[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-26-alikhan":694,"$f-4-pDBqOw2nCexjGnHVkh5LBzasPcA4h2Am_GOdK4ww":1546},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":1431},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874,877,880,883,886,889,892,895,897,899,902,905,908,911,914,917,920,923,926,929,932,935,938,941,944,947,950,953,956,959,962,965,968,971,974,977,980,983,986,989,992,995,998,1001,1003,1004,1007,1010,1013,1016,1019,1021,1024,1027,1030,1033,1037,1041,1045,1048,1052,1055,1057,1059,1062,1066,1069,1072,1074,1077,1080,1084,1086,1090,1094,1098,1101,1105,1109,1113,1117,1119,1123,1127,1130,1132,1134,1138,1142,1146,1150,1152,1156,1160,1164,1168,1172,1176,1180,1184,1186,1190,1194,1196,1198,1200,1203,1207,1211,1215,1219,1223,1227,1231,1235,1238,1240,1243,1247,1249,1251,1253,1257,1260,1264,1268,1270,1274,1278,1282,1286,1288,1290,1294,1298,1302,1306,1310,1314,1318,1322,1325,1329,1333,1337,1341,1345,1348,1352,1356,1360,1364,1368,1372,1376,1380,1384,1388,1392,1396,1400,1404,1408,1412,1416,1420,1424,1428],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ طسٓمٓ","Ta. Sin. Mim.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"تِلْكَ ءَايَٰتُ ٱلْكِتَٰبِ ٱلْمُبِينِ","Bunlar aydın Kitabın ayələridir.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"لَعَلَّكَ بَٰخِعٌۭ نَّفْسَكَ أَلَّا يَكُونُوا۟ مُؤْمِنِينَ","Onların iman gətirmədiyinə görə özünü həlakmı edəcəksən?",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"إِن نَّشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ ءَايَةًۭ فَظَلَّتْ أَعْنَٰقُهُمْ لَهَا خَٰضِعِينَ","Biz istəsəydik, göydən onlara elə bir əlamət göndərərdik ki, onun önündə başları itaətkarlıqla əyilərdi.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"وَمَا يَأْتِيهِم مِّن ذِكْرٍۢ مِّنَ ٱلرَّحْمَٰنِ مُحْدَثٍ إِلَّا كَانُوا۟ عَنْهُ مُعْرِضِينَ","Mərhəmətli Allahdan onlara elə bir ayə gəlməz ki, ondan üz çevirməsinlər.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"فَقَدْ كَذَّبُوا۟ فَسَيَأْتِيهِمْ أَنۢبَٰٓؤُا۟ مَا كَانُوا۟ بِهِۦ يَسْتَهْزِءُونَ","Onlar ayələri uydurma saydılar. Məsxərəyə qoyduqlarının xəbəri onlara yetişəcəkdir.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"أَوَلَمْ يَرَوْا۟ إِلَى ٱلْأَرْضِ كَمْ أَنۢبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍۢ كَرِيمٍ","Yoxsa, onlar yer üzündə cürbəcür gözəl bitkilər bitirdiyimizi görmürlər?",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةًۭ ۖ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ","Həqiqətən də, bunda bir əlamət vardır. Lakin onların əksəriyyəti mömin olmadı.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ","Bəli, sənin Rəbbin Qüdrətlidir, Rəhmlidir.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"وَإِذْ نَادَىٰ رَبُّكَ مُوسَىٰٓ أَنِ ٱئْتِ ٱلْقَوْمَ ٱلظَّٰلِمِينَ","Bir zaman Rəbbin Musaya demişdi: “Get o zalım qövmün –",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"قَوْمَ فِرْعَوْنَ ۚ أَلَا يَتَّقُونَ","Firon xalqının yanına! Onlar qorxmurlarmı?”",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"قَالَ رَبِّ إِنِّىٓ أَخَافُ أَن يُكَذِّبُونِ","Musa dedi: “Ey Rəbbim! Qorxuram ki, onlar məni yalançı hesab edələr,",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"وَيَضِيقُ صَدْرِى وَلَا يَنطَلِقُ لِسَانِى فَأَرْسِلْ إِلَىٰ هَٰرُونَ","belə olduqda ürəyim sıxılar, dilim də söz tutmaz. Buna görə Haruna da vəhy göndər.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"وَلَهُمْ عَلَىَّ ذَنۢبٌۭ فَأَخَافُ أَن يَقْتُلُونِ","Onların məndən əvəzini çıxmaq istədikləri bir günahım da var. Buna görə məni öldürəcəklərindən qorxuram”.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"قَالَ كَلَّا ۖ فَٱذْهَبَا بِـَٔايَٰتِنَآ ۖ إِنَّا مَعَكُم مُّسْتَمِعُونَ","Allah dedi: “Xeyr, bu mümkün deyil! İkiniz də möcüzələrimizlə onların yanına gedin! Şübhəsiz ki, Biz də sizinləyik, hər şeyi eşidirik.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"فَأْتِيَا فِرْعَوْنَ فَقُولَآ إِنَّا رَسُولُ رَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ","Fironun yanına gedib deyin: “Biz aləmlərin Rəbbinin elçiləriyik!",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"أَنْ أَرْسِلْ مَعَنَا بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ","İsrail oğullarını bizimlə birgə burax!”",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"قَالَ أَلَمْ نُرَبِّكَ فِينَا وَلِيدًۭا وَلَبِثْتَ فِينَا مِنْ عُمُرِكَ سِنِينَ","Firon dedi: “Biz səni körpə ikən götürüb saxlayıb boya-başa çatdırmadıqmı? Sən ömrünün bəzi illərini bizimlə yaşamadınmı?",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"وَفَعَلْتَ فَعْلَتَكَ ٱلَّتِى فَعَلْتَ وَأَنتَ مِنَ ٱلْكَٰفِرِينَ","Elədiyin pis əməli də elədin. Doğrudan da, sən bir nankorsan!”",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"قَالَ فَعَلْتُهَآ إِذًۭا وَأَنَا۠ مِنَ ٱلضَّآلِّينَ","Musa dedi: “Mən onu edəndə nadan olmuşam.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"فَفَرَرْتُ مِنكُمْ لَمَّا خِفْتُكُمْ فَوَهَبَ لِى رَبِّى حُكْمًۭا وَجَعَلَنِى مِنَ ٱلْمُرْسَلِينَ","Mən sizdən qorxduğum üçün yanınızdan qaçıb getdim. Amma sonradan Rəbbim mənə hökmranlıq (peyğəmbərlik) verdi və məni elçilərdən etdi.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"وَتِلْكَ نِعْمَةٌۭ تَمُنُّهَا عَلَىَّ أَنْ عَبَّدتَّ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ","Başıma qaxdığın o nemətin də İsrail oğullarını özünə kölə etməyindir”.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"قَالَ فِرْعَوْنُ وَمَا رَبُّ ٱلْعَٰلَمِينَ","Firon dedi: “Aləmlərin Rəbbi nədir?”",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"قَالَ رَبُّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَآ ۖ إِن كُنتُم مُّوقِنِينَ","Musa dedi: “Əgər yəqinliklə inanırsınızsa, bilin ki, O, göylərin, yerin və onların arasında olanların Rəbbidir!”",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"قَالَ لِمَنْ حَوْلَهُۥٓ أَلَا تَسْتَمِعُونَ","Firon ətrafındakılara dedi: “Onun nə danışdığını eşitmirsinizmi?”",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"قَالَ رَبُّكُمْ وَرَبُّ ءَابَآئِكُمُ ٱلْأَوَّلِينَ","Musa dedi: “O sizin də, ulu babalarınızın da Rəbbidir!”",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"قَالَ إِنَّ رَسُولَكُمُ ٱلَّذِىٓ أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ لَمَجْنُونٌۭ","Firon dedi: “Sizə göndərilmiş bu elçi, sözsüz ki, dəlidir!”",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"قَالَ رَبُّ ٱلْمَشْرِقِ وَٱلْمَغْرِبِ وَمَا بَيْنَهُمَآ ۖ إِن كُنتُمْ تَعْقِلُونَ","Musa dedi: “Əgər anlayırsınızsa, bilin ki, O, şərqin, qərbin və bunların arasında olanların Rəbbidir!”",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"قَالَ لَئِنِ ٱتَّخَذْتَ إِلَٰهًا غَيْرِى لَأَجْعَلَنَّكَ مِنَ ٱلْمَسْجُونِينَ","Firon dedi: “Əgər məndən başqasına sitayiş etsən, səni məhbusların yanına ataram!”",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"قَالَ أَوَلَوْ جِئْتُكَ بِشَىْءٍۢ مُّبِينٍۢ","Musa dedi: “Bəs sənə açıq-aşkar bir şey göstərsəm necə?”",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"قَالَ فَأْتِ بِهِۦٓ إِن كُنتَ مِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ","Firon dedi: “Əgər doğru danışanlardansansa, göstər onu!”",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"فَأَلْقَىٰ عَصَاهُ فَإِذَا هِىَ ثُعْبَانٌۭ مُّبِينٌۭ","Musa əsasını yerə atınca, o dərhal dönüb açıq-aşkar bir ilana çevrildi.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"وَنَزَعَ يَدَهُۥ فَإِذَا هِىَ بَيْضَآءُ لِلنَّٰظِرِينَ","Əlini qoynundan çıxardan kimi o, baxanların gözü qabağında ağappaq nur saçan bir əl oldu.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"قَالَ لِلْمَلَإِ حَوْلَهُۥٓ إِنَّ هَٰذَا لَسَٰحِرٌ عَلِيمٌۭ","Firon ətrafındakı zadəganlara dedi: “Həqiqətən də, bu, bilikli bir sehrbazdır!",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"يُرِيدُ أَن يُخْرِجَكُم مِّنْ أَرْضِكُم بِسِحْرِهِۦ فَمَاذَا تَأْمُرُونَ","O öz sehri ilə sizi torpağınızdan çıxartmaq istəyir. Nə təklif edirsiniz?”",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"قَالُوٓا۟ أَرْجِهْ وَأَخَاهُ وَٱبْعَثْ فِى ٱلْمَدَآئِنِ حَٰشِرِينَ","Onlar dedilər: “Onu qardaşı ilə bir qədər gözlət və şəhərlərə adam yığanlar göndər ki,",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"يَأْتُوكَ بِكُلِّ سَحَّارٍ عَلِيمٍۢ","bütün bilikli sehrbazları sənin yanına gətirsinlər”.",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"فَجُمِعَ ٱلسَّحَرَةُ لِمِيقَٰتِ يَوْمٍۢ مَّعْلُومٍۢ","Beləliklə, sehrbazlar bəlli bir günün müəyyən edilmiş vaxtında toplandılar.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"وَقِيلَ لِلنَّاسِ هَلْ أَنتُم مُّجْتَمِعُونَ","Camaata deyildi: “Siz də yığışırsınızmı?",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"لَعَلَّنَا نَتَّبِعُ ٱلسَّحَرَةَ إِن كَانُوا۟ هُمُ ٱلْغَٰلِبِينَ","Əgər sehrbazlar qalib gəlsələr, ola bilsin ki, biz də onlara tabe olaq”.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"فَلَمَّا جَآءَ ٱلسَّحَرَةُ قَالُوا۟ لِفِرْعَوْنَ أَئِنَّ لَنَا لَأَجْرًا إِن كُنَّا نَحْنُ ٱلْغَٰلِبِينَ","Sehrbazlar gələn kimi Firona dedilər: “Əgər qalib gəlsək, bizə mükafat veriləcəkmi?”",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"قَالَ نَعَمْ وَإِنَّكُمْ إِذًۭا لَّمِنَ ٱلْمُقَرَّبِينَ","Firon dedi: “Bəli! Belə olacağı təqdirdə sizi özümə yaxın adamlardan edəcəyəm”.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"قَالَ لَهُم مُّوسَىٰٓ أَلْقُوا۟ مَآ أَنتُم مُّلْقُونَ","Musa onlara dedi: “Nə atacaqsınızsa, atın!”",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"فَأَلْقَوْا۟ حِبَالَهُمْ وَعِصِيَّهُمْ وَقَالُوا۟ بِعِزَّةِ فِرْعَوْنَ إِنَّا لَنَحْنُ ٱلْغَٰلِبُونَ","Onlar iplərini və əsalarını yerə atıb: “Fironun qüdrətinə and olsun ki, biz qalib gələcəyik!”– dedilər.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"فَأَلْقَىٰ مُوسَىٰ عَصَاهُ فَإِذَا هِىَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ","Sonra Musa əsasını atdı və əsa onların düzəltdikləri şeyləri uddu.",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"فَأُلْقِىَ ٱلسَّحَرَةُ سَٰجِدِينَ","Sehrbazlar səcdəyə qapandılar",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"قَالُوٓا۟ ءَامَنَّا بِرَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ","və dedilər: “Biz iman gətirdik aləmlərin Rəbbinə –",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"رَبِّ مُوسَىٰ وَهَٰرُونَ","Musanın və Harunun Rəbbinə!”",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"قَالَ ءَامَنتُمْ لَهُۥ قَبْلَ أَنْ ءَاذَنَ لَكُمْ ۖ إِنَّهُۥ لَكَبِيرُكُمُ ٱلَّذِى عَلَّمَكُمُ ٱلسِّحْرَ فَلَسَوْفَ تَعْلَمُونَ ۚ لَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُم مِّنْ خِلَٰفٍۢ وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ أَجْمَعِينَ","Firon dedi: “Mən sizə izin verməmişdən əvvəl siz ona imanmı gətirdiniz? Şübhəsiz ki, o sizə sehr öyrədən böyüyünüzdür. Tezliklə biləcəksiniz! Mən sizin əllərinizi və ayaqlarınızı çarpaz kəsdirib hamınızı çarmıxa çəkdirəcəyəm”.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"قَالُوا۟ لَا ضَيْرَ ۖ إِنَّآ إِلَىٰ رَبِّنَا مُنقَلِبُونَ","Onlar dedilər: “Zərər yox, biz onsuz da öz Rəbbimizə qayıdacağıq.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"إِنَّا نَطْمَعُ أَن يَغْفِرَ لَنَا رَبُّنَا خَطَٰيَٰنَآ أَن كُنَّآ أَوَّلَ ٱلْمُؤْمِنِينَ","Biz Firon xalqı arasından ilk iman gətirənlər olduğumuza görə Rəbbimizdən günahlarımızı bağışlayacağını umuruq”.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"۞ وَأَوْحَيْنَآ إِلَىٰ مُوسَىٰٓ أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِىٓ إِنَّكُم مُّتَّبَعُونَ","Biz Musaya: “Qullarımla birlikdə gecə yola çıx. Çünki siz təqib olunacaqsınız”– deyə vəhy etdik.",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"فَأَرْسَلَ فِرْعَوْنُ فِى ٱلْمَدَآئِنِ حَٰشِرِينَ","Firon şəhərlərə əsgər toplayanlar göndərdi.",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"إِنَّ هَٰٓؤُلَآءِ لَشِرْذِمَةٌۭ قَلِيلُونَ","O dedi: “Bunlar kiçik bir dəstədir.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"وَإِنَّهُمْ لَنَا لَغَآئِظُونَ","Onlar bizi qəzəbləndirmişlər.",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"وَإِنَّا لَجَمِيعٌ حَٰذِرُونَ","Biz hamımız ayıq-sayıq olmalıyıq”.",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"فَأَخْرَجْنَٰهُم مِّن جَنَّٰتٍۢ وَعُيُونٍۢ","Biz onları (o zalım tayfanı) bağlardan və çeşmələrdən çıxartdıq;",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"وَكُنُوزٍۢ وَمَقَامٍۢ كَرِيمٍۢ","xəzinələrdən və gözəl yerlərdən də qovduq.",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"كَذَٰلِكَ وَأَوْرَثْنَٰهَا بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ","Beləcə, Biz İsrail oğullarını o yerlərə varis etdik.",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"فَأَتْبَعُوهُم مُّشْرِقِينَ","Günəş üfüqdən qalxarkən Firon öz əsgərləri ilə onları izləməyə başladılar.",{"number":391,"arabic":878,"translation":879},"فَلَمَّا تَرَٰٓءَا ٱلْجَمْعَانِ قَالَ أَصْحَٰبُ مُوسَىٰٓ إِنَّا لَمُدْرَكُونَ","İki dəstə bir-birini görüncə Musanın səhabələri: “Biz yaxalanacağıq!”– dedilər.",{"number":349,"arabic":881,"translation":882},"قَالَ كَلَّآ ۖ إِنَّ مَعِىَ رَبِّى سَيَهْدِينِ","Musa dedi: “Xeyr, Rəbbim mənimlədir. O mənə doğru yol göstərəcəkdir!”",{"number":402,"arabic":884,"translation":885},"فَأَوْحَيْنَآ إِلَىٰ مُوسَىٰٓ أَنِ ٱضْرِب بِّعَصَاكَ ٱلْبَحْرَ ۖ فَٱنفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍۢ كَٱلطَّوْدِ ٱلْعَظِيمِ","Biz Musaya: “Əsanla dənizə vur!”– deyə vəhy etdik. Dəniz dərhal yarıldı, on iki yol açıldı və hər biri nəhəng bir dağ kimi oldu.",{"number":167,"arabic":887,"translation":888},"وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ ٱلْءَاخَرِينَ","O birilərini də ora yaxınlaşdırdıq.",{"number":413,"arabic":890,"translation":891},"وَأَنجَيْنَا مُوسَىٰ وَمَن مَّعَهُۥٓ أَجْمَعِينَ","Musa və onunla birlikdə olanların hamısını xilas etdik.",{"number":419,"arabic":893,"translation":894},"ثُمَّ أَغْرَقْنَا ٱلْءَاخَرِينَ","O birilərini isə suya qərq etdik.",{"number":425,"arabic":719,"translation":896},"Şübhəsiz ki, bu hekayətdə bir ibrət vardır. Lakin onların çoxu iman gətirmədi.",{"number":431,"arabic":722,"translation":898},"Həqiqətən, sənin Rəbbin Qüdrətlidir, Rəhmlidir.",{"number":202,"arabic":900,"translation":901},"وَٱتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ إِبْرَٰهِيمَ","Onlara İbrahimin əhvalatını da oxu.",{"number":442,"arabic":903,"translation":904},"إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِۦ مَا تَعْبُدُونَ","Bir zaman o öz atasına və tayfasına: “Nəyə ibadət edirsiniz?”– demişdi.",{"number":448,"arabic":906,"translation":907},"قَالُوا۟ نَعْبُدُ أَصْنَامًۭا فَنَظَلُّ لَهَا عَٰكِفِينَ","Onlar dedilər: “Biz bütlərə ibadət edir və onlara tapınmaqda davam edirik”.",{"number":453,"arabic":909,"translation":910},"قَالَ هَلْ يَسْمَعُونَكُمْ إِذْ تَدْعُونَ","O dedi: “Onlara yalvardığınız zaman sizi eşidirlərmi?",{"number":229,"arabic":912,"translation":913},"أَوْ يَنفَعُونَكُمْ أَوْ يَضُرُّونَ","Yaxud sizə xeyir və ya zərər verirlərmi?”",{"number":464,"arabic":915,"translation":916},"قَالُوا۟ بَلْ وَجَدْنَآ ءَابَآءَنَا كَذَٰلِكَ يَفْعَلُونَ","Onlar dedilər: “Xeyr, amma biz öz atalarımızın belə etdiklərini gördük”.",{"number":60,"arabic":918,"translation":919},"قَالَ أَفَرَءَيْتُم مَّا كُنتُمْ تَعْبُدُونَ","O dedi: “Siz nəyə ibadət etdiyinizi görürsünüzmü –",{"number":475,"arabic":921,"translation":922},"أَنتُمْ وَءَابَآؤُكُمُ ٱلْأَقْدَمُونَ","həm siz, həm də ulu babalarınız?",{"number":174,"arabic":924,"translation":925},"فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّۭ لِّىٓ إِلَّا رَبَّ ٱلْعَٰلَمِينَ","Aləmlərin Rəbbindən başqa, onların hamısı mənim düşmənimdir.",{"number":153,"arabic":927,"translation":928},"ٱلَّذِى خَلَقَنِى فَهُوَ يَهْدِينِ","O Rəbb ki, məni yaratmış və məni doğru yola yönəltmişdir;",{"number":491,"arabic":930,"translation":931},"وَٱلَّذِى هُوَ يُطْعِمُنِى وَيَسْقِينِ","O Rəbb ki, məni yedirdir və içirdir;",{"number":497,"arabic":933,"translation":934},"وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ","O Rəbb ki, xəstələndiyim zaman mənə şəfa verir;",{"number":503,"arabic":936,"translation":937},"وَٱلَّذِى يُمِيتُنِى ثُمَّ يُحْيِينِ","O Rəbb ki, məni öldürəcək, sonra dirildəcəkdir;",{"number":509,"arabic":939,"translation":940},"وَٱلَّذِىٓ أَطْمَعُ أَن يَغْفِرَ لِى خَطِيٓـَٔتِى يَوْمَ ٱلدِّينِ","O Rəbb ki, Haqq-hesab günü xətalarımı bağışlayacağını Ondan umuram.",{"number":247,"arabic":942,"translation":943},"رَبِّ هَبْ لِى حُكْمًۭا وَأَلْحِقْنِى بِٱلصَّٰلِحِينَ","Ey Rəbbim! Mənə hikmət ver və məni əməlisalehlərə qovuşdur!",{"number":520,"arabic":945,"translation":946},"وَٱجْعَل لِّى لِسَانَ صِدْقٍۢ فِى ٱلْءَاخِرِينَ","Sonra gələnlər arasında həmişə yad edilim deyə mənə yaxşı ad qismət elə!",{"number":272,"arabic":948,"translation":949},"وَٱجْعَلْنِى مِن وَرَثَةِ جَنَّةِ ٱلنَّعِيمِ","Məni Nəim bağının varislərindən et!",{"number":531,"arabic":951,"translation":952},"وَٱغْفِرْ لِأَبِىٓ إِنَّهُۥ كَانَ مِنَ ٱلضَّآلِّينَ","Atamı bağışla! Çünki o, azanlardandır.",{"number":537,"arabic":954,"translation":955},"وَلَا تُخْزِنِى يَوْمَ يُبْعَثُونَ","Onların dirildiləcəyi gün məni rüsvay etmə!",{"number":195,"arabic":957,"translation":958},"يَوْمَ لَا يَنفَعُ مَالٌۭ وَلَا بَنُونَ","O gün ki, nə var-dövlət, nə də oğul-uşaq bir fayda verməyəcək.",{"number":291,"arabic":960,"translation":961},"إِلَّا مَنْ أَتَى ٱللَّهَ بِقَلْبٍۢ سَلِيمٍۢ","Ancaq sağlam bir qəlblə Allahın hüzuruna gələnlərdən başqa!”",{"number":553,"arabic":963,"translation":964},"وَأُزْلِفَتِ ٱلْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ","Cənnət müttəqilərə yaxınlaşdırılar.",{"number":559,"arabic":966,"translation":967},"وَبُرِّزَتِ ٱلْجَحِيمُ لِلْغَاوِينَ","Cəhənnəm də azğınlara göstərilər.",{"number":565,"arabic":969,"translation":970},"وَقِيلَ لَهُمْ أَيْنَ مَا كُنتُمْ تَعْبُدُونَ","Onlara deyilər: “Hanı sizin sitayiş etdikləriniz –",{"number":188,"arabic":972,"translation":973},"مِن دُونِ ٱللَّهِ هَلْ يَنصُرُونَكُمْ أَوْ يَنتَصِرُونَ","Allahdan başqa pənah apardıqlarınız? Onlar sizə kömək edə bilərlərmi, yaxud özlərinə köməkləri dəyə bilərmi?”",{"number":576,"arabic":975,"translation":976},"فَكُبْكِبُوا۟ فِيهَا هُمْ وَٱلْغَاوُۥنَ","Onlar azğınlarla birlikdə oraya (Cəhənnəmə) atılarlar,",{"number":582,"arabic":978,"translation":979},"وَجُنُودُ إِبْلِيسَ أَجْمَعُونَ","İblisin bütün əsgərləri də habelə.",{"number":367,"arabic":981,"translation":982},"قَالُوا۟ وَهُمْ فِيهَا يَخْتَصِمُونَ","Onlar orada höcətləşərək deyərlər:",{"number":593,"arabic":984,"translation":985},"تَٱللَّهِ إِن كُنَّا لَفِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍ","“Allaha and olsun ki, biz açıq-aydın azğınlıq içində idik –",{"number":133,"arabic":987,"translation":988},"إِذْ نُسَوِّيكُم بِرَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ","o vaxt ki, biz sizi aləmlərin Rəbbinə tay tuturduq.",{"number":106,"arabic":990,"translation":991},"وَمَآ أَضَلَّنَآ إِلَّا ٱلْمُجْرِمُونَ","Bizi ancaq günahkarlar azdırdı.",{"number":609,"arabic":993,"translation":994},"فَمَا لَنَا مِن شَٰفِعِينَ","İndi isə bizim nə şəfaətçilərimiz,",{"number":615,"arabic":996,"translation":997},"وَلَا صَدِيقٍ حَمِيمٍۢ","nə də bizə canıyanan bir dostumuz var!",{"number":621,"arabic":999,"translation":1000},"فَلَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةًۭ فَنَكُونَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ","Bir də dünyaya qayıda bilsəydik, möminlərdən olardıq!”",{"number":627,"arabic":719,"translation":1002},"Şübhəsiz ki, bunda bir ibrət vardır. Lakin onların əksəriyyəti yenə iman gətirmədi.",{"number":633,"arabic":722,"translation":898},{"number":639,"arabic":1005,"translation":1006},"كَذَّبَتْ قَوْمُ نُوحٍ ٱلْمُرْسَلِينَ","Nuh tayfası da elçiləri yalançı saydı.",{"number":645,"arabic":1008,"translation":1009},"إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ نُوحٌ أَلَا تَتَّقُونَ","O vaxt qardaşları Nuh onlara dedi: “Məgər qorxmursunuz?",{"number":651,"arabic":1011,"translation":1012},"إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌۭ","Həqiqətən, mən sizin üçün etibar edilməli bir elçiyəm.",{"number":657,"arabic":1014,"translation":1015},"فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُونِ","Allahdan qorxun və mənə itaət edin.",{"number":73,"arabic":1017,"translation":1018},"وَمَآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ۖ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَىٰ رَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ","Mən bunun əvəzinə sizdən heç bir mükafat istəmirəm. Mənim mükafatım ancaq aləmlərin Rəbbinə aiddir.",{"number":126,"arabic":1014,"translation":1020},"Allahdan qorxun və mənə itaət edin!”",{"number":85,"arabic":1022,"translation":1023},"۞ قَالُوٓا۟ أَنُؤْمِنُ لَكَ وَٱتَّبَعَكَ ٱلْأَرْذَلُونَ","Onlar dedilər: “Sənə ən rəzil adamlar tabe olduğu halda biz sənə inanarıqmı?”",{"number":146,"arabic":1025,"translation":1026},"قَالَ وَمَا عِلْمِى بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ","Nuh dedi: “Mən onların nə etdiklərini bilmirəm!",{"number":683,"arabic":1028,"translation":1029},"إِنْ حِسَابُهُمْ إِلَّا عَلَىٰ رَبِّى ۖ لَوْ تَشْعُرُونَ","Onların haqq-hesabı yalnız Rəbbimə aiddir. Kaş başa düşəydiniz!",{"number":689,"arabic":1031,"translation":1032},"وَمَآ أَنَا۠ بِطَارِدِ ٱلْمُؤْمِنِينَ","Mən iman gətirənləri qovan deyiləm.",{"number":1034,"arabic":1035,"translation":1036},115,"إِنْ أَنَا۠ إِلَّا نَذِيرٌۭ مُّبِينٌۭ","Mən yalnız açıq-aşkar bir qorxudanam”.",{"number":1038,"arabic":1039,"translation":1040},116,"قَالُوا۟ لَئِن لَّمْ تَنتَهِ يَٰنُوحُ لَتَكُونَنَّ مِنَ ٱلْمَرْجُومِينَ","Onlar dedilər: “Ey Nuh! Əgər dəvətinə son qoymasan, mütləq daşqalaq ediləcəksən”.",{"number":1042,"arabic":1043,"translation":1044},117,"قَالَ رَبِّ إِنَّ قَوْمِى كَذَّبُونِ","Nuh dedi: “Ey Rəbbim! Qövmüm məni yalançı hesab etdi.",{"number":160,"arabic":1046,"translation":1047},"فَٱفْتَحْ بَيْنِى وَبَيْنَهُمْ فَتْحًۭا وَنَجِّنِى وَمَن مَّعِىَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ","Mənimlə onların arasında qəti hökm ver, məni və mənimlə birlikdə olan möminləri əzabdan qurtar!”",{"number":1049,"arabic":1050,"translation":1051},119,"فَأَنجَيْنَٰهُ وَمَن مَّعَهُۥ فِى ٱلْفُلْكِ ٱلْمَشْحُونِ","Biz onu və onunla birlikdə olanları yüklü gəmidə xilas etdik.",{"number":40,"arabic":1053,"translation":1054},"ثُمَّ أَغْرَقْنَا بَعْدُ ٱلْبَاقِينَ","Yerdə qalanları isə suya qərq etdik.",{"number":1056,"arabic":719,"translation":1002},121,{"number":1058,"arabic":722,"translation":898},122,{"number":79,"arabic":1060,"translation":1061},"كَذَّبَتْ عَادٌ ٱلْمُرْسَلِينَ","Ad tayfası da elçiləri yalançı saydı.",{"number":1063,"arabic":1064,"translation":1065},124,"إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ هُودٌ أَلَا تَتَّقُونَ","O vaxt qardaşları Hud onlara dedi: “Məgər qorxmursunuz?",{"number":1067,"arabic":1011,"translation":1068},125,"Həqiqətən, mən sizin üçün etibar etməli olduğunuz bir elçiyəm.",{"number":1070,"arabic":1014,"translation":1071},126,"Allahdan qorxun və mənə itaət edin!",{"number":1073,"arabic":1017,"translation":1018},127,{"number":113,"arabic":1075,"translation":1076},"أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ ءَايَةًۭ تَعْبَثُونَ","Əcəba, siz hər təpədə əbəs yerə bir əlamətmi qurursunuz (hündür binalarmı tikirsiniz)?",{"number":67,"arabic":1078,"translation":1079},"وَتَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ","Sanki əbədi qalacaqsınız deyə qalalarmı tikirsiniz?",{"number":1081,"arabic":1082,"translation":1083},130,"وَإِذَا بَطَشْتُم بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ","Bir kəsi yaxaladığınız zaman qəddar hökmdar kimi yaxalayırsınızmı?",{"number":1085,"arabic":1014,"translation":1071},131,{"number":1087,"arabic":1088,"translation":1089},132,"وَٱتَّقُوا۟ ٱلَّذِىٓ أَمَدَّكُم بِمَا تَعْلَمُونَ","Bildiyiniz nemətləri sizə verəndən qorxun.",{"number":1091,"arabic":1092,"translation":1093},133,"أَمَدَّكُم بِأَنْعَٰمٍۢ وَبَنِينَ","O sizə heyvanat və oğul-uşaq verdi,",{"number":1095,"arabic":1096,"translation":1097},134,"وَجَنَّٰتٍۢ وَعُيُونٍ","üstəlik bağlar və çeşmələr də əta etdi.",{"number":139,"arabic":1099,"translation":1100},"إِنِّىٓ أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍۢ","Mən sizə üz verəcək böyük günün əzabından qorxuram”.",{"number":1102,"arabic":1103,"translation":1104},136,"قَالُوا۟ سَوَآءٌ عَلَيْنَآ أَوَعَظْتَ أَمْ لَمْ تَكُن مِّنَ ٱلْوَٰعِظِينَ","Onlar dedilər: “Bizə öyüd-nəsihət versən də, verməsən də, bizim üçün birdir.",{"number":1106,"arabic":1107,"translation":1108},137,"إِنْ هَٰذَآ إِلَّا خُلُقُ ٱلْأَوَّلِينَ","Bu, yalnız və yalnız əvvəlkilərin adətidir.",{"number":1110,"arabic":1111,"translation":1112},138,"وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ","Biz əzaba düçar olan da deyilik”.",{"number":1114,"arabic":1115,"translation":1116},139,"فَكَذَّبُوهُ فَأَهْلَكْنَٰهُمْ ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةًۭ ۖ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ","Onlar onu yalançı saydılar. Biz də onları məhv etdik. Şübhəsiz ki, bunda bir ibrət vardır. Lakin onların əksəriyyəti iman gətirmədi.",{"number":1118,"arabic":722,"translation":898},140,{"number":1120,"arabic":1121,"translation":1122},141,"كَذَّبَتْ ثَمُودُ ٱلْمُرْسَلِينَ","Səmud tayfası da elçiləri yalançı saydı.",{"number":1124,"arabic":1125,"translation":1126},142,"إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ صَٰلِحٌ أَلَا تَتَّقُونَ","O vaxt qardaşları Saleh onlara dedi: “Məgər qorxmursunuz?",{"number":1128,"arabic":1011,"translation":1129},143,"Şübhəsiz ki, mən sizin üçün etibar etməli olduğunuz bir elçiyəm.",{"number":1131,"arabic":1014,"translation":1015},144,{"number":1133,"arabic":1017,"translation":1018},145,{"number":1135,"arabic":1136,"translation":1137},146,"أَتُتْرَكُونَ فِى مَا هَٰهُنَآ ءَامِنِينَ","Məgər siz burada olanların içində sərbəst buraxılacaqsınız?",{"number":1139,"arabic":1140,"translation":1141},147,"فِى جَنَّٰتٍۢ وَعُيُونٍۢ","Bağlar və bulaqlar içində,",{"number":1143,"arabic":1144,"translation":1145},148,"وَزُرُوعٍۢ وَنَخْلٍۢ طَلْعُهَا هَضِيمٌۭ","əkinlər və yumşaq meyvəli xurmalıqlar içində arxayınlıqla qalacaqsınız?",{"number":1147,"arabic":1148,"translation":1149},149,"وَتَنْحِتُونَ مِنَ ٱلْجِبَالِ بُيُوتًۭا فَٰرِهِينَ","Dağlardan məharətlə evlər yonub düzəldəcəksiniz?",{"number":1151,"arabic":1014,"translation":1071},150,{"number":1153,"arabic":1154,"translation":1155},151,"وَلَا تُطِيعُوٓا۟ أَمْرَ ٱلْمُسْرِفِينَ","Həddi aşanların əmrinə tabe olmayın.",{"number":1157,"arabic":1158,"translation":1159},152,"ٱلَّذِينَ يُفْسِدُونَ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا يُصْلِحُونَ","Onlar yer üzündə fəsad törədir və özlərini günahdan təmizləmirlər”.",{"number":1161,"arabic":1162,"translation":1163},153,"قَالُوٓا۟ إِنَّمَآ أَنتَ مِنَ ٱلْمُسَحَّرِينَ","Onlar dedilər: “Sən yalnız və yalnız sehrlənmişlərdənsən.",{"number":1165,"arabic":1166,"translation":1167},154,"مَآ أَنتَ إِلَّا بَشَرٌۭ مِّثْلُنَا فَأْتِ بِـَٔايَةٍ إِن كُنتَ مِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ","Sən də bizim kimi ancaq bir insansan. Əgər doğru danışanlardansansa, bizə bir möcüzə göstər”.",{"number":1169,"arabic":1170,"translation":1171},155,"قَالَ هَٰذِهِۦ نَاقَةٌۭ لَّهَا شِرْبٌۭ وَلَكُمْ شِرْبُ يَوْمٍۢ مَّعْلُومٍۢ","Saleh dedi: “Möcüzə bu dişi dəvədir! Onun da, sizin də müəyyən edilmiş vaxtlarda su içmək haqqınız vardır. (Bir gün o, su içməli, bir gün də siz içməlisiniz).",{"number":1173,"arabic":1174,"translation":1175},156,"وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوٓءٍۢ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابُ يَوْمٍ عَظِيمٍۢ","Ona heç bir pislik etməyin, yoxsa böyük günün əzabı sizi yaxalayar”.",{"number":1177,"arabic":1178,"translation":1179},157,"فَعَقَرُوهَا فَأَصْبَحُوا۟ نَٰدِمِينَ","Onlar dəvənin diz vətərini kəsdilər, sonra da peşman oldular.",{"number":1181,"arabic":1182,"translation":1183},158,"فَأَخَذَهُمُ ٱلْعَذَابُ ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةًۭ ۖ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ","Əzab onları yaxaladı. Şübhəsiz ki, bunda bir ibrət vardır. Lakin onların əksəriyyəti yenə iman gətirmədi.",{"number":1185,"arabic":722,"translation":898},159,{"number":1187,"arabic":1188,"translation":1189},160,"كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ ٱلْمُرْسَلِينَ","Lut tayfası da elçiləri yalançı saydı.",{"number":1191,"arabic":1192,"translation":1193},161,"إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ لُوطٌ أَلَا تَتَّقُونَ","O vaxt qardaşları Lut onlara dedi: “Məgər qorxmursunuz?",{"number":1195,"arabic":1011,"translation":1012},162,{"number":1197,"arabic":1014,"translation":1071},163,{"number":1199,"arabic":1017,"translation":1018},164,{"number":47,"arabic":1201,"translation":1202},"أَتَأْتُونَ ٱلذُّكْرَانَ مِنَ ٱلْعَٰلَمِينَ","Doğrudanmı siz insanlar içində ancaq kişilərlə yaxınlıq edir",{"number":1204,"arabic":1205,"translation":1206},166,"وَتَذَرُونَ مَا خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُم مِّنْ أَزْوَٰجِكُم ۚ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ عَادُونَ","və Rəbbinizin sizin üçün yaratdığı qadınlarınızı tərk edirsiniz? Siz, həqiqətən də, həddi aşan adamlarsınız”.",{"number":1208,"arabic":1209,"translation":1210},167,"قَالُوا۟ لَئِن لَّمْ تَنتَهِ يَٰلُوطُ لَتَكُونَنَّ مِنَ ٱلْمُخْرَجِينَ","Onlar dedilər: “Ey Lut! Əgər təbliğatına son qoymasan, mütləq qovulanlardan olacaqsan!”",{"number":1212,"arabic":1213,"translation":1214},168,"قَالَ إِنِّى لِعَمَلِكُم مِّنَ ٱلْقَالِينَ","O dedi: “Mən sizin əməllərinizə nifrət edənlərdənəm.",{"number":1216,"arabic":1217,"translation":1218},169,"رَبِّ نَجِّنِى وَأَهْلِى مِمَّا يَعْمَلُونَ","Ey Rəbbim! Məni və ailəmi onların tutduqları işdən xilas et!”",{"number":1220,"arabic":1221,"translation":1222},170,"فَنَجَّيْنَٰهُ وَأَهْلَهُۥٓ أَجْمَعِينَ","Biz onu və onun bütün ailəsini xilas etdik.",{"number":1224,"arabic":1225,"translation":1226},171,"إِلَّا عَجُوزًۭا فِى ٱلْغَٰبِرِينَ","Geridə qalanlar arasındakı yaşlı qadından başqa.",{"number":1228,"arabic":1229,"translation":1230},172,"ثُمَّ دَمَّرْنَا ٱلْءَاخَرِينَ","Sonra da o birilərini darmadağın etdik.",{"number":1232,"arabic":1233,"translation":1234},173,"وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِم مَّطَرًۭا ۖ فَسَآءَ مَطَرُ ٱلْمُنذَرِينَ","Biz onların üstünə daşlardan yağış yağdırdıq. Qorxudulanların yağışı nə yaman imiş!",{"number":1236,"arabic":719,"translation":1237},174,"Şübhəsiz ki, bunda bir ibrət vardır. Lakin onların əksəriyyəti iman gətirmədi.",{"number":1239,"arabic":722,"translation":898},175,{"number":33,"arabic":1241,"translation":1242},"كَذَّبَ أَصْحَٰبُ لْـَٔيْكَةِ ٱلْمُرْسَلِينَ","Əykə əhli də elçiləri yalançı saydı.",{"number":1244,"arabic":1245,"translation":1246},177,"إِذْ قَالَ لَهُمْ شُعَيْبٌ أَلَا تَتَّقُونَ","O vaxt Şueyb onlara dedi: “Məgər qorxmursunuz?",{"number":1248,"arabic":1011,"translation":1129},178,{"number":1250,"arabic":1014,"translation":1071},179,{"number":1252,"arabic":1017,"translation":1018},180,{"number":1254,"arabic":1255,"translation":1256},181,"۞ أَوْفُوا۟ ٱلْكَيْلَ وَلَا تَكُونُوا۟ مِنَ ٱلْمُخْسِرِينَ","Ölçüyə tam riayət edin və əksik ölçənlərdən olmayın.",{"number":254,"arabic":1258,"translation":1259},"وَزِنُوا۟ بِٱلْقِسْطَاسِ ٱلْمُسْتَقِيمِ","Düz tərəzi ilə çəkin.",{"number":1261,"arabic":1262,"translation":1263},183,"وَلَا تَبْخَسُوا۟ ٱلنَّاسَ أَشْيَآءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ مُفْسِدِينَ","İnsanların əşyalarını əksik verməyin və yer üzündə fəsad yayaraq pis işlər görməyin.",{"number":1265,"arabic":1266,"translation":1267},184,"وَٱتَّقُوا۟ ٱلَّذِى خَلَقَكُمْ وَٱلْجِبِلَّةَ ٱلْأَوَّلِينَ","Sizi və əvvəlki nəsilləri Yaradandan qorxun!”",{"number":1269,"arabic":1162,"translation":1163},185,{"number":1271,"arabic":1272,"translation":1273},186,"وَمَآ أَنتَ إِلَّا بَشَرٌۭ مِّثْلُنَا وَإِن نَّظُنُّكَ لَمِنَ ٱلْكَٰذِبِينَ","Sən də bizim kimi ancaq bir insansan. Biz səni yalançılardan biri hesab edirik.",{"number":1275,"arabic":1276,"translation":1277},187,"فَأَسْقِطْ عَلَيْنَا كِسَفًۭا مِّنَ ٱلسَّمَآءِ إِن كُنتَ مِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ","Əgər doğru danışanlardansansa, göyün bir parçasını üstümüzə endir”.",{"number":1279,"arabic":1280,"translation":1281},188,"قَالَ رَبِّىٓ أَعْلَمُ بِمَا تَعْمَلُونَ","Şueyb dedi: “Rəbbim sizin nələr etdiyinizi daha yaxşı bilir”.",{"number":1283,"arabic":1284,"translation":1285},189,"فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمْ عَذَابُ يَوْمِ ٱلظُّلَّةِ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ","Onlar isə onu yalançı saydılar və buna görə də kölgəli günün əzabı onları yaxaladı. Həqiqətən, o, böyük bir günün əzabı idi.",{"number":1287,"arabic":719,"translation":1237},190,{"number":1289,"arabic":722,"translation":898},191,{"number":1291,"arabic":1292,"translation":1293},192,"وَإِنَّهُۥ لَتَنزِيلُ رَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ","Şübhəsiz ki, bu, aləmlərin Rəbbindən nazil edilmişdir.",{"number":1295,"arabic":1296,"translation":1297},193,"نَزَلَ بِهِ ٱلرُّوحُ ٱلْأَمِينُ","Onu sadiq Ruh (Cəbrail) endirdi –",{"number":1299,"arabic":1300,"translation":1301},194,"عَلَىٰ قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ ٱلْمُنذِرِينَ","sənin qəlbinə ki, xəbərdar edənlərdən olasan.",{"number":1303,"arabic":1304,"translation":1305},195,"بِلِسَانٍ عَرَبِىٍّۢ مُّبِينٍۢ","Bu Quran açıq-aydın ərəb dilində nazil edildi.",{"number":1307,"arabic":1308,"translation":1309},196,"وَإِنَّهُۥ لَفِى زُبُرِ ٱلْأَوَّلِينَ","Şübhəsiz ki, o, keçmiş ümmətlərin kitablarında da xatırlanır.",{"number":1311,"arabic":1312,"translation":1313},197,"أَوَلَمْ يَكُن لَّهُمْ ءَايَةً أَن يَعْلَمَهُۥ عُلَمَٰٓؤُا۟ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ","Məgər İsrail oğullarından olan alimlərin onu bilmələri bunlar üçün bir dəlil deyilmi?",{"number":1315,"arabic":1316,"translation":1317},198,"وَلَوْ نَزَّلْنَٰهُ عَلَىٰ بَعْضِ ٱلْأَعْجَمِينَ","Əgər Biz onu ərəb olmayanlardan birinə nazil etsəydik,",{"number":1319,"arabic":1320,"translation":1321},199,"فَقَرَأَهُۥ عَلَيْهِم مَّا كَانُوا۟ بِهِۦ مُؤْمِنِينَ","və o, bunu onlara oxusaydı, yenə də ona iman gətirməzdilər.",{"number":26,"arabic":1323,"translation":1324},"كَذَٰلِكَ سَلَكْنَٰهُ فِى قُلُوبِ ٱلْمُجْرِمِينَ","Biz küfrü günahkarların qəlbinə belə salarıq.",{"number":1326,"arabic":1327,"translation":1328},201,"لَا يُؤْمِنُونَ بِهِۦ حَتَّىٰ يَرَوُا۟ ٱلْعَذَابَ ٱلْأَلِيمَ","Onlar ağrılı-acılı əzabı görməyənədək ona inanmazlar.",{"number":1330,"arabic":1331,"translation":1332},202,"فَيَأْتِيَهُم بَغْتَةًۭ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ","O əzab onlara özləri də hiss etmədən qəflətən gələcəkdir.",{"number":1334,"arabic":1335,"translation":1336},203,"فَيَقُولُوا۟ هَلْ نَحْنُ مُنظَرُونَ","Onlar deyəcəklər: “Bizə möhlət veriləcəkmi?”",{"number":1338,"arabic":1339,"translation":1340},204,"أَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ","Yenədəmi əzabımızın tez gəlməsini istəyirlər?",{"number":1342,"arabic":1343,"translation":1344},205,"أَفَرَءَيْتَ إِن مَّتَّعْنَٰهُمْ سِنِينَ","Bilirsənmi, əgər onlara illərcə firavanlıq nəsib etsək,",{"number":53,"arabic":1346,"translation":1347},"ثُمَّ جَآءَهُم مَّا كَانُوا۟ يُوعَدُونَ","sonra vəd olunduqları əzab onlara yetişsə,",{"number":1349,"arabic":1350,"translation":1351},207,"مَآ أَغْنَىٰ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يُمَتَّعُونَ","onlara nəsib olmuş firavanlıq əzabımızı onlardan dəf edə bilməz.",{"number":1353,"arabic":1354,"translation":1355},208,"وَمَآ أَهْلَكْنَا مِن قَرْيَةٍ إِلَّا لَهَا مُنذِرُونَ","Biz heç bir kəndi onu xəbərdar edənlər olmadan məhv etmədik.",{"number":1357,"arabic":1358,"translation":1359},209,"ذِكْرَىٰ وَمَا كُنَّا ظَٰلِمِينَ","Xəbərdar edənləri də öyüd-nəsihət vermək üçün göndərdik. Biz əsla zalım olmamışıq!",{"number":1361,"arabic":1362,"translation":1363},210,"وَمَا تَنَزَّلَتْ بِهِ ٱلشَّيَٰطِينُ","Quranı şeytanlar endirmədi.",{"number":1365,"arabic":1366,"translation":1367},211,"وَمَا يَنۢبَغِى لَهُمْ وَمَا يَسْتَطِيعُونَ","Onlar buna layiq deyildirlər və bunu bacara da bilməzlər.",{"number":1369,"arabic":1370,"translation":1371},212,"إِنَّهُمْ عَنِ ٱلسَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ","Çünki onlar vəhyə qulaq asmaqdan kənar edilmişdilər.",{"number":1373,"arabic":1374,"translation":1375},213,"فَلَا تَدْعُ مَعَ ٱللَّهِ إِلَٰهًا ءَاخَرَ فَتَكُونَ مِنَ ٱلْمُعَذَّبِينَ","Odur ki, Allahla yanaşı başqa bir məbuda ibadət etmə, yoxsa əzaba düçar edilənlərdən olarsan.",{"number":1377,"arabic":1378,"translation":1379},214,"وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ ٱلْأَقْرَبِينَ","Ən yaxın qohumlarını qorxut!",{"number":1381,"arabic":1382,"translation":1383},215,"وَٱخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ ٱتَّبَعَكَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ","Sənə tabe olan möminləri qanadının altına al (onlara qarşı təvazökar ol)!",{"number":1385,"arabic":1386,"translation":1387},216,"فَإِنْ عَصَوْكَ فَقُلْ إِنِّى بَرِىٓءٌۭ مِّمَّا تَعْمَلُونَ","Əgər onlar sənə asi olsalar, de: “Şübhəsiz ki, mən sizin etdiyiniz əməllərdən uzağam!”",{"number":1389,"arabic":1390,"translation":1391},217,"وَتَوَكَّلْ عَلَى ٱلْعَزِيزِ ٱلرَّحِيمِ","Qüdrətli və Rəhmli olana təvəkkül et!",{"number":1393,"arabic":1394,"translation":1395},218,"ٱلَّذِى يَرَىٰكَ حِينَ تَقُومُ","O səni namaza duranda da görür,",{"number":1397,"arabic":1398,"translation":1399},219,"وَتَقَلُّبَكَ فِى ٱلسَّٰجِدِينَ","səcdə edənlər içində hərəkət edəndə də.",{"number":1401,"arabic":1402,"translation":1403},220,"إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ","Həqiqətən də, O, Eşidəndir, Biləndir!",{"number":1405,"arabic":1406,"translation":1407},221,"هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلَىٰ مَن تَنَزَّلُ ٱلشَّيَٰطِينُ","Şeytanların kimə nazil olduqlarını sizə xəbər verimmi?",{"number":1409,"arabic":1410,"translation":1411},222,"تَنَزَّلُ عَلَىٰ كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍۢ","Onlar hər bir yalançıya və günahkara nazil olarlar.",{"number":1413,"arabic":1414,"translation":1415},223,"يُلْقُونَ ٱلسَّمْعَ وَأَكْثَرُهُمْ كَٰذِبُونَ","Şeytanlar vəhydən eşitdiklərini kahinlərə təlqin edirlər. Halbuki onların əksəriyyəti yalançıdır!",{"number":1417,"arabic":1418,"translation":1419},224,"وَٱلشُّعَرَآءُ يَتَّبِعُهُمُ ٱلْغَاوُۥنَ","Şairlərə gəldikdə isə, onlara ancaq azğınlar uyar.",{"number":1421,"arabic":1422,"translation":1423},225,"أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِى كُلِّ وَادٍۢ يَهِيمُونَ","Məgər görmürsənmi ki, onlar hər vadidə veyl-veyl gəzir (hər mövzuda şer uydurur)",{"number":1425,"arabic":1426,"translation":1427},226,"وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ","və etmədikləri şeylərə aid söhbət açırlar?",{"number":181,"arabic":1429,"translation":1430},"إِلَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَذَكَرُوا۟ ٱللَّهَ كَثِيرًۭا وَٱنتَصَرُوا۟ مِنۢ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا۟ ۗ وَسَيَعْلَمُ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوٓا۟ أَىَّ مُنقَلَبٍۢ يَنقَلِبُونَ","Təkcə iman sahibi olub xeyirxah əməllər edən, Allahı tez-tez yada salan və haqsızlığa məruz qaldıqdan sonra dini müdafiə edənlərdən başqa. Zalımlar isə qayıdacaqları yeri mütləq biləcəklər.",[1432,1433,1434,1435,1436,1437,1438,1439,1440,1441,1442,1443,1444,1445,1446,1447,1448,1449,1450,1451,1452,1453,1454,1455,1456,1457,1458,1459,1460,1461,1462,1463,1464,1465,1466,1467,1468,1469,1470,1471,1472,1473,1474,1475,1476,1477,1478,1479,1480,1481,1482,1483,1484,1485,1486,1487,1488,1489,1490,1491,1492,1493,1494,1495,1496,1497,1498,1499,1500,1501,1502,1503,1504,1505,1506,1507,1508,1509,1510,1511,1512,1513,1514,1515,1516,1517,1518,1519,1520,1521,1522,1523,1524,1525,1526,1527,1528,1529,1530,1531,1532,1533,1534,1535,1536,1537,1538,1539,1540,1541,1542,1543,1544,1545],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":1547,"sura":176,"blocks":1548},"saadi-az",[1549,1551,1553,1555,1557,1559,1561,1563,1565,1567,1569,1571,1573,1575,1577,1579,1581,1583,1585,1587,1589,1591,1593,1595,1597,1599,1601,1603,1605,1607,1609,1611,1613,1615,1617,1619,1621,1623,1625,1627,1629,1631,1633,1635,1637,1639,1641,1643,1645,1647,1649,1651,1653,1655,1657,1659,1661,1663,1665,1667,1669,1671,1673,1675,1677,1679,1681,1683,1685,1687,1689,1691,1693,1695,1697,1699,1701,1703,1705,1707,1709,1711,1713,1715,1717,1719,1721,1723,1725,1727,1729,1731,1733,1735,1737,1739,1741,1743,1745,1747,1749,1751,1753,1755,1757,1759,1761,1763,1765,1767,1769,1771,1773,1775,1777,1779,1781,1783,1785,1787,1789,1791,1793,1795,1797,1799,1801,1803,1805,1807,1809,1811,1813,1815,1817,1819,1821,1823],{"from":5,"to":13,"text":1550},"Fövqəluca Sonuncu Şərəfli Kitabının ayələrinin əzəmətini xüsusilə vurğulayır. O Kitab Allahın qullarına istənilən gerçəyi izah edir və həm də özündə Allahın bütün tələbləri və dini hökmləri haqqında bilikləri əks etdirir. İnsana, Quranla, sadəcə, tanış olmaq kifayət edir ki, onda Quran hekayətlərinin gerçəkliyi və ilahi qanunların müdrikliyi haqqında şübhə yeri qalmasın. Belə ecazkar təsir Quran ayələrinin son dərəcə aydın olması və gözəl mənalar kəsb etməsi ilə əlaqədardır və onların ibarət olduğu dini hökmlər öz hikməti ilə fərqlənərək, həmişə bu və ya digər şəraitə müvafiq gəlir. Bu ayələri izah edərkən, Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) İslam dinini təbliğ etmiş və insanları doğru yola gəlməyə çağırmışdır. Təqva sahibi olan qullar onun (s.ə.s.) nəsihətlərinə qulaq asmış və haqq dinə gəlmişlər, amma bədbəxt günahkarlar isə, onun (s.ə.s.) çağırışlarından üz döndərirdilər ki, bu da Allahın Elçisini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) olduqca bərk narahat edirdi. O (s.ə.s.), mümkün olan hər şeyi edirdi ki, insanlar haqqa iman gətirsinlər, onlara xeyirxah məsləhətlər və faydalı nəsihətlər verirdi və günahkarların iman gətirməkdən imtina etmələrinə görə həyəcan keçirir və narahat olurdu. Məhz buna görə, sonra Fövqəluca Allah buyurur:",{"from":21,"to":21,"text":1552},"Sən onların iman gətirmədiklərinə görə özünə yer tapa bilmirsən, lakin onlar buna layiq deyillər. Sən ümidini itirmə və özünü üzmə, çünki insanları doğru yola təkcə Allah yönəldir. Sən artıq sənə həvalə edilmiş vəzifəni yerinə yetirmisən və Fövqəluca Rəbbin insanlara göndərdiyi bəyanatını onlara çatdırmısan. Sən mümkün olan hər şeyi etmisən və onlara ən böyük möcüzələri göstərmişsən. Allahın qullarının ürəklərində həqiqi imanı möhkəmlətmək üçün nazil edilmiş Qurandan da böyük möcüzə nə ola bilər? Həqiqətən, haqqı tapmaq istəyən üçün etibarlı bir rəhbərlik və şəfa kifayətdir və o da onları Şərəfli Kitabda tapır.",{"from":28,"to":28,"text":1554},"Fövqəluca kafirlərə elə bir möcüzə göstərə bilər ki, onlar onu inkar edə bilməzlər, lakin buna ehtiyac yoxdur, çünki belə olduğu halda, iman insana heç bir fayda gətirməz. Həqiqətən, iman o zaman fayda verir ki, insan gözü ilə görmədiyinə iman gətirir və buna görə Fövqəluca Allah belə buyurur: “Doğrudanmı onlar mələklərin və ya sənin Rəbbinin və yaxud Rəbinin bəzi əlamətlərinin gəlməsini gözləyirlər? Əgər o, əvvəlcə iman gətirməmişdisə və imanı sayəsində yaxşılıqlar etməmişdisə, Rəbbinin bəzi əlamətlərinin zühur edəcəyi Gün iman gətirməsi, o şəxsə heç bir fayda verməyəcəkdir” (Ənam, 6\u002F158).",{"from":35,"to":35,"text":1556},"Onlar Mərhəmətli Allahın hökmlərindən qəlbən və bədənləri ilə yayınardılar, Onun hədlərini aşardılar və onlara haqqı və yalanı dərk etməyə yönəldilmiş nəsihətlərə qulaq asmazdılar. Allah nəsihətlərini yeni adlandırır və qeyd edir ki, onların hamısı bu və ya digər bir şəraitə uyğun idilər və bunun sayəsində onlar daha bəlağətli və inandırıcıydılar. Lakin buna baxmayaraq, kafirlər onlardan üz döndərirdilər və, əslində, qəlbləri xeyirxahlıqdan məhrum olan və faydalı nəsihətlərə qulaq asmaq qabiliyyəti olmayan insanlar başqa cür edə də bilməzdilər.",{"from":42,"to":42,"text":1558},"Onlar Quranı və Haqqı inkar etdilər və kafirlik onların ayrılmaz məziyyətinə çevrildi və buna görə onları Cəhənnəmdə, uydurma hesab etdikləri dəhşətli cəza gözləyir. Həqiqətən, onlar bu cəzaya layiqdirlər və ondan yaxalarını qurtara bilməyəcəklər.\n\nSonra Fövqəluca Allah Öz qullarını ətrafda baş verənlər üzərində düşünməyə və bu düşüncələrdən nəticə çıxarmağa çağırır. Allah buyurur:",{"from":11,"to":11,"text":1560},"Bu – ecazkar görünüşə malik bitkilərdir. Onlar insanlara və digər məxluqlara xeyli fayda verirlər.",{"from":55,"to":55,"text":1562},"Cansız torpaqda bitkilər becərdilməsi, ölülərin də dirildiləcəyinin gerçəkliyinə dair bir dəlildir, amma onların böyük əksəriyyəti buna iman gətirmədi.\n\nFövqəluca həmçinin belə buyurur: “Hətta sən bunu coşqunluqla arzu etsən də, insanların böyük əksəriyyəti iman gətirməz” (Yusuf, 12\u002F103).",{"from":62,"to":62,"text":1564},"Doğrudan da sənin Rəbbin Fövqəlqüdrətli və Rəhmlidir. Onun hakimiyyəti göylərin və yerin bütün sakinlərinə aiddir, Onun mərhəməti bütün varlıqları əhatə edir. Hər bir məxluq Onun ilahi səxavətindən ləzzət alır. Özünün fövqəlqüdrəti sayəsində O (Pak və Müqəddəs Olan), kafirləri puç edir və cəzalandırır, Öz mərhəməti sayəsində isə O (Pak və Müqəddəs Olan), bəxtəvər möminləri hər cür şərdən və bədbəxtliklərdən xilas edən yolla aparır.",{"from":69,"to":69,"text":1566},"Fövqəluca növbəti dəfə Musa peyğəmbərin (ə) hekayətini xəbər verir. Bu gerçək əhvalat Şərəfli Quranda başqa hekayətlərdən daha tez-tez təkrarlanır, çünki ondan çoxlu faydalı nəticələr çıxarmaq və həm də Musa peyğəmbər (ə) ilə möminlər və kafirlərin qarşılıqlı münasibətlərini bilmək olar. Şərəfli Quranda Musa peyğəmbərin (ə) hekayətinin tutduğu mühüm yer, Musaya (ə) nazil edilən qanunun əzəmətinə və Tövratın, Şərəfli Qurandan başqa, bütün qalan Səmavi Kitablardan üstünlüyünə dəlalət edir.\n\nEy Muhəmməd! Fövqəluca Rəbbin Musa (ə) ilə danışmasını və onu (ə) Özünün peyğəmbərlərindən və elçilərindən biri etməsini yadına sal. Rəbb ona (ə) yer üzündə təkəbbürlə gəzən və Allahın digər məxluqlarından özlərini üstün tutan zalım insanların yanına getmək hökmü vermişdi. Lakin ən başlıcası, onları idarə edən insanın özünü “Allah” elan etməsi idi.",{"from":75,"to":75,"text":1568},"Ey Musa! Fironun (L[1]) xalqının yanına get, onlarla nəzakətlə davran və onları Allahdan qorxmağa çağır. O (Pak və Müqəddəs Olan), onları xəlq etmiş və onlara fasiləsiz olaraq ruzi verir və buna görə də onlar Onun ilahi qəzəbindən qorxmalı və kafirlikdən əl çəkməlidirlər.",{"from":81,"to":87,"text":1570},"Musa (ə) qorxdu ki, bu məsuliyyətli vəzifəni yerinə yetirə bilməz və qərara aldı ki, öz əndişəsini əsaslandırsın və Allahdan kömək və yardım istəsin. Başqa bir ayədə deyilir ki, Musa (ə) belə müraciət etdi: “Ey Rəbbim! Mənim üçün sinəmi aç! Vəzifəmi asanlaşdır! Dilimdəki düyünü aç ki, onlar nitqimi başa düşə bilsinlər. Mənə öz ailəmdən qardaşım Harunu köməkçi təyin et. Onun sayəsində gücümü artır və ona icazə ver mənimlə vəzifəmi bölüşdürsün” (Taha, 20\u002F25-32). Musa (ə) dedi: “Ey Rəbbim! Mən onlardan birini öldürmüşəm və qorxuram ki, onlar məni öldürsünlər. Qardaşım Harun məndən daha bəlağətlə danışandır. Onu da mənimlə köməkçi göndər ki, mənim doğruçuluğumu təsdiq etsin. Mən doğrudan da qorxuram ki, onlar məni yalançı saysınlar” (Qəsəs, 28\u002F33-34). Fövqəluca, Musanın (ə) xahişini qəbul edərək, Haruna (ə) da peyğəmbər dərəcəsi verdi.",{"from":94,"to":94,"text":1572},"Söhbət Musanın (ə) Misirdə olduğu zaman öldürdüyü gibtidən[2] gedir.",{"from":101,"to":101,"text":1574},"Fövqəluca Öz seçdiyi elçisinin (ə) dualarına qulaq asdıqdan sonra, belə buyurur: “Onlar səni öldürə bilməzlər, çünki siz Bizim himayəmiz altında olacaqsınız. Sizin düşmənləriniz nə sizə, nə də sizin ardıcıllarınıza zərər vura bilməzlər”. Sonradan hər şey belə də oldu. Firon (L) Vahid Allaha iman gətirməkdən imtina etdi, var qüvvəsi ilə peyğəmbərin (ə) təbliğatına müqavimət göstərdi və özünün son günlərinədək ən düşüncəsiz mühakimələr yürütməkdə və öz xalqını yoldan çıxartmaqda davam etdi, lakin buna baxmayaraq, o, Musa peyğəmbərə (ə) heç bir zərər vura bilmədi.\n\nEy Musa və Harun! İkilikdə Mənim möcüzələrimlə gedin. Onlar sizin doğruçuluğunuzun və təbliğ etdiyiniz Təlimin doğruluğunun dəlilləri olacaq. Həqiqətən, Biz sizin qayğınıza qalacaq və sizi hər hansı xoşagəlməz hallardan qoruyacağıq.",{"from":108,"to":115,"text":1576},"Misir hökmdarının yanına yollanın və ona bildirin ki, siz aləmlərin Rəbbinin elçilərisiniz və o, Allaha və Onun elçilərinə (onlara salam olsun!) iman gətirməli, yalnız aləmlərin tək olan Rəbbinə ibadət etməli və bütün digər uydurulmuş ilahları rədd etməlidir. Ona əmr edin ki, İsrail oğullarını sizinlə birlikdə buraxsın, onları əzab-əziyyətdən xilas etsin və onlara yalnız Vahid Allaha ibadət etməyə və haqq dinə etiqad etməyə imkan versin.",{"from":121,"to":128,"text":1578},"Musa (ə) və Harun (ə) Fironun (L) yanına getdilər və Rəbbin tapşırığını yerinə yetirdilər. Lakin Misir hökmdarı Vahid Allaha iman gətirməkdən boyun qaçırdı. O (L), öz imansızlığında möhkəm dayanmışdı və hətta Allahın elçilərinə (ə) etiraz etməyə cəhd göstərdi. O (L) dedi: “Biz səni kimsəsiz körpə olduğun halda beşikdə tapdıq, sonra səni böyüdüb, tərbiyə verdik. Məgər biz sənə böyük bir mərhəmət göstərmədikmi? Məgər sən törətdiyini törətmədinmi? Axı sən öz həmqəbilənə köməyə gəlib, gibtini öldürdün. Həqiqətən, sən – naşükür adamlardan birisən”.\n\nƏvvəlcə Firon (L) Musaya (ə) onun yaxınlarından biri olduğunu və başqalarının davrandığı kimi davrandığını xatırladır, sonra isə, o (L) onu (ə) nankor və ya etibarsız insanlardan biri adlandırır. Bununla da Firon (L), özü də bilmədən, öz kafirliyinə şəhadət verir.",{"from":135,"to":141,"text":1580},"Mənim hərəkətim heç də naşükürlük təzahürü deyildi. Mən yolunu azmış nadanların arasında olduğum zaman onu törətmişdim. Lakin sonra mən tövbə etdim və Rəbbimdən bağışlanmağımı dilədim və O (Pak və Müqəddəs Olan), məni bağışladı. Siz bir gibtinin[3] qətlinə görə məndən intiqam almağa qərar verib, məni öldürmək istədikdə, mən sizin əlinizdən qaçıb, Mədyəndə məskunlaşdım. Mən orada uzun illər yaşadım və indi sizin yanınıza qayıtmışam. Rəbbim mənə bilik vermiş və məni Özünün elçilərindən biri etmişdir.\n\nBu müsahibədən aydın olur ki, Firon (L) öz kafirliyini ətrafda baş verənlərin mahiyyətini, ya anlamayan, ya da başa düşmək istəməyən bir cahil insan kimi əsaslandırırdı. O (L) qərara aldı ki, Musa (ə) əvvəllər qətl törətdiyinə görə Allahın elçisi ola bilməz. Lakin Musa (ə) ona izah etdi ki, gibtini öldürmək niyyəti yox idi və bu cinayəti cahil və yolunu azmış adam olduğu vaxt törətmişdi. O (ə), Firona (L) həm də xatırlatdı ki, heç bir insan Allahın mərhəmətindən məhrum edilə bilməz və hətta Misir əyanları belə onu peyğəmbərlikdən məhrum etməyə nail ola bilməzlər. Musa (ə) Fironun (L), onu (ə) körpəliyindən öz evində böyütməsini xatırlamasından başqa, bütün etirazlarına ləyaqətlə cavab verdi. Şübhəsiz ki, Musa (ə) Fironun (L) himayəsi altında boya-başa çatmışdı, lakin məgər bunu Fironun (L) ona (ə) qarşı mərhəmət göstərməsi kimi hesab etmək olarmı? Əgər bu məsələ lazımınca araşdırılsa, aydın olacaq ki, bu belə deyil. Məhz buna görə Musa (ə) deyir:",{"from":148,"to":148,"text":1582},"Sən məni nankorluqda necə günahlandıra bilərsən ki, mənim qəbilədaşlarımı sənin xalqın əsarətdə saxlayırlar. Sən məni köləlikdən və alçalmaqdan xilas etmisən, ancaq bu hələ o demək deyildir ki, sən mənə mərhəmət göstərmisən, çünki sənin heç bir haqqın yoxdur ki, mənim şanlı xalqımı əsarət altında saxlayıb, ona zülm edəsən. Əsil həqiqətdə, məni köləlikdən və alçaldılmaqdan xilas edən Fövqəluca Allahdır, sən isə kimi bacarmısan, onu da əsarətin altına almısan. Buna görə məndən belə bir “mərhəmətə” görə minnətdarlıq gözləmə.",{"from":155,"to":155,"text":1584},"O (L), lap əvvəldən başa düşmüşdü ki, Musa (ə) onu məhz nəyə dəvət edir. Lakin Firona (L) məxsus olan təkəbbür və zalımlıq, onu, şübhə edilməsi mümkün olmayan haqqı təkzib etməyə məcbur etmişdi.",{"from":162,"to":162,"text":1586},"O (Pak və Müqəddəs Olan), göyləri və yeri, həmçinin onlarda məskunlaşan məxluqları xəlq etmişdir. O (Pak və Müqəddəs Olan), Öz yaratdıqlarını idarə edir və onlara ən mükəmməl qayğı göstərir. Siz də həmçinin Onun məxluqlarından birisiniz. Məgər siz bundan sonra, Kainatı və oradakı bütün məxluqları yaradan Fövqəluca Xaliqin varlığını inkar edə bilərsiniz? Əgər siz iman gətirsəniz, bunu etməzsiniz.",{"from":169,"to":169,"text":1588},"Firon (L) Musanın (ə) sözlərinə təəccübləndiyini nümayiş etdirməyə cəhd göstərdi və orada iştirak edənlərə dedi: “Siz bu adamın nə dediyini eşidirsinizmi?”",{"from":176,"to":176,"text":1590},"Sizin buna təəccüblənməynizdən asılı olmayaraq, O – sizin Rəbbiniz idi və Rəbbiniz də qalacaqdır. Onun hakimiyyəti sizin Onun qarşısında özünüzü təkəbbürlə aparmağınıza və ya Ona itaət etməyinizə görə zəifləmir.",{"from":183,"to":183,"text":1592},"Firon (L) bu sözlərdən sonra, hamı eşitsin deyə, uca səslə haqqı təkzib etməyi qərara aldı və Allahın elçisini (ə) təhqir etməyə başladı. O (L), Musanı (ə) ancaq onun yolu ilə getmədiyi üçün “məcnun” adlandırdı. O (L), belə qərara gəldi ki, ağıllı adam Yaradanın varlığını inkar etməli və inanmalıdır ki, göylər, yer, insanlar və qalan bütün canlı məxluqlar bu dünyada özü-özbaşına, Fövqəlqüdrətli Yaradanın iştirakı olmadan, zühur etmişlər. O (L) həm də belə qərara gəlmişdi ki, ağıllı adam çoxsaylı qüsurlara malik olan məxluqlara ibadət etməlidir və Vahid Xaliqin mövcudluğuna iman gətirmək və Öz məxluqlarına saysız-hesabsız gözlə görülən və görülməyən nemətlər Bəxşedən Fövqəluca Hamiyə ibadət etməyə çağırış axmaqlıq və dəlilikdir.\n\nFiron (L) xalqını öz əqidəsinin doğruluğuna əmin etdi və bu, ona yalnız camaatının cahil və axmaq olması sayəsində müyəssər oldu. Fövqəluca buyurur: “O, xalqını aldatdı və onlar da ona tabe oldular. Həqiqətən də, onlar günahkar adamlar idilər” (Zuxruf, 43\u002F54).",{"from":190,"to":190,"text":1594},"Musa (ə) Fironun (L) əsassız bəyanatını ifşa etməklə yanaşı, onun allahsız baxışlarını da rədd etdi. O dedi: “Allah – şərqin və qərbin və qalan bütün məxluqların Rəbbidir. Əgər siz dərk edə bilsəniz, Onun varlığına şübhə etməzsiniz. Mən həqiqəti gözləriniz qarşısında açdım və onu gözəl tərzdə izah etdim. Hər hansı bir adam, əgər o bir zərrə qədər də olsa ağıl sahibidirsə, mənim sözlərimin doğruluğuna şübhə etməz. Bəs niyə siz mənim moizələrimə etinasızlıqla yanaşırsınız?” Musa (ə) bu sözləri ilə Firona (L) və onun əyanlarına anlatdı ki, onlar, yəqin ki, özləri eyni xəstəlikdən əzab çəkdiklərinə görə, onu (ə) da dəli adlandırırlar. Onlar Allahın qullarının ən alicənab və ən ağıllısını məcnun adlandırmağa cəsarət etmişdilər, amma əslində, məhz özləri kəmağıl axmaqlar idilər. Əgər bu belə olmasaydı, onlar, mövcudluğu heç kimdə şübhə oyatmayan göylərin və yerin Xaliqinin varlığını inkar etməzdilər. Əgər onlar Allahın Özünün varlığını qəbul etməkdən boyun qaçırırdılarsa, bəs onda onlar nəyə, ümumiyyətlə, inanırdılar? Əgər onlar Kainatın Yaradıcısının varlığı haqqında biliyə malik deyildilərsə, bəs onlar onda nəyi bilirdilər? Əgər onlar Allaha və Onun təkzibolunmaz ayələrinə iman gətirmək istəmirdilərsə, onda bəs hansı dinə etiqad edirdilər? Allaha and olsun ki, onlar ev heyvanlarından daha axmaq və düşüncəsiz idilər, çünki o heyvanlar belə haraya getdiklərini bilir.",{"from":197,"to":197,"text":1596},"Firon (L) son dəlillərini istifadə etdikdən və Musanı (ə) diz çökdürə bilmədiyini anladıqdan sonra, o (L), gücə əl atmaq qərarına gələrək, onu (ə) zindana salacağı ilə qorxutmağa başladı. Fövqəluca Allah onu rüsvay etsin! O (L) qərara almışdı ki, Musanı (ə) yolundan mütləq azdırmalı və onu (ə) müşrikliyi qəbul etməyə məcbur etməlidir. Bu zaman o (L) zənn edirdi ki, əgər Musa (ə) boyun qaçırsa, onda onun (ə) taleyi və bütün möminlərin taleyi onların başlarına nəyin gələcəyini öncədən bilmələri ilə bağlıdır.",{"from":204,"to":204,"text":1598},"Mən səni özümün doğru dediyimə əmin etmək üçün sənə qəribə gələcək möcüzələr göstərə bilərəm. Bu elə bir şey olacaq ki, sən beləsini heç vaxt görməmisən.",{"from":211,"to":224,"text":1600},"Musa (ə) ləngimədən əsasını yerə atdı və o, baxanların gözü qarşısında ilana çevrildi. Bu illüziya və ya təsəvvür aldanışı deyildi. Bu əsil canlı ilan idi. Sonra Musa (ə) əlini qoltuğuna salıb çıxartdı və o, parlaq işıq saçmağa başladı və ona tamaşa edənlərin hamısına təsəvvürolunmaz məmnunluq təsiri bağışladı. Beləliklə, Firon (L) möcüzələrin ən əzəmətlisinin şahidi oldu, amma yenə haqqa iman gətirmədi. Bundan başqa, o qərara aldı ki, Allahın elçisinə (ə) müqavimət göstərməkdə davam etsin.",{"from":216,"to":237,"text":1602},"Firon belə yalan və cəfəng bəyanatlar verməkdən çəkinmirdi, çünki o (L) çox gözəl bilirdi ki, onu (L) əhatə edən əyanları nə dərəcədə axmaqdırlar. O (L), alicənab peyğəmbəri (ə) cadugər və sehrbaz adlandırdı, çünki yaxşı məlumdur ki, onlar elə qəribə şeylər etməyi bacarırlar ki, digər insanlar bunu edə bilmirlər. Buna baxmayaraq, o (L), bu yalanı ilə qənaətlənməyib, orada iştirak edənlərdə Musaya (ə) qarşı nifrət və ikrah hissi oyatmaq istədi. Məhz buna görə, o (L), Musanı (ə) xalqı ovsunlamaq və, beləliklə, insanları öz ev-eşiklərindən və övladlarından ayırmaq istəməsi ilə qorxutdu.",{"from":243,"to":249,"text":1604},"Sənin şəhərlərində çoxsaylı alim insanlar və məharətli sehrbazlar vardır ki, onlar sehrin bütün incəliklindən xəbərdardırlar. Sehrbazlığa digər sehrbazın köməyi ilə qalib gəlmək olar və sənin cadugərlərin Musaya (ə) qalib gələ bilərlər.\n\nAllahın qullarına rəhmi gəldi və istədi ki, bütün insanlar, özü azğınlıq burulğanına batmış və başqalarını da oraya salan bu böyük cahilin baxışlarının yanlışlığına əmin olsunlar. Firon (L) ən məşhur sehrbazları toplamağı əmr etdi və hazırlanan tamaşada bütün xalqın iştirak etməsini tapşırdı. O (L) özü də bilmədən, əlindən gələn hər şeyi etdi ki, haqqın qələbəsini bəyan və yalanı ifşa etsin. Onun (L) göstərdiyi səylərin sayəsində xalq nəyin həqiqət, nəyin isə yalan, xülya olmasını ayırd etməyə imkan qazandı. Nəticədə, həm misirlilər, həm də israillilər öz gözləri ilə görüb əmin oldular ki, Musa (ə) sehrbaz deyil, sədaqətli elçi idi. Lakin Firon (L) həmin gün nə baş verəcəyini bilmirdi. O (L), ən mahir sehrbazları dəvət etmişdi və təsvirolunmaz bir tamaşa təşkil etmişdi. Bu barədə Fövqəluca Allah belə buyurur:",{"from":256,"to":267,"text":1606},"Böyük yarışmadan ötrü Musa peyğəmbər (ə) bütün misirlilərin istirahət etdikləri gün olan təmizkarlıq gününü seçmişdi. Firon (L) da istəyirdi ki, tamaşada bütün xalq iştirak etsin və Misir sehrbazlarının qələbəsinin şahidi olsun. O (L) əmin idi ki, onlar cadugərlik elmində yüksək bacarığa malikdirlər. Bu ona ümid bəsləməyə imkan verirdi ki, sehrbazlar qələbə çalsalar, insanlar onlara ehtiram göstərəcək və onların biliklərinə hörmət bəsləyəcəklər. Bu isə o demək idi ki, onlar sehrbazlara sözsüz tabe olacaqlar və onların insanları düz yolla apardıqlarını düşünəcəklər. Lakin yalan müdafiəçilərinin bütün cəhdlərinə baxmayaraq, onların səyləri öz əleyhlərinə çevrildi.",{"from":274,"to":280,"text":1608},"Siz bol mükafat alacaq və əyanlarımın arasında ən yüksək vəzifə tutacaqsınız. Nəyi bacarırsınızsa, edin, ta ki, təkcə Musanı dayandıra biləsiniz.\n\nMisir camaatı alicənab Musa peyğəmbərin (ə) ətrafına toplaşdıqda, o (ə), fürsətdən istifadə edərək, onlara xütbə verdi. O (ə), sehrbazlara dedi: “Vay sizin halınıza! Allaha böhtan atmayın, yoxsa O, sizi işgəncələrə məruz qoyub, məhv edər. Yalan uyduranlar uğursuzluğa düçar olacaq” (Taha, 20\u002F61). Buna cavab olaraq, sehrbazlar Musanın (ə) sözlərinə etiraz edib, özlərinin haqlı olduqlarını bildirdilər. Sonra Misir hökmdarı (L) onları mübarizə aparmağa ruhlandırdı və yarışa başlamağı əmr etdi.",{"from":92,"to":92,"text":1610},"Musa (ə) əmin idi ki, yalan tərəfdarları heç vaxt haqqa qalib gələ bilməyəcəklər və cahillərin bütün səyləri faydasız olacaqdır. Buna görə o (ə) sehrbazlara təklif etdi ki, onlar göstərə biləcəkləri ən qəribə şeyləri göstərsinlər.",{"from":293,"to":293,"text":1612},"Onlar öz kəndirlərini və əsalarını yerə atdılar və bunlar sehrlənmiş insanlara sürünən ilanlar kimi göründülər. Onlar qələbənin yaxın olduğunu zənn edərək, bərkdən səsləndilər: “Fironun qüdrəti ilə! Biz mütləq qalib gələcəyik!” Onlar elə bir zəif və köməksiz qula (L) təvəkkül etdilər ki, o (L) özünün rəhmsizliyi sayəsində qüdrətli bir hökmdar kimi məşhurlaşmış və onun (L) arxasında saysız- hesabsız döyüşçülər dayanmışdı. Məhz Fironun (L) geniş yayılmış şöhrəti onları haqqı görməyə qoymurdu. Bu, müzakirə etdiyimiz ayənin şərhlərindən biri idi. Lakin başqa şərhlər də mövcuddur ki, onlara görə, sehrbazların ucadan səslənmələri and idi. Bu halda Fövqəluca Allahın sözlərini belə tərcümə etmək lazımdır: “Fironun qüdrətinə and içirik, biz mütləq qalib gələcəyik!”",{"from":241,"to":317,"text":1614},"Sehrbazların kəndir və əsaları canlı ilanlara çevrilmədi. Onların görünüşü, sadəcə, uydurma bir xəyal, gözbağlayıcı idi ki, Fövqəlqüdrətli Allahın Öz peyğəmbəri Musa (ə) vasitəsilə yaratdığı həqiqi möcüzəyə qarşı davam gətirə bilməzdi. Cadugərlik, sehr məsələlərindən başları çox yaxşı çıxan sehrbazlar bu əzəmətli möcüzəni gördükdə, anladılar ki, Musa (ə) sehrbaz deyil və onun (ə) möcüzəsi onun (ə) doğruçuluğunun və peyğəmbərlik vəzifəsinin gerçəkliyinin dəlillərindən biridir. Buna görə onlar Allaha iman gətirdilər və o saat Fövqəluca Allaha ibadətə qapıldılar. Yalan darmadağın edildi və onun aparıcıları yollarını azdıqlarını etiraf etdilər. Haqq qalib gəldi və bütün xalq onun qələbəsinin şahidi oldu. Lakin Fironu (L) zalımlıqdan və azğınlıqdan başqa heç nə qane etmirdi. O (L) öz yanlış etiqadından əl çəkməkdən inadkarcasına imtina etdi və buna görə, sonra Fövqəluca belə buyurur:",{"from":323,"to":323,"text":1616},"O (L), öz tabeliyində olanların cəsarətinə təəccüblənmişdi. Doğrudanmı onlar onunla (L) məsləhətləşmədən və icazə almadan iman gətirmişdilər? O (L), hadisənin belə bir dönüşünü gözləmirdi və dedi: “Həqiqətən, o – sizin başçınızdır və sizə sehrbazlığı öyrətmişdir!” O (L), çox gözəl bilirdi ki, sehrbazlar Misirin bütün şəhərlərindən onun öz sərəncamına əsasən toplanmışdılar ki, bu sərəncamını o (L), öz adlı-sanlı əyanlarının məsləhətini dinlədikdən sonra vermişdi. O (L) bilirdi ki, sehrbazlar bundan əvvəl Musa (ə) ilə heç vaxt görüşməmişdilər və heç vaxt onu (ə) görməmişdilər. O (L), həmçinin bilirdi ki, onlar möcüzə göstərməyə qadir deyildilər, sadəcə, sehrbazlıqla məşğul olur, insanları öz müəmmalı əməlləri ilə qorxudub sehrləyirdilər. Lakin onun (L) eyibli olmasına bütün orada iştirak edənlərin hamısının əmin olduğu növbəti yalançı bəyanatını verməkdən başqa bir çarəsi qalmamışdı. Buna baxmayaraq, axmaq və cahil xalq danılmaz haqqa və aydın möcüzələrə iman gətirməkdən imtina etdi. Amma bu fasiqlərin düşüncəsizliyinə təəccüb etməyə dəyməz, çünki onlar Fironun (L) hər hansı bir sözünə, onun nə dərəcədə yalan olmasından asılı olmayaraq, inanmağa hazır idilər.\n\nBelə olduqda Firon (L) sehrbazları, yer üzündə zalımlığı yayan cinayətkarları cəzalandırdıqları kimi, sağ əllərini və sol ayaqlarını kəsdirməklə qorxutdu. O (L) həm də onları çarmıxa çəkdirəcəyini vəd etdi ki, onlar biabırçılığı və alçaldılmanı dadsınlar. Lakin sehrbazlar həqiqi imanın gözəlliyini artıq dadmışdılar və buna görə sonra Fövqəluca belə buyurur:",{"from":329,"to":334,"text":1618},"Sən bizi qorxuda bilməzsən! Biz küfrə bataraq, sehrbazlıqla məşğul idik, lakin indi bu günahlardan əl çəkirik. Biz – sənin döyüşçülərinin birinciləriyik ki, Musaya (ə) iman gətirdik.\n\nAllah sehrbazlara imanı hifz etməyə və bu imtahandan çıxmağa yardım göstərdi. Belə bir rəy var ki, zülmkar hökmdar vəd etdiyini yerinə yetirərək, iman gətirmiş kişiləri məhv etmişdir. O, doğrudan da belə edə bilərdi, çünki Misirdə onun hakimiyyəti çox güclü idi. Lakin başqa bir rəy də var ki, ona müvafiq olaraq, Fövqəluca Allah Firona (L) öz dəhşətli vədini həyata keçirməyə imkan verməmişdir. Hər halda, Firon (L) və onun döyüşçüləri iman gətirməkdən imtina etdilər, Musa peyğəmbər (ə) isə onların arasında haqqı təbliğ etməyi davam etdirdi. O (ə) onlara bir-birinin ardınca möcüzələr göstərirdi və hər dəfə Fövqəlqüdrətli Rəbb onlara bir fəlakət göndərirdi. Misirlilər öz gücsüzlüklərinə əmin olduqda, Musaya (ə) yalvarırdılar ki, Allah qarşısında onlara şəfaətçilik etsin. Onlar ona (ə) Allah onları cəzadan xilas edəcəyi təqdirdə, haqqa iman gətirəcəklərinə və İsrail oğullarını köləlikdən azad edəcəklərinə söz verirdilər. Lakin Rəbb onlara mərhəmətini göstərən kimi, onlar öz vədlərini pozurdular. Musa (ə) Fironu (L) və onun xalqını haqq dinə gətirəcəyinə ümidini itirdiyi vaxta qədər dəvətini davam etdirdi. Onlar doğrudan da yaramaz adamlar və əzab-əziyyətli cəzaya layiq idilər. Fövqəluca Allah İsrail oğullarını alçaldıcı köləlikdən azad etmək və onları böyük hakimiyyətə sahib çıxarmaq istədiyi saat gəlib çatdı.",{"from":99,"to":362,"text":1620},"Fövqəluca buyurur: “Ey Musa! İsrail oğulları ilə birlikdə gecənin başlanğıcında yola düş ki, şəhərdən tez uzaqlaşa biləsiniz. Unutmayın ki, Firon (L) və onun saysız-hesabsız qoşunları sizi təqib edəcəklər”. Hər şey belə də oldu. Hava işıqlananda misirlilər gördülər ki, İsrail oğulları Musa (ə) ilə birlikdə şəhəri tərk ediblər. Belə olduqda, Firon (L) şəhərlərə çaparlar göndərdi ki, onlar İsrail oğulları ilə vuruşmaq üçün bütün döyüşçüləri yığsınlar.\n\nFiron (L) öz əsgərlərini döyüşə ruhlandırmaq üçün demişdi: “Biz öz sahiblərindən qaçmağa cəhd göstərən bu bədbəxt qullardan intiqam almalıyıq. Eyni zamanda biz unutmamalıyıq ki, onlar bizim düşmənlərimizdir və biz ehtiyatlı olmalıyıq. Biz ümumi iş üçün gedirik və buna görə ehtiyatlı olmaq hamının və hər kəsin vəzifəsidir”.",{"from":369,"to":375,"text":1622},"Firon (L) nəhəng bir qoşun toplayıb, bütün kişiləri öz bayraqları altında yığdı, evdə qalmağa, üzrlü səbəbə görə yalnız səfərə çıxa bilməyən xəstələrə və acizlərə icazə verildi. Onlar özlərini necə bir qismətin gözlədiyindən xəbərsizdilər. Fövqəluca onları bağ-bağçalarından qovub çıxardı, bulaqlarından, xəzinələrindən, gözəl mənzillərindən məhrum etdi. Misirin bərəkətli bağları, şır-şırla axan çayları, ucsuz-bucaqsız əkin sahələri – bütün bunlar Misir şəhərlilərinin və köç əhlinin varidatı idi. Onlar öz ecazkarlığı ilə heyrətə salan gözəl evlərdə yaşayırdılar. Bir çox əsrlər boyu onlar öz sakit həyatlarından kef və əyləncə məclisləri ilə ləzzət alırdılar. Bütün bunlarla yanaşı onlar kafirliyə batır, yer üzündə zalımlıq yayır və Allahın bütün digər qullarına təkəbbürlə yanaşırdılar.",{"from":298,"to":298,"text":1624},"Misirlilər öz bağlarını, bulaqlarını, əkin sahələrini, tarlalarını və füsunkar gözəlliyə malik imarətlərini itirdilər və itirdikləri – israillilərə qaldı. O israillilərə ki, onlar uzun illər kölə halında idilər və çox ağır işlər görürdülər. Kiminə hakimiyyət Verən, kimini də hakimiyyətdən məhrum Edən Pakdır və istədiyi kimi davranır. O (Pak və Müqəddəs Olan) Özünün seçilmiş qullarını onların saleh əməlləri sayəsində ucaldır, Onun əmrlərinə itaətsizlik göstərməyə cəsarət edənləri isə, onların öz günahlarına görə alçaldır.",{"from":209,"to":402,"text":1626},"Fironun (L) qoşunu günəş çıxanda israillilərin izinə düşdü. Onlar bir birilərinə ürək verir və düşmənlərinə qarşı qızğın nifrət bəsləyirdilər. İki kütlə bir birilərini gördükdə, israillilər etdiklərinə peşman olmağa başladılar və Musaya (ə) öz acınacaqlı vəziyyətləri barədə şikayət etdilər. Lakin Musa (ə) öz Rəbbinin vədinin haqq olduğuna şübhə etmirdi və çalışırdı ki, qəbilədaşlarını buna inandırsın. O (ə) ucadan dedi: “Onlar bizə çata bilməyəcəklər, çünki mənim Rəbbim – mənimlədir və O (Pak və Müqəddəs Olan) xilas olmağımız üçün mütləq bizə kömək edəcəkdir”. Bu vaxt Allah Musaya (ə) əmr etdi ki, öz əsası ilə dənizə vursun və alicənab peyğəmbər (ə) Rəbinin iradəsinə tabe oldu. Dəniz aralandı və onun hər bir hissəsi nəhəng dağ kimi şaha qalxdı. Bunun nəticəsində dənizdə on iki keçid əmələ gəldi ki, onlar bir-birilərindən nəhəng su sütunları ilə ayrılırdılar.",{"from":167,"to":419,"text":1628},"Zalım hökmdarın qoşunları aralanmış dənizə yaxınlaşdılar və Musanın (ə) və israillilərin izi ilə getdilər. Sonuncu israilli dənizdən çıxanda, Firon (L) özünün bütün qoşunları ilə artıq dənizə daxil olmuşdu və bu anda Fövqəluca Allah su sütunlarına kafirlərin üstündə qovuşmağı və onları Musanın (ə) və onun ardıcıllarının gözü qabağında suda qərq etməyi əmr etdi.",{"from":425,"to":425,"text":1630},"Allahın əzəmətli möcüzəsi alicənab peyğəmbərin (ə) Təliminin gerçəkliyini və Fironun (L) və onun kafir xalqının baxışlarının yanlışlığını təsdiq edirdi. Bu möcüzə onun şahidi olan hər bir kəsi iman gətirməyə sövq etdirməliydi, lakin kafirlərin ürəkləri o dərəcədə çirkin idi ki, onlar haqq dinin nurundan imtina etdilər.",{"from":431,"to":431,"text":1632},"Həqiqətən, sənin Rəbbin – Fövqəlqüdrətlidir, Mərhəmətlidir. O Öz fövqəlqüdrəti sayəsində kafirləri məhv etdi, Öz mərhəməti sayəsində isə Musanı (ə) və onunla birlikdə iman gətirənlərin hamısını xilas etdi.",{"from":202,"to":202,"text":1634},"Ey Muhəmməd! Mərhəmətli Allahın sevimlisi olan İbrahim (ə) haqqında rəvayəti insanlara oxu. Bu – İbrahim peyğəmbərin (ə) öz peyğəmbərlik vəzifəsini yerinə yetirməsi, öz xalqı arasında haqqı təbliğ etməsi, onlarla mübahisə etməsi və onların yanlış baxışlarını ifşa etməsi haqqında ecazkar bir hekayətdir. Əlbəttə, İbrahim peyğəmbərin (ə) həyatında çoxlu qəribə hadisələr olmuşdu, amma məhz bu hekayət xüsusi diqqətə layiqdir.",{"from":442,"to":448,"text":1636},"Müşriklər öz əlləri ilə düzəltdikləri və ya həkk etdikləri bütlərə ibadət etmələri ilə lovğalanır və hətta fəxr edirdilər. Onlar bütpərəstliyə etiqad edirdilər və fasiləsiz olaraq öz uydurduqları “ilahlara” dua edirdilər. İbrahim (ə) bunu çox gözəl bilirdi və buna görə öz xalqına izah etməyə çalışırdı ki, bütlər və daş heykəllər dua və ibadətlərə layiq deyillər. Fövqəluca buyurur:",{"from":453,"to":229,"text":1638},"Onlar sizin dualarınıza cavab verirlərmi? Onlar sizi fəlakətdən, bədbəxtliklərdən xilas edirlərmi? Tamamilə aydındır ki, daş heykəllər və digər uydurulmuş tanrıçalar nə fayda verməyə, nə də zərər vurmağa qadir deyillər. Onlar hətta özlərinə yönəldilən duaları belə eşitmirlər. Şübhəsiz ki, müşriklər bunu gözəl bilirlər və bunun ən yaxşı nümunəsi İbrahim peyğəmbərin (ə) qəbilədaşlarının ibadət etdikləri bütləri dağıtması haqqında rəvayətdir. Fövqəluca bu hekayəti “Əl-Ənbiya” surəsində vermişdir. Müşriklər soruşurlar: “Ey İbrahim, sənmi bunu bizim ilahlarımızın başına gətirmisən?” O (ə) belə cavab vermişdir: “Xeyr! Bunu edən onların böyüyüdür, bax bu. Əgər onlar danışa bilirlərsə, bunu onların özlərindən soruşun”. Bir qədər fikirləşərək, onlar bir birilərinə deməyə başladılar: “Həqiqətən, siz əslində, günahkarlarsınız”. Sonra onlar yenə də öz dediklərinə qayıtdılar və dedilər: “Axı sən bilirsən ki, onlar danışa bilmirlər”. Bu – həqiqətdir və onu inkar etmək mümkün deyil və buna şübhə etmək də olmaz. Lakin müşriklər öz əməllərini atalarının və babalarının da belə etmələri ilə doğrultmağa cəhd göstərirdilər.",{"from":464,"to":464,"text":1640},"Biz heç bir pis iş görmürük – biz ancaq valideynlərimizin izi ilə gedirik və onların adət-ənənələrini pozmaq istəmirik.",{"from":60,"to":475,"text":1642},"Sizin hər biriniz mənim düşmənimdir və buna görə də sizin hamınız özünüzə eyni bir münasibətin bəslənməsinə layiqsiniz. İbadət etdiyiniz bütlər də mənim düşmənlərimdir və əgər siz mənə heç olmazsa, ən kiçik bir pislik edə bilərsinizsə, onu edin. Lakin bilin ki, siz mənə heç cürə zərər vura bilməzsiniz.",{"from":174,"to":153,"text":1644},"Məni müdafiə edən aləmlərin Rəbbidir ki, məni yaradaraq, doğru yolla aparır. Mənim Vahid Himayədarım Odur. O, mənə bu dünyaya gəlməyə imkan vermiş və haqq dinə və dünyəvi əmin-amanlığa nail olmağa kömək etmişdir.",{"from":491,"to":509,"text":1646},"Alicənab İbrahim peyğəmbər (ə) Fövqəluca Allahın bəzi nemətlərini xüsusilə qeyd edir ki, heç bir insan onlarsız keçinə bilməz. O (ə) vurğulamışdır ki, məhz Allah ruzini əta edir, susuzluq yanğısını söndürür, xəstəlikləri müalicə edir, həyatdan məhrum edir, dirildir və günahları bağışlayır. O (Pak və Müqəddəs Olan), təklikdə qullarını çoxsaylı nemətləri ilə himayə edir və buna görə təkcə O (Pak və Müqəddəs Olan) onların ibadətinə və tam itaət etmələrinə layiqdir. Bütlərə və daş heykəllərə gəldikdə isə, onlar ilahlaşdırılmağa layiq deyillər, çünki yaratmaq və doğru yol göstərmək, xəstəliklər göndərmək və müalicə etmək, yedir-mək və içizdirmək, öldürmək və diriltmək qabiliyyətinə malik deyillər. Onlar onlara ibadət edən müşriklərə fayda verə bilmirlər, onları fəlakətlərdən və qəm-qüssədən xilas etmə-yə və ya törətdikləri günahları onlara bağışlamağa qabil deyillər.\n\nEy mənim qəbilədaşlarım! Mən sizə müşrikliyin yanlışlığı haqqında təkzibolunmaz dəlillər təqdim etdim. Nə siz, nə də sizin atalarınız mənim sözlərimi təkzib etməyə qadir deyilsiniz. Hər biriniz azğınlığa düşdüyünüzə və doğru yoldan sapdığınıza görə fərdi məsuliyyət daşıyırsınız. Lakin İbrahimin (ə) qəbilədaşları onunla (ə) mübahisə etməyə başladılar və o (ə) onlara belə dedi: “Doğrudanmı, Allah məni doğru yola yönəltdiyi halda, siz mənimlə onun haqqında mübahisə edəcəksiniz?” (Ənam, 6\u002F80).",{"from":247,"to":520,"text":1648},"Əzəmətli biliyi mənə açıqla və haqq dinin nəyi halal, nəyi isə haram etdiyini mənə öyrət ki, mən ədalətli qərarlar qəbul edə bilim və həm də mənə kömək et ki, peyğəmbərlərdən və elçilərdən olan qardaşlarıma qoşula bilim və belə et ki, insanlar məni xatırlasınlar və bütün zamanlarda mənim üçün səmimi dua etsinlər.\n\nFövqəluca, İbrahimin (ə) dualarını qəbul edərək, ona (ə) elm, hikmət və ədalətli şəriət əta etdi. O (Pak və Müqəddəs Olan) onu (ə) elçilərin ən böyüklərindən biri etdi, onu (ə) saleh qardaşlarının sırasına daxil etdi və onu (ə) bütün zamanlar üçün və bütün xalqlar arasında hörmətli və sevimli elçi etdi. Fövqəluca Özünün İbrahim peyğəmbərə (ə) göstərdiyi mərhəməti haqqında belə buyurur: “Biz ona görə böyük bir qurban verdik. Onu sonrakı nəsillərə çatdırdıq. İbrahimə salam olsun! Həqiqətən, Biz yaxşılıq edənlərə belə əvəz veririk. Həqiqətən, o – Bizim mömin qullarımızdan biri idi” (Səffat, 37\u002F107-111).",{"from":272,"to":272,"text":1650},"Məni, ey Rəbbim Öz iradən ilə Cənnət mülklərinin varisləri olan möminlərdən et. Allah Özünün sevimli qulunun bu duasını da qəbul etdi. O (Pak və Müqəddəs Olan) Cənnətin yüksək bir guşəsində ona (ə) gözəl bir iqamətgah əta etdi və onu (ə) digər məxluqlarından ucaltdı.",{"from":531,"to":531,"text":1652},"İbrahim (ə) atasına verdiyi vədi yerinə yetirməkdən ötrü öz atasının bağışlanması haqqında dua etmişdi. Fövqəluca onun (ə) öz atası barəsində nə dediyini belə xəbər verir: “Mən mütləq səndən ötrü bağışlanma diləyəcəyəm, lakin mən Allah qarşısında sənə kömək etmək haqqına malik deyiləm” (Mümtəhinə, 60\u002F4). Quranda həmçinin deyilir: “İbrahimin atası üçün bağışlanma duası, sadəcə, onun ona verdiyi vədin icra edilməsi idi. Atasının Allahın düşməni olması ona aydın olduqda, o atasından imtina etdi. Həqiqətən, İbrahim müti və mətanətli idi” (Tövbə, 9\u002F114).",{"from":537,"to":291,"text":1654},"Yol verdiyim günahlara görə məni qınama, məni məşəqqətli cəzaya məruz qoyma və məni qalan məxluqlar qarşısında rüsvay etmə. Nə var-dövlətin, nə oğulların, Sənin hüzurunda qüsursuz qəlblə dayananlardan başqa, heç kimə fayda verməyəcəyi həmin Dəhşətli gündə məni bağışlanma müjdəsi və Cənnət mükafatı ilə sevindir.\n\nTəmiz niyyətlər və qüsursuz qəlb – bunlardır insana amansız cəzadan xilas olmağa və bol mükafat almağa kömək edə bilən vasitə. Onda görək qüsursuz qəlb adı altında nəzərdə tutulan nədir? Bu, elə bir qəlbdir ki, orada müşrikliyə və şübhələrə yer yoxdur, o, şərə nifrət edən insanın qəlbidir, bidətçi baxışların ardınca getmir və yol verilən günahları təkrarlamır. Əgər Allahın qulu sadalanan nöqsanlardan xilas olmağı bacararsa, onda o, mütləq səmimiyyət, bilik, etiqad və müqəddəs və faydalı olan hər şeyə məhəbbətə nail olar. Onun niyyətləri və məqsədləri Fövqəluca Allahın iradəsinə tabe olar, alçaq istəklərin yerinə isə Allahın bəyəndiyi arzular gələr.\n\nSonra Fövqəluca Rəbb Qiyamət günü baş verəcək hadisələr və həmçinin Onun qullarını gözləyən mükafatlar və cəzalar haqqında xəbər verir.",{"from":553,"to":559,"text":1656},"Cənnət, yerdə yaşayan zaman Allahın hökmlərini yerinə yetirən, Onun sərhədlərini pozmayan və Onun ilahi qəzəbindən qorxan salehlərə yaxınlaşdırılacaqdır. Günahlara və itaətsizliyə batan, Allahın elçilərini təkzib edən və onların gətirdiyi haqqı inkar edən azğın günahkarlara gəldikdə isə, onların gözü qarşısında ən dəhşətli əzab-əziyyətin toplandığı odlu Cəhənnəm zühur edəcəkdir.",{"from":565,"to":188,"text":1658},"Yalanları ifşa və özləri rüsvay ediləcək müşriklərə heç kim kömək etməyəcək. Göylərin və yerin sakinləri onların düşdüyü ziyanın, ümidsizliyin və azğınlığın şahidləri olacaqlar.",{"from":576,"to":582,"text":1660},"Bütlər və daş heykəllər insanlar və İblisin qoşunları olan şeytanlarla birlikdə Cəhənnəm odunda yandırılacaqlar. Şeytan onları ən həssas və təsirli üsullarla günah törətməyə çağırırdı, onların müqavimətini qırırdı, onları müşrikliyin burulğanına sürükləyir və onları imanın ən axırıncı zərrəsindən də məhrum edirdi. Bunun nəticəsində onlar bütün qüvvələri ilə şeytanın “iltifatını” qazanmağa can ataraq, onun tərəfdarlarına çevrilirdilər. Onların bir qismi müşrikliyi təbliğ edir, digərləri isə bu təbliğatçıların izi ilə kor-koranə gedirdilər. Cəhənnəmə düşdükdən sonra, onlar dua etdikləri bütlərlə çəkişməyə başlayacaqlar və buna görə Fövqəluca buyurur:",{"from":367,"to":133,"text":1662},"Biz Allahla yanaşı sizə də ibadət edirdik, sizi bütün qəlbimizlə sevirdik, qəzəbinizdən qorxurduq, yardımınıza ümid bəsləyirdik, sizə dua ilə müraciət edirdik – Fövqəluca Allah üçün etməli olduğumuzu sizə görə edirdik. Həqiqətən, biz açıq-aydın zəlalət içində idik və ədalətli cəzaya layiqik. Bu sözlər aydın şəkildə təsdiq edir ki, müşriklər təkcə özlərinin uydurduqları tanrıçalara ibadət etmək yolu ilə onları Allaha bərabər tuturdular. Onlar hesab etmirdilər ki, bütlər Kainatın yaradıcılarıdır, çünki bilirdilər ki, təkcə Allah aləmlərin Rəbbidir və bütün məxluqlar və hətta bütlər və daş heykəllər də Onun hökmranlığı altındadırlar.",{"from":106,"to":615,"text":1664},"Şər təbliğatçıları bizi doğru yoldan döndərdilər və bizə azğınlıq və kafirlik yoluna keçməyi təklif etdilər. Onlar bizi Cəhənnəm alovuna gətirib çıxartdılar və indi bizim nə himayəçimiz var, nə də vəfalı dostlarımız. Heç kim Allah qarşısında bizə şəfaətçilik etməyəcək və heç kim bizi cəzadan xilas etməyəcək. Bizim hətta səmimi dostlarımız belə yoxdur ki, bu çətin saatda bizi müdafiə etsinlər. Burada hər şey yer üzündəki həyatda olduğu kimi deyil.\n\nBütün bunlar onu göstərir ki, Cəhənnəm əzabkeşləri xoşbəxtliyə və əmin-amanlığa olan ümidlərini itirəcək və dünya həyatına qayıtmaq istəyəcəklər ki, xeyirxahlıqlar etməyə başlasınlar.",{"from":621,"to":621,"text":1666},"Əgər biz dünya həyatına qayıtsaydıq cəzadan xilas olmağı və bol mükafat almağı bacarardıq. Təəssüflər olsun! Təəssüflər olsun! Cəhənnəm əzabkeşlərinin arzusu ürəklərində qalacaq, çünki Axirət həyatının cəzası artıq bir də heç vaxt təxirə salınmayacaq.",{"from":627,"to":633,"text":1668},"İnsanların əksəriyyəti hətta öz Rəbbinin dəlillərini gördükdən sonra da iman gətirmirlər. Həqiqətən, Allah – Fövqəlqüdrətli və Mərhəmətlidir.\n\nSonra Fövqəluca Allah Nuhun (ə) xalqının Allahın elçilərini necə rədd etdiklərini və öz cinayətlərinin nəticələrini necə daddıqlarını xəbər verir. Fövqəluca buyurur:",{"from":639,"to":639,"text":1670},"Nuhun (ə) xalqı Allahın bütün elçilərini rədd etdilər. Bu o deməkdir ki, heç olmazsa bir peyğəmbəri və ya elçini inkar edən kafir – Allahın bütün digər seçkinlərinə də iman gətirməz. Bütün peyğəmbərlər və elçilər vahid bir Təlimi təbliğ edirdilər və buna görə elçilərdən birinin qəbul edilməməsi, bütün elçilərin təbliğ etdiklərinin qəbul edilməməsidir.",{"from":645,"to":645,"text":1672},"Sizin Fövqəluca Allahdan qorxmaq vaxtınız yetişmədimi? Vəfat etmiş əməlisaleh insanlara ibadət etməkdən əl çəkmək və özünüzü Vahid Allaha ixlasla qulluğa həsr etmək vaxtı çatmamışdırmı? Nuhun (ə) öz xalqına necə nəzakətlə müraciət etməsi üzərində bir qədər düşünün. Allahın bütün seçkinləri məhz belə rəftar edərdilər.\n\nAllah Nuhu (ə) öz qəbilədaşlarının qardaşı adlandırır, çünki onlar qohum idilər. Rəbb elçilərini həmişə onların qohum-əqrəbalarının arasından seçərdi və bunu ona görə belə edərdi ki, insanlar yad şəxsə nifrət etməsinlər və ona itaət etməkdən boyun qaçırmasınlar. Allahın bu müdrikliyi sayəsində hər bir xalq öz elçisini gözəl tanıyır və onun vicdanlı və doğruçu olmasının sübuta ehtiyacı olmurdu.",{"from":651,"to":651,"text":1674},"Nuh (ə) təkcə öz xalqına göndərilmiş bir elçi idi və bu onun (ə) xalqının iman gətirməsini və Fövqəluca Allaha şükür etməsini daha da zəruriləşdirirdi, çünki O (Pak və Müqəddəs Olan), başqa xalqlardan daha çox onlara üstünlük vermiş və məhz onlara Öz alicənab elçisini (ə) göndərmişdi. Nuh (ə) öz qardaşlarına həm də xəbər vermişdi ki, o (ə) etibara layiqdir, çünki onlara Allahın adından əsil həqiqəti heç bir əlavələr etmədən və nöqsanlara yol vermədən söyləyir. Bu da onun (ə) qəbilədaşlarını Allahın elçisinə (ə) iman gətirməyi və ona (ə) ən mükəmməl surətdə itaət etməyi vacibləşdirirdi.",{"from":657,"to":657,"text":1676},"Mənim əmrlərimi yerinə yetirin və mənim haram etdiklərimə qarşı itaətsizlik göstərməyin. Ancaq belə etmiş olsanız mənə, etibara layiq bir elçi kimi, iman gətirmiş olarsınız.\n\nBu, əvvəlki ayədə ifadə olunmuş səbəbin nəticəsi idi və insanlara Allahın Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) tabe olmağı vacib edirdi. O (s.ə.s.) dedi:",{"from":73,"to":73,"text":1678},"Mən sizi öz qarşımda borc öhdəlikləri ilə yükləmirəm, çünki məni yalnız aləmlərin Rəbbi mükafatlandıracaqdır. Mən Onun səxavətlə verəcəyi bol mükafata ümid bəsləyirəm. Siz mənim möhtac olduğum şeyi mənə verə bilməzsiniz və buna görə mən təkcə onu istəyirəm ki, siz mənim nəsihətlərimi dinləyəsiniz və doğru yola gələsiniz.",{"from":126,"to":126,"text":1680},"Peyğəmbər əleyhissalam bu sözləri bir daha təkrar etdi və bu onun (ə) öz qəbilədaşlarına onlarla yanaşı yaşadığı bir sıra əsrlər ərzində dəfələrlə öyüd-nəsihət verdiyini təsdiq edir. Fövqəluca buyurur: “Biz Nuhu öz xalqının yanına göndərdik və o, onların arasında min ildən əlli il az[7] qaldı” (Ənkəbud, 29\u002F14). Müşriklər Allahın elçisinə (ə) iman gətirmək istəmirdilər və buna görə onun (ə) təlimini inkar etməyə cəhd göstərirdilər. Lakin onların gətirdikləri dəlilləri tamamilə mənasız idi.",{"from":85,"to":85,"text":1682},"Sənin ətrafına ən kasıb və bədbəxt insanlar yığışdıqları halda, biz sənin ardınca gedərikmi?!\n\nBu – onların təkəbbürlüyünün və haqqa etinasızlıqlarının ən böyük dəlili idi. Bu mürtədlər haqqı nəinki tanımırdılar, onu heç axtarıb tapmaq da istəmirdilər. Bu belə olmasaydı, onlar peyğəmbərdən (ə) özünün haqlı olduğunu təsdiq edən sübutlar göstərməsini və öz təliminin mahiyyətini açıqlamasını xahiş edə bilər və onun (ə) kasıb ardıcıllarının ünvanına əsassız iddialar irəli sürməzdilər. Bundan başqa, əgər onlar baş verən hadisələr haqqında azca da olsa düşünsəydilər, mütləq əmin olardılar ki, Allahın peyğəmbərlərinin davamçıları, əslində, onların nəslinin ən ləyaqətli nümayəndələri, ən alicənab və ağıllı insanları və Allahın yaratdıqlarının ən yaxşılarıdır. Həqiqətən, zavallı olanlar – məhz sağlam düşüncə qabiliyyətinə malik olmayan və daş heykəllərə ibadət etməyi bəyənən günahkarlardır ki, qəbirlər qarşısında səcdəyə qapanır və ölülərə dua edir, Allahın elçilərinə itaət etməkdən və onların hikmətli öyüd-nəsihətlərinə qulaq asmaqdan boyun qaçırırlar. Belə insanların öz etiqadlarını sadəcə ifadə etməsi kifayətdir ki, istənilən dərrakəli adam onların qüsurluluğuna və əsassızlığına əmin olsun.\n\nNuhu (ə) qəbul etməyən müşriklərin sözləri üzərində bir qədər düşünün. Onlar öz kafirliklərini haqqa iman gətirənlərin kasıblığı və adlı-sanlı insanlardan olmamaları ilə əsaslandırırdılar. Həqiqətən, bu “dəlilin” əsassızlığı hər bir ağıllı adama aydındır və buna baxmayaraq, müşriklər həqiqi elçini (ə) qəbul etmədilər. Təkcə bu hal bəs edir ki, Nuhun (ə) qəbilədaşlarının azğın və axmaq adamlar olduqlarını başa düşəsən. Bu, hər bir insana, əgər o Nuh peyğəmbərin (ə) gözəl moizələrinə qulaq asmasa və onun (ə) göstərdiyi əzəmətli möcüzələri görməsə belə, açıq-aşkar bəllidir. O möcüzələrin hər biri onun (ə) doğruçuluğuna, gətirdiyi Təlimin həqiqiliyinə şübhə etməyə imkan vermirdi.",{"from":146,"to":683,"text":1684},"Onlar öz əməllərinə görə yalnız Allahın qarşısında cavab verəcəklər, mənim vəzifəm isə, haqqı onlara çatdırmaqdır. Onları rahat buraxın. Mənim təbliğ etdiyim haqdırsa, mənə itaət edin, çünki siz də öz əməllərinizə cavab verməli olacaqsınız.",{"from":689,"to":689,"text":1686},"Peyğəmbər əleyhissalamın sözlərindən belə düşünmək olar ki, təkəbbürlü və zalım müşriklər (Allah onları rüsvay etsin!), o (ə), bütün kasıbları və sadə insanları öz ətrafından qovub uzaqlaşdıracağı halda, iman gətirəcəklərini vəd etmişdilər. Lakin peyğəmbər (ə) mətanətli və sarsılmaz idi, belə rəftara və alçaldılmaya layiq olmayan insanları qovmaq təklifini rədd etdi. Əksinə, onlar ən tərifli sözlərə və ən yüksək ehtirama layiq idilər. Məhz buna görə, Fövqəluca Allah buyurur: “Ayələrimizə iman gətirənlər yanına gəldikdə, onlara de: “Sizə salam olsun! Rəbbiniz Özünə rəhmli olmağı yazmışdır...” (Ənam, 6\u002F54)[8].",{"from":1034,"to":1034,"text":1688},"Mən öz vəzifəmi yerinə yetirir, insanlara Fövqəluca Rəbbin nazil etdiklərini öyrədirəm, onlara faydalı nəsihətlər verirəm. Lakin mən özüm nəyi isə dəyişmək iqtidarına malik deyiləm, çünki hakimiyyət yalnız Vahid Allaha məxsusdur.",{"from":1038,"to":1038,"text":1690},"Nuh (ə) gecə-gündüz xalqına öyüd-nəsihət verməkdə davam edirdi. O (ə), qəbilədaşları ilə həm təklikdə söhbət edir, həm də bütün xalqın arasında moizələr oxuyurdu, lakin onun (ə) bütün səyləri müşriklərin ancaq azğınlığını artırırdı. Axırda onlar dedilər: “Ey Nuh! Bizi bir Allaha ibadət etməyə çağırmaqdan vaz keç, yoxsa biz səni ən əzablı edama – daşqalaq olunmağa məruz qoyarıq və sən it kimi canını tapşırarsan”.\n\nAllah onları yox etsin! Bu sözlər necə də çirkindir! Onların özlərindən daha çox onlara xeyirxahlıq arzulayan ən səmimi və ən etibarlı insana belə cavab verən adamlar necə də mənfurdurlar! Onların zalımlığı gör necə dəhşətli və kafirliyi nə dərəcədə böyük idi! Bütün bunlar onunla sonuclandı ki, Nuh peyğəmbər (ə) Rəbbinə aşağıdakı sözlərlə belə dua etdi: “Ey Rəbbim! Yer üzündə bir nəfər də kafir sakin qoyma!” (Nuh, 71\u002F26).",{"from":1042,"to":160,"text":1692},"Sənə yaxşı məlumdur ki, məni yalnız cinayətkarlar və zalımlar rədd etdilər. Buna görə onları amansızlıqla cəzalandır, məni və mənimlə birlikdə olan əməlisaleh tərəfdarlarımı xilas et.",{"from":1049,"to":40,"text":1694},"Nuhun (ə) inşa etdiyi[9] nəhəng bir gəmi idi ki, onun göyərtəsinə yalnız möminlər və heyvanlar götürülmüşdü. Nuhun (ə) kafir qəbilədaşlarına gəldikdə isə, onların hamısı suya batırılıb qərq edilmişlərdən oldular.",{"from":1056,"to":1056,"text":1696},"Nuhun (ə) və onun sadiq ardıcıllarının xilası, həmçinin kafirlərin məhv edilməsi Allahın elçilərinin doğruçuluğunu, onların gətirdikləri dini təlimlərin gerçəkliyini və peyğəmbərlərin və elçilərin düşmənlərinin etiqad etdikləri kafirliyin yanlışlığını təsdiq edən dəlil idi. Lakin, bu əzəmətli möcüzəyə baxmayaraq, insanların əksəriyyəti yenə də kafir olaraq qalırlar.",{"from":1058,"to":1058,"text":1698},"Doğrudan da, Allah – Fövqəlqüdrətli və Rəhmlidir. Öz fövqəlqüdrəti sayəsində O (Pak və Müqəddəs Olan), bütün kafirləri suya qərq etmiş, Öz rəhmi sayəsində isə Nuhu (ə) və onunla bərabər iman gətirən möminləri xilas etmişdir.",{"from":79,"to":79,"text":1700},"Rəbb Ad xalqına Öz elçisi Hudu (ə) göndərmişdi. Lakin onlar onun (ə) simasında Allahın bütün qalan elçilərini təkzib etdilər, çünki onların hamısı (onlara salam olsun!) eyni dini təlimi təbliğ edirdilər.",{"from":1063,"to":1067,"text":1702},"Hələ də siz Rəbbinizdən qorxmur, bütpərəstlikdən və digər günahlardan əl çəkmirsiniz? Allah sizə mərhəmət göstərərək, məni sizə peyğəmbər göndərmişdir. O (Pak və Müqəddəs Olan) sizin qayğınıza qalır və mənə etibar edir və sizə də yaxşı məlumdur ki, mən etibar ediləsi bir insanam.\n\nFövqəluca ayədə Hudu (ə) yalnız qan qohumluğuna görə öz qəbilədaşlarının qardaşı adlandırır. Onun (ə) moizələri tamamilə səmimi və xoşməramlı idi.",{"from":1070,"to":1070,"text":1704},"Mən yanınıza Fövqəluca Allah tərəfindən göndərildiyimə və etibarınıza layiq olduğuma görə, siz Rəbbinizin qəzəbindən qorxmalı, mənim əmrlərimə qulaq asmalı və qadağan etdiklərimin əleyhinə çıxmamalısınız. Bilin ki, təqvalılıq – sizin Fövqəluca Allah qarşısında vəzifəniz, itaətkarlığınız isə sizin mənim qarşımda olan vəzifənizdir. Sizin mənim yolumla getməyinizə və mənim əmrlərimə itaət etməyinizə kifayət qədər əsaslar vardır, lakin sizin təbliğ etdiyim dindən imtina etməyinizə heç bir səbəbiniz yoxdur.",{"from":1073,"to":1073,"text":1706},"Siz hikmətli moizələrə və faydalı nəsihətlərə görə mənə mükafat verməli deyilsiniz. Bu sizin üçün çox ağır olardı və siz heç vaxt belə bir vəzifənin öhdəsindən gələ bilməzdiniz. Mən sizdən heç minnətdarlıq da gözləmirəm, çünki məni yalnız aləmlərin Rəbbi mükafatlandıracaqdır. O (Pak və Müqəddəs Olan) Öz məxluqlarının qayğısını ara vermədən çəkir, onlara çoxlu nemətlər bəxş edir, Öz peyğəmbərlərinin və bütün qalan mömin qullarının qayğısına xüsusilə diqqət yetirir.",{"from":113,"to":67,"text":1708},"Bu möhtəşəm saraylar tamamilə faydasızdır, çünki onlar sizin qəlbinizi nəcibləşdirməyəcək və sizin dünyəvi əmin-amanlığınızı artırmayacaq. Siz doğrudanmı ölməyəcəyinizə ümid bəsləyərək, qəsrlər tikməkdə davam edəcək və su hovuzları yaradacaqsınız? Axı siz bilirsiniz ki, bu fani dünyada heç bir canlı əbədi qalmağa nail olmayacaqdır. Ərəb sözü olan “riy’in” - ﯦ (burada: “təpə”) “iki dağ arasında yerləşən vadi” mənasındadır.",{"from":1081,"to":1081,"text":1710},"Məgər siz bundan sonra da qəddar zalımlar kimi insanlara basqın edəcəksiniz? Siz soyğunçuluq edir və Fövqəluca Allahın sizə verdiyi gücdən istifadə edərək insanları döyür və öldürürsünüz. Siz unudursunuz ki, sizə əta edilmiş qeyr-adi gücünüzü Allahın bəyəndiyi işlərə sərf etməlisiniz. Siz özünüzün qeyri-adi bacarıqlarınızla fəxr edirsiniz, insanlara ötkəm yanaşır və təkəbbürlə: “Kim bizə gücdə üstün gələ bilər?” (Fussilət, 41\u002F15) – deyə, bəyan edirsiniz. Sizin öz gücünüzdən günah işlətməyə, axmaqlıq etməyə və mənasız işlər görməyə haqqınız yoxdur.",{"from":1085,"to":1087,"text":1712},"Qurtarın Allaha şərik qoşmağı və zalımlıq törətməyi! Məni dinləyin, çünki siz bilirsiniz ki, mən – Allahın elçisi və sizin xeyirxah nəsihətverənizəm.",{"from":1091,"to":1095,"text":1714},"Ev heyvanları – dəvə, inək, qoyun və başqalarıdır. Hudun (ə) qəbilədaşları saysız-hesabsız var-dövlətə malik olan böyük ailə sahibləri idilər. Bunlarda hər iki cinsin ən yaxşısı olan oğul övladları üstünlük təşkil edirdi. Peyğəmbər əleyhissalam fasiqlərə bəxş edilmiş bol nemətləri xatırlatdıqdan sonra, o (ə) onları əzabverici cəzalar alacaqları ilə təhdid etdi və dedi:",{"from":139,"to":139,"text":1716},"Mənim, həqiqətən, sizə yazığım gəlir və mən qorxuram ki, Qiyamət günü cəzadan xilas ola bilməyəsiniz. Əgər siz kafirliyinizə və zalımlığınıza görə tövbə etməsəniz, onda amansız cəza sizi mütləq yaxalayacaq və artıq heç kim sizə kömək edə bilməyəcəkdir.",{"from":1102,"to":1102,"text":1718},"Lakin müşriklər inadkarlıqlarında davam edirdilər və Allahın elçisini (ə) qəbul etmək istəmirdilər. Məhz buna görə onlar dedilər: “Sənin nəsihət verib-verməməyindən asılı olmayaraq, biz öz baxışlarımızı dəyişdirməyəcəyik”. Həqiqətən, bu, ən böyük cinayət və zalımlığın son həddi idi. Müşriklər kafirliyin elə bir müdhiş dərəcəsinə çatmışdılar ki, Allahın dağları lərzəyə gətirə, ağıllı insanların ürəklərini titrədə bilən nəsihəti, onlarda heç bir təəssürat oyatmırdı. Belə hal, günahkarların zalımlıq girdabına yalnız tamamilə batdıqları və doğru yola qayıtmaq ümidindən məhrum olduqları zaman mümkün ola bilir.",{"from":1106,"to":1106,"text":1720},"Bizim ulu babalarımız da belə edərdilər. Onlardan bəziləri bu dünyanın firavanlığından ləzzət alardı, bəziləri də dilənçi kökündə yaşayardı. Həmişə belə olmuşdur, çünki bu – yerdəki həyatın qanunudur. İnsanların bir qismi var-dövlətdən istifadə edir, digərləri isə, ehtiyac içindədirlər, çünki Fövqəluca Allah Öz qullarını sınaqdan belə keçirir.",{"from":1110,"to":1110,"text":1722},"Bu sözlər ya Qiyamət gününə inamsızlığın sübutu, ya da Allahın elçisinə (ə) qarşı bir məsxərə idi. Bu sözlərin mənası aşağıdakılardan ibarətdir: “Elə güman edək ki, biz dirildiləcəyik. Baxaq görək, sənin Rəbbin bizə hansı maddi nemətləri əta etmişdir. Əgər bu belədirsə, onda biz zərər çəkmərik, hətta sənin vəd etdiyin Qiyamət günü başlasa da”.",{"from":1114,"to":1114,"text":1724},"Kafirlik onların təcridolunmaz məziyyətinə çevrilmişdi və onlar artıq ondan xilas ola bilməzdilər və buna görə də Fövqəluca Allah onları məhv etdi və belə buyurdu: “Səmudlular və Adlar Böyük fəlakəti inkar edirdilər. Səmudlular qorxunc bir fəryadla qırıldılar. Adlar isə şaxtalı və sərt küləklə məhv edildilər. O, onu onların üzərində yeddi gecə və səkkiz gün ərzində fasiləsiz əsdirdi və sən insanları çürümüş xurma gövdələri kimi yerə yıxılmış görə bilərdin. İndi sən onlardan bir şey qaldığını görürsənmi?” (Həqqa, 69\u002F4-8).\n\nDoğrudan da, bu, Hud peyğəmbərin (ə) haqlı olduğunu, onun gətirdiyi təlimin gerçəkliyini və həmçinin alicənab peyğəmbərin (ə) azğın qəbilədaşlarının tərəfdar olduqları çoxallahlılığın və zalımlığın yanlışlığını təsdiq edən bir dəlil idi. Lakin haqq dinə nail olunmasına yönəldən çoxsaylı dəlillərə baxmayaraq, insanların əksəriyyəti iman gətirməkdən boyun qaçırırdılar.",{"from":1118,"to":1118,"text":1726},"Həqiqətən, sənin Rəbbin Fövqəlqüdrətlidir, Rəhmlidir. O (Pak və Müqəddəs Olan) Öz fövqəlqüdrəti sayəsində, gücü və qüvvəsi özlərinə xeyir verməyən müşrikləri həlak etmiş və Öz Rəhmi sayəsində isə Hudu (ə) və onunla birlikdə iman gətirənləri o dəhşətli qismətdən qurtarmışdır.",{"from":1120,"to":1120,"text":1728},"Səmud – Fövqəluca Allahın Salehi (ə) yanlarına göndərdiyi Hicr adlı yerdə yaşayan və vaxtı ilə məşhur olan bir xalq idi. O (ə), onları tövhidə dəvət edirdi, lakin səmudlular onu (ə) rədd etdilər. Tövhid bütün peyğəmbərlərin dəvətinin əsası olduğu üçün, onların Salehə (ə) iman gətirməməyi, bütün digər elçilərə də iman gətirməməyə bərabər idi.",{"from":1124,"to":1124,"text":1730},"Fövqəluca onların yalnız qan qohumu olduğuna görə onu (ə) müşriklərin qardaşı adlandırmışdı. O (ə) qardaşlarını bütlərə ibadət etməkdən və günahlardan əl çəkməyə çağırır və həm də bunu həqiqi səmimiyyət və xeyirxahlıqla edirdi.",{"from":1128,"to":1131,"text":1732},"Allah məni sizin yanınıza göndərməklə sizə böyük iltifat göstərmişdir. Onun nemətini rədd etməyin və Onun iradəsinə tabe olun. Siz mənə və mənim təlimimə inanmalısınız, çünki mənim vicdanlı və doğruçu olmağıma yaxşıca bələdsiniz.",{"from":1133,"to":1133,"text":1734},"Siz öz kafirliyinizə mənim qarşımda maddi öhdəliklər götürəcəyinizdən qorxmağınızla haqq qazandıra bilməzsiniz. Mən Allahdan başqa, heç kimdən məni mükafatlandırmaq haqqında xahiş etmirəm.",{"from":1135,"to":1147,"text":1736},"Doğrudanmı siz bu nemətlərdən əbədi istifadə edə biləcəyinizə ümid bəsləyirsiniz? Doğrudanmı siz elə fikirləşirsiniz ki, Rəbbinizin bol səxavətindən, heyvanlar kimi, qayğısızcasına istifadə edəcəksiniz? Doğrudanmı siz ümid edirsiniz ki, sizə diqqət yetirən olmayacaq və siz hökmlərə və haramlara etinasızlıqla yanaşacaq və Allahın nemətlərindən günah törətmək üçün istifadə edəcəksiniz? Fövqəluca Allahın sizə göstərdiyi lütfkarlığını heç vaxt unutmayın! O (Pak və Müqəddəs Olan) sizi mahir ustalar etdi və sizə ən möhtəşəm dağlarda və möhkəm qayalarda evlər yonmağı öyrətdi.",{"from":1151,"to":1157,"text":1738},"Rəbbin sərhədlərini aşan və dinin haramlarına qarşı çıxan günahkarlara itaət etməyin, çünki onlar günah işlədərək və ətrafdakıları itaətsizliyə çağıraraq, yer üzündə iğtişaş və zalımlıq yayırlar. Onlar təkcə insanların edə biləcəyi əməllərin ən pisini törədirlər. Bu əməllər heç bir fayda gətirmir və əsil şərdən ibarətdir. Bu keyfiyyətlərin daşıyıcıları olan adamlar Allahın elçilərini yalançı saymağa və insanlar arasında yalanı və azğınlığı təbliğ etməyə həmişə hazır olurlar. Belə insanlar hər bir cəmiyyətdə vardır. Onlardan səmudluların arasında da var idi və buna görə Saleh peyğəmbər (ə) öz tayfadaşlarını onların yalançı nitqlərinə və azğın çağırışlarına aldanmamağa dəvət edirdi. Ola bilsin ki, Fövqəluca Allah məhz belə insanlar haqqında buyurur: “Şəhərdə doqquz nəfər var idi ki, onlar orada fəsad yayır və heç nəyi islah etmirdilər” (Nəml, 27\u002F48). Lakin səmudlular öz peyğəmbərlərinin moizələrinə və nəsihətlərinə qulaq asmadılar və buna görə sonra Fövqəluca Allah belə buyurur:",{"from":1161,"to":1165,"text":1740},"Səni sehrləmişlər və buna görə sən sayaqlayırsan və mənasız sözlər danışırsan. Sən də bizim kimi bir adamsan. Sən başqalarından nə ilə üstünsən ki? Biz sənə niyə itaət etməliyik? Əgər sən doğru danışanlardansansa, bizə qəribə bir möcüzə göstər.\n\nOnlar ondan (ə) möcüzə istəyirdilər, halbuki onun (ə) gözəl məziyyətləri, saleh əməlləri və hikmətli moizələri haqqında düşünmələri kifayət edərdi ki, onun (ə) doğruçuluğuna və gətirdiyi Təlimin gerçəkliyinə əmin olsunlar. Lakin müşriklərin ürəkləri elə sərtləşmişdi ki, onlar Allahın elçisini (ə) sınamaq istəyir və ondan (ə) möcüzə göstərməsini xahiş edirdilər. Belə insanlar, bir qayda olaraq, gördükləri möcüzələrdən də heç bir fayda əldə etmirlər, çünki onlar möcüzəni haqqa nail olmaq üçün deyil, öz inadkarlıqları və itaətsizlikləri üzündən tələb edirdilər.",{"from":1169,"to":1173,"text":1742},"Bir gün suyu quyudan yalnız dişi dəvənin içməsinə icazə verilir və həmin gün siz ancaq onun südünü içəcəksiniz, növbəti gün isə, sizə quyunun suyundan içməyə icazə veriləcəkdir. Bu dəvəni kəsməyin və onu incitməyin, yoxsa siz Əzəmətli[11] gündə cəzalandırılarsınız.\n\nQuranın bir çox şərhçilərinin təsdiq etdiklərinə görə, Fövqəluca Allah bu dişi dəvəni böyük, möhkəm və hamar bir daşdan yaratmışdı və o, əksər səmudluların gözü qarşısında canlanmışdı. Səmudlular ən böyük möcüzələrdən birinin şahidləri oldular, lakin bu da onları kafirlikdən çəkindirmədi və onlar cinayət və zalımlıqlarını davam etdirdilər.",{"from":1177,"to":1185,"text":1744},"Rəbb onları müdhiş uğultulu-gurultulu bir səslə sarsıdaraq, bütün kafirləri ilkindən başlayaraq sonuncusuna qədər həlak etdi. Həqiqətən də, bütün bunlarda bir dəlil var idi ki, peyğəmbərlərin təlimlərinin doğruluğunu və onların düşmənlərinin, rəqiblərinin baxışlarının yanlışlığını təsdiq edirdi, lakin insanların böyük hissəsi onsuz da iman gətirmirdilər.",{"from":1187,"to":1216,"text":1746},"Lut peyğəmbər (ə) öz qəbilədaşlarını iman gətirməyə çağırırdı, amma onlar digər kafir xalqların etdikləri kimi ona (ə) cavab verdilər. Kafirlərin dedikləri bütün zamanlarda oxşar olmuşdur, çünki onların ürəkləri də bir-birinə bənzərdir. Lakin Lutun (ə) qəbilədaşları bir çox digər kafirlərdən fərqlənirdilər. Onlar nəinki Allaha şərik qoşurdular, onlar həm də iyrənc bir günah işlədirdilər ki, onu əvvəllər heç kim törətməmişdi. Bu xalqın kişiləri kişilərlə yatır və öz zövcələri ilə cinsi yaxınlıqdan boyun qaçırırdılar. Onlar qatı cinayətkarlar idilər və alicənab peyğəmbərə (ə) qarşı möhkəm nifrət bəsləyirdilər. Buna baxmayaraq, Lut (ə) onların arasında haqq dinin təbliğatına ara vermirdi və buna görə, bir gün onlar ona (ə) dedilər: “Ey Lut! Sənin təbliğatına səni şəhərimizdən qovmaqla son qoyulacaq”. Alicənab peyğəmbər (ə) qəbilədaşlarının öz cinayətlərini tövbə etmək fikrində olmadıqlarını gördükdə, dedi: “Həqiqətən, mən sizin əməllərinizə nifrət bəsləyir və sizə qarşı ikrah hissi duyuram və buna görə sizi bunlardan tezliklə əl çəkməyə çağırıram”. Sonra o (ə) Allaha dua edə-rək, dedi: “Ey Rəbbim! Məni və mənim yaxınlarımı qəbilədaşlarımın törətdiklərindən uzaqlaşdır və bizi sərt cəzadan xilas et!”",{"from":1220,"to":1239,"text":1748},"Fövqəluca Öz peyğəmbərinin (ə) duasını qəbul etdi və onu (ə) ailə üzvləri ilə birlikdə xilas elədi. Təkcə onun (ə) qoca qarısı şəhərdə qalanların arasında qaldı. Allah onların üstünə yağış yağdırmaqla onları məhv etdi. Bu yağış – bişirilmiş gildən olan kəsəklərdən ibarət idi və Lutun (ə) bütün kafir qəbilədaşlarını məhv etdi.",{"from":33,"to":33,"text":1750},"Əykə sakinləri Mədyən şəhərində yaşayan bir xalq idi və sıx pöhrəliklərin bir-birinə sarmaşdığı ecazkar bağlara malik idilər. Fövqəluca Öz peyğəmbəri Şueybi (ə) onların yanına göndərmişdi, lakin fasiqlər onu (ə) inkar edərək, moizələrini dinləməkdən boyun qaçırmışdılar. Digər peyğəmbərlər və elçilər kimi, Şueyb peyğəmbər (ə) də öz qəbilədaşları arasında təbliğat aparırdı.",{"from":1244,"to":1252,"text":1752},"Siz hələ də Fövqəluca Rəbdən qorxmağa, Onun ilahi qəzəbini sizə yönəldən kafirlik və günahlardan əl çəkməyə başlamamısınız? Mən – sizə göndərilmiş və etibar edilməli bir elçiyəm. Bu səbəbə görə siz Allahdan qorxmalı və mənə itaət etməlisiniz.",{"from":1254,"to":1261,"text":1754},"Lakin Əykə sakinlərinin yaramazlığı təkcə müşriklikdən ibarət deyildi. Onlar alverçi və tacirləri çəkidə və ölçüdə aldadırdılar və buna görə də Şueyb peyğəmbər (ə) öz qəbilədaşlarına tapşırır ki, bir şeyi ölçdükləri zaman tam ölçsünlər və insanlardan yalnız haqları olduğu şeyi götürsünlər.",{"from":1265,"to":1265,"text":1756},"O (Pak və Müqəddəs Olan) sizi və sizdən əvvəlkiləri təkbaşına yaratmışdır və yalnız O (Pak və Müqəddəs Olan) ibadətə və pərəstişə layiqdir. Sizə həyat Bəxşedənə və saysız-hesabsız səxavəti və nemətlərini əta edənə şükür edin!",{"from":1269,"to":1269,"text":1758},"Müşriklər alicənab peyğəmbəri (ə) yalançı adlandırdılar, gətirdiyi dini rədd etdilər və belə dedilər: “Sən, sadəcə olaraq cin tutmuşlardansan. Sənin sözlərin dəlinin sərsəmləməsinə oxşayır və, ən yaxşı halda, biz sənin mənasız nitqlərinə əhəmiyyət verməyəcəyik”.",{"from":1271,"to":1271,"text":1760},"Sən bizdən heç nəyinlə üstün deyilsən və bizdən sənə itaət etməyi və tabe olmağı tələb etməyə haqqın yoxdur. Həmin sözləri Allahın elçilərinə (onlara salam olsun!) əvvəlki xalqlar da demişdilər. Onların hamısı peyğəmbərləri və elçiləri qəbul etməmişdilər və öz kafirliklərinə belə şübhəli sübutlarla haqq qazandırmaq istəyirdilər. Həqiqətən, onların sözləri, kafirliklə dolu ürəkləri kimi oxşar idi. Hər dəfə, onlar Allahın elçilərinə (onlara salam olsun!) bu şübhəli dəlili misal çəkəndə, elçilər onlara belə cavab verərdilər: “...Biz də sizin kimi insanlarıq. Lakin Allah Öz qullarından istədiyinə Öz nemətini əta edir...” (İbrahim, 14\u002F11).\n\nŞueybin qəbilədaşları da həmçinin bəyan edirdilər ki, onu (ə) yalançı sayırlar. Bu günahkarlar gör nə dərəcədə zalım, qaba və böhtançı idilər! Onlar Şueybin (ə) göstərdiyi çoxsaylı möcüzələri görürdülər və onun (ə) doğruçuluğuna və sadiqliyinə əmin idilər. Allahın bütün elçiləri (onlara salam olsun!) öz xalqlarına, onlar mübahisəyə girişdikdə və iman gətirməkdən boyun qaçırdıqda, möcüzələr göstərirdilər. Şueyb peyğəmbərin (ə) dəlillərinin və möcüzələrinin necə inandırıcı və gözəl olmasını təsəvvür etmək heç də çətin deyildir. Onu (ə) bəlağətinə, xeyirxahlığına, mətanətliliyinə və ağıllı olmasına görə bütün peyğəmbərlər arasında ən yaxşı dəvətçi adlandırırlar. Əykə sakinləri çox yaxşı bilirdilər ki, Şueybin (ə) onlara dedikləri əsil həqiqətdir və buna görə onların alicənab peyğəmbəri (ə) yalançı hesab etmələri haqqında söylədikləri sözlər abırsız iftira idi.",{"from":1275,"to":1275,"text":1762},"Əgər dediyin doğrudursa, onda qoy sənin Rəbbin bizi kökümüzdən yox etsin. Gör bu sözlər Məkkə müşriklərinin dualarına necə də oxşayırmış. Onlar Rəbbə bu sözlərlə müraciət etmişdilər: “Ey Allah! Əgər bu Səndən gələn haqdırsa, onda göydən başımıza daş yağdır və ya bizi işgəncəli əzablara məruz qoy” (Ənfal, 8\u002F32). Bir başqa şərhə görə, Əykə sakinləri öz peyğəmbərindən (ə) onların üstünə göyün bir qəlpəsinin, onun (ə) doğruçuluğunun dəlili kimi, endirilməsini istəmişdilər. Şübhəsiz ki, peyğəmbərlər və elçilər belə tələbləri yerinə yetirməməkdə sərbəstdirlər.",{"from":1279,"to":1279,"text":1764},"Cəzalandırmağa və qeyri-adi möcüzələrə gəldikdə isə, mən öz iradəmlə onları yaxınlaşdırmağa qadir deyiləm, çünki mənə ancaq Rəbbinizin vəhyini sizə çatdırmaq vəzifəsi həvalə edilmişdir. O (Pak və Müqəddəs Olan) sizin bütün törətdikləriniz barədə mükəmməl məlumata malikdir və bütün əməllərinizin əvəzi sizə mütləq veriləcəkdir.",{"from":1283,"to":1283,"text":1766},"Kafirlik onların ayrılmaz bir məziyyətinə çevrilmişdi və bunun sayəsində onlar hətta ən əzəmətli möcüzlərdən də heç bir faydalı nəticələr çıxara bilmirdilər. Bu azğınlıqdan yeganə çıxış yolu əzab-əziyyətli cəza idi ki, o da onları kölgəli bir gündə yaxaladı. Həmin dəhşətli gündə Mədyən üzərində qatı qara buludlar toplaşmışdı və şəhərin sakinləri evlərindən çıxmışdılar ki, çoxdan gözlədikləri yağışdan ləzzət alsınlar. Lakin bu qara buludlar özü ilə sərinlik və nemət gətirmədi, əksinə, onların üstünə odlu cəza yağdırdı. Müşriklər o saat qəşş edib öldülər – öz bərbəzəkli imarətlərindən məhrum olaraq, qəm-qüssə və əzab-əziyyət yurduna köçürüldülər. Bu, Əzəmətli günün cəzası idi. Həmin gün onları dünya həyatına qayıtmaq və öz əməllərini təkrar etmək imkanından məhrum etdi. Həmin gün, heç vaxt sonu olmayacaq və möhlət verilməyəcək əbədi məşəqqətin başlanğıcı idi.",{"from":1287,"to":1287,"text":1768},"Doğrudan da, bütün bunlarda Şueybin (ə) peyğəmbərliyinin gerçəkliyini, onun (ə) dəvətinin haqq olduğunu və həmçinin onun (ə) düşmənlərinin qüsurluluğunu təsdiq edən əlamətlər var idi. Bu insanların böyük əksəriyyəti, əzəmətli möcüzələrin və qeyri-adi halların şəxsən şahidləri olmalarına baxmayaraq, iman gətirmədilər. Onların iman gətirməməsinin səbəbi isə, ürəklərinin xeyirxahlıqdan və paklıqdan məhrum olmasında idi. Fövqəluca buyurmuşdur: “Sən hətta böyük istəklə arzu etsən də, insanların çox hissəsi iman gətirməz” (Yusuf, 12\u002F103).",{"from":1289,"to":1289,"text":1770},"Heç bir məxluq Onun ilahi qüdrətinə yiyələnmək bacarığına malik deyil və buna görə bütün varlıqlar Onun iradəsinə itaət edirlər. Bundan başqa, bütün varlıqlar Onun mərhəmətinə möhtacdırlar və bu Mərhəmət olmasaydı, Kainatın mövcudluğu mümkün olmazdı. Yer aləminin və Axirət həyatının bütün nemətləri Onun lütfkarlığının nəticəsidir. Allah məxluqlarını, onlar dünyaya gələndən bəri fasiləsiz olaraq Öz himayəsi altında saxlayır. Fövqəluca Allah Öz qüdrəti sayəsində bütün zamanlarda Onun elçilərinə iman gətirməkdən boyun qaçıran düşmənlərini həlak edir, Öz mərhəməti sayəsində isə O (Pak və Müqəddəs Olan) bütün zamanlarda Öz sevimli dostlarını və onların sadiq davamçılarını xilas edir.",{"from":1291,"to":1291,"text":1772},"Öncəki ayələrdə Fövqəluca Rəbb bəzi peyğəmbərlərin tarixçəsindən xəbər verərək bildirir ki, onlar öz qəbilədaşları arasında haqq dini təbliğ edirdilərsə də, inadkar kafirlərin müqaviməti ilə rastlaşırdılar. O (Pak və Müqəddəs Olan), peyğəmbərlərlə düşmənçilik edən günahkarların necə dəhşətli bir sonuca uğradılacaqlarından bəhs edir. Sonra O (Pak və Müqəddəs Olan), Özünün son Elçisi – hər bir ağıllı insan üçün haqq Təlimat olan Şərəfli Quranı bəşəriyyətə gətirən alicənab Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) haqqında xəbər verir. Allah, Quranı aləmlərin Rəbbindən nazil edilmiş Müraciət adlandırır. Onu Naziledən – göylərin və yerin Xaliqi, insanı Yaradan, onlara kamil Tərbiyəverəndir. O (Pak və Müqəddəs Olan), onlara öz maddi əmin-amanlığı, sağlamlığı üçün qayğı çəkməyi, dini qorumağı və Axirət həyatını sahmana salmağı öyrətmişdir. Onun ilahi himayəsinin ən əzəmətli təzahürlərindən biri də özündə sonsuz xeyirxahlığı əks etdirən və insanlara sayagəlməz faydalar verən bu misilsiz Kitabı nazil etməsidir. Bu Kitab özündən əvvəlki digər şəriətlərə və Kitablara qətiyyən oxşamır – o, Allahın qullarına yer üzündə yaşadıqları zaman və öldükdən sonra xoşbəxtliyə nail olmağa kömək edir və həm də onlara nəcib əxlaq və digər ləyaqətli məziyyətlər aşılayır.\n\nMüzakirə etdiyimiz ayə Quranın əzəmətini və bütün məxluqların onun müdrik hökmlərinə böyük ehtiyac duyduqlarını xüsusilə vurğulayır. Axı başqa cür ola da bilməz! Onu Naziledən – Fövqəlqüdrətli Allahın Özüdür və O (Pak və Müqəddəs Olan), Vəhyi vasitəsilə insanlara hədsiz mərhəmət göstərmək və bununla onları doğru yola yönəltmək istəyir.",{"from":1295,"to":1295,"text":1774},"Bu Vəhy, Etibarlı Ruhun (ə), yəni, ən ləyaqətli və ən güclü mələklərdən olan alicənab Cəbrail əleyhissalamın vasitəsi ilə Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) çat-dırılmışdır. Allah onu (ə) etibarlı adlandırmışdır, çünki O (Pak və Müqəddəs Olan) bilirdi ki, Cəbrail (ə) istənilən tapşırığı ifrata varmadan və nöqsana yol vermədən yerinə yetirəndir.",{"from":1299,"to":1299,"text":1776},"Ey Muhəmməd! Bizim etibarlı elçimiz sənin qəlbinə varid olmuşdur ki, sən ətrafdakıları düz yola gəlməyə və bu yoldan azanların qarşısını almağa çağıran nəsihətçilərdən biri olasan.",{"from":1303,"to":1303,"text":1778},"Allahın vəhyi aydın başa düşülən ərəb dilində nazil edilmişdir. Bu – dünya dillərinin ən yaxşısı, öz qeyri-adi aydınlığı və sadəliyi ilə seçilənidir. Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yanına göndərildiyi ərəblərin dili belə idi və onlar ilk dəfə olaraq onun (s.ə.s.) ecazkar moizələri ilə rastlaşırdılar. Allahın vəhy etdiklərinin ən yaxşısı olan sonuncu Şərəfli Kitabın çoxsaylı məziyyətləri üzərində bir fikirləşin! O, mələklərin ən yaxşısının vasitəsi ilə yerin ən yaxşı sakinlərindən birinin qəlbinə nazil edilmişdi. Planetimizdə yaşamış xalqların ən yaxşılarından biri ona varis olmuşdu. Nəhayət, o, ən gözəl və ən zəngin dünya dillərindən biri olan aydın ərəb dilində nazil olunmuşdu.",{"from":1307,"to":1307,"text":1780},"Əvvəlki Kitablar Quranın nazil ediləcəyini öncədən xəbər vermiş və onun doğruluğunu təsdiq etmişdilər. Muhəmmədin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) peyğəmbərliyinin başlaması ilə qədim xalqların kitablarında öz əksini tapmış gələcək peyğəmbər haqqında xəbərlər gerçəkliyə qovuşmuşdur – haqqı gətirən və özündən əvvəlkilərin doğruluğunu təsdiq edən Son Elçi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bəşəriyyətə göndərilmişdir.",{"from":1311,"to":1311,"text":1782},"Məgər bu, Quranın Allah tərəfindən göndərilməsini kifayət qədər təsdiq edən bir dəlil deyilmi? İslam gələnə qədər İsrail oğulları hikmət və bilik sahibləri sayılmırdılarmı və ərəblər çətin vəziyyətlə üzləşəndə məsləhət almaq üçün onlara müraciət etmirdilərmi? İsrail oğulları bir şeyi təsdiq edəndə, heç kim onlardan şübhələnməyə cəsarət etməzdi. Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Quranı təbliğ etməyə başlayarkən, İsrail oğulları onda ilahi həqiqəti olduğunu bilmişdilər. Eyni şey Fironun (L) sehrbazları ilə baş vermişdi. Cadugərlik elminin incəliklərindən başları çıxan həmin sehrbazlar Musa peyğəmbərin (ə) möcüzəsini gördükdə, inanmışdılar ki, onun (ə) göstərdiyi sehrbazlıq deyil, Fövqəluca Allahın möcüzəsidir. Elmə malik olan insanlar həqiqəti qəbul etdikdə[13], cahillərin nə dediklərinə diqqət yetirməyə dəyməz.",{"from":1315,"to":1319,"text":1784},"Əgər Allah Kitabı ərəb dilini başa düşməyən və o dildə lazımınca danışıb fikrini izah edə bilməyən bir insana nazil etsəydi, ərəb müşrikləri mütləq belə deyərdilər: “Biz onun dediyini başa düşmürük. Biz onun bizi nəyə dəvət etdiyini ayırd edə bilmirik”. Allaha şükür edin ki, Mübarək Kitab gözəl nitq qabiliyyətinə malik olan və öz fikirlərini anlaşıqlı və başa düşülən dildə ifadə etməyi bacaran bir insana nazil edilmişdir. O (s.ə.s.) öz peyğəmbərliyinin mahiyyətini sizə izah etmiş və sizə faydalı nəsihətlər vermişdir. Bundan sonra sizə qalan vəzifə, təkcə ona (s.ə.s.) iman gətirmək və onun (s.ə.s.) dininin hökmlərinə itaət etməkdir. Siz onun (s.ə.s.) haqlı olduğuna əmin olduğunuz halda onu (s.ə.s.) qəbul etməsəniz, onda bu sizin tərəfinizdən kafirlik olacaqdır. Təəssüflər olsun ki, kafir xalqlar, sanki ən pis məziyyətləri və xasiyyətləri bir-birindən irsən qəbul edərək, öz elçiləri ilə məhz belə rəftar edərdilər. Buna görə, sonra Fövqəluca belə buyurur:",{"from":26,"to":1326,"text":1786},"Küfr günahkarların qəlbinə, sap iynənin dəliyindən keçdiyi kimi, daxil olur. O, onların qəlbində kök salır və onların ayrılmaz bir keyfiyyətinə çevrilir. Onların ədalətsizliyinin və itaətsizliyinin əsil səbəbi – kafirlikdir və buna görə onlar cəzalandırılmağa layiqdirlər. Bu, onlara haqqı rədd etdiklərinə görə əvəz olacaqdır.",{"from":1330,"to":1330,"text":1788},"Cəza günahkarları qəfildən haqlayacaqdır və onlar onun yaxınlaşdığını heç hiss etməyəcəklər. Bu, kafirlərin amansız cəzanı hər şeydən az gözlədikləri bir vaxtda unutqanlıq saatı olacaqdır və onlara düçar olacaq bu cəza daha da ağrılı və əzabverici olacaqdır.",{"from":1334,"to":1334,"text":1790},"Onlar Rəbbə yalvararaq onlardan əvəz çıxılmasının ləngidilməsini və onlara bu dəfə də tövbə etməyə imkan verilməsini xahiş edəcəklər, lakin artıq bu xahiş çox gecikmişdir[15]. Onların xeyirxah işlər görməyə imkanları olmayacaqdır, çünki onlar artıq məşum məkandakı yerlərinə layiq görülmüş olacaqlar ki, oranı bir daha heç vaxt tərk etməyəcəklər və orada heç vaxt rahatlıq və dinclik tapmayacaqlar.",{"from":1338,"to":1338,"text":1792},"Bu amansız cəza ona etinasızlıq və diqqətsizlik göstərilməsinə layiq deyil. Bəs siz niyə belə yoldan azırsınız? Məgər siz Cəhənnəm əzabına dözə biləcəksiniz? Məgər siz o dərəcədə qüdrətlisiniz ki, Rəbbinizin qəzəbindən özünüzü qoruya biləcəksiniz və ya Onun alacağı qisasdan yayına biləcəksiniz? Bəlkə siz Onu, sizi törətdikləriniz cinayətlərə görə cəzalandırmağı bacarmayacağı qədər zəif sayırsınız?",{"from":1342,"to":1349,"text":1794},"Ey Muhəmməd! Biz günahkarları cəzalandırmağa tələsmirik və onlara qısa bir ömür bağışlayırıq ki, həmin müddət ərzində onlar nemətlərdən zövq ala bilərlər, lakin bundan sonra isə onlardan mütləq ədalətli əvəz alınacaqdır. Bu baş verən zaman heç bir maddi ləzzət, həzz onlara fayda verməyəcək. Onlar dünya həyatında qalacaq və tükənəcəklər, onların yerini isə işgəncəli cəza tutacaqdır ki, o, mürtədlərin yer üzündə qaldıqları vaxt ərzində saatbasaat artacaqdır. Allah bu üsulla qullarını Cəhənnəm cəzasından çəkinməyə çağırır. O, gec ya tez, baş verəcəkdir. Onun başlama müddətinin əhəmiyyəti yoxdur. Onun təxirə salınması isə kafirlərə fayda verməyəcəkdir.",{"from":1353,"to":1357,"text":1796},"Fövqəluca ayədə Özünün adilliyi və qərəzsizliyindən bəhs edir. O (Pak və Müqəddəs Olan), kafirləri, onlar öz küfrlərini doğrultmaq imkanından məhrum olduqları zaman, məhv edir və yurdlarını viran qoyur. O (Pak və Müqəddəs Olan) onlara nəsihət verənlər göndərir və nəsihətçilər aydın ayələrlə öz haqlı olduqlarını təsdiqlədikdən sonra, öz xalqlarını düz yola gəlməyə dəvət edirlər və onlara, həlak ola biləcəkləri ilə əlaqədar, xəbərdarlıq edirlər. Nəsihətçilər onlara anlaşıqlı ayələrin vasitəsi ilə öyüd verir, Fövqəlucanın mərhəməti və qəzəbini xatırladırlar. Onlar öz xalqlarının yanına təlimatlarla gəlirlər, həqiqəti onlara bəyan edir və onları öz kafirliklərinə nadanlıqları və bilməməzlikləri üzündən bəraət qazandırmaq imkanından məhrum edirlər. Həqiqətən, Allah heç vaxt günahkarların yurdlarını, onlara müdrik nəsihətçilər göndərmədən və ya onların Cəhənnəmdən xəbərləri olmadıqda, onları məhv etmirdi. Fövqəluca buyurur: “...Biz insanları, onlara elçi göndərmədən, heç vaxt cəzalandırmırıq” (İsra, 17\u002F15);\n\n“Müjdə verən elçilər göndərirdik xəbərdarlıq etsinlər ki, sonra insanların Allaha qarşı heç bir bəhanəsi qalmasın...” (Nisa, 4\u002F165).",{"from":1361,"to":1369,"text":1798},"Allah Quranın kamilliyi və əzəmətini xatırlatdıqdan sonra, onun nöqsanlardan və qüsurlardan azad olduğunu xəbər verir. O (Pak və Müqəddəs Olan), Quranı Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) nazil edərkən, onun qayğısına qalmışdır[16] və Qiyamət başlananadək də qayğısını çəkəcəkdir. Bu qayğı, Rəbbin Quranı cinlərdən olan şeytanlardan və həmçinin kafir insanlardan olan şeytanlardan qoruması ilə özünü göstərir. Şeytanlar son Kitabın nazil olunmasına mane ola bilməmişdilər. Əgər onlar göylərdə ona yaxınlaşmağa cəhd etsəydilər, onda axan ulduzlar tərəfindən vurulardılar. Yerdə isə onu təhrif edə bilməzdilər, çünki onu alicənab Cəbrail əleyhissalam – bütün şeytanların ondan uzaq qaçdıqları ən güclü mələk oxuyurdu. Fövqəluca belə buyurur: “Həqiqətən, Zikri Biz nazil etmişik və Biz də onu qoruyuruq” (Hicr, 15\u002F9).",{"from":1373,"to":1373,"text":1800},"Fövqəluca Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və onun (s.ə.s.) nəsihət verənlərindən nümunə götürməli olan davamçılarına, məxluqlara dua edib yalvarmağı qəti surətdə qadağan etmişdir. Belə bir günah insanı əbədi əzablara və ardı-arası kəsilməyən əziyyətlərə məhkum edir, çünki bu, Allaha şərik qoşmağın ən böyük təzahürüdür. Fövqəluca buyurur: “Həqiqətən, Allaha şərik qoşanlara, O, Cənnəti qadağan etmişdir. Beləsinin sığınacağı Cəhənnəm olacaqdır” (Maidə, 5\u002F72).\n\nBir davranışın qadağan edilməsi, onun əksinin yerinə yetirilməsi hökmünü nəzərdə tutur və buna görə də uydurulmuş ilahlara ibadətin haram edilməsi, təkcə Vahid Allaha ibadət etmək, Ona heç bir şərik qoşmamaq, Ona qorxa-qorxa, məhəbbətlə, ümid və itaətlə ibadət etmək və həmçinin bütün zamanlarda və istənilən təşəbbüslərdə Ona dua etmək hökmünü ehtiva edir.",{"from":1377,"to":1377,"text":1802},"Allah, Peyğəmbəri Muhəmmədə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) öz imanını kamilləşdirməyə səy göstərməsinə hökm verdikdən sonra, onu (s.ə.s.) ətrafdakıların imanının təkmilləşdirilməsi haqqında qayğı çəkməyə çağırır. Ona (s.ə.s.) əmr olunmuşdu ki, yaxın qohum-əqrəbalarını xəbərdar etsin, çünki onlar dünyəvi və dini məsələlərdə onlara xeyirxah münasibət bəslənməsinə hamıdan daha çox layiqdirlər. Bu, Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bütün bəşəriyyətə göndərilməsi ilə qətiyyən ziddiyyət təşkil etmir. Əgər bir insana bütün adamlara xeyirxahlıq göstərməyi əmr edirlərsə, sonra isə: “Öz qohumlarına yaxşılıq et!” – deyirlərsə, bu, sadəcə, yaxın insanlara xeyirxah münasibət bəsləməyin vacibliyini vurğulayır.\n\nAllahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Allahın hökmünə itaət edərək, İslamı bütün Qureyş ailələri arasında yaymağa başladı. O (s.ə.s.) nəsihət verir, xəbərdar edir, faydalı məsləhətlər verir və doğru yolu göstərirdi. O (s.ə.s.) əlindən gələn hər şeyi edirdi ki, qəbilədaşları Vahid Allaha iman gətirsinlər. Lakin qureyşlilərin yalnız bir hissəsi İslama gəldi, digər hissəsi isə kafirliyi üstün tutdu.",{"from":1381,"to":1381,"text":1804},"Ardınca gedənləri sev və onlarla nəzakətlə danış, onlara mərhəmətlə və alicənablıqla yanaş. Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Rəbbinin bu hökmünü də yerinə yetirmişdir və buna görə O (Pak və Müqəddəs Olan) belə buyurur: “Allahın mərhəməti sayəsində sən onlarla yumşaq davranırdın. Əgər sən kobud və daşürəkli olsaydın, onlar səni mütləq tərk edərdilər. Onları bağışla və onlar üçün bağışlanma dilə və işlər barədə onlarla məsləhətləş” (Ali-İmran, 3\u002F159).\n\nMuhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) nəcim insani məziyyətləri belə idi. Bu, bir insanın malik ola biləcəyi ən kamil keyfiyyətlərdi. Məhz onlar, böyük uğur qazanmağa və böyük şər qüvvəni özündən uzaqlaşdırmağa nail olmaqda ona (s.ə.s.) kömək etmişdi ki, buna çətinlik çəkmədən əmin olmaq olar.\n\nMəgər Allaha və Onun alicənab Elçisinə (s.ə.s.) iman gətirən və onun (s.ə.s.) sədaqətli davamçısı olduğunu bildirən bir insan digər müsəlmanlara narahatçılıq törədə, ətrafdakılara kin-küdurət bəsləyə, özünü lovğa və təkəbbürlə apara, daşürəklilik və hətta kobudluq göstərə bilərmi? Əgər belə bir insan, əxlaqsız keyfiyyətlərə malik, Allaha itaətsizlik göstərən, islam dəvətçilərini inkar edən, onlara nifrət və kin bəsləyən günahkarlarla rastlaşdıqda səbirli, mətanətli, mülayim və gözəl əxlaqlı olmağı unudarsa, o özü də Fövqəluca Rəbbə itaətsizlik etməyə başlayar.\n\nTəəssüf ki, bizim belə müsəlmanlara rast gəlməyimiz heç də nadir hal deyil. Onların davranışı cəmiyyətə olduqca böyük zərər vurur və digər müsəlmanları böyük nemətdən məhrum edir. Lakin ən dəhşətlisi odur ki, buna baxmayaraq, onlar alicənab Elçinin (s.ə.s.) gözəl məziyyətlərinə malik olan müsəlmanlara qarşı nifrət bəsləyir və hətta onları münafiqlikdə və buna yol verməkdə qınayırlar[18]. Bununla yanaşı onlar öz əməllərini və qaba davranışlarını yüksək dəyərləndirirlər. Həqiqətən də, belə özünüaldatmanın səbəbi onların dərinliyə varmış cahilliyidir. Şeytan onları aldadaraq, yaramaz cinayətlərini onlara gözəl şəkildə təqdim etmişdir. Fövqəluca, müsəlmanları belə azğınlıqlar barədə xəbərdar edərək, buyurur:",{"from":1385,"to":1385,"text":1806},"Əgər onlar sənin nəsihətlərini yerinə yetirməsələr, onda sən onların yaramaz əməllərindən üz döndər, lakin onlardan əl çəkmə və onlarla xeyirxah münasibətlərini kəsmə. Onlarla nəzakətlə davran, onlara yaxşı nəsihətlər ver və əlindən gələn hər şeyi et ki, onlar pis işlər görməkdən uzaqlaşsınlar və tövbə etsinlər.\n\nBundan əvvəlki ayə üzərində düşündükdən sonra, bəzi adamlarda Allahın Elçisi (s.ə.s.) haqqında, onun (s.ə.s.) möminlərin istənilən hərəkətini hökmən bəyənməli olması kimi yanlış təsəvvür oyana bilərdi. Lakin müzakirə etdiyimiz ayə belə baxışların təzahür etməsinin mümkünlüyünün qarşısını almışdır. Bu barədə ən yaxşısı Allaha məlumdur.",{"from":1389,"to":1389,"text":1808},"Fövqəluca, ayədə əsil müsəlmanların dinin bütün tələblərinin qüsursuz yerinə yetirilməsinə kömək göstərən ən güclü silahı haqqında xəbər verir. Bu – Allaha təvəkkül və həmin tələblərin icra edilməsində yardım üçün dua etməkdir. Möminlərə Ona ümid bəsləmək əmr olunmuşdur, axı Onun gözəl adları arasında – Fövqəlqüdrətli və Mərhəmətli adları vardır.\n\nTəvəkkül – Fövqəluca Allahın xeyir əldə etməyə və şərdən qorunmağa hökmən kömək edəcəyinə qəti iman bəsləməkdir.\n\nAxı, əgər O (Pak və Müqəddəs Olan) qeyri-adi sifətlərə - fövqəlqüdrətə və sonsuz mərhəmətə malikdirsə, başqa cür ola da bilməz! O (Pak və Müqəddəs Olan) Öz fövqəlqüdrəti sayəsində qullarına nemətlər bəxş etməyə və onları şərdən, hər cür xoşagəlməz hallardan qorumağa qadirdir və bunları Öz mərhəməti sayəsində yerinə yetirir.",{"from":1393,"to":1397,"text":1810},"Fövqəluca, möminləri kömək haqqında təkcə Ona dua etməyə çağırır və onlara xatırladır ki, O (Pak və Müqəddəs Olan), qulları xeyirxah işlər gördükləri zaman, Özünün kamil elmi vasitəsilə[19] daima onların yanında olur, onların necə namaz qıldıqlarını, onun vacib rüknlərini necə yerinə yetirdiklərini, qiyamda qaldıqlarını, rüku və səcdə etdiklərini görür.\n\nFövqəluca qiyamda durmanı[20] və həmçinin rüku və səcdə etməni xüsusilə qeyd etmişdir, çünki məhz bu rüknlər müsəlmanların ibadət mərasimi olan namazın ən vacib və şərəfli tərkib hissələrindəndir. Əgər insan bütün varlığını Allahla ünsiyyətə girərək, onları səmimi qəlb və itaətlə icra edirsə, onda onun namazı kamilləşir və bunun sayəsində isə onun bütün digər əməlləri də mükəmməlləşir.",{"from":1401,"to":1401,"text":1812},"Allah məxluqlarının bütün danışıqlarını və dualarını, Ona hansı dildə müraciət etmələrindən asılı olmayaraq, eşidir. O (Pak və Müqəddəs Olan), insanların aşkar etdikləri əməllərdən və ürəklərində gizlətdiklərindən xəbərdardır. Bütün aşkar və qeybə məxsus olan şeylər Ona agahdır. İnsanın harada olmasından asılı olmayaraq, Fövqəluca onu görür, danışığını eşidir və onun bütün fikirlərini, niyyətlərini və qəbul etdiyi qərarlarını bilir. Müsəlmanın bunlara möhkəm və qəti əminliyi, ona ən yüksək möminlik dərəcəsinə nail olmağa kömək göstərir və belə olduqda, o, öz əməllərini, Allahı görürmüş kimi, həyata keçirir, halbuki o, Onu görmür, amma o bilir ki, Allah onu görür.",{"from":1405,"to":1409,"text":1814},"Bu ayə, Muhəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) cin və şeytanların yoldan çıxartdığı sehrbaz adlandırılanların hər birinə cavab idi. Fövqəluca, insanlara, onların gerçəkliyinə şübhə edə bilməyəcəkləri bir həqiqəti aşkar etmişdir. Doğrudan da şeytanlar bəzi insanlara nazil olurlar. Lakin bu, təkcə yalançılara, iftira yayan və bir çox qəbahətlər edən günahkarların qismətinə yazılmışdır. Şeytanlar ancaq belə adamlara yaxınlaşırlar, çünki özləri də onlara oxşayırlar.",{"from":1413,"to":1413,"text":1816},"Şeytanlar göylərdə eşitdiklərini bu yalançı günahkarlara xəbər verirlər, lakin onların xəbərlərinin əksəriyyəti yalandır. İnsanlar isə cadugərlərin və baxıcıların ağzından çıxan bir həqiqi sözü yadda saxlayaraq, onların söylədikləri yüzlərlə sözlərin yalan olmasına diqqət yetirmirlər. Bu mənfur adamların söylədiyi bir haqq söz yalanla qarışdırılır, yalanın içində əriyib yox olur. Ona inanmaq olmaz, çünki onu ayırd etmək artıq mümkün deyil. Şeytanların nazil olduqları insanların əsil məziyyətləri və onların təlqinlərinin gerçək təbiəti məhz belədir.\n\nMuhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gəldikdə isə, onun (s.ə.s.) belə insanlara heç bir aidiyyəti yox idi. Onun (s.ə.s.) xasiyyətinin gözəl cizgiləri isə bu yalançı günahkarların çirkin keyfiyyətləri ilə heç müqayisə belə edilə bilməz.\n\nEy qureyşlilər! Sizə yaxşı məlumdur ki, Muhəmməd (s.ə.s.) doğru danışan və etibara layiq, xeyirxah və ağıllı adamdır. O (s.ə.s.), özündə mənəvi təmizliyi, doğruçuluğu və əməlisalehliyi birləşdirməyi bacarmışdır. Onun (s.ə.s.) aldığı vəhy ona (s.ə.s.) Fövqəluca Allahdan nazil edilir. Vəhy yalandan və təhrifdən qorunaraq ən əzəmətli həqiqətdən ibarət olur ki, onun etibarlılığına şübhə etmək mümkün deyil. Ey Allahın ağıllı qulları! Məgər Peyğəmbərin (s.ə.s.) müdrik nəsihətlərini cadugərlərin və sehrbazların abırsız yalanları ilə müqayisə etməkmi olar? Onlar yalnız bir-birinə qətiyyən bənzəməyən iki tamamilə müxtəlif əşyanın fərqini görməyə qadir olmayan ağılsız insanlara oxşar görünə bilər.",{"from":1417,"to":1417,"text":1818},"Sonra Fövqəluca, Peyğəmbəri (s.ə.s.) məharətli şair adlandıranların iddialarını rədd edir. O (Pak və Müqəddəs Olan), əksər şairlərin həqiqi sifətləri haqqında xəbər verir. Onların ardınca doğru yoldan saparaq, azğınlıq və həlak yoluna yönələnlər gedirlər. Bu, şairlərin özlərinin də belə yaramaz keyfiyyətlərə malik olduqları zaman, mümkün olur. Əslində, bu elə belə də olur. Şairlərin əksəriyyəti yolunu azmış günahkarlardır və buna görə onların ardınca gedənlər azğın və yaramaz adamlardır.",{"from":1421,"to":1421,"text":1820},"Onların azğınlığı o qədər böyükdür ki, onlar şeiriyyət vadilərində veyllənirlər: ya insanları tərifləyir, ya da onları təhqir edirlər, gah qəhrəmanları mədh edir, gah da onları məsxərəyə qoyurlar. Onlar bəzən şadyanalıq edir, bəzən də kədərlənir və qəm-qüssəyə batırlar. Bu geniş dünyada onlar özlərinə rahatlıq tapa bilmir və çox vaxt böyük dəyişikliklər həyəcanını yaşamalı olurlar.",{"from":1425,"to":1425,"text":1822},"Bu, əksər şairlərin daha bir xüsusiyyətidir. Onların sözləri çox vaxt əməlləri ilə düz gəlmir. Onlara qulaq asdıqda, böyük şövq ilə öz lirik şerlərini oxuduqlarını görürsən və elə düşünürsən ki, onlar dərin məhəbbət həyəcanı keçirirlər. Əgər onların kimisə coşqunluqla təriflədiklərinə və kimisə qınadıqlarına inansaq, asanlıqla onların rəyinə meyil etmək olar, halbuki əsil həqiqətdə, hər şey belə olmaya da bilər.\n\nŞairlər çox vaxt öz seçdikləri insanları onların heç vaxt etmədikləri əməllərə görə tərifləyirlər. Onlar, əsil həqiqətdə dünyada ən qorxaq və ən xəsis məxluqlar ola biləcək adamların alicənablığını, səxavətliliyini və cəsarətliliyini mədh edirlər. Şairlərin həqiqi məziyyəti belədir, lakin məgər bunlar xeyirxah və mömin Elçinin (s.ə.s.) gözəl sifətlərinə oxşardırmı? Ey qureyşlilər! Siz çox gözəl bilirsiniz ki, onun (s.ə.s.) ardınca gedənlər ən ağıllı və vicdanlı insanlardır və onlar doğru yolla möhkəm addımlayırlar və həlaka aparan hər şeydən çəkinirlər və bir-birinə zidd olan əməllərə yol vermirlər. Elçinin (s.ə.s.) özünə gəldikdə isə, o (s.ə.s.), insanlara yalnız xeyirxahlığı öyrədir və onları yalnız şərdən çəkindirir. O (s.ə.s.) əsil həqiqətdən başqa heç bir şey danışmır. O (s.ə.s.) adamları xeyirxahlıq etməyə çağıranda, həmin xeyirxahlığı o (s.ə.s.) özü birinci olaraq həyata keçirir, insanları şərdən çəkindirəndə isə, özü (s.ə.s.) ondan birinci olaraq çəkinir.\n\nMəgər o (s.ə.s.), azca da olsa, şairlərə bənzəyirmi? Ya da o (s.ə.s.), necə olsa da, onlardan fərqlənirmi? Yaxşılardan ən yaxşısı, şair, cadugər və ya ağılsız olmayan, ən gözəl məziyyətlərə malik alicənab Elçiyə Allahın salavatı və salamı olsun!",{"from":181,"to":181,"text":1824},"Fövqəluca xəbər verir ki, yuxarıda sadalanan məziyyətlər, Allaha və Onun Elçisinə (s.ə.s.) iman gətirən, xeyirxah işlər görən, öz Rəbbini tez-tez xatırlayan və müşriklərin şiddətli və zalım hücumlarından müdafiə olunan şairlərə aid deyildir. Bu mömin şairlərin yazdıqları şeirlər onların yaxşı əməllərinə aiddir və onların xalis imanının nəticəsidir. Onlar öz şeirlərində möminləri tərifləyir, müşriklərin və kafirlərin ittihamlarını rədd edir, İslam dininin şərəfini qoruyur, haqqı və faydalı bilikləri izah edir və insanlara gözəl əxlaq və möminlik aşılayırlar.\n\nZalım insanlara gəldikdə isə, onlar çox yaxın vaxtda haraya qayıdacaqlarını biləcəklər. Qayıdacaqları yer Qiyamət gününün Məhşər meydanı olacaqdır və orada onlar törətdikləri hər bir əmələ görə hesabat verməli olacaqlar. Həqiqətən, Allah onlardan tam hesabat tələb edəcək və nə ən xırda, nə də ən böyük günahlar nəzərdən qaçırılmayacaqdır. Günahkarlar və mürtədlər hər şeyə görə tam cavab verəcək və buna görə həmd yalnız aləmlərin Rəbbi Allaha məxsusdur.\n\n[17] Ayənin ərəb mətnində işlədilən: جَنَاحَكَ (“cənahəkə”) sözü Azərbaycan dilində istifadə etdiyimiz “cınaq” (“Kürəklə döş qəfəsini birləşdirən körpücük sümüyü” - çiyin) sözünə daha çox uyğun olduğu üçün ayənin tərcüməsində ondan istifadə etdim. Amma ana dilimizdə olan Quran tərcümələrində həmin söz, nədənsə, “qanad” kimi tərcümə olunmuşdur. Məlum məsələdir ki, insanın qanadı olmur. Quran isə, insanların ən yaxşısı və ən ləyaqətlisi olan bəşər övladı Muhəmmədə (s.ə.s.) nazil edildiyi üçün, bu – “qanad” ifadəsinin müasir dilimiz üçün səciyyəvi olmaması açıq-aydın görünür. Məcazi məna daşıyan “qanadını əy, endir, qanadının altına al və s.” ifadəsi (rus dilində: «склони крыло»), ümumiyyətlə qəbula layiq sayıla bilməz və əgər adekvat çevrilsəydi, “himayə et”, “himayənə götür”, “mərhəmət göstər”, “kömək et” və s. sözləri kimi verilə bilərdi. Lakin təəssüflər olsun ki, ana dilimizin incəliklərinə, zəngin söz xəzinəsinə məhz diqqətsiz yanaşma hallarında çağdaş tərcüməçilərimiz, misilsiz Quran ayələrini maksimum mümkün olan tərzdə deyil, müəyyən qəliblərdən çıxmağa ehtiyat edərək, çevirməyə meyil göstərirlər. Quranın tərcüməsi iman sahibləri üçün müqəddəs bir iş olmalıdır. Artıq, onun dilimizə tərcüməsində tələskənliyə və dünyəvi məqsədlərə yol vermək olmaz! Əlbəttə, müasir dilimizə bu günədək tərcümə edilmiş Quran çevirilərində buna bənzər hallar heç də nadir deyil. Lakin mənim buradakı ifadəyə diqqət yetirməyim ancaq bir nümunə üçündür və digər tərcümələr haqqında, hələlik, əsaslı rəy bildirmək məqsədi daşımır. Bu gün Azərbaycanımızın müsəlman oxucusuna Quranın, zəngin lüğət fonduna, səlis ifadə vasitələrinə malik Azərbaycan dilində çatdırılmasına artıq zəmin yaradılmışdır. Milli mütəxəssislərimizin buna can atması Fövqəluca Allahın da bəyəndiyi əməl olardı. F.S."]