text":1410},"Fövqəluca incidilənlərə və zülm edilmişlərə öz incidənləri və zülmkarları ilə ədalətlə davranmağa icazə vermişdirsə də, onları alicənablıq və xeyirxahlıq göstərməyə çağırmışdır. Ey insanlar! Əgər siz sizi sözü və ya əməli ilə incitmiş kəsləri cəzalandırmağa hazırlaşırsınızsa, onda onlarla sizlə rəftar etdikləri kimi rəftar edin. Onlara sizə verdikləri əzabdan artıq əzab verməyin. Yox, əgər əvəz verməkdən vaz keçsəniz və sizi incidənləri bağışlasanız, bu sizin üçün daha yaxşı olar. Allah sizi ən mükəmməl surətdə mükafatlandırar və belə sonluq sizin üçün daha yaxşı olar. Fövqəluca buyurur: “Hər hansı bir pisliyin cəzası onun özü kimi bir pislikdir. Bununla belə hər kəs bağışlasa və sülh yaratsa, o, mükafatını Allahdan gözləməlidir. Həqiqətən, O, zalımları sevməz!” (Şura, 42\u002F40). Sonra Fövqəluca Allah Elçisinə (s.ə.s.) buyurur ki, Ona yardım barədə yalvararaq və öz qüvvəsinə ümid bəsləməyərək, insanları Allaha səbirlə çağırsın. Fövqəluca buyurur:",{"from":1085,"to":113,"text":1412},"Ey Muhəmməd! Səbirli ol, çünki səbirlilik çətin anda sənə yardımçı olar və ruhunu sabitləşdirər. Çağırışına cavab verməkdən boyun qaçıran günahkarlara görə də kədərlənmə. Həqiqətən, qəm sənə heç bir xeyir gətirməz. Onlar sənin əleyhinə bədxah fitnə-fəsadlar qursalar da kədərlənmə! Həqiqətən, kafirlərin hiyləgərliyi onların öz əleyhinə çevriləcəkdir. Sən Allahdan qorxur və yaxşılıqlar edirsən, Fövqəluca Allah isə təqvalı olanlara və xeyirxahlıq edənlərə həmişə kömək edir və doğru yol göstərir. Belə möminlər küfrdən və itaətsizlikdən ehtiyat edir, Allaha səmimiyyətlə elə ibadət edirlər ki, sanki Onu görürlər və əgər onlar onu görməsələr də, onlar çox gözəl məlumdur ki, Allah onları müşahidə edir. Bununla yanaşı, onlar Allahın məxluqlarına yaxşılıq edir və onlara xidmət göstərmək üçün əllərindən gələni yerinə yetirirlər. Ey Rəbb! Bizi də təqvalılardan və xeyirxahlıq göstərənlərdən biri et!\n\n——————– Əbdürrəhman bin Nasir əs-Səədi\n\nMÜQƏDDƏS QURANIN TƏFSİRİ\n\nTərcüməçi Fərahim Süleyman oğlu Qurbanov"]