[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-28-alikhan":694,"$fUA3tsDTYxnCwiTPjj1GDlBeA7jyu-eyOnAmsknWoh84":1075},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":960},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874,877,880,883,886,889,892,895,898,901,904,907,910,913,916,918,921,924,927,930,933,936,939,942,945,948,951,954,957],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ طسٓمٓ","Ta. Sin. Mim.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"تِلْكَ ءَايَٰتُ ٱلْكِتَٰبِ ٱلْمُبِينِ","Bu, açıq-aydın Kitabın ayələridir.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"نَتْلُوا۟ عَلَيْكَ مِن نَّبَإِ مُوسَىٰ وَفِرْعَوْنَ بِٱلْحَقِّ لِقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ","Biz sənə, iman gətirən insanlar üçün, Musa ilə Fironun əhvalatını olduğu kimi oxuyacağıq.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِى ٱلْأَرْضِ وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًۭا يَسْتَضْعِفُ طَآئِفَةًۭ مِّنْهُمْ يُذَبِّحُ أَبْنَآءَهُمْ وَيَسْتَحْىِۦ نِسَآءَهُمْ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ مِنَ ٱلْمُفْسِدِينَ","Həqiqətən, Firon yer üzündə təkəbbürlük göstərib onun əhalisini zümrələrə bölmüşdü. Firon onlardan bir zümrəni zəiflədir, onların oğlan uşaqlarını öldürür, qadınlarını isə sağ buraxırdı. Həqiqətən, o, fitnə-fəsad törədənlərdən idi.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"وَنُرِيدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى ٱلَّذِينَ ٱسْتُضْعِفُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةًۭ وَنَجْعَلَهُمُ ٱلْوَٰرِثِينَ","Biz istədik ki, həmin yerdə aciz qalanlara mərhəmət göstərək, onları öndə gedənlər və varislər edək,",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"وَنُمَكِّنَ لَهُمْ فِى ٱلْأَرْضِ وَنُرِىَ فِرْعَوْنَ وَهَٰمَٰنَ وَجُنُودَهُمَا مِنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَحْذَرُونَ","yer üzündə onlara hökmranlıq bəxş edək, Firona, Hamana və onların əsgərlərinə qorxub çəkindikləri şeyi göstərək.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"وَأَوْحَيْنَآ إِلَىٰٓ أُمِّ مُوسَىٰٓ أَنْ أَرْضِعِيهِ ۖ فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِى ٱلْيَمِّ وَلَا تَخَافِى وَلَا تَحْزَنِىٓ ۖ إِنَّا رَآدُّوهُ إِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ ٱلْمُرْسَلِينَ","Biz Musanın anasına: “Onu əmizdir. Ondan ötrü qorxduqda isə onu çaya at. Qorxma və kədərlənmə. Çünki Biz onu sənə qaytaracaq və onu elçilərdən edəcəyik”– deyə vəhy etdik.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"فَٱلْتَقَطَهُۥٓ ءَالُ فِرْعَوْنَ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّۭا وَحَزَنًا ۗ إِنَّ فِرْعَوْنَ وَهَٰمَٰنَ وَجُنُودَهُمَا كَانُوا۟ خَٰطِـِٔينَ","Fironun ailəsi onu tapıb götürdülər ki, axırda onlara düşmən və başlarına bəla olsun. Həqiqətən, Firon, Haman və onların əsgərləri günahkar idilər.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"وَقَالَتِ ٱمْرَأَتُ فِرْعَوْنَ قُرَّتُ عَيْنٍۢ لِّى وَلَكَ ۖ لَا تَقْتُلُوهُ عَسَىٰٓ أَن يَنفَعَنَآ أَوْ نَتَّخِذَهُۥ وَلَدًۭا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ","Fironun zövcəsi dedi: “Bu uşaq həm mənim, həm də sənin üçün gözaydınlığıdır. Onu öldürməyin. Ola bilsin ki, o bizə bir fayda verər, yaxud da onu oğulluğa götürərik”. Onlar bu işin sonunu bilmirdilər.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"وَأَصْبَحَ فُؤَادُ أُمِّ مُوسَىٰ فَٰرِغًا ۖ إِن كَادَتْ لَتُبْدِى بِهِۦ لَوْلَآ أَن رَّبَطْنَا عَلَىٰ قَلْبِهَا لِتَكُونَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ","Musanın anasının ürəyi boş qalmışdı (övlad dərdindən başqa heç bir şey haqda düşünmürdü). Əgər Biz, vədimizə inananlardan olsun deyə, onun qəlbinə səbir verməsəydik, az qala gördüyü işi açıb bildirəcəkdi.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"وَقَالَتْ لِأُخْتِهِۦ قُصِّيهِ ۖ فَبَصُرَتْ بِهِۦ عَن جُنُبٍۢ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ","Anası onun bacısına: “Onun dalınca get!”– dedi. O da heç kimə hiss etdirmədən kənardan Musaya göz qoyurdu.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"۞ وَحَرَّمْنَا عَلَيْهِ ٱلْمَرَاضِعَ مِن قَبْلُ فَقَالَتْ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَىٰٓ أَهْلِ بَيْتٍۢ يَكْفُلُونَهُۥ لَكُمْ وَهُمْ لَهُۥ نَٰصِحُونَ","Daha öncə Biz ona öz anasından başqa bütün süd analarını (onların döşünü əmməyi) qadağan etmişdik. Musanın bacısı dedi: “Sizin üçün onun qayğısına qalacaq və ona qarşı xeyirxah olacaq bir ailəni sizə göstərimmi?”",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"فَرَدَدْنَٰهُ إِلَىٰٓ أُمِّهِۦ كَىْ تَقَرَّ عَيْنُهَا وَلَا تَحْزَنَ وَلِتَعْلَمَ أَنَّ وَعْدَ ٱللَّهِ حَقٌّۭ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ","Beləliklə, Biz onu öz anasına qaytardıq ki, gözü aydın olsun, kədərlənməsin və Allahın vədinin haqq olduğunu bilsin. Lakin onların çoxu bunu bilmir.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُۥ وَٱسْتَوَىٰٓ ءَاتَيْنَٰهُ حُكْمًۭا وَعِلْمًۭا ۚ وَكَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلْمُحْسِنِينَ","Musa yetkinləşib kamillik dövrünə çatdıqda Biz ona hökmranlıq (peyğəmbərlik) və elm əta etdik. Biz xeyirxah işlər görənləri belə mükafatlandırırıq.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"وَدَخَلَ ٱلْمَدِينَةَ عَلَىٰ حِينِ غَفْلَةٍۢ مِّنْ أَهْلِهَا فَوَجَدَ فِيهَا رَجُلَيْنِ يَقْتَتِلَانِ هَٰذَا مِن شِيعَتِهِۦ وَهَٰذَا مِنْ عَدُوِّهِۦ ۖ فَٱسْتَغَٰثَهُ ٱلَّذِى مِن شِيعَتِهِۦ عَلَى ٱلَّذِى مِنْ عَدُوِّهِۦ فَوَكَزَهُۥ مُوسَىٰ فَقَضَىٰ عَلَيْهِ ۖ قَالَ هَٰذَا مِنْ عَمَلِ ٱلشَّيْطَٰنِ ۖ إِنَّهُۥ عَدُوٌّۭ مُّضِلٌّۭ مُّبِينٌۭ","O, şəhərə əhalisi xəbərsiz ikən daxil oldu və orada bir-biri ilə vuruşan iki kişi gördü. Biri onun tərəfdarlarından, o biri isə düşmənlərindən idi. Tərəfdarlarından olan kəs onu düşməninə qarşı köməyə çağırdı. Musa onu vurub öldürdü və: “Bu, şeytan əməlindəndir. Həqiqətən, o, haqq yoldan azdıran açıq-aydın bir düşməndir!”– dedi.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"قَالَ رَبِّ إِنِّى ظَلَمْتُ نَفْسِى فَٱغْفِرْ لِى فَغَفَرَ لَهُۥٓ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ","Musa dedi: “Ey Rəbbim! Mən özüm-özümə zülm etdim. Məni bağışla!” O da onu bağışladı. Həqiqətən, O, Bağışlayandır, Rəhmlidir.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"قَالَ رَبِّ بِمَآ أَنْعَمْتَ عَلَىَّ فَلَنْ أَكُونَ ظَهِيرًۭا لِّلْمُجْرِمِينَ","Musa dedi: “Ey Rəbbim! Mənə nemət bəxş etdiyin üçün mən heç vaxt günahkarlara arxa olmayacağam!”",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"فَأَصْبَحَ فِى ٱلْمَدِينَةِ خَآئِفًۭا يَتَرَقَّبُ فَإِذَا ٱلَّذِى ٱسْتَنصَرَهُۥ بِٱلْأَمْسِ يَسْتَصْرِخُهُۥ ۚ قَالَ لَهُۥ مُوسَىٰٓ إِنَّكَ لَغَوِىٌّۭ مُّبِينٌۭ","Səhəri gün qorxu içində ətrafa göz qoya-qoya şəhərə çıxdı. Birdən dünən onu köməyə çağıran kəs yenə fəryad qoparıb onu köməyə çağırdı. Musa ona: “Sən, doğrudan da, açıq-aşkar yolunu azmışın birisən!”– dedi.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"فَلَمَّآ أَنْ أَرَادَ أَن يَبْطِشَ بِٱلَّذِى هُوَ عَدُوٌّۭ لَّهُمَا قَالَ يَٰمُوسَىٰٓ أَتُرِيدُ أَن تَقْتُلَنِى كَمَا قَتَلْتَ نَفْسًۢا بِٱلْأَمْسِ ۖ إِن تُرِيدُ إِلَّآ أَن تَكُونَ جَبَّارًۭا فِى ٱلْأَرْضِ وَمَا تُرِيدُ أَن تَكُونَ مِنَ ٱلْمُصْلِحِينَ","Musa ikisinin də düşməni olan kəsi (misirlini) yaxalamaq istədikdə o dedi: “Ey Musa! Sən dünən birini vurub öldürdüyün kimi, məni də öldürməkmi istəyirsən? Sən yer üzündə ancaq bir zülmkar olmaq istəyirsən. Sən islah edənlərdən olmaq istəmirsən”.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"وَجَآءَ رَجُلٌۭ مِّنْ أَقْصَا ٱلْمَدِينَةِ يَسْعَىٰ قَالَ يَٰمُوسَىٰٓ إِنَّ ٱلْمَلَأَ يَأْتَمِرُونَ بِكَ لِيَقْتُلُوكَ فَٱخْرُجْ إِنِّى لَكَ مِنَ ٱلنَّٰصِحِينَ","Şəhərin kənarından bir kişi qaça-qaça gəlib dedi: “Ey Musa! Zadəganlar səni öldürmək barəsində məşvərət edirlər. Çıx get! İnan ki, mən sənin yaxşılığını istəyənlərdənəm!”",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"فَخَرَجَ مِنْهَا خَآئِفًۭا يَتَرَقَّبُ ۖ قَالَ رَبِّ نَجِّنِى مِنَ ٱلْقَوْمِ ٱلظَّٰلِمِينَ","Musa qorxu içində ətrafa baxa-baxa oradan çıxıb: “Ey Rəbbim! Məni zalım adamların əlindən qurtar!”– dedi.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"وَلَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقَآءَ مَدْيَنَ قَالَ عَسَىٰ رَبِّىٓ أَن يَهْدِيَنِى سَوَآءَ ٱلسَّبِيلِ","O, Mədyən tərəfə yollanıb: “Ola bilsin ki, Rəbbim mənə doğru yolu göstərsin!”– dedi.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"وَلَمَّا وَرَدَ مَآءَ مَدْيَنَ وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةًۭ مِّنَ ٱلنَّاسِ يَسْقُونَ وَوَجَدَ مِن دُونِهِمُ ٱمْرَأَتَيْنِ تَذُودَانِ ۖ قَالَ مَا خَطْبُكُمَا ۖ قَالَتَا لَا نَسْقِى حَتَّىٰ يُصْدِرَ ٱلرِّعَآءُ ۖ وَأَبُونَا شَيْخٌۭ كَبِيرٌۭ","O, Mədyən sularına gəlib çatanda quyunun başında heyvanlarına su verən adamlar gördü. Onların yaxınlığında da qoyunlarını o biri heyvanlardan geri çəkən iki qız görüb: “Sizə nə olub?”– dedi. Onlar dedilər: “Çobanlar heyvanlarını sürüb aparmamış biz qoyunlarımıza su verə bilmirik. Atamız da çox qocadır”.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"فَسَقَىٰ لَهُمَا ثُمَّ تَوَلَّىٰٓ إِلَى ٱلظِّلِّ فَقَالَ رَبِّ إِنِّى لِمَآ أَنزَلْتَ إِلَىَّ مِنْ خَيْرٍۢ فَقِيرٌۭ","Musa onların yerinə qoyunlara su verdi, sonra da kölgəyə çəkilib dedi: “Ey Rəbbim! Sənin mənə nazil edəcəyin xeyrə ehtiyacım var!”",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"فَجَآءَتْهُ إِحْدَىٰهُمَا تَمْشِى عَلَى ٱسْتِحْيَآءٍۢ قَالَتْ إِنَّ أَبِى يَدْعُوكَ لِيَجْزِيَكَ أَجْرَ مَا سَقَيْتَ لَنَا ۚ فَلَمَّا جَآءَهُۥ وَقَصَّ عَلَيْهِ ٱلْقَصَصَ قَالَ لَا تَخَفْ ۖ نَجَوْتَ مِنَ ٱلْقَوْمِ ٱلظَّٰلِمِينَ","Bir qədər sonra qızlardan biri utana-utana onun yanına gəlib dedi: “Atam bizim yerimizə qoyunları sulamağının haqqını ödəməkdən ötrü səni çağırır”. Musa onun yanına gəlib başına gələn əhvalatı ona danışdıqda o dedi: “Qorxma! Sən zalım adamların əlindən xilas olmusan!”",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"قَالَتْ إِحْدَىٰهُمَا يَٰٓأَبَتِ ٱسْتَـْٔجِرْهُ ۖ إِنَّ خَيْرَ مَنِ ٱسْتَـْٔجَرْتَ ٱلْقَوِىُّ ٱلْأَمِينُ","Qızlardan biri dedi: “Atacan! Onu muzdla işə götür, çünki o, muzdla işə götürdüklərinin ən yaxşısı, güclü və etibarlı olanıdır”.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"قَالَ إِنِّىٓ أُرِيدُ أَنْ أُنكِحَكَ إِحْدَى ٱبْنَتَىَّ هَٰتَيْنِ عَلَىٰٓ أَن تَأْجُرَنِى ثَمَٰنِىَ حِجَجٍۢ ۖ فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْرًۭا فَمِنْ عِندِكَ ۖ وَمَآ أُرِيدُ أَنْ أَشُقَّ عَلَيْكَ ۚ سَتَجِدُنِىٓ إِن شَآءَ ٱللَّهُ مِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ","Şueyb dedi: “Səkkiz il mənə işləmək şərti ilə qızlarımdan birini sənə ərə vermək istəyirəm. Əgər sən bu müddəti on ilə çatdırsan, bu, sənin tərəfindən bir lütf olar. Mən sənə əziyyət vermək istəmirəm. Allah qoysa mənim əməlisalehlərdən olduğumu görəcəksən”.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"قَالَ ذَٰلِكَ بَيْنِى وَبَيْنَكَ ۖ أَيَّمَا ٱلْأَجَلَيْنِ قَضَيْتُ فَلَا عُدْوَٰنَ عَلَىَّ ۖ وَٱللَّهُ عَلَىٰ مَا نَقُولُ وَكِيلٌۭ","Musa dedi: “Bu, ikimizin arasında olan razılıqdır. Bu iki müddətdən hansını başa çatdırsam, mənə qarşı haqsızlıq olmamalıdır. Allah da dediyimizə Şahiddir!”",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"۞ فَلَمَّا قَضَىٰ مُوسَى ٱلْأَجَلَ وَسَارَ بِأَهْلِهِۦٓ ءَانَسَ مِن جَانِبِ ٱلطُّورِ نَارًۭا قَالَ لِأَهْلِهِ ٱمْكُثُوٓا۟ إِنِّىٓ ءَانَسْتُ نَارًۭا لَّعَلِّىٓ ءَاتِيكُم مِّنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍۢ مِّنَ ٱلنَّارِ لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ","Musa müddətini başa vurub ailəsi ilə birlikdə yola çıxdığı zaman dağın yanında bir od gördü və ailəsinə dedi: “Dayanın! Mən bir od gördüm. Mən ondan sizə bir xəbər və ya bir köz gətirərəm ki, qızınasınız”.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"فَلَمَّآ أَتَىٰهَا نُودِىَ مِن شَٰطِئِ ٱلْوَادِ ٱلْأَيْمَنِ فِى ٱلْبُقْعَةِ ٱلْمُبَٰرَكَةِ مِنَ ٱلشَّجَرَةِ أَن يَٰمُوسَىٰٓ إِنِّىٓ أَنَا ٱللَّهُ رَبُّ ٱلْعَٰلَمِينَ","Musa oraya gəlib çatdıqda sağ tərəfindəki vadinin yaxınlığında olan mübarək yerdəki ağac tərəfdən ona nida gəldi: “Ey Musa! Aləmlərin Rəbbi olan Allah Mənəm!",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"وَأَنْ أَلْقِ عَصَاكَ ۖ فَلَمَّا رَءَاهَا تَهْتَزُّ كَأَنَّهَا جَآنٌّۭ وَلَّىٰ مُدْبِرًۭا وَلَمْ يُعَقِّبْ ۚ يَٰمُوسَىٰٓ أَقْبِلْ وَلَا تَخَفْ ۖ إِنَّكَ مِنَ ٱلْءَامِنِينَ","Əsanı yerə at!” Musa onun ilan kimi qıvrıldığını görüb, geriyə belə baxmadan dönüb qaçmağa başladı. Allah dedi: “Ey Musa! Yaxın gəl, qorxma! Sən əmin-amanlıqda olanlardansan!",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"ٱسْلُكْ يَدَكَ فِى جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَآءَ مِنْ غَيْرِ سُوٓءٍۢ وَٱضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ مِنَ ٱلرَّهْبِ ۖ فَذَٰنِكَ بُرْهَٰنَانِ مِن رَّبِّكَ إِلَىٰ فِرْعَوْنَ وَمَلَإِي۟هِۦٓ ۚ إِنَّهُمْ كَانُوا۟ قَوْمًۭا فَٰسِقِينَ","Əlini qoynuna sal ki, əlin oradan ləkəsiz, ağappaq çıxsın. Qorxu keçib getsin deyə əlini özünə sıx. Bu, Firona və onun əyanlarına qarşı sənin Rəbbindən olan iki tutarlı dəlildir. Həqiqətən, onlar fasiq adamlardır”.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"قَالَ رَبِّ إِنِّى قَتَلْتُ مِنْهُمْ نَفْسًۭا فَأَخَافُ أَن يَقْتُلُونِ","Musa dedi: “Ey Rəbbim! Mən onlardan birini öldürmüşəm, qorxuram ki, onlar da məni öldürələr.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"وَأَخِى هَٰرُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّى لِسَانًۭا فَأَرْسِلْهُ مَعِىَ رِدْءًۭا يُصَدِّقُنِىٓ ۖ إِنِّىٓ أَخَافُ أَن يُكَذِّبُونِ","Qardaşım Harun dildə məndən daha bəlağətlidir. Onu da, dediklərimi təsdiqləyən bir köməkçi kimi mənimlə birlikdə göndər. Mən, həqiqətən də, onların məni yalançı sayacaqlarından qorxuram”.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَنَجْعَلُ لَكُمَا سُلْطَٰنًۭا فَلَا يَصِلُونَ إِلَيْكُمَا ۚ بِـَٔايَٰتِنَآ أَنتُمَا وَمَنِ ٱتَّبَعَكُمَا ٱلْغَٰلِبُونَ","Allah dedi: “Biz səni qardaşınla qüvvətləndirəcək, ikinizə də dəlil verəcəyik. Onlar sizə heç bir pislik toxundura bilməyəcəklər. Möcüzələrimiz sayəsində siz və sizə tabe olanlar mütləq qalib gələcəksiniz”.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"فَلَمَّا جَآءَهُم مُّوسَىٰ بِـَٔايَٰتِنَا بَيِّنَٰتٍۢ قَالُوا۟ مَا هَٰذَآ إِلَّا سِحْرٌۭ مُّفْتَرًۭى وَمَا سَمِعْنَا بِهَٰذَا فِىٓ ءَابَآئِنَا ٱلْأَوَّلِينَ","Musa onların yanına açıq-aydın dəlillərimizlə gəldikdə onlar: “Bu ancaq uydurulmuş bir sehrdir. Biz ulu babalarımızdan belə bir şey eşitməmişik”– dedilər.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"وَقَالَ مُوسَىٰ رَبِّىٓ أَعْلَمُ بِمَن جَآءَ بِٱلْهُدَىٰ مِنْ عِندِهِۦ وَمَن تَكُونُ لَهُۥ عَٰقِبَةُ ٱلدَّارِ ۖ إِنَّهُۥ لَا يُفْلِحُ ٱلظَّٰلِمُونَ","Musa dedi: “Rəbbim Öz tərəfindən kimin doğru yolu göstərən rəhbər gətirdiyini və Axirət yurdunun kimə nəsib olacağını daha yaxşı bilir. Şübhəsiz ki, zalımlar nicat tapmazlar!”",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَٰٓأَيُّهَا ٱلْمَلَأُ مَا عَلِمْتُ لَكُم مِّنْ إِلَٰهٍ غَيْرِى فَأَوْقِدْ لِى يَٰهَٰمَٰنُ عَلَى ٱلطِّينِ فَٱجْعَل لِّى صَرْحًۭا لَّعَلِّىٓ أَطَّلِعُ إِلَىٰٓ إِلَٰهِ مُوسَىٰ وَإِنِّى لَأَظُنُّهُۥ مِنَ ٱلْكَٰذِبِينَ","Firon dedi: “Ey əyanlar! Mən sizin üçün özümdən başqa bir məbud tanımıram. Ey Haman! Mənim üçün palçığın üzərində od qala və bir qüllə düzəlt ki, Musanın məbudunun yanına qalxım. Mən, həqiqətən də, onu yalançılardan hesab edirəm.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"وَٱسْتَكْبَرَ هُوَ وَجُنُودُهُۥ فِى ٱلْأَرْضِ بِغَيْرِ ٱلْحَقِّ وَظَنُّوٓا۟ أَنَّهُمْ إِلَيْنَا لَا يُرْجَعُونَ","Firon və onun əsgərləri yer üzündə haqsız yerə təkəbbür göstərdilər və elə güman etdilər ki, hüzurumuza qaytarılmayacaqlar.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"فَأَخَذْنَٰهُ وَجُنُودَهُۥ فَنَبَذْنَٰهُمْ فِى ٱلْيَمِّ ۖ فَٱنظُرْ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلظَّٰلِمِينَ","Biz də onu və onun əsgərlərini tutub dənizə atdıq. Bax gör zalımların aqibəti necə oldu.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"وَجَعَلْنَٰهُمْ أَئِمَّةًۭ يَدْعُونَ إِلَى ٱلنَّارِ ۖ وَيَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ لَا يُنصَرُونَ","Biz onları oda çağıran rəhbərlər etdik. Qiyamət günü onlara kömək edilməyəcəkdir.",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"وَأَتْبَعْنَٰهُمْ فِى هَٰذِهِ ٱلدُّنْيَا لَعْنَةًۭ ۖ وَيَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ هُم مِّنَ ٱلْمَقْبُوحِينَ","Bu dünyada onları lənətə düçar etdik. Qiyamət günü isə onlar Allahın rəhmətindən qovulmuş kimsələrdən olacaqlar.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا مُوسَى ٱلْكِتَٰبَ مِنۢ بَعْدِ مَآ أَهْلَكْنَا ٱلْقُرُونَ ٱلْأُولَىٰ بَصَآئِرَ لِلنَّاسِ وَهُدًۭى وَرَحْمَةًۭ لَّعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ","Biz əvvəlki nəsilləri məhv etdikdən sonra Musaya insanlar üçün açıq-aydın dəlillər, doğru yol göstəricisi və rəhmət olaraq Kitab verdik ki, bəlkə, düşünüb ibrət alsınlar.",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"وَمَا كُنتَ بِجَانِبِ ٱلْغَرْبِىِّ إِذْ قَضَيْنَآ إِلَىٰ مُوسَى ٱلْأَمْرَ وَمَا كُنتَ مِنَ ٱلشَّٰهِدِينَ","Biz Musaya əmri yerinə yetirməyi tapşırdıqda sən dağın qərb tərəfində deyildin. Sən buna şahid olanlardan da deyildin.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"وَلَٰكِنَّآ أَنشَأْنَا قُرُونًۭا فَتَطَاوَلَ عَلَيْهِمُ ٱلْعُمُرُ ۚ وَمَا كُنتَ ثَاوِيًۭا فِىٓ أَهْلِ مَدْيَنَ تَتْلُوا۟ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتِنَا وَلَٰكِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ","Lakin Biz Musadan sonra neçə-neçə nəsillər yaratdıq və onlar uzun ömür sürdülər. Sən Mədyən sakinləri arasında olub ayələrimizi onlara oxumurdun. Lakin elçiləri Biz göndəririk.",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"وَمَا كُنتَ بِجَانِبِ ٱلطُّورِ إِذْ نَادَيْنَا وَلَٰكِن رَّحْمَةًۭ مِّن رَّبِّكَ لِتُنذِرَ قَوْمًۭا مَّآ أَتَىٰهُم مِّن نَّذِيرٍۢ مِّن قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ","Biz Musanı çağırdığımız zaman da sən dağın yanında deyildin. Lakin səndən əvvəl özlərinə xəbərdar edən peyğəmbər gəlməmiş bir tayfanı xəbərdar edəsən deyə, Rəbbindən bir mərhəmət olaraq səni peyğəmbər göndərdik ki, bəlkə, düşünüb anlayalar.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"وَلَوْلَآ أَن تُصِيبَهُم مُّصِيبَةٌۢ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَيَقُولُوا۟ رَبَّنَا لَوْلَآ أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًۭا فَنَتَّبِعَ ءَايَٰتِكَ وَنَكُونَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ","Özlərinin etdikləri əməllərə görə onlara bir müsibət üz verdikdə: “Ey Rəbbimiz! Nə üçün bizə bir peyğəmbər göndərmədin ki, biz də Sənin ayələrinə tabe olub möminlərdən olaq?”– deməsəydilər, səni peyğəmbər göndərməzdik.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"فَلَمَّا جَآءَهُمُ ٱلْحَقُّ مِنْ عِندِنَا قَالُوا۟ لَوْلَآ أُوتِىَ مِثْلَ مَآ أُوتِىَ مُوسَىٰٓ ۚ أَوَلَمْ يَكْفُرُوا۟ بِمَآ أُوتِىَ مُوسَىٰ مِن قَبْلُ ۖ قَالُوا۟ سِحْرَانِ تَظَٰهَرَا وَقَالُوٓا۟ إِنَّا بِكُلٍّۢ كَٰفِرُونَ","Bizim tərəfimizdən onlara haqq gəldikdə onlar: “Nə üçün Musaya verilənin bənzəri ona da verilmədi?”– dedilər. Məgər onlar daha öncə Musaya veriləni inkar etməmişdilərmi? Onlar demişdilər: “Bir-birini dəstəkləyən iki sehr (Tövrat və Quran)!” Həmçinin demişdilər: “Biz heç birinə inanmırıq!”",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"قُلْ فَأْتُوا۟ بِكِتَٰبٍۢ مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ هُوَ أَهْدَىٰ مِنْهُمَآ أَتَّبِعْهُ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ","De: “Əgər doğru deyirsinizsə, Allah tərəfindən elə bir Kitab gətirin ki, bu ikisindən daha doğru yol göstərən bir rəhbər olsun və mən də ona tabe olum!”",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"فَإِن لَّمْ يَسْتَجِيبُوا۟ لَكَ فَٱعْلَمْ أَنَّمَا يَتَّبِعُونَ أَهْوَآءَهُمْ ۚ وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ ٱتَّبَعَ هَوَىٰهُ بِغَيْرِ هُدًۭى مِّنَ ٱللَّهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّٰلِمِينَ","Əgər sənə cavab verməsələr, bil ki, onlar nəfslərinin istəklərinə uymuşlar. Allahdan bir doğru yol göstəricisi gəlməyincə öz nəfsinin istəyinə uyandan daha çox azmış kim ola bilər?! Şübhəsiz ki, Allah zalım adamları doğru yola yönəltməz.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"۞ وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ ٱلْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ","Biz Sözü onlara çatdırdıq ki, düşünüb ibrət alsınlar.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"ٱلَّذِينَ ءَاتَيْنَٰهُمُ ٱلْكِتَٰبَ مِن قَبْلِهِۦ هُم بِهِۦ يُؤْمِنُونَ","Qurandan əvvəl özlərinə Kitab verdiyimiz kəslər ona iman gətirirlər.",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"وَإِذَا يُتْلَىٰ عَلَيْهِمْ قَالُوٓا۟ ءَامَنَّا بِهِۦٓ إِنَّهُ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّنَآ إِنَّا كُنَّا مِن قَبْلِهِۦ مُسْلِمِينَ","Onlara Quran oxunduğu zaman: “Biz ona iman gətirdik. O, həqiqətən də, Rəbbimizdən olan haqdır. Biz ondan əvvəl də müsəlman idik!”– deyirlər.",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"أُو۟لَٰٓئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُم مَّرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا۟ وَيَدْرَءُونَ بِٱلْحَسَنَةِ ٱلسَّيِّئَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَٰهُمْ يُنفِقُونَ","Səbir etdiklərinə görə onlara mükafatları ikiqat veriləcəkdir. Onlar pisliyi yaxşılıqla dəf edir və özlərinə verdiyimiz ruzidən Allah yolunda xərcləyirlər.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"وَإِذَا سَمِعُوا۟ ٱللَّغْوَ أَعْرَضُوا۟ عَنْهُ وَقَالُوا۟ لَنَآ أَعْمَٰلُنَا وَلَكُمْ أَعْمَٰلُكُمْ سَلَٰمٌ عَلَيْكُمْ لَا نَبْتَغِى ٱلْجَٰهِلِينَ","Onlar lağlağı eşitdikləri zaman ondan üz çevirib: “Bizim əməllərimiz bizə, sizin əməlləriniz də sizə aiddir. Sizə salam olsun! Biz cahillərə qoşulmaq istəmirik!”– deyirlər.",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"إِنَّكَ لَا تَهْدِى مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يَهْدِى مَن يَشَآءُ ۚ وَهُوَ أَعْلَمُ بِٱلْمُهْتَدِينَ","Şübhəsiz ki, sən istədiyini doğru yola yönəldə bilməzsən. Amma Allah istədiyini doğru yola yönəldir. O, doğru yolda olanları daha yaxşı tanıyır.",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"وَقَالُوٓا۟ إِن نَّتَّبِعِ ٱلْهُدَىٰ مَعَكَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنَآ ۚ أَوَلَمْ نُمَكِّن لَّهُمْ حَرَمًا ءَامِنًۭا يُجْبَىٰٓ إِلَيْهِ ثَمَرَٰتُ كُلِّ شَىْءٍۢ رِّزْقًۭا مِّن لَّدُنَّا وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ","Kafirlər dedilər: “Əgər biz səninlə birlikdə doğru yolla getsək, yurdumuzdan qovularıq”. Məgər Biz onları Özümüzdən bir ruzi olaraq hər cür meyvənin gətirildiyi, müqəddəs, təhlükəsiz bir yerdə yerləşdirmədikmi? Lakin onların çoxu bunu bilmir.",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَرْيَةٍۭ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا ۖ فَتِلْكَ مَسَٰكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَن مِّنۢ بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِيلًۭا ۖ وَكُنَّا نَحْنُ ٱلْوَٰرِثِينَ","Biz xoş güzəranı ilə qürrələnən neçə-neçə şəhəri məhv etdik. Budur onların yurdları. Özlərindən sonra bəzilərindən başqa orada heç kəs sakin olmadı. Onlara Biz varis olduq.",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"وَمَا كَانَ رَبُّكَ مُهْلِكَ ٱلْقُرَىٰ حَتَّىٰ يَبْعَثَ فِىٓ أُمِّهَا رَسُولًۭا يَتْلُوا۟ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتِنَا ۚ وَمَا كُنَّا مُهْلِكِى ٱلْقُرَىٰٓ إِلَّا وَأَهْلُهَا ظَٰلِمُونَ","Sənin Rəbbin şəhərlərdən ən mühüm olanına, özlərinə ayələrimizi oxuyan bir elçi göndərməmiş o şəhərləri məhv etmədi. Biz yalnız əhalisi zalım olan şəhərləri məhv etdik.",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"وَمَآ أُوتِيتُم مِّن شَىْءٍۢ فَمَتَٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَزِينَتُهَا ۚ وَمَا عِندَ ٱللَّهِ خَيْرٌۭ وَأَبْقَىٰٓ ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ","Sizə verilən hər şey ancaq dünya həyatının keçici zövqü və onun bərbəzəyidir. Allah yanında olanlar isə daha xeyirli və daha sürəklidir. Məgər başa düşmürsünüz?",{"number":391,"arabic":878,"translation":879},"أَفَمَن وَعَدْنَٰهُ وَعْدًا حَسَنًۭا فَهُوَ لَٰقِيهِ كَمَن مَّتَّعْنَٰهُ مَتَٰعَ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ثُمَّ هُوَ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ مِنَ ٱلْمُحْضَرِينَ","Məgər verdiyimiz gözəl bir vədə (Cənnətə) qovuşan kimsə, dünya həyatının keçici zövqünü bəxş etdiyimiz, sonra da qiyamət günü Cəhənnəmə gətiriləcək kimsə ilə eyni ola bilərmi?",{"number":349,"arabic":881,"translation":882},"وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكَآءِىَ ٱلَّذِينَ كُنتُمْ تَزْعُمُونَ","O gün Allah onları çağırıb deyəcəkdir: “İddia etdiyiniz şəriklərim haradadırlar?”",{"number":402,"arabic":884,"translation":885},"قَالَ ٱلَّذِينَ حَقَّ عَلَيْهِمُ ٱلْقَوْلُ رَبَّنَا هَٰٓؤُلَآءِ ٱلَّذِينَ أَغْوَيْنَآ أَغْوَيْنَٰهُمْ كَمَا غَوَيْنَا ۖ تَبَرَّأْنَآ إِلَيْكَ ۖ مَا كَانُوٓا۟ إِيَّانَا يَعْبُدُونَ","Barələrində Sözün gerçəkləşəcəyi kimsələr deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Bunlar bizim azdırdığımız kimsələrdir. Özümüz azdığımız kimi onları da azdırdıq. Biz onlardan uzaqlaşıb Sənə üz tuturuq. Doğrusu, onlar bizə ibadət etmirdilər”.",{"number":167,"arabic":887,"translation":888},"وَقِيلَ ٱدْعُوا۟ شُرَكَآءَكُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا۟ لَهُمْ وَرَأَوُا۟ ٱلْعَذَابَ ۚ لَوْ أَنَّهُمْ كَانُوا۟ يَهْتَدُونَ","Müşriklərə: “Şəriklərinizi çağırın!”– deyiləcək. Müşriklər onları çağıracaq, lakin şərikləri onlara cavab verməyəcəklər. Onlar əzabı görəcəklər. Yaxşı olardı ki, onlar doğru yolla getmiş olaydılar.",{"number":413,"arabic":890,"translation":891},"وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ فَيَقُولُ مَاذَآ أَجَبْتُمُ ٱلْمُرْسَلِينَ","O gün Allah onları çağırıb: “Elçilərə nə cavab verdiniz?”– deyəcək.",{"number":419,"arabic":893,"translation":894},"فَعَمِيَتْ عَلَيْهِمُ ٱلْأَنۢبَآءُ يَوْمَئِذٍۢ فَهُمْ لَا يَتَسَآءَلُونَ","O gün xəbərlər onlardan gizli qalacaqdır. Onlar bir-birindən heç bir şey soruşa bilməyəcəklər.",{"number":425,"arabic":896,"translation":897},"فَأَمَّا مَن تَابَ وَءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحًۭا فَعَسَىٰٓ أَن يَكُونَ مِنَ ٱلْمُفْلِحِينَ","Tövbə edib iman gətirən və yaxşı işlər görən kimsəyə gəlincə, ola bilsin ki, o, nicat tapanlardan olsun.",{"number":431,"arabic":899,"translation":900},"وَرَبُّكَ يَخْلُقُ مَا يَشَآءُ وَيَخْتَارُ ۗ مَا كَانَ لَهُمُ ٱلْخِيَرَةُ ۚ سُبْحَٰنَ ٱللَّهِ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ","Rəbbin istədiyini yaradır və istədiyini də peyğəmbər seçir. Onların isə seçməyə haqqı yoxdur. Allah pakdır, müqəddəsdir və onların qoşduqları şəriklərdən ucadır.",{"number":202,"arabic":902,"translation":903},"وَرَبُّكَ يَعْلَمُ مَا تُكِنُّ صُدُورُهُمْ وَمَا يُعْلِنُونَ","Sənin Rəbbin onların qəlbinin həm gizli saxladıqlarını, həm də aşkar etdiklərini bilir.",{"number":442,"arabic":905,"translation":906},"وَهُوَ ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ لَهُ ٱلْحَمْدُ فِى ٱلْأُولَىٰ وَٱلْءَاخِرَةِ ۖ وَلَهُ ٱلْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ","O, Allahdır. Ondan başqa ibadətə layiq olan məbud yoxdur. Dünyada da, Axirətdə də həmd Ona məxsusdur. Hökm Onundur və siz Ona qaytarılacaqsınız.",{"number":448,"arabic":908,"translation":909},"قُلْ أَرَءَيْتُمْ إِن جَعَلَ ٱللَّهُ عَلَيْكُمُ ٱلَّيْلَ سَرْمَدًا إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَٰمَةِ مَنْ إِلَٰهٌ غَيْرُ ٱللَّهِ يَأْتِيكُم بِضِيَآءٍ ۖ أَفَلَا تَسْمَعُونَ","De: “Bir deyin görək, əgər Allah gecəni üstünüzdə Qiyamətə qədər uzatsa, Allahdan başqa hansı məbud sizə bir işıq gətirə bilər? Məgər siz eşitmirsiniz?”",{"number":453,"arabic":911,"translation":912},"قُلْ أَرَءَيْتُمْ إِن جَعَلَ ٱللَّهُ عَلَيْكُمُ ٱلنَّهَارَ سَرْمَدًا إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَٰمَةِ مَنْ إِلَٰهٌ غَيْرُ ٱللَّهِ يَأْتِيكُم بِلَيْلٍۢ تَسْكُنُونَ فِيهِ ۖ أَفَلَا تُبْصِرُونَ","De: “Bir deyin görək, əgər Allah gündüzü üstünüzdə qiyamətə qədər uzatsa, Allahdan başqa hansı məbud dincəldiyiniz gecəni sizə gətirə bilər? Məgər siz görmürsünüz?”",{"number":229,"arabic":914,"translation":915},"وَمِن رَّحْمَتِهِۦ جَعَلَ لَكُمُ ٱلَّيْلَ وَٱلنَّهَارَ لِتَسْكُنُوا۟ فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا۟ مِن فَضْلِهِۦ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ","O, Öz mərhəməti ilə sizin üçün gecəni və gündüzü yaratdı ki, dincələsiniz və Onun lütfündən ruzi axtarasınız. Bəlkə, şükür edəsiniz.",{"number":464,"arabic":881,"translation":917},"O gün Allah onları çağırıb: “İddia etdiyiniz şəriklərim haradadırlar?”– deyəcəkdir.",{"number":60,"arabic":919,"translation":920},"وَنَزَعْنَا مِن كُلِّ أُمَّةٍۢ شَهِيدًۭا فَقُلْنَا هَاتُوا۟ بُرْهَٰنَكُمْ فَعَلِمُوٓا۟ أَنَّ ٱلْحَقَّ لِلَّهِ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَفْتَرُونَ","Biz hər ümmətdən bir şahid çıxardacaq və: “Dəlilinizi gətirin!”– deyəcəyik. Onlar biləcəklər ki, haqq yalnız Allaha məxsusdur. Uydurduqları bütlər isə onları qoyub gedəcəklər.",{"number":475,"arabic":922,"translation":923},"۞ إِنَّ قَٰرُونَ كَانَ مِن قَوْمِ مُوسَىٰ فَبَغَىٰ عَلَيْهِمْ ۖ وَءَاتَيْنَٰهُ مِنَ ٱلْكُنُوزِ مَآ إِنَّ مَفَاتِحَهُۥ لَتَنُوٓأُ بِٱلْعُصْبَةِ أُو۟لِى ٱلْقُوَّةِ إِذْ قَالَ لَهُۥ قَوْمُهُۥ لَا تَفْرَحْ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلْفَرِحِينَ","Həqiqətən, Qarun Musa ilə həmtayfa idi. Amma onlara qarşı yamanlıq edirdi. Biz ona elə xəzinələr vermişdik ki, onların açarlarını daşımaq bir dəstə qüvvətli adama ağır gəlirdi. Qövmü ona dedi: “Öyünmə! Həqiqətən, Allah öyünənləri sevmir.",{"number":174,"arabic":925,"translation":926},"وَٱبْتَغِ فِيمَآ ءَاتَىٰكَ ٱللَّهُ ٱلدَّارَ ٱلْءَاخِرَةَ ۖ وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ ٱلدُّنْيَا ۖ وَأَحْسِن كَمَآ أَحْسَنَ ٱللَّهُ إِلَيْكَ ۖ وَلَا تَبْغِ ٱلْفَسَادَ فِى ٱلْأَرْضِ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلْمُفْسِدِينَ","Allahın sənə verdiyi ilə Axirət yurduna can at. Dünyadakı nəsibini də unutma. Allah sənə yaxşılıq etdiyi kimi, sən də başqalarına yaxşılıq et. Yer üzündə fitnə-fəsad törətməyə çalışma. Şübhəsiz ki, Allah fitnə-fəsad törədənləri sevmir”.",{"number":153,"arabic":928,"translation":929},"قَالَ إِنَّمَآ أُوتِيتُهُۥ عَلَىٰ عِلْمٍ عِندِىٓ ۚ أَوَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ ٱللَّهَ قَدْ أَهْلَكَ مِن قَبْلِهِۦ مِنَ ٱلْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةًۭ وَأَكْثَرُ جَمْعًۭا ۚ وَلَا يُسْـَٔلُ عَن ذُنُوبِهِمُ ٱلْمُجْرِمُونَ","Qarun dedi: “Bu mənə ancaq məndə olan biliyə görə verilmişdir”. Məgər o bilmirdi ki, Allah ondan əvvəlki nəsillərdən, ondan daha qüvvətli və daha çox var-dövlət yığan kəsləri məhv etmişdir? Günahkarlar öz günahları barəsində sorğu-sual olunmaz (üzlərindən tanınarlar).",{"number":491,"arabic":931,"translation":932},"فَخَرَجَ عَلَىٰ قَوْمِهِۦ فِى زِينَتِهِۦ ۖ قَالَ ٱلَّذِينَ يُرِيدُونَ ٱلْحَيَوٰةَ ٱلدُّنْيَا يَٰلَيْتَ لَنَا مِثْلَ مَآ أُوتِىَ قَٰرُونُ إِنَّهُۥ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍۢ","Qarun öz zinəti içində xalqının qarşısına çıxdı. Dünya həyatını arzulayanlar dedilər: “Kaş ki, Qaruna verilənin bənzəri bizə də veriləydi! Həqiqətən, o, böyük qismət sahibidir”.",{"number":497,"arabic":934,"translation":935},"وَقَالَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوَابُ ٱللَّهِ خَيْرٌۭ لِّمَنْ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحًۭا وَلَا يُلَقَّىٰهَآ إِلَّا ٱلصَّٰبِرُونَ","Elm verilmiş kəslər isə dedilər: “Vay halınıza! İman gətirib yaxşı əməl işlədən kimsə üçün Allahın mükafatı daha xeyirlidir. Buna isə yalnız səbir edənlər nail olarlar”.",{"number":503,"arabic":937,"translation":938},"فَخَسَفْنَا بِهِۦ وَبِدَارِهِ ٱلْأَرْضَ فَمَا كَانَ لَهُۥ مِن فِئَةٍۢ يَنصُرُونَهُۥ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُنتَصِرِينَ","Biz onu öz evi ilə birlikdə yerə batırdıq. Allaha qarşı ona kömək edə biləcək havadarları yox idi. Və özü də özünə kömək edə bilmədi.",{"number":509,"arabic":940,"translation":941},"وَأَصْبَحَ ٱلَّذِينَ تَمَنَّوْا۟ مَكَانَهُۥ بِٱلْأَمْسِ يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ ٱللَّهَ يَبْسُطُ ٱلرِّزْقَ لِمَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِۦ وَيَقْدِرُ ۖ لَوْلَآ أَن مَّنَّ ٱللَّهُ عَلَيْنَا لَخَسَفَ بِنَا ۖ وَيْكَأَنَّهُۥ لَا يُفْلِحُ ٱلْكَٰفِرُونَ","Dünən onun yerində olmağı arzulayanlar ertəsi gün deyirdilər: “Ah, demək Allah Öz qullarından istədiyi kəs üçün ruzini artırar da, azaldar da. Əgər Allah bizə lütf etməsəydi, bizi də yerə batırardı. Ah, demək kafirlər nicat tapmayacaqlarmış!”",{"number":247,"arabic":943,"translation":944},"تِلْكَ ٱلدَّارُ ٱلْءَاخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّۭا فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا فَسَادًۭا ۚ وَٱلْعَٰقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ","Biz o Axirət yurdunu yer üzündə təkəbbürlük etmək və fitnə-fəsad törətmək istəməyənlərə nəsib edirik. Gözəl aqibət müttəqilərindir.",{"number":520,"arabic":946,"translation":947},"مَن جَآءَ بِٱلْحَسَنَةِ فَلَهُۥ خَيْرٌۭ مِّنْهَا ۖ وَمَن جَآءَ بِٱلسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى ٱلَّذِينَ عَمِلُوا۟ ٱلسَّيِّـَٔاتِ إِلَّا مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ","Kim Qiyamət günü yaxşı əməl gətirsə, ona bundan daha yaxşısı verilər. Kim də pis əməl gətirsə, pis iş görənlərə ancaq etdikləri əməllərin cəzası verilər.",{"number":272,"arabic":949,"translation":950},"إِنَّ ٱلَّذِى فَرَضَ عَلَيْكَ ٱلْقُرْءَانَ لَرَآدُّكَ إِلَىٰ مَعَادٍۢ ۚ قُل رَّبِّىٓ أَعْلَمُ مَن جَآءَ بِٱلْهُدَىٰ وَمَنْ هُوَ فِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍۢ","Quranı sənə nazil edib vacib buyuran Allah qayıdacağın yerə (Məkkəyə, yaxud Axirət yurduna) səni mütləq qaytaracaqdır. De: “Rəbbim kimin hidayət gətirdiyini və kimin açıq-aydın azğınlıq içində olduğunu yaxşı bilir”.",{"number":531,"arabic":952,"translation":953},"وَمَا كُنتَ تَرْجُوٓا۟ أَن يُلْقَىٰٓ إِلَيْكَ ٱلْكِتَٰبُ إِلَّا رَحْمَةًۭ مِّن رَّبِّكَ ۖ فَلَا تَكُونَنَّ ظَهِيرًۭا لِّلْكَٰفِرِينَ","Sən bu Kitabın sənə nazil olacağına ümid etmirdin. Bu ancaq Rəbbindən bir mərhəmətdir. Odur ki, heç vaxt kafirlərə arxa olma!",{"number":537,"arabic":955,"translation":956},"وَلَا يَصُدُّنَّكَ عَنْ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنزِلَتْ إِلَيْكَ ۖ وَٱدْعُ إِلَىٰ رَبِّكَ ۖ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ","Allahın ayələri sənə nazil edildikdən sonra muğayat ol ki, onlar səni bu ayələrdən döndərməsinlər. Sən Rəbbinə dəvət et və müşriklərdən olma!",{"number":195,"arabic":958,"translation":959},"وَلَا تَدْعُ مَعَ ٱللَّهِ إِلَٰهًا ءَاخَرَ ۘ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۚ كُلُّ شَىْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُۥ ۚ لَهُ ٱلْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ","Allahla yanaşı başqa bir məbuda yalvarma! Ondan başqa ibadətə layiq olan heç bir məbud yoxdur. Onun Üzündən başqa hər şey məhv olacaqdır. Hökm Onundur və siz Ona qaytarılacaqsınız.",[961,962,963,964,965,966,967,968,969,970,971,972,973,974,975,976,977,978,979,980,981,982,983,984,985,986,987,988,989,990,991,992,993,994,995,996,997,998,999,1000,1001,1002,1003,1004,1005,1006,1007,1008,1009,1010,1011,1012,1013,1014,1015,1016,1017,1018,1019,1020,1021,1022,1023,1024,1025,1026,1027,1028,1029,1030,1031,1032,1033,1034,1035,1036,1037,1038,1039,1040,1041,1042,1043,1044,1045,1046,1047,1048,1049,1050,1051,1052,1053,1054,1055,1056,1057,1058,1059,1060,1061,1062,1063,1064,1065,1066,1067,1068,1069,1070,1071,1072,1073,1074],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":1076,"sura":190,"blocks":1077},"saadi-az",[1078,1080,1082,1084,1086,1088,1090,1092,1094,1096,1098,1100,1102,1104,1106,1108,1110,1112,1114,1116,1118,1120,1122,1124,1126,1128,1130,1132,1134,1136,1138,1140,1142,1144,1146,1148,1150,1152,1154,1156,1158,1160,1162,1164,1166,1168,1170,1172,1174,1176,1178,1180,1182,1184,1186,1188,1190,1192,1194,1196,1198,1200,1202,1204,1206,1208,1210,1212,1214,1216,1218,1220,1222,1224,1226,1228,1230,1232,1234,1236,1238,1240,1242,1244],{"from":5,"to":13,"text":1079},"Quran ayələri təriflənməyə və ehtiram göstərilməsinə layiqdir, çünki onlar qulların bilməyə möhtac olduqları hər şeyi izah edir. İnsanlar onların sayəsində öz Rəbbini dərk edir və Onun qarşısındakı vəzifələrini bilirlər, möminləri Onun mənfur düşmənlərindən fərqləndirməyi öyrənirlər, bəşəriyyət tarixində olan mühüm hadisələrdən və həmçinin bəşəriyyətin gələcək taleyindən xəbər tuturlar. Məhz Quran insanlara hansı əməllərin mükafata, hansılarının isə cəzaya layiq olduğu haqqında xəbər verir. Bu və digər məsələlər Allahın Kitabında təfsilatı ilə işıqlandırılır.",{"from":21,"to":21,"text":1081},"Quranda mühüm yerlərdən birini tutan hekayətlərdən biri də Musa (ə) ilə Firon (lənətullah)[1] haqqında olan tarixi rəvayətdir. Fövqəluca bu hekayəti bir çox surələrdə nəql etmişdir, lakin o, ən təfsilatı ilə məhz burada izah edilmişdir. Fövqəluca bizə Musa (ə) və Firon (L) haqqında əsil həqiqəti xəbər verir. Bu qəribə və ecazkar hekayət iman sahibi olan insanlar üçün nazil edilmişdir, çünki möhkəm iman qulları vəhylər üzərində düşünməyə, onları bütün varlığı ilə qəbul etməyə və şəraitə müvafiq olaraq rəhbər tutmağa yönəldir. Bunun sayəsində iman və etiqad güclənir və qullar daha çox dindar olurlar.\n\nBütün digər insanlara gəldikdə isə, onlar Quran hekayətlərindən heç bir fayda əldə edə bilmirlər. Bundan başqa, onlar öz kafirliklərinə nadan və xəbərsiz olmalarına görə bəraət qazandırmaq imkanından da məhrum edilirlər. Onlar düz yolla getməyə layiq deyillər və buna görə Fövqəluca Allah Öz son Kitabını çirkin əllərdən qoruyur və onlara onun əzəmətli mənasını dərk etməyə imkan vermir.",{"from":28,"to":28,"text":1083},"Fövqəluca, Musa (ə) və Firon (L) haqqında hekayətini sonuncunun yer üzündə təkəbbürlənməsi sözləri ilə başlayır. O (L), böyük bir səltənəti idarə edirdi, çox geniş əraziləri əhatə edən hakimiyyətə malik idi və saysız-hesabsız qoşunlara rəhbərlik edirdi. Bu, onda təkəbbür və lovğalıq yaratmışdı, amma, əsil həqiqətdə, onu heç də başqalarından üstün etmirdi. Firon (L) öz ölkəsini zalımcasına idarə edərək, onun əhalisini zümrələrə bölmüşdü. O (L) təbəələri ilə özünün istəklərinə uyğun olaraq rəftar edirdi. Bəzilərini, oğullarını öldürməklə və qadınlarını sağ buraxmaqla zəiflədirdi. İsrail oğullarının acı taleyi də belə olmuşdu. Buna baxmayaraq, məhz bu xalq Allahın iltifatını qazanmışdı və digərlərindən üstün tutulmuşdu. Misir hökmdarı onlara ehtiram göstərməli və hörmət etməli idi, lakin o, hər şeyi əksinə edirdi. O, israillilərin heç vaxt onun hakimiyyəti altından xilas ola bilməyəcəyini güman edərək, onları alçaldırdı. O, hətta onların həyatına belə məhəl qoymurdu və qorxurdu ki, əsarətə alınmış xalq, ola bilsin, bir vaxt qiyam qaldırıb, hakimiyyəti əlinə keçirsin. Öz taxtı-tacını təhlükəsizləşdirməkdən ötrü o (L), İsrail oğullarını öldürürdü və onların yalnız qızlarını sağ saxlayırdı. Həqiqətən də, o (L) şərəfsizlik törədənlərdən biri idi, çünki nə dində, nə də dünya işlərində möminliyə can atmırdı.",{"from":35,"to":35,"text":1085},"Fövqəluca qərara alır ki, İsrail oğullarını həqarətdən xilas etmək üçün onların düşmənlərini və yağılarını məhv etsin. O (Pak və Müqəddəs Olan) onları öndərlər və dünya nemətlərinin varisi etmək qərarına gəlmişdi. O (Pak və Müqəddəs Olan) istəyirdi ki, İsrail oğulları o biri dünyaya köçənədək yer üzünün nemətlərindən ləzzət alsınlar.",{"from":42,"to":42,"text":1087},"Alçaldılmış və təhqir edilmiş şəxs insanlara başçılıq edə və onlara nümunə ola bilməz. Bu vəzifəni yerinə yetirmək üçün hakimiyyət və qüdrət sahibi olmaq lazımdır və buna görə Fövqəluca Allah onlara yer üzündə hakimiyyət əta etmək qərarına gəlmişdi. Həqiqətən, yer üzündə baş verənlər bütövlükdə və tamamilə Onun iradəsindən və istəyindən asılıdır. O uzaq zamanlarda Fövqəlqüdrətli Rəbb Firona (L) və onun köməkçisi Hamana, həmçinin onların döyüşçülərinə bildirmək istəyirdi ki, onlar nədən ehtiyat etməlidirlər. Bu cəza döyüşçülərə də aid olmalı idi, çünki onlar Misir hökmdarına özbaşınalıq və zalımlıq etməkdə kömək göstərirdilər.\n\nFironun (L) qüdrətli xalqı nədən ehtiyatlanırdı? Onlar gözəl imarətlərindən məhrum olmaqdan və öz torpaqlarından qovulmaqdan qorxurdular. Elə buna görə israillilərin müqavimətini elə başlanğıcda qırmağa can atırdılar və onların oğullarını öldürürdülər. Amma Fironun (L) və onun əlaltılarının qorxusu onların qismətlərinə yazılmışmış, çünki bunu Allah Özü belə istəmişdi. Əgər O (Pak və Müqəddəs Olan) bir şeyi istəyirsə, onun gerçəkləşməsi üçün zəruri olan şərtləri və gerçək səbəbləri öncədən yaradır.\n\nAllah Fironun (L) xalqı ilə də məhz belə rəftar etmişdi. Onun məhv edilməsi bir sıra şərtlərlə müəyyənləşdirilmişdi ki, bu barədə hətta nə Allahın sevimli qulları, nə də Onun düşmənləri heç şübhələnmirdilər. Misir müstəbidinin (L) və onun saysız-hesabsız qoşunlarının məhv edilməsinə hansı şərtlər səbəb olmuşdu? Hər şey Fövqəluca Allahın israilliləri xilas etməli olan Musa peyğəmbəri (ə) dünyaya gətirməsi ilə başlamışdı. İsrail övladları o zaman ağır vəziyyətdəydilər, çünki misirlilər onların oğullarını öldürürdülər.",{"from":11,"to":11,"text":1089},"Körpəni özün tərbiyə et, yox əgər təhlükə hiss etsən, onu taxta sandığa qoyub, Nil çayına at. Qorxma və kədərlənmə - Biz körpəni sənə qaytaracağıq və onu elçilərimizdən biri edəcəyik.\n\nRəbb bu minvalla Musanın (ə) anasının qəlbinə oğlunu geri alacağına, övladının böyüyüb, fasiq xalqın fitnələrindən qorunacağına və sonra Allahın elçisi olacağına yəqinlik təlqin etdi. O (Pak və Müqəddəs Olan), qadına bu müjdəni nazil etdi ki, o, öz körpəsi üçün həyəcan keçirib narahat olmasın.\n\nMusanın (ə) anasının təhlükənin yaxınlaşdığını hiss etdiyi bir gün gəlib çatdı. O, ona buyurulanı yerinə yetirərək, körpəni sandığa qoyub çaya atdı. Bununla qadın körpəsinin taleyini Fövqəlucaya həvalə etdi.",{"from":55,"to":55,"text":1091},"Musanı (ə) Fironun (L) evində yaşayan adamlar tapdılar. Onların hətta şəkinə də getməzdi ki, bu körpənin taleyinə onların xalqının düşməni olmaq və onlara böyük müsibət gətirmək nəsib olacaqdır. Doğrudan da, insan nə qədər ehtiyatlı olsa da, o, Allahın təyin etdiyi qədərindən heç vəchlə yayına bilməz. Fironun (L) xalqı İsrail oğullarından ehtiyat edirdi, lakin Fövqəluca istəyirdi ki, onların başçısı Misir hökmdarının öz himayəsi altında böyüsün və tərbiyə alsın.\n\nƏgər Musa peyğəmbərin (ə) taleyi üzərində bir qədər düşünülsə, aydın olar ki, hadisələrin məhz belə çarpazlaşması şəraitində İsrail oğullarına çox böyük fayda verdi, onları bir sıra çətinliklərdən azad etdi və misirlilərin basqınlarının təhlükəsinin qarşısını aldı. Bunun səbəbi Musa (ə) idi. O (ə) öz peyğəmbərlik vəzifəsinin başlanmasına qədər Fironun (L) yaxın adamlarından biri idi. Təbii ki, o (ə), öz qəbilədaşlarının mənafelərini müdafiə et-məyə səy göstərirdi və güclü və coşqun adam olması sayəsində o (ə) bunu edə bilirdi. Nəticədə, yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, ağılsız zülm altında inləyən alçaldılmış və gücsüz xalq zaman-zaman zalım misirlilərə müqavimət göstərməyə başlayırdı. Bu, peyğəmbərliyin ərəfəsi idi, çünki Allahın qoyduğu əbədi qayda-qanuna müvafiq olaraq, bəşəriyyət tarixində böyük hadisələr qəflətən baş vermir. Bir qayda olaraq, onlardan öncə tarixi şərtlər yaranır.\n\nSonra Fövqəluca buyurur ki, Firon (L), Haman və onların döyüşçüləri günahkar idilər. O (Pak və Müqəddəs Olan) törətdikləri cinayətlərə görə onları cəzalandırmaq istəyir və onların köməksiz xalqa qarşı işlətdikləri fitnə-fəsadı onların öz əleyhinə çevirir.",{"from":62,"to":62,"text":1093},"Fironun (L) ev adamları körpəni gətirdikdən sonra, Rəbb onun (L) arvadında uşağa şəfqət hissi yaratdı. O zalımın (L) arvadı Muzahimin qızı, Asiya adında iman sahibi, məşhur və ləyaqətli bir qadın idi. Qadın dedi: “Onu öldürməyin. Gəlin onu özümüz saxlayaq ki, bizə xoşbəxtlik və sevinc gətirsin. O bizə xidmət edər və ola da bilsin ki, sədaqətli köməkçi olar. Əgər istəsək, ona böyük etimad göstərib, oğulluğa götürərik”.\n\nAllahın iradəsi ilə Musa (ə) doğrudan da Fironun (L) arvadına böyük fayda verdi. O, ilk günlərdən çaydan tapdıqları körpəni əzizlədi və onunla öz doğma övladı kimi rəftar etdi. Musa (ə) böyüyüb, boya-başa çatdıqda, peyğəmbər və elçi olduqda, qadın ən birinci olaraq haqq dinə iman gətirdi. Allah ondan razı olsun və onu Öz mükafatından razı etsin!\n\nMisirlilər heç şübhə belə etmirdilər ki, Mühafizəolunan Kitabda nə yazılmışdır və bir müddət sonra onlara nələr nəsib olacaqdır. Bu, Fövqəluca Rəbbin möminlərə iltifatı idi, çünki onlar çayda tapılan körpənin yerinə yetirəcəyi vəzifədən xəbər tutsaydılar, hər şey başqa cür ola bilərdi.",{"from":69,"to":69,"text":1095},"Musanın (ə) anası öz körpəsindən ayrıldıqdan sonra, onun taleyi üçün narahat olaraq, bərk xiffət çəkməyə başladı. Fövqəluca Allahın ona kədərlənməməyi və qorxmamağı tapşırmasına baxmayaraq, zavallı qadın özünün təbii hisslərini cilovlaya bilmirdi. O, o dərəcədə qəm-qüssəyə qapılmışdı ki, keçirdiyi həyəcanlar ürəyini bütün digər fikirlərdən məhrum etmişdi. Allah ona taleyin bu zərbəsindən sarsılmamağa kömək etməsəydi, o, Musanın (ə) öz oğlu olduğunu etiraf edəcəkdi. Lakin O (Pak və Müqəddəs Olan), ona yardım göstərdi ki, qadın mömin olaraq qala bilsin. Həqiqətən, əgər çətin bir vəziyyətdə olan bir insan dözümlülük və səbirlilik göstərirsə, onda onun imanı güclənir və möhkəmlənir. Əgər o, qəmdən və kədərdən əl çəkmirsə, onda bu onun imanı və etiqadının zəifliyinə dəlalət edir.",{"from":75,"to":75,"text":1097},"Musanın (ə) anası onun (ə) bacısına qardaşının ardınca getməyi, onu tapmağı və misirlilərin gözünə görünməməyi tapşırmışdı. Musanın (ə) bacısı ehtiyatlı idi və özünün əsil niyyətlərini büruzə vermədi. Bu çox ağıllı bir addım idi, çünki əgər o özünü başqa tərzdə aparsaydı, Fironun (L) ev əhli körpəni çaya onun atdığını düşünə bilərdilər. Onda onlar uşağı, ola bilsin ki, öldürməyi qərara alardılar ki, ailəni hiyləgərlik etdiyinə görə cəzalandırsınlar.",{"from":81,"to":81,"text":1099},"Fövqəluca Özünün gələcək peyğəmbərinə (ə) və onun anasına mərhəmətini göstərməkdə davam edirdi. O (Pak və Müqəddəs Olan), körpəyə uşaq əmizdirən qadınların döşünü əmməyə icazə verməmişdi və Fironun ev əhli onu (ə) bazara apardılar ki, onu əmizdirməyə və qayğısını çəkməyə razılaşan bir qadın tapsınlar. Bu vaxt Musanın (ə) bacısı onlara yaxınlaşıb dedi: “Sizə onun qayğısına qalan və ona xeyirxahlıq arzulayan ailəni göstərimmi?” Hökmdarın ailə üzvlərinə də məhz bu lazım idi. Onlar artıq uşağa öyrəşmişdilər və qorxurdular ki, o, acından ölər, çünki uşaq ona süd vermək istəyən qadın dayələrin döşünü tutmurdu. Qızın sözlərini eşidən kimi, onlar qərara aldılar ki, qızın təklifi elə onların istədiyidir. Uşağın ailəsi olar, onu qoruyar, ona qayğı göstərər və ona sevgi ilə yanaşar. Onlar qızın təklifini məmnuniyyətlə qəbul etdilər və qız onlara öz evlərini nişan verdi.",{"from":87,"to":87,"text":1101},"Fövqəluca Allah Öz vədini yerinə yetirdi ki, Musanın (ə) anası təsəlli tapsın. O, öz körpəsinin həyatı üçün qorxu keçirmədən və onunla fəxr edərək, onu özü tərbiyə etmək imkanı əldə etdi. Bundan başqa, o, bu zəhmətinə görə sanbalı mükafat da aldı. Rəbbi ona anlatdı ki, Onun verdiyi vəd – sarsılmaz bir həqiqətdir. O, öz gözü ilə görüb əmin oldu ki, ona vəd edilənin bir hissəsi artıq yerinə yetirilmişdir. Bu ona imkan verirdi ki, artıq oğlunun taleyinə görə narahatçılıq çəkməsin və qəti inansın ki, Fövqəluca Allah onu (ə) bədbəxtliklərdən qoruyacaq və Öz elçisi edəcəkdir. Lakin bir çox insanlar var ki, çətinliklər gördükdə, iman gətirməkdən imtina edirlər və hətta dərk edə bilmirlər ki, əzəmətli nailiyyətlərə və böyük uğurlara aparan yolda Allah çoxsaylı maneələr qoyur və sınaqlar keçirir.\n\nBeləliklə, Musa (ə) Fironun (L) ailəsinin himayəsi altında tərbiyə edilmişdi. O (ə) onların imtiyazlarından istifadə etmiş, onların mülkiyyətində olan minik heyvanlarını minmiş, onların libaslarını geymişdi ki, bunlar anasının ürəyinə yatan şeylər idi. İnsanlar onu Musanın (ə) süd anası hesab edirdilər və onun (ə) süd anasına bəslədiyi mehribançılığına təəccüblənmirdilər. Siz Fövqəluca Allahın mərhəməti üzərində bir düşünün və görün ki, O (Pak və Müqəddəs Olan) Öz peyğəmbərini (ə) yalançı söz-söhbətlərdən və ağır sınaqlardan necə qorumuşdur. O (ə) anasının yanına tez-tez gələr, onu “ana” deyə adlandırar və ətrafdakılar da bunu təbii qəbul edərdilər, çünki onu bu qadının süd oğlu sayırdılar. Amma ən başlıcası – Musanın (ə) yalan danışmaq məcburiyyətində qalmamağı idi, çünki onun (ə) sözləri əsil həqiqət idi.",{"from":94,"to":94,"text":1103},"Kişilər, bir qayda olaraq, özlərinin fiziki və əqli bacarıqlarının çiçəklənməsi dövrünə təxminən qırx yaşında nail olurlar. Musa peyğəmbər (ə) yetkinləşərək bu yaşına çatdıqda, Allah ona (ə) hikmət və elm əta etdi. O (Pak və Müqəddəs Olan), Ona səmimiyyətlə ibadət edənləri və Onun məxluqlarına yaxşılıq edənləri məhz belə mükafatlandırır. Mükafat olaraq onlara hikmət və elm bəxş edir və onların əməlləri nə qədər yaxşı olursa, əldə etdikləri biliklər də bir o qədər dərin və kamil olur. Beləliklə, Musanın (ə) peyğəmbərliyi və kamil bilikləri onun (ə) dindarlığı və xeyirxahlığının kamilliyinə dəlalət edirdi.",{"from":101,"to":101,"text":1105},"Ehtimal etmək olar ki, bu insanların istirahət etdiyi və ətrafda baş verənlərə diqqət yetirmədikləri bir vaxtda idi. Bir sözlə, Musa (ə) bir-biri ilə düşmən əhval-ruhiyyəsində olan iki kişiyə rast gəldi. Onlardan biri onun (ə) qəbilədaşlarından, digəri isə gibti[3] idi. İsrailli ona (ə) yardım üçün müraciət etmişdi. Bu isə onu göstərir ki, artıq o zaman insanlar Musanın (ə) İsrail oğullarından biri olduğunu bilirdilər. Bu həmçinin onu bildirir ki, insanlar ondan (ə) qorxur və ona hörmət edirdilər, çünki onu firon ailəsinin bir üzvü hesab edirdilər. Musa (ə) da öz qəbilədaşına kömək etmək qərarına gələrək, giptiyə elə bir ağır zərbə vurdu ki, o öldü. Musa (ə) baş vermiş hadisədən peşman oldu və öz-özünə dedi: “Bu – şeytanın əməllərindən biridir. İnsanlar qətli, onları yoldan çıxarmaq istəyən şeytanın təhriki ilə törədirlər. Mən də bu böyük günahı onun təhriki ilə etdim. Həqiqətən, o bizə nifrət edir və əlindən gələn hər şeyi edir ki, bizi yoldan azdırsın”.",{"from":108,"to":108,"text":1107},"Allah Öz qulunu bağışladı, çünki bu Onun gözəl adları arasında olan Bağışlayan və Rəhmli sifətlərinin təcəssümüdür. O (Pak və Müqəddəs Olan) Onun ilahi iradəsinə itaət edənləri və Ona səmimi tövbə ilə dua edənləri bağışlanmaqdan və mərhəmətindən məhrum etmir. O qorxunc məqamda Musanın (ə) qəlbini məhz bu hisslər doldurmuşdu.",{"from":115,"to":115,"text":1109},"Ey Rəbbim! Sən mənim tövbəmi qəbul etdin, günahlarımı bağışladın və məni böyük nemətlə şərəfləndirdin. Buna görə mən bir də heç vaxt insanlara günah törətməkdə kömək etmərəm.\n\nMusa (ə) Allahın ona bəslədiyi mərhəmətinə şükür edərək, gibti ilə baş vermiş hadisənin təkrarlanmaması üçün bir daha günahkarlara yardım göstərməyəcəyini vəd etdi. Allahın elçisinin (ə) alicənab rəftarı, Allahın xeyirxahlığına yaxşı əməllərlə və günahlardan əl çəkməklə cavab vermək zəruriyyətini göstərir.",{"from":121,"to":121,"text":1111},"O (ə) bərk qorxu hissi keçirirdi və qətl haqqında xəbərin Firon (L) əyanlarına çatdığını bilmək istəyirdi. O (ə) bilirdi ki, belə bir kobud səhvi nəticəsiz qalmayacaq, həm də, çünki bu əməli törədən İsrail oğullarından biri idi. Bu zaman o (ə) gördü ki, bundan əvvəl ondan yardım istəyən həmən adam yenə də bir gibti ilə dava edir. İsrailli yenə ona kömək üçün müraciət etdi, ancaq Musa (ə) dedi: “Sən düz yoldan azmısan. Sən həddini aşır və düz hərəkət etmirsən”.",{"from":128,"to":128,"text":1113},"İsrail oğullarına mənsub olan şəxs, gibti ilə davalaşmaqda davam edərək, köməyə çağırmaqdan da əl çəkmirdi. Nəhayət, Musa acığa düşərək, onların hər ikisinin düşməni olan adamı döymək qərarına gəldi. Bu zaman isə gibti fəryad edərək, bağırdı: “Ey Musa! Sən doğrudanmı dünən öldürdüyün adam kimi, məni də öldürmək istəyirsən? Yalnız zülümkarlar və zalımlar belə qətlləri törədirlər və sən də onlardan biri olmaq istəyirsən. Əgər sən xeyirxahlıq etməyə çalışsaydın, onda bizim münaqişəmizi dinc yolla həll edər və işi ölümlə nəticələndirməzdin”.\n\nMusa (ə) gibtinin nəsihətamiz sözlərinə qulaq asdı və onu öldürmədi, bu iki hadisə haqqında xəbər isə tezliklə şəhərə yayıldı. Firon (L) öz əyanları ilə bu barədə eşitdikdə, onlar Musanı (ə) edam etməyi qərara aldılar və elə o vaxt Allah elə etdi ki, gələcək elçisi (ə) Misir əyanlarının qərarından xəbər tutsun.",{"from":135,"to":135,"text":1115},"Bu adam Musaya (ə) xeyirxahlıq etmək istəyənlərdəndi və ehtiyat edirdi ki, o (ə) məsələnin nə yerdə olduğunu dərk edənə qədər misirlilər onu (ə) yaxalaya bilərlər. Musa (ə) onun məsləhətinə qulaq asdı və misirlilərin onu öldürəcəklərindən ehtiyatlanıb, şəhəri tərk etdi.",{"from":141,"to":141,"text":1117},"Musa (ə) o vaxt artıq qəzəbli olduğu halda yol verdiyi günahına görə tövbə etmişdi. Onun gibtini öldürmək niyyəti yox idi və buna görə də Misir əyanlarının qərarı amansız və ədalətsiz idi.",{"from":148,"to":148,"text":1119},"Musa (ə) Mədyənə tərəf qaçmaq qərarına gəlmişdi. Bu şəhər Fələstinin cənubunda yerləşirdi və Fironun (L) hakimiyyəti altında deyildi. Musa (ə) ümid edirdi ki, Allah o şəhərə kəsə yolu tapmaqda və rahatlıqla təhlükəsiz bir yerə çatmaqda ona (ə) kömək göstərəcəkdir. Hər şey onun (ə) ümid etdiyi kimi oldu.",{"from":155,"to":155,"text":1121},"Musa (ə) Mədyən sulağına çatdıqda, onun qırağında öz heyvanlarını sulayan insanlar gördü. Bu şəhərin əhalisi çoxsaylı qoyun sürülərinə malik idilər. Onlardan bir az kənarda, öz sürülərini sudan kənara qovan iki qadın dayanmışdı. Onlar, comərdlik hissinə malik olmayan və qadınlara kömək etməkdən uzaq olan kobud kişilərin arasında sürülərini sulaya bilmirdilər. Belə olduqda, Musa (ə) soruşdu: “Siz nə edirsiniz?” Niyə kənarda dayanmısınız?” Qadınlar belə cavab verdilər: “Biz gözləyirik ki, çobanlar qoyunlarını sulaqdan çəkib aparsınlar, sonra isə biz öz qoyunlarımızı sulayaq. Biz gücsüzük, ailəmizdə isə kişilər yoxdur”.",{"from":162,"to":162,"text":1123},"Musanın (ə) bu kasıb qadınlara yazığı gəldi və onların qoyunlarını özü suvardı. O (ə) hətta buna görə onlardan əvəz də tələb etmədi. Bunu yalnız Fövqəluca Allah xatirinə yerinə yetirdi. Günorta vaxtı idi və hava həmin gün çox isti idi. Gördüyü işdən yorulan Musa (ə) istirahət etmək qərarına gəlib, kölgəliyə çəkildi. Belə bir halda ikən, o (ə) Rəbbinə müraciət etdi. Onun duası sözlərlə deyil, düşdüyü vəziyyətlə izah olunurdu. Şübhəsiz ki, belə dua, sadəcə yardım üçün xahiş etməkdən, daha mənalı və aydın idi. Musa (ə), Onun mərhəmətinə ümidi itirməyərək, Allaha yönəltdiyi duasını davam etdirirdi.",{"from":169,"to":169,"text":1125},"Həmin vaxt qızlar öz atalarının yanına qayıtdılar və əhvalatı ona danışdılar. O, qızlarından birinə tapşırdı ki, onlara xidmət göstərən kişini onun yanına gətirsinlər. Bir qədər sonra qızlardan biri utancaqlıqla ona (ə) yaxınlaşdı. Bu, onun yaxşı tərbiyə aldığını və gözəl əxlaqlı olduğunu sübut edirdi. Bütün zamanlarda, xüsusilə, əgər söhbət qızlardan və qadınlardan gedirsə, utancaqlıq nəcibliyin və gözəl əxlaqın rəmzi olmuşdur. Qızın davranması, Musanın (ə) xidmət göstərdiyi iki bacıdan muzd istəməməyinə dəlalət edirdi. Axı insanlar, bir qayda olaraq, xidmətçilərdən və muzdlu işçilərdən utanmırlar.\n\nQız özünü utancaqlıqla aparırdı, çünki bundan öncə o, naməlum kişinin alicənablığının və gözəl keyfiyyətlərinin şahidi olmuşdu. Qız dedi: “Atam səni çağırır ki, bizim qoyunlarımızı suladığına görə, sənə haqqını ödəsin. Elə düşünmə ki, bu bir sədəqə olacaqdır. Sən ilk insansan ki, bizə kömək etmisən və atam da sənə xeyirxahlığına görə minnətdarlığını bildirmək istəyir”. Musa (ə) bu sözləri dinlədikdən sonra dəvəti qəbul etdi. Ahıl insanla görüşdükdən sonra, ona belə uzaq ölkəyə gəlməyinin səbəbini danışdı. Bu yad ölkədən gəlmiş cavanı dinlədikdən sonra qoca dedi: “Sən artıq narahat olma, çünki Fövqəluca Allah səni onlardan xilas etmiş və sənə o zülümkarın hakimiyyətinin altında olmayan bir ölkəyə gəlməyə kömək etmişdir”.",{"from":176,"to":176,"text":1127},"Qoy bu adam bizdə qalıb muzd ilə qoyunlarımızı otarsın. Ondan daha münasib adam tapmaq çətin olacaq, çünki o güclü və etibarlıdır. Məhz belə keyfiyyətlər hər bir işçinin ən dəyərli məziyyətləridir. O, kifayət qədər güclü və bacarıqlı olmalıdır ki, işinin öhdəsindən gələ bilsin və etibara layiq olsun. Hər bir işverən bu gözəl keyfiyyətlərə malik işçiləri işə götürməlidirlər. Əgər işçi bu məziyyətlərdən hər hansı birinə malik deyilsə, onda onun işində həmişə nöqsanlar olacaqdır. Qız Musanın (ə) sulaqda onların qoyunlarını necə cəld və ciddi-cəhdlə sulatdığını görmüşdü və başa düşmüşdü ki, o, etibara layiq insandır, çünki yalnız sədaqətli və etibarlı bir insanın iki köməksiz qıza yazığı gələ bilər və təmənnasız olaraq onların heyvanlarını sulamağa kömək göstərib, mükafatını Fövqəluca Allahdan istəyə bilərdi.",{"from":183,"to":183,"text":1129},"Mən səni qızlarımdan biri ilə evləndirmək istəyirəm. Bir şərtlə ki, səkkiz il mənim üçün işləyəsən. Səkkiz il işləsən öhdəliyini yerinə yetirmiş olarsan, yox əgər istəsən, mənə on il ərzində də işləyə bilərsən. Mən səni on illik muzdurluğa məcbur etmək istəmirəm və səni ağır işlərlə də yükləməyəcəyəm. Sən mənə işləməyə razı olsan, yüngül və gücün çatan işlər görəcəksən. Allahın izni ilə sən əmin olacaqsan ki, mən – xeyirxah bir insanam.\n\nO, Musaya (ə) vəd etdi ki, onu gücü çatmayacağı işlər görməyə məcbur etməyəcək və onunla yaxşı rəftar edəcəkdir. Bu isə o deməkdir ki, mömin insan həmişə alicənablıq göstərməlidir, çünki onların məsuliyyəti, onlara olan tələbat başqa insanlarınkından olduqca yüksəkdir.",{"from":190,"to":190,"text":1131},"Mən bu şərtlərlə sənin qızlarından biri ilə evlənməyə razıyam. Bu məsələni həll olunmuş hesab edək. Mən səkkiz il işləyəcəyəm və əgər istəsəm, yanında iki il də qalaram. Qoy Allah bizim söylədiklərimizin Zəmanətçisi olsun. O (Pak və Müqəddəs Olan) qullarını fasiləsiz müşahidə edir və müqaviləmizdən xəbərdardır.\n\nİnsanların çoxu elə hesab edir ki, həmin ahıl kişi Şueyb peyğəmbər (ə) imiş. Amma bu belə deyildir, çünki naslarda bu barədə xəbər verilməmişdir. Məlumdur ki, Şueyb peyğəmbər (ə) Mədyəndə yaşamışdır və bu surədə təsvir olunan hadisə də bu şəhərdə baş vermişdir. Lakin bu o demək deyildir ki, iki qızın atası hökmən peyğəmbər olmalı idi. Bizdə, Musa peyğəmbərin (ə) Şueyb peyğəmbərin (ə) müasiri olması haqqında məlumat yoxdur. Onların görüşməsi də bəlli deyil. Əgər ahıl qoca peyğəmbər olsaydı, Fövqəluca Allah bu barədə xəbər verərdi və onun qızları bunu Musaya (ə) danışardılar. Bundan başqa, Allah Şueybin (ə) kafir qəbilədaşlarını məhv etmişdi və bizim əlimizdə alicənab peyğəmbərin mömin arxadaşlarının öz Nəsihətçilərinin iki qızına, mallarını sulamaq üçün, yadelli bir şəxs onlara yardım edənədək, imkan vermədiklərini iddia etməyə əsasımız yoxdur[4]. Həm də məlumdur ki, Musa peyğəmbər (ə) Şueyb peyğəmbərdən (ə) üstündür və, deməli, sonuncu heç vaxt razı olmazdı ki, o (ə) onun evində xidmətçilik etsin. Sonuncu dəlili Musanın (ə) ahıl qocanın evində öz peyğəm-bərlik vəzifəsini yerinə yetirməyə başlayanadək işləməsi ilə təkzib etmək olardı, lakin hətta belə bir sübut da inandırıcı deyildir. İstənilən halda, biz iki qızın atasının, əgər bu, Elçinin (s.ə.s.) səhih hədislərində rəvayət edilməyibsə, peyğəmbər olmasını təsdiq edə bil-mərik. Bu barədə ən doğrusu Fövqəluca Allaha məlumdur.",{"from":197,"to":197,"text":1133},"Musa (ə) müəyyən olunmuş müddəti nöqsansız işləyib başa vurdu və onun davamiyyəti barəsində şərhçilər müxtəlif rəylər irəli sürürlər. Bəziləri belə hesab edirdilər ki, o (ə) yalnız razılaşdığı səkkiz il əraində işləmişdir. Digərləri isə elə güman edirdilər ki, o (ə) öz xoşu ilə qayınatasının yanında əlavə iki il də qalıb işləmişdir. Bu vaxt ərzində o (ə) öz valideynləri və yaxın qohum-əqrəbaları və həmçinin vətəni üçün darıxmışdı. O (ə) qərara gəlmişdi ki, misirlilərin baş vermiş hadisəni unutmaları üçün kifayət qədər vaxt keçmişdir və buna görə ailəsi ilə birlikdə Misirə yola düşdü. Bir müddət sonra o (ə), dağ tərəfdən bir od görüb, ailəsinə yerindəcə dayanıb onu (ə) gözləməyi tapşırdı. Onun (ə) sözlərindən belə çıxır ki, o vaxt möhkəm soyuq imiş və onlar yolu azmışmışlar.",{"from":204,"to":204,"text":1135},"Allah – ilahlaşdırılmağa layiq Olan Vahid Rəbdir və Ona ibadət edilməlidir. Fövqəluca, Musaya belə buyurdu: “Həqiqətən, Mən – Allaham! Yoxdur Məndən başqa ilah! Mənə ibadət et və namaz qıl ki, Məni xatırlayasan” (Ta ha, 20\u002F14).",{"from":211,"to":211,"text":1137},"Ərəblər “cənn” sözü ilə iri ilanların erkəyini adlandırırlar. Bu ilanın görkəmi Musanı (ə) elə qorxuya salır ki, o (ə) heç geriyə də baxmadan dönüb qaçmağa başlayır. Bu zaman yenə də Səs eşidilir. Fövqəluca ona (ə) yaxın gəlməyi əmr edir və o (ə) buna tabe olmalı idi. Lakin ətrafında baş verənlər onu qorxutduğu üçün, Allah ona (ə) qorxmamağı əmr edir. Musa (ə) bu əmri yerinə yetirərək, yaxına gələ bilər və qorxu hissi keçirməzdi, lakin ürəyində ona (ə) ziyan vurulmayacağı barədə arxayınçılıq olmaya bilərdi. Buna görə Lütfkar Allah onun təhlükəsizliyinə zəmanət verdi. Bundan sonra heç nə onu (ə) təhdid edə bilməzdi və heç nə ona (ə) pislik göstərə bilməzdi. Bu sözlərdən sonra Musa (ə) bir daha qorxu və narahatçılıq hissi keçirmədi. Onun (ə) ürəyi rahatlıq və əminliklə doldu və o (ə) irəliyə getdi. O (ə) Rəbbin sözlərinə inanırdı və bütün baş verənlər isə yalnız imanını gücləndirir və etiqadını artırırdı.\n\nBeləliklə, Fövqəluca Allah peyğəmbərinin (ə) Fironla (L) görüşü ərəfəsində, ona (ə), uğura nail olacağına imanını möhkəmlətməyə, həmçinin cəsarətini və dözümünü artırmağa yönəldilmiş möcüzə göstərmişdi. Sonra Fövqəluca ona (ə) növbəti möcüzəsini göstərərək, belə buyurur:",{"from":218,"to":218,"text":1139},"Əlini qoltuğuna qoy və o tamamilə ağappaq olacaqdır. Qorxudan xilas olmaq istədiyin vaxtlar əlini sinənə sıx və hər dəfə qorxu hiss etdikdə də, məhz belə edərsən. Artıq bundan sonra sən öz əsanı canlı ilana çevirəcək və əlini qoltuğundan tamamilə ağappaq çıxaracaqsan və bu iki möcüzə sənin doğruçuluğunun dəlilləri olacaqdır. Sən günahkar insanlarla görüşməli olacaqsan. Onlar, təkzibolunmaz möcüzələri görmədikcə, sözlə onlara nəsihət verən, onları xeyirxahlığa çağıran elçiyə iman gətirməyəcəklər. Lakin hətta bunlar da onların əksəriyyətinə fayda verməyəcək.",{"from":224,"to":216,"text":1141},"Musa (ə) cəsarət edərək, ona tapşırılan vəzifənin öhdəsindən gələ bilməsi üçün Allahdan yardım istədi. Öz zəifliyinə bəraət qazandıraraq, Rəbbə öz çətinlikləri barədə xəbər verir və xahiş edir ki, qardaşı Harunu da elçi etsin. O (ə) anlayırdı ki, haqq uğrunda mübarizə aparanlar bir-birilərinə kömək etdikdə, onlar onu müdafiə edə bilərlər. Allah onun (ə) xahişini qəbul etdi və istədiyini ona (ə) bəxş etdi .",{"from":237,"to":237,"text":1143},"İradəmizə müvafiq olaraq Harun (ə) sənə kömək və səni müdafiə edəcək. Biz sizə güc bəxş edəcəyik, yəni haqqı təbliğ etməyə kömək göstərəcəyik, sizi əzəmətli möcüzələrimizlə müdafiə edəcəyik, düşmənlərinizin ürəklərinə qorxu salacağıq və onlar da sizi nə öldürə biləcək, nə də sizə ziyan vura biləcəklər. Bunlar Bizim möcüzələrimizin və onların sübut etdikləri haqqın sayəsində baş verəcəkdir. Onların şahidi olan hər kəs sizin qarşınızda aciz qalacaqdır. Məhz onlar sizin qüdrətinizin rəhni və təhlükəsizliyinizin zəmanəti olacaqdır. Onlar sizi bədniyyət düşmənlərin fitnələrindən qoruyacaq və sizi çoxsaylı və yaxşı silahlanmış qoşunlardan da yaxşı müdafiə edəcəklər. Siz və ardınızca gələnləriniz mütləq qələbə çalacaqsınız.\n\nMusa (ə) tənha, köməkçilərsiz və tərəfdarlarsız olduğu bir zamanda ona (ə) böyük qələbə çalacağı vəd edilmişdi. O (ə), uzun illər bundan əvvəl ərazisindən qaçdığı ölkəyə qayıtmalı idi. Onu (ə) böyük hadisələr və dəyişikliklər gözləyirdi. Allahın vədi gerçəkləşənə kimi, ölkələr və xalqlar bu qüdrətli peyğəmbəri (ə) qəbul edənə kimi nələr ötüb keçməmişdi! Amma vəd yerinə yetdi və Musa (ə) özünün tərəfdarları ilə üstünlük qazandılar.",{"from":243,"to":243,"text":1145},"Musa (ə) ona hansı vəzifənin tapşırıldığını dərk edərək yola düşdü ki, haqqı Firona (L) və onun əyanlarına çatdırsın. O (ə) onlara özünün haqlı olmasının parlaq dəlillərini göstərdi. Bu dəlillər nöqsan və naqisliklərə malik deyildi. Amma buna baxmayaraq, zadəganlar onun (ə) əməllərini uydurulmuş sehr adlandırdılar. Onların dedikləri, Fironun (L), haqqın yalanı sarsıdıb məhv etməsini öz gözü ilə görüb əmin olduğu halda, dediyi sözlərə oxşayırdı. Hətta sehrbazlar özləri də, sehr işinə yaxşı bələd olduqları halda, Musanın (ə) dininə iman gətirdilər, lakin Firon (L) dedi: “...Görünür, həqiqətən də o, sizə öz sehrini öyrətmiş başçınızdır...!” (Şüəra, 26\u002F49). O ağıllı idi, lakin səmimi deyildi. Onun qəlbi hiylələrlə, məkrlə və yalanla dolu idi. Fövqəluca xəbər verir ki, Firon (L) o saat bildi ki, ona göstərilən möcüzələr göylərin və yerin Rəbbi tərəfindən nazil edilmişdir, lakin onun ürəyində şər və şərəfsizlik daha üstündü.\n\nOnu əhatə edən əyyanları da eynilə yalançı və şərəfsiz idilər. Onlar yalandan iddia edirdilər ki, öz ulu babalarından Musanın (ə) təlimi haqqında heç nə eşitməyiblər, halbuki onun (ə) gəlişindən xeyli əvvəl onlara Yusuf peyğəmbər (ə) göndərilmişdi. Məhz buna görə, Fironun (L) nəslindən olan bir iman gətirmiş kişi öz qəbilədaşlarına demişdi: “Əvvəlcə aydın dəlillərlə sizin yanınıza Yusuf gəlmişdi, amma siz indiyə qədər onun sizə gətirdiyinə şübhə edirsiniz. O öldükdə, siz dediniz: “Allah ondan sonra elçi göndərməz”. Allah ifrata varanları və şübhə edənləri belə azdırır” (Mumin, 40\u002F34).",{"from":249,"to":249,"text":1147},"Musa (ə) anladı ki, əyanlar onu yalançı azğın sayırlar və qərara alıblar ki, onlar düz yoldadırlar. Belə olduqda, o (ə) dedi: “Siz inandırıcı dəlillərdən və aydın möcüzələrdən özünüz üçün faydalı bir nəticə çıxartmadınız. Siz öz azğınlığınızdan başqa heç bir şey eşitmək istəmirsiniz. Qalın imansızlığın burulğanında, lakin yadda saxlayın ki, Allah doğru yolla gedənləri də, haqdan üz döndərənləri də yaxşı tanıyır. O (Pak və Müqəddəs Olan) Axirətdə bizdən kimə gözəl aqibətin qismət olacağını bilir. Həqiqətən, zalımlıq edənlər uğur qazanmayacaqlar”. Tarixin göstərdiyi kimi, xoşbəxt son və uğur Musa (ə) və onun ardıcıllarının mükafatı, böyük ziyan və əbədi əzab-əziyyət isə şərəfsiz günahkarların nəsibi oldu.",{"from":256,"to":256,"text":1149},"Firon (L) öz axmaq və ağılsız camaatını azdıraraq, Rəbbinə müqavimət göstərməkdə davam edirdi. O (L), özünü ilah elan etmiş və demişdi ki, əgər başqa ilahlar mövcud olsaydı, o, bunu bilərdi. Xalq onun qarşısında mütiliklə qarışıq qorxu hissi keçirirdi və o özünü yeganə bir tanrı elan etdikdə belə, buna etiraz etmirdi. Bütün bunlar onu göstərir ki, misirlilər onu alim adam hesab edirdilər. Onlar onun dediyi hər şeyə inanırdılar və nəyi əmr edirdisə, onu yerinə yetirirdilər. Lakin bu dəfə o, onlara başqa ilahların olduğunu bilmədiyini demişdi. İnsanlar onun doğruçuluğuna şübhə etməsinlər deyə, o, digər allahların mövcud olmasını inkar etməyi qərara alaraq, öz köməkçisi Hamana belə dedi: “Mənim üçün gil kərpicdən yüksək bir qüllə inşa et ki, biz həqiqəti aydınlaşdıraq və Musanın yalanını ifşa edək”. Sən bir qanacaqsızlığa bax! İmansızlığa bax! Heç bir insan Allaha qarşı belə kobudcasına müqavimət göstərməyə cəsarət etməzdi! Firon (L) peyğəmbəri (ə) yalançı adlandırdı, özünün tanrı olduğunu bildirdi və bəyan etdi ki, əsil Allahın mövcud olmasından xəbəri yoxdur və hətta bunu iddia etdiyi halda, Musanın (ə) iman gətirdiyi Allahın yanına qalxmaq istədi.\n\nOnun belə davranması yalnız öz əyanlarının etibarını qazanmaqdan ötrü idi. Qəribəlik orasındaydı ki, Misir xalqının ağsaqqalları və rəhbərləri sayılan adlı-sanlı zadəganları bu bir nəfər adamın əlində sadəcə bir oyuncaq olmuşdular. Firon (L) onların ağıllarını da əllərindən almışdı və onlarla qətiyyən razılaşmırdı, onlar isə onun dediklərinə həmişə razı olurdular, çünki şərəfsizlik onların ayrılmaz təbiətinə çevrilmişdi. Onlar daha əvvəllər haqq dindən əl çəkmişdilər və bu, onların qəlbini və ağlını çürüdüb pozmuşdu.\n\nEy Rəbbim, haqq yol ilə səbatla getməkdə bizə yardım et! Bizə iman bəxş etdikdən sonra, bizi azğınlığa salma! Bizə Öz mərhəmətini bəxş et, çünki Sən – Bəxşedənsən!",{"from":261,"to":261,"text":1151},"Onlar Allahın qullarına təkəbbürlə yanaşır və onları əzab-əziyyətə düçar edirdilər. Onlar Allahın elçilərini laqeydliklə qarşılayır və onların gətirdikləri ayələri inkar edir və elə güman edirdilər ki, onların öz baxışları daha yaxşı və daha düzgündür. Onlar heç fikirləşmirdilər ki, Fövqəluca Allahın hüzurunda dayanacaqlar; Axirətə iman gətirməmələri onları haqqa müqavimət göstərməyə sövq edirdi. Əgər onlar Rəbbin qarşısında dayanmalı olacaqlarını bilsəydilər, belə bir zalımlıq törətməzdilər.",{"from":267,"to":267,"text":1153},"Fövqəlqüdrətli Allah onları dənizdə qərq edənə qədər Firon (L) və onun qoşunları pozğunluq göstərməkdə inadla davam edirdilər. Bax, zalımların sonu gör necə oldu! Həqiqətən də, bu ən müdhiş və alçaldıcı bir sonluq idi! Bu dünyanın əzabları onlar üçün ölümdən sonra əbədi məşəqqətlərə çevrildi.",{"from":274,"to":274,"text":1155},"Firon (L) və Misir zadəganları rüsvayçılıq və namussuzluq yurduna qovulub aparılacaq günahkarlar kütləsinin başında olacaqlar və həmin gün onlara yardım edilməyəcək. Onlar o dərəcədə köməksiz və gücsüz olacaqlar ki, Cəhənnəm cəzasından xilas olmağı bacarmayacaqlar və heç kim bu günahkarlara kömək və himayədarlıq etməyəcək.",{"from":280,"to":280,"text":1157},"Bu dünyanı tərk edərkən daddıqları alçaqlıq və cəzadan başqa, onlar həm də Allahın məxluqlarının lənətinə də layiq görülmüşlər. İnsanlar onları lənətləyir və pis sözlərlə yad edir və onlara qarşı nifrət və ikrah hissi bəsləyirlər. Hər kəs əmin ola bilər ki, məhz onlar hamıdan çox mömin insanların lənətinə layiq görülürlər. Bu isə, hələ lap başlanğıcdır, çünki Qiyamət günü onlar qovulacaq və öz yaramaz əməllərinə görə Allahın mərhəmətindən məhrum ediləcəklər. Onlar öz üzərlərində Allahın nifrətini və Onun məxluqlarının nifrətini hiss edəcək və elə həmin vaxt onlar özləri də özlərinə nifrət edəcəklər.",{"from":92,"to":92,"text":1159},"Söhbət Tövratdan gedir. Fövqəluca Allah onu, Fironu (L) və qoşunlarını suya qərq etdikdən sonra, nazil etmişdi. Onlar Allahın əmri ilə tam məhv edilən sonuncu xalq idi. Bundan sonra, əldə silahla kafirlərə qarşı vuruşmağa hökm verilmiş Kitab nazil edilmişdi. Musaya (ə) nazil edilən bu Kitab insanlar üçün əyani Təlimat idi: o, qullara fayda verir və zərərli olan şeyləri izah edirdi. O, günahkarları bəraət qazanmaqdan məhrum edir və möminlərə imanlarını möhkəmlətməyə kömək göstərirdi. Məhz sonuncular üçün o – doğru yol göstərən Təlimat və mərhəmət idi.\n\nFövqəluca Allah öncəki ayələrdə Öz Elçisinə (s.ə.s.) məhz qeybə məxsus biliklərin bir hissəsini açmışdır. Hətta Allahın Elçisinin (s.ə.s.) də belə məlumatları yalnız ilahi vəhy yolu ilə ala bildiyini insanların qəti şəkildə bilmələri üçün Fövqəluca Allah belə buyurur:",{"from":293,"to":293,"text":1161},"Ey Muhəmməd! Heç kim sənə deməməlidir ki, sən orada bütün baş verənlərin iştirakçısı olduğun üçün Musanın (ə) tarixini bilirsən.",{"from":241,"to":241,"text":1163},"Nəticədə haqq bilik yox oldu və insanlar öz Rəbbinin ayələrini unutdular. Belə olduğu bir şəraitdə, Biz səni Allahın elçisi seçdik ki, insanların sənə və vəhylərlə aldığın biliklərə hər şeydən daha çox ehtiyac duyduqları saatda bəşəriyyətə müraciət edəsən. Sən Mədyən sakinləri arasında təbliğat aparmamısan və onlardan bir şey öyrənməmisən. Buna baxmayaraq, sən insanlara Musa peyğəmbərin (ə) bu şəhərdə nə ilə məşğul olmasından xəbər verirsən, çünki sənin Rəbbin sənə elçilər göndərmiş və onlar da sənə səndən əvvəlki haqqında rəvayəti çatdırmışlar. Sənin bildiklərin – Allahın vəhylərinin nəticəsidir və sən vəhyləri yalnız Bizim iradəmiz sayəsində alırsan.",{"from":305,"to":305,"text":1165},"O uzaq zamanlarda Biz Musaya (ə) müraciət edib, ona (ə) zalım insanlar arasında haqqı təbliğ etməyi buyurduq. Biz ona (ə) əmr etdik ki, onlara Vəhyimizi çatdırsın və qeyri-adi möcüzələrimizi göstərsin. İndi Biz bu barədə sənə xəbər veririk ki, sən uzaq keçmişlərdə olub ötmüş günlərin hadisələrini qabartmadan və təhrif etmədən insanlara danışasan. İndi sən Musanın (ə) taleyini, sanki onu müşayiət edən və ya bütün dünyaya səyahətə çıxaraq onun (ə) həyatı haqqında hekayətləri toplayan bir şəxsin dəqiqliyi ilə danışa bilərsən. Əgər belə olsaydı, onda sənin bildiklərin peyğəmbərliyinə dəlalət etməzdi, çünki müşahidə və öyrənməklə əldə edilən biliklər Allahın elçilərinə xas olan məziyyət deyildir. Lakin sənin dostlarına və düşmənlərinə çox yaxşı məlumdur ki, sən yəhudi peyğəmbərlərinin tarixini öyrənməmisən. Buna görə onlar başa düşməlidirlər ki, sən qeybə aid olan bilikləri yalnız vəhy vasitəsi ilə bilirsən. Bu – sənin peyğəmbərliyinin gerçəkliyinin danılmaz dəlilləridir ki, o, Rəbbinin bəşəriyyətə bəslədiyi ən böyük mərhəmətinin təzahürüdür.\n\nAllah səni Öz mərhəməti sayəsində elçi göndərmişdir ki, sənə qədər onlara xəbərdaredən bir nəsihətçi gəlmədiyinə görə, sən o xalqa öyüd-nəsihət verəsən. Burada söhbət ərəblər və qureyşlərdən gedir və məhz onlar uzun əsrlər boyu əvvəlki elçilərin təlimlərini xatırlamırdılar. Ola bilsin ki, onlar şəri və xeyiri dərk edərək, xeyirxah işlər görsünlər və cinayətlərdən çəkinsinlər. Ərəblər sənin şəxsi məziyyətlərini hamıdan yaxşı bilirlər və elə buna görə onlar başqalarından qabaq iman gətirməli və göstərdiyi mərhəmətinə görə Allaha həmd etməlidirlər. Bu minnətdarlığın Allahın mərhəmətinə tam əvəz ola biləcəyini düşünmək mümkün deyil.\n\nBütün deyilənlər Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yalnız ərəblərə göndərildiyinə dəlalət etmir. O (s.ə.s.), mənşə etibarı ilə ərəb qəbiləsindən idi və Quranı ərəb dilində təbliğ edirdi. Ərəblər onun (s.ə.s.) moizələrini dinləyən ilk insanlar idilər, lakin onun Təlimi bütün bəşəriyyətə yönəldilmişdi. Buna görə Fövqəluca Allah buyurur: “Doğrudanmı insanlar Bizim onların arasından bir nəfərə onları xəbərdar etməyi və iman gətirənləri sevindirməyi vəhy etməyimizə təəccüblənirlər?!” (Yunus, 10\u002F2). Peyğəmbərə (s.ə.s.) buyrulmuşdu ki, belə desin: “...Ey insanlar! Həqiqətən, mən ...Allahın hamınıza göndərdiyi Elçisiyəm...” (Əraf, 7\u002F158).",{"from":311,"to":311,"text":1167},"Ey Muhəmməd! Sənin moizələrindən sonra müşriklər öz kafirliklrinə bəraət qazandıra və ya bilməməzliklərini bəhanə gətirə bilməyəcəklər.",{"from":317,"to":317,"text":1169},"Müşriklər Mühəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ittiham edirdilər ki, Musa peyğəmbərə (ə) Müqəddəs Kitab bütöv nazil olduğu halda, niyə Vəhy ona (s.ə.s.) hissə-hissə verilmişdir. Məgər bu onun (s.ə.s.) yalançılığına dəlildirmi? Məgər Allahın vəhyi bir neçə il ərzində nazil edilə bilməzmi?\n\nHəqiqətən də, Quran ayələrinin ardıcıllıqla nazil edilməsi son Səmavi Kitabın mükəmməlliyini və həm də Allahın məxluqlarına qayğıkeş münasibətini sübut edir. Hər yeni vəhy Muhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) üçün bir dayaq idi və möminlərin ürəklərində imanı möhkəmlədirdi. Buna görə Fövqəluca Allah buyurur: “Onlar sənə necə məsəl çəksələr də, Biz sənə həqiqəti bildirir və onun ən yaxşı izahını açıqlayırdıq” (Furqan, 25\u002F33).\n\nOnlar sənə nazil edilən Kitabı Musaya (ə) əta edilən Tövratla müqayisə edirlər. Lakin bu müqayisə yolverilməzdir, çünki onlar əvvəllər Musanın (ə) Kitabına da iman gətirməkdən imtina etmişdilər. Məgər Tövratı və Quranı kahinlərin sehri adlandıranlar və onların ikisinin də birlikdə insanları asanlıqla azğınlığa saldığını deyənlər onlar deyildimi? Həqiqətən, müşriklər, nəyin bahasına olursa olsun, haqqı ləkələmək istəyirlər. Onlar haqlı olduqlarını inandırıcı olmayan sübutlarla əsaslandırır, Kitabda nöqsan olmadığı halda, nöqsanlar tapmağa çalışır, ziddiyyətli və anlaşılmaz ifadələr işlədirlər. Peyğəmbərləri və Kitabları inkar edən kafirlərin aqibəti belədir.\n\nBəs niyə onlar belə davranırlar? Niyə onlar Quranı və Tövratı inkar edirlər? Doğrudanmı onlar haqqı tapmağa can atırlar və həqiqətənmi onlar öz baxışlarını daha düzgün hesab edirlər? Yaxud da onlar, sadəcə olaraq, öz istəklərinə uyurlar? Daha sonra Fövqəluca Allah şəraiti aydınlaşdırır və belə buyurur:",{"from":323,"to":323,"text":1171},"Məgər onlar elə bir Kitab gətirə bilərlər ki, Tövratdan və ya Qurandan yaxşı olsun? Nə onlar, nə də heç bir başqası bunu etməyi bacarmaz, çünki Kainatın xəlq edildiyi vaxtdan dünya belə hikmətli, doğru, aydın və gözəl Kitablar görməmişdir!\n\nYalnız ədalətli və qərəzsiz təbliğatçı deyə bilər ki: “Mənim yeganə məqsədim haqq və doğru yoldur. Mən sizə haqqı təbliğ edən və Musanın (ə) Kitabına zidd olmayan bir Kitab gətirmişəm. Sizin hər biriniz ona tabe olmalı və onun hökmlərini rəhbər tutmalısınız, çünki onların hər ikisi də doğru və ədalətlidir. Əgər siz mənə daha doğru kitab gətirsəniz, mən onda yalnız sizin gətirdiyinizə əsaslanaram. Əgər siz bunu etməsəniz, onda mən dərk etdiyim haqdan üz çevirmərəm”.",{"from":329,"to":329,"text":1173},"Əgər onlar sənə daha düzgün bir Kitab gətirməsələr, onda bil ki, onların sənin ardınca getməmələrinin səbəbi heç də iman gətirdikləri haqqa istinad etmək istəmələri deyil, əksinə, bundan sonra da öz alçaq nəfslərinə uyacaqlarıdır. Həqiqətən də, onlar – insanlar arasında yolunu ən çox azanlardır, axı onlar haqdan üz döndərmişlər və onlara doğru yola gəlmək təklifi edilən kimi, ona iman gətirməkdən imtina etmişlər. Bununla onlar insanı məhvə və bədbəxtliyə aparan alçaq istəklərinə güzəştə getmişlər. Onlar Allahın rəhbərliyindən boyun qaçırmaqla çox dəhşətli bir yol tutmuşlar.\n\nKim daha çox azmış ola bilər?!! Təkcə zalım və haqqa nifrət edən, azğınlıq girdabına inadla dalmağa davam edən bədniyyət insanlar. Fövqəluca belə insanları doğru yola yönəltmir – O (Pak və Müqəddəs Olan), zalımlıq törədənləri düz yola qoymur. Zalımlıq və inadkarlıq artıq onların ayrılmaz özəlliklərinə çevrilmişdir. Doğru yol onlara açıqlandıqdan sonra, alçaq ehtiraslarına üstünlük verərək, ondan üz çevirmişlər. Onlar qarşılarındakı səadətə və uğura aparan qapıları özləri bağlamış və azğınlığa aparan dərvazaları isə qarşılarında taybatay açmışdılar. Onlar azğınlıq və zalımlıq zülmətində veyillənir, müsibət və həlakolma arasında vurnuxurlar.\n\nBu ayə ona dəlalət edir ki, əgər insan Allahın Elçisinə (s.ə.s.) itaət etməkdən boyun qaçıraraq, başqa “məsləhətçilərə” qulaq asırsa, deməli, o, doğru yolla getmir və öz rəzil istəklərinə yol vermiş olur. Məhz buna görə Fövqəluca Allah buyurur ki, müşriklər yalnız öz rəzil istəklərinə yol verirlər.",{"from":334,"to":334,"text":1175},"Biz onlara iltifat göstərib, ayələri mütəmadi olaraq bir-birinin ardınca göndərdik. Ola bilsin ki, ayələrimiz onlara bir-birinin ardınca nazil edildikcə və hər şeydən çox möhtac olduqları Quran ayələri onlara vaxtında çatdırıldıqca, onları dərk etsinlər.\n\nBütün bunlar onu göstərir ki, Quran ayələrinin ardıcıl olaraq nazil edilməsi Allahın mərhəmətindən irəli gəlmişdi. Bəs niyə kafirlər onların xeyri üçün ediləndən üz döndərmişdilər?\n\nMusa peyğəmbər (ə) haqqında Quranın möcüzəli hekayətindən bir çox faydalı nəticələr çıxarmaq olar.\n\n1) Bu hekayət müsəlman möminlərə xatırladır ki, onlar öz Rəbbinin ayələrindən və onlardakı nəsihətlərindən faydalanmalıdırlar. Müsəlmanın imanı güclü olduqca, o, Quran ayələrindən bir o qədər də çox faydalana bilir. Eyni şey Allahın Səmavi Kitabında yalnız Öz mömin qullarının faydalanması xatirinə göndərdiyi qədim xalqlar haqqındakı hekayətlərə də aiddir. Bütün yerdə qalanlara gəldikdə isə, onların taleyi Allahı qayğılandırmır. Belə insanlar işığı görməyə və düz yolu ayırd etməyə belə qadir deyillər.\n\n2) İsrail xalqının azadlığa doğru uzun yolu onu göstərir ki, əgər Fövqəluca bir təşəbbüsü planlaşdırırsa, öncədən ona müvafiq şərtlər və zəmin də hazırlayır ki, onlar Onun dilədiyini addım-addım yaxınlaşdırır. Belə hallarda Onun iradəsi bir dəfəliyə deyil, tədricən icra edilir.\n\n3) Xalq, nə dərəcədə zəif və alçaldılmış olmasına baxmayaraq, ruhdan düşməməli, öz haqqı uğrunda mübarizəni dayandırmamalı, xüsusilə də, əgər o, zalım insanların ədalətsiz zülmü altındadırsa, tezliklə yenidən dirçələcəyinə ümidini itirməməlidir. İsrail oğulları məhz belə bir vəziyyətdə idilər və onlar Firon (L) və gibti zadəganları tərəfindən alçaldılmış və əsarət altında saxlanmışdılar. Lakin son nəticədə, Fövqəluca Allah onlara qüdrətlənməyə və Fironun (L) ölkəsinə sahib olmağa imkan verdi.\n\n4) İnsanlar alçaldılmış və zülm altında olduqca, özlərinə məxsus haqlarına nail ola bilmirlər. Onlar öz haqlarından danışa, öz dininə etiqad edə, özlərinin dünyəvi həyatını sahmana sala və öz işlərini idarə edə bilmirlər.\n\n5) Musa peyğəmbərin (ə) hekayəti sübut edir ki, Fövqəluca Öz peyğəmbərinin (ə) anasına qarşı necə mərhəmətli idi. O (Pak və Müqəddəs Olan), qadının qəm-qüssəsini körpəsinin özünə qaytarılacağı müjdəsi ilə yüngülləşdirir və onu (ə) Özünün ən böyük elçilərindən biri edir.\n\n6) Bəzən Allah Öz qullarına çətinliklər və sınaq göndərir ki, sonradan onlara ən böyük nəmətlərdən birini nazil etsin və ya onları böyük şərdən qorusun. Musanın (ə) anasının qismətinə, sevimli körpəsindən ayrılmaqla bağlı böyük əzab-əziyyət və narahatçılıqlar nəsib olmuşdu. Lakin məhz bunun sayəsində onun oğlu daha böyük bir əvəzə nail oldu ki, bu da yazıq qadına sevinməyi və şadlanmağı qismət etdi.\n\n7) Musa (ə) və anası bir çox təhlükələrlə üz-üzə gəlirdilər ki, bu onların ürəyində öz gələcəyi üçün qorxu törədirdi. Bu o deməkdir ki, insanlar qarşısında təbii qorxu heç də həmişə zəifliyə və imansızlığa dəlalət etmir.\n\n8) Bu əhvalat onu göstərir ki, iman arta da, azala da bilər. İmanın artmasının və etiqadın möhkəmlənməsinin ən doğru vasitələrdən biri - ən çətin və ağır vaxtlarda səbirli olmaqdır. Lakin çətinliklər qarşısında insan yalnız Fövqəlucanın köməyi ilə dözməyə qadir ola bilər. Məhz buna görə Quranda belə deyilir: “Əgər Biz onun imanlı qalması üçün ürəyini möhkəmlətməsə idik, o, onu[7] açıb bildirməyə hazır idi” (Qəsəs, 28\u002F10). Bunun sayəsində ananın imanı artdı, qəlbi rahatlıq tapdı və sakitləşdi.\n\n9) Bütün deyilənlər onu sübut edir ki, Fövqəlucanın köməyi insanın nail ola biləcəyi ən böyük nemətlərdən biridir. Allahın qulu onun sayəsində ən çətin anlarda belə soyuqqanlı və səbirli olmağı bacarır. Heç nəyə baxmadan, qorxu, narahatçılıq və həyəcan içində yaşayan insanlardan fərqli olaraq, o, doğru sözlər danışmaqda davam edir və müdrik nəticələr çıxarır. Qorxu və həyəcan hissindən xilas ola bilməyən insanlar təhlükə qarşısında sağlam düşüncə qabiliyyətindən məhrum olur, soyuqqanlılığını itirir və yanlış addımlar atırlar.\n\n10) Musa peyğəmbərin (ə) hekayəti Allahın qədərinə iman gətirən müsəlmanlara öyrədir ki, onlar Allahın vəd etdiyinin mütləq yerinə yetəcəyinə təkcə ümid bəsləməklə qalmamalı, Allahın niyyətinin həyata keçirilməsi üçün əllərindən gələn hər şeyi etməlidirlər[8]. Möminlər məhz belə etməlidirlər və bu davranış heç bir vəchlə Onun vədinə möhkəm inam bəslənilməsinə zidd deyildir. Elə buna görə də, körpəsini Rəbbin ona mütləq qaytaracağı vəd edilmiş peyğəmbərin (ə) anası, əlindən gələn hər şeylə buna can atırdı və Musanın (ə) bacısını göndərmişdi ki, sandığı izləsin və körpənin taleyini aydınlaşdırsın.\n\n11) Musanın (ə) bacısının və Mədyəndən olan iki bacının davranışı təsdiq edir ki, qadınlara zəruriyyət yarandıqda evdən çıxmağa və yad kişilərlə danışmağa icazə verilirdi.\n\n12) Şəriət, uşağı döşlə əmizdirməyə, uşağa qulluq etməyə və həm də xidmətçi axtarışında köməyə görə mükafat almağa icazə verir.\n\n13) Bu hekayət ona dəlalət edir ki, əgər Allah Özünün zəif və köməksiz qullarına mərhəmət göstərmək istəyirsə, onda O (Pak və Müqəddəs Olan) onlara qəribə möcüzələr göstərir və bunun sayəsində onların imanı güclənir. Buna görə Quranda deyilir: “Beləliklə, Biz onu anasına qaytardıq ki, o, təsəlli tapsın, kədərlənməsin və bilsin ki, Allahın vədi – həqiqətdir,...“ (Qəsəs, 28\u002F13).\n\n14) Şəriət, təhlükəsizliyinə, müsəlmanlarla bağladıqları müqavilə ilə və ya mövcud ənənələrə uyğun olaraq, zəmanət verilən kafirlərin öldürülməsini qadağan edir və buna görə Musa (ə) kafir gibtinin qətlini günah kimi dəyərləndirərək, onu törətdiyinə görə tövbə edir[9].\n\n15) Allahın qanunlarına zidd olaraq insanları öldürən hər kəs yer üzündə özbaşınalıq edən və ədalətsizlik yayan zalım adlanmağa layiqdir[10].\n\n16) Əgər bir adam günahsız insanları öldürərək yer üzündə qayda-qanun yaratmağa və günahkarları qorxutmağa çalışdığını bəyan edirsə, o yalan danışır. Onun seçdiyi yol qanunsuzdur və buna görə, Musa (ə) ikinci dəfə israilliyə havadar çıxmaq istədikdə, gibti ona demişdi: “...Ey Musa, sən doğrudanmı məni də, dünən öldürdüyün adam kimi, öldürmək istəyirsən? Sən yer üzündə ancaq zülmkar olmağı arzulayırsan, barışdırıcılardan olmağı istəmirsən” (Qəsəs, 28\u002F19). Fövqəluca bu sözləri təkzib etməməklə, onların ədalətli olduğunu təsdiqləyir.\n\n17) Əgər bir nəfər başqa birisini günahdan çəkindirməyə çalışırsa və ona insanların onun barəsində pis fikirləşəcəyini ona izah edirsə, onda o, günah işlətmir. Əksinə, o, belə də etməlidir və buna görə Fövqəluca gibtinin Musaya (ə) xeyirli məslət verməsi və onu (ə) cinayət törətməkdən çəkindirməsi ilə bağlı hərəkətini bəyənir.\n\n18) Əgər insanı təhlükə və hətta ölüm təhdid edirsə, o, şəhərdə qalmaqla risk etməməli, Musanın (ə) etdiyi kimi, şəhəri tərk etməlidir.\n\n19) Əgər insan, hər birinin pis sonluqla bitəcəyi iki yoldan birini seçməlidirsə, onda ən az təhlükəli olan seçilməlidir. Musa (ə) gibtini öldürdükdən sonra, məhz belə bir vəziyyətdə idi. O (ə), onu (ə) gözləyən edam olunacağı şəhərdə qala bilər və yollarını tanımadan, bələdçisi olmadan və yalnız öz Rəbbinə ümid bəsləyərək, uzaq ölkələrə gedə bilərdi. İkinci seçim daha az təhlükəli idi və buna görə Musa (ə) şəhərdən tez çıxmağı qərara aldı.\n\n20) Əgər Allahın qulu, hansına üstünlük verməyin lazım olduğunu bilmədən iki qərardan birini qəbul etmək zəruriyyəti qarşısındadırsa, o, düzgün cavab tapmaq məqsədi ilə yardım üçün Fövqəluca Rəbbinə dua ilə müraciət etməlidir. Həqiqətən, Allah qulları ağır vəziyyətə düşəndə onların ümidlərini puça çıxartmır və buna görə Musa (ə) Mədyən tərəfə yönələrək, belə dedi: “Ola bilsin ki, Rəbbim məni doğru yola qovuşdursun” (Qəsəs, 28\u002F22).\n\n21) Musanın (ə) yad şəhərdə davranışı təsdiq edir ki, peyğəmbərlər və elçilər həmişə ətrafdakılara şəfqətlə yanaşardılar, həm tanışlara və həm də tanımadıqları insanlara xeyirxahlıq etməyə hazır olardılar. Xeyirxah bir iş üçün isə heyvanları sulamaq və acizə kömək göstərmək kifayət idi.\n\n22) Allaha dua ilə müraciət edərkən, yaxşı olar ki, öz ehtiyacını vurğulayasan və vəziyyətini bildirəsən. Hərçənd O (Pak və Müqəddəs Olan), qullarının vəziyyətini çox yaxşı bilsə də, qarşısında əyilərək mütilik və itaətkarlıq göstərənləri sevir. Elə buna görə də, Musa (ə) deyir: “Ey Rəbbim! Həqiqətən, mən Sənin mənə nazil edəcəyin hər cür nemətə möhtacam” (Qəsəs, 28\u002F24).\n\n23) Qızın Musanın (ə) qarşısında utancaqlığı, xüsusilə, əgər bu məziyyət özünü alicənab və comərd insanlarla təmasda göstərirsə, həya-abırın gözəl əxlaqi keyfiyyətlərə aid olduğuna dəlalət edir.\n\n24) İki bacının atasının alicənab rəftarı təsdiq edir ki, hətta qədim zamanlarda belə insanlar onlara göstərilən xidmətə görə özgələrinə minnətdarlıq etməyə səy göstərərdilər.\n\n25) Bu hekayətdə o da vurğulanır ki, yalnız Allahdan mükafat almaq ümidi ilə xeyirxahlıq edən bir insana maddi mükafat təklif olunarsa, onun onu almaq haqqı var və qınanılmağa və ya məzəmmət edilməyə layiq deyil. Buna görə, Musa (ə) Allah xatirinə iki qıza göstərdiyi xidmət üçün onların atasından, hətta heç ağlına belə gətirmədiyi muzd alır.\n\n26) Bu hekayət təsdiq edir ki, çobanları və digər işçiləri öncədən vəzifə öhdəliyi müəyyən edilmədən, bu və ya digər xalqın adət-ənənəsinə uyğun olaraq, işə götürməyə icazə verilir.\n\n27) Əməlisaleh qocanın rəftarından məlum olur ki, qızını ona mükafat olaraq verməklə kişini işə götürməyə icazə verilir.\n\n28) Həmçinin qızlarından birinin nikahlanması haqqında razılaşma əldə edilərkən, bəyə onlardan birini seçmək haqqına icazə verilir.\n\n29) Bacılardan birinin sözlərindən aydın olur ki, bacarıq, fiziki qüvvə və etibarlılıq istənilən işçinin ən yaxşı keyfiyyətləridir.\n\n30) İnsan həmişə comərdlik, alicənablıq göstərməlidir, xidmətçilərlə və işçilərlə nəzakətli davranmalıdır, onları hədsiz dərəcədə işlə yükləməməlidir və elə buna görə iki qızın atası deyir: “...Mən səni çətinliyə salmaq istəmirəm və sən, inşallah, görəcəksən ki, mən salehlərdənəm” (Qəsəs, 28\u002F27).\n\n31) Şəriət şahidsiz müqavilə bağlanmasına icazə verir[11], çünki Musa (ə) və onun gələcək qayınatası da belə etmişdilər və bundan sonra Musa (ə) demişdi: “...Allah danışıqlarımıza Vəkildir” (Qəsəs, 28\u002F28).\n\n32) Fövqəluca Musaya (ə) xarüqəladə dəlilləri və böyük möcüzələri ilə kömək etdi və onların sayəsində onun (ə) əsası qıvrılan ilana çevrilir və əlini qoltuğuna salıb çıxardanda, o parlaq ağ rəngdə çıxırdı. Bu və digər möcüzələr Musaya (ə) və onun qardaşı Haruna (ə) Firondan (L) xilas olmağa və dənizdə həlak olmaqdan qurtulmağa kömək etdi.\n\n33) Bu hekayətdə xüsusilə vurğulanır ki, ən bədbəxt insan o insandır ki, öz nəsilləri üçün yaramaz nümunəyə çevrilsin. Belə insan Rəbbin dəlillərinə nə qədər çox müqavimət göstərirsə, onun taleyi də bir o qədər dəhşətli olur. Eyni zamanda ən bol qismət Onun doğru yola yönəltdiyi və başqaları üçün əyani nümunə etdiyi insanlara nəsib olur.\n\n34) Nəhayət, bu şərəfli hekayət Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) peyğəmbərliyinin gerçəkliyinin çoxsaylı dəlillərindən biridir. O (s.ə.s.) özündən əvvəlkinin taleyi haqqında müfəssəl və doğru olaraq bəhs etmiş, onun (ə) Təliminin gerçəkliyini təsdiq etmiş və haqqı bir daha bəyan etmişdir. Axı o (s.ə.s.) Musanı (ə) səyahətləri zamanı müşayiət etməmişdi və bu hekayətdə bəhs edilən şəhərlərin heç birində heç vaxt olmamışdı. O (s.ə.s.) bu böyük peyğəmbərin (ə) hal tərcüməsini heç vaxt oxuyub-öyrənməmiş, yəhudi ruhaniləri ilə söhbət etməmişdi. O (s.ə.s.) bütün olub keçənlər haqqında Mərhəmətli və Rəhmli Allahın vəhylərindən, Səxavətli və Alicənab Rəbbin ayələrindən öyrənmişdi. O (Pak və Müqəddəs Olan) bunları ona (s.ə.s.), elçilərinin moizələrini unutmuş cahil xalqa öyüd-nəsihət kimi çatdırmağı tapşırmışdı.\n\nMuhəmməd Peyğəmbərə Allahın salavatı və salamı olsun! Onun (s.ə.s.) sözlərini dinləmək kifayət edir ki, peyğəmbərliyinin gerçəkliyinə əmin olasan. Onun (s.ə.s.) əmrləri və qadağaları üzərində düşünmək, onların Fövqəluca Allah tərəfindən nazil edildiyinə əmin olmağa bəsdir! Onun (s.ə.s.) sözlərinin həqiqiliyini ondan əvvəlkilər təsdiq etmişdilər və aləmlərin Rəbbinin nazil etdiyi şəriət bunu təsdiq etməkdə davam edir. Bunu onun (s.ə.s.) Allahın seçilmiş qullarına xas olan gözəl əxlaqı və onun (s.ə.s.) dininə və davamçılarına bəxş edilmiş əzəmətli qələbə təsdiq edir. Onun (s.ə.s.) gətirdiyi din bütün dünyaya yayılmışdır, onun (s.ə.s.) ardıcılları isə bir çox ölkələri və xalqları fəth etmişlər. Onlar torpaqları qılınc və nizə ilə almışlarsa, qəlbləri – bilik və imanla məftun etmişlər.\n\nNeçə-neçə imansız xalqlar və düşmən hökmdarlar birləşərək İslamı məhv etməyə cəhd göstərmişlər! Onlar fitnə-fəsadlar qurmuşlar ki, haqq dinin nurunu söndürsünlər və onu yer üzündən silsinlər, lakin hər dəfə o, düşmənləri öz işığı ilə kor edərək, üstünlük qazanırdı. İmansızlarla mübarizə müsəlmanlara qüvvət verir və onların dəlillərini daha inandırıcı edirdi. Elə bir dövr olmayıb ki, İslam dini bəşəriyyətə yeni dəlillər təqdim etməsin və onlar Allahın məxluqları üçün hikmətamiz dərs olmasın, elm sahibləri üçün təlimat və düşünməyə qadir olanlar üçün nur olmasın. Buna görə həmd yalnız Allaha məxsusdur!",{"from":99,"to":99,"text":1177},"Fövqəluca mübarək Quranın əzəməti və gerçəkliyi barəsində xəbər verir. Onun məhz bu keyfiyyətləri haqq bilik sahibi olan insanları sonuncu Səmavi Kitabı qəbul etməyə, ona bütün varlığı ilə iman gətirməyə və onun gerçəkliyini təsdiq etməyə yönəltmişdir. Bu ayədə Tövrat və İncilin əta edildiyi və onların mənasını və məzmununu təhrif etməyi özünə rəva görməyən Kitab əhlindən bəhs edilir. Kəramətli Quran nazil edildikdə isə, həmin saleh insanlar ona və onu bütün bəşəriyyətə çatdıran Elçiyə (s.ə.s.) iman gətirdilər.",{"from":285,"to":285,"text":1179},"Quran ayələri onlara oxunduğu zaman, onlar hər bir sözü diqqətlə dinləyir və bundan sonra Haqqın qarşısında təzim edir və belə deyirlər: “Biz Rəbbimizdən bir Haqqa iman gətirdik”. Bu təlim, əvvəlki elçilərin təbliğ etdikləri təlimlə üst-üstə düşür və Mübarək Kitablara zidd deyildir. Onda həqiqi hekayətlər, hikmətli hökmlər və ədalətli qadağalar toplanmışdır.\n\nBu insanlar öz sözlərinin və şəhadətlərinin xeyirli nəticələrini mütləq görəcəklər, çünki onlar qəti və aydın biliklərə əsaslanırlar. Onlar əsil elm sahibləridir. Onlar əsil Kitab əhlidirlər. Haqqı danmağa cəhd göstərən müşriklərə gəldikdə isə, onların dəlilləri inandırıcı deyildir. Bundan başqa, onları heç şübhəli dəlillər də adlandırmaq olmaz, axı müşriklər ya sadəcə olaraq, həqiqəti bilmirlər, ya da onunla razılaşmaq istəmirlər. Buna görə, Fövqəluca Allah belə deməyi buyurur: “Ona ya inanın, ya da inanmayın! Həqiqətən, onu, əvvəllər elm əta edilmişlərə oxuduqda, onlar, çənələri yerə toxunaraq, səcdəyə qapılırlar” (İsra, 17\u002F107).\n\nMöminlərə gəldikdə isə, onlar belə deyirlər: “Həqiqətən, biz əvvəllər də Fövqəluca Allaha itaət edirdik. Sədaqətli olmağımıza və mütiliyimizə görə O (Pak və Müqəddəs Olan) bizim imana və müsəlmanlığa nail olmağımıza yardım göstərdi. Biz Şərəfli Quranın haqq olduğunu qəbul edir və hər iki Kitaba iman gətiririk”. Quranı inkar edən fasiqlərə gəldikdə isə, onların ona bəslədikləri küfr öz əvvəlki Kitablarına olan imanlarını məhv edir.",{"from":235,"to":235,"text":1181},"Əvvəllər bir Kitaba iman gətirən, sonra da son Vəhyin haqq olmasını etiraf edən Kitab əhli, iki dəfə mükafatlandırılacaqlar. Onlar ilk dəfə Tövrata və İncilə iman gətirdiklərinə görə, ikinci dəfə isə, imanlarını təsdiq edərək, Qurana iman gətirdiklərinə görə mükafatlandırılacaqlar. Onlar bu mükafatlara layiq olmuşlar, çünki səbirlilik göstərmiş, yəni Allahla olan əhdə sadiq qalmış, imanlarını qorumuş və xeyirxahlıqlar etməkdən əl çəkməmişlər. Onlar şübhəyə qapılmamış, hakimiyyəti itirməkdən qorxmamış və öz nəfslərinə güzəştə getməmişlər.\n\nOnlar xalis iman sayəsində çoxsaylı gözəl məziyyətlərə malik olmuşlar. Onlar şər əməlləri xeyirxahlıq vasitəsi ilə uzaqlaşdırırlar, çünki Allahın məxluqlarına xeyirxahlıq göstərmək onların ayrılmaz bir özəlliyinə çevrilmişdir. Əgər kimsə onları sözü və ya əməli ilə incidirsə, onlar belələrinə ləyaqətli sözlər və gözəl əməlləri ilə cavab verirlər. Onların belə rəftar etmələrinin səbəbi – yalnız seçilmişlərin layiq olduğu alicənablığın və gözəl əxlaqın üstünlüyünü möhkəm bilmələrindədir.",{"from":355,"to":355,"text":1183},"Cahil günahkarlar onların hüzurunda boş-boş sözlərə yol verdikdə, onlar belələrindən üz döndərirlər. Onlar Mərhəmətli Allahın xalis və ağıllı qulları kimi davranaraq deyirlər: “Hər birimiz yalnız öz əməllərinə görə cavab verəcəkdir və heç kim başqasının günahlarının yükünü daşımayacaqdır”. Bununla onlar vurğulayırlar ki, vaxtlarını yalan və faydasız söz-söhbətlə keçirən cahillərin cinayətlərinin onlara dəxli yoxdur.\n\nOnlar deyirlər: “Siz bizdən xəbis sözlər eşitməyəcəksiniz, çünki biz sizə oxşamağa və sizinlə öz dilinizdə danışmağa çalışmayacağıq. Ola bilsin ki, siz bu yaman qismətlə qane olasınız, lakin biz cahillərlə heç bir münasibət qurmaq istəmirik və var gücümüzlə onlardan qorunmağa çalışırıq”.",{"from":362,"to":362,"text":1185},"Fövqəluca Öz Elçisinə (s.ə.s.) bildirir ki, o, hətta ən çox sevdiyi adamı belə doğru yola gətirməyə qadir deyil və buna görə, yerdə qalan bütün başqa insanlar da bunu etməyə acizdirlər. Heç bir məxluq insanı iman gətirməyə məcbur etməyə qadir deyil, çünki bu, Fövqəluca Allahın müstəsna hüququna aiddir[12]. O (Pak və Müqəddəs Olan) bəzi insanları doğru yola yönəldir, çünki bilir ki, onlar böyük şərafətə layiq olanlardır. Əgər insan buna layiq deyilsə, onda O (Pak və Müqəddəs Olan) onu azğınlıq zülmətində veyil-veyil dolaşmağa düçar edir.\n\nBurada aşağıdakı ayəni xatırlamaq yerinə düşərdi: “...Həqiqətən, sən düz yolu göstərirsən” (Şura, 42\u002F52). Bu ayədə Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bəşəriyyətə xilas yolu göstərməsi nəzərdə tutulurdu və düz yolla necə getmək izah olunurdu. O (s.ə.s), insanları xeyirxah işlər görməyə ruhlandırır və bütün qüvvəsi ilə onlara düz yola gəlməyə kömək edirdi. Lakin o (s.ə.s), onların ürəyinə iman salmağa və onları müsəlman etməyə qabil deyildi.\n\nƏgər o (s.ə.s), belə bir şeyi bacarsaydı, onda, ilk növbədə, öz əmisi Əbu Talibin ürəyinə iman salardı, çünki o, ona (s.ə.s) çoxlu yaxşılıqlar etmiş və hərtərəfli yardım göstərmişdi. Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yorulmadan onu İslamı qəbul etməyə çağırırdı və onun səmimi müraciətləri, Əbu Talibin ona (s.ə.s) bəslədiyi xeyirxah münasibətindən daha üstün idi. Allahın Elçisi (s.ə.s) əlindən gələni əsirgəmədi, lakin yalnız Fövqəluca Allah insanı düz yola gətirməyə qadirdir.",{"from":369,"to":369,"text":1187},"Fövqəluca xəbər verir ki, Məkkənin sakinləri olan qureyş müşrikləri Peyğəmbərə (s.ə.s) dedilər: “Əgər biz səninlə birlikdə İslamı qəbul etsək, onda bizi öz torpağımızdan qovarlar. Ərəblər bizi ya öldürər, ya da əsir götürərlər və biz də həyatımızdan və var-dövlətimizdən məhrum olarıq. Onlar sənə qarşı düşməncəsinə münasibət bəsləyirlər və sənin Təlimini qəbul etmək istəmirlər və əgər biz sənin tərəfini tutsaq, onda gərək bütün dünya ilə düşmənçilik edək ki, buna da bizim qüvvəmiz çatmaz”.\n\nBu danışıqlar onu göstərir ki, Məkkə müşrikləri Fövqəluca Allah haqqında ləyaqətsizcəsinə düşünürdülər. Onlar elə zənn edirdilər ki, O (Pak və Müqəddəs Olan) Öz dininə yardım göstərməyəcək və Öz Sözünü şərəfləndirməyəcək və əksinə, kafirlərə imkan verəcək ki, haqq dinin tərəfdarları üzərində üstünlük əldə etsinlər və onları məşəqqətli əzaba məruz qoysunlar. Onlar hesab edirdilər ki, yalan hökmən haqqa qalib gələcək. Belə olduqda Allah onların yadına saldı ki, Özünün mərhəməti ilə onlar bütün qalan insanlar üzərində üstünlük əldə etdilər və müqəddəs torpağın məskunları oldular.\n\nOnlar müqəddəs torpaqda sərəncam sahibləridir və onun nemətlərindən istifadə edirlər, halbuki digər ərəblər oraya gəlməyə çalışırlar ki, ziyarət edə bilsinlər. Onların şəhərinə qonşular da, uzaq qəbilələr də ehtiram bəsləyirlər. Heç kim onları narahat etmir və onların ləyaqətini azaltmır. Yaxınlıqda yerləşən şəhərlərin sakinləri öz həyatları üçün daima qorxu altında yaşadıqları halda, məkkəlilər qorxunun nə olduğunu bilmirlər. Bütün bunlara görə, onlar, digər şəhərlərin əhalisinin məhrum olduğu rahatlığı, dünyanın hər yerindən tacirlərin gətirdiyi çoxsaylı bolluğu onlara əta etmiş Fövqəluca Allaha daima həmd etməlidirlər. Meyvələrin, qida maddələrinin və hər cür malların onlara gətirilməsi sayəsində və bu bolluğa görə məkkəlilər öz məişətini sahmana salır və var-dövlətlərini artırırlar. Bütün bunlara görə məkkəlilər alicənab Peyğəmbərə (s.ə.s) itaət etməlidirlər və əgər onlar onun (s.ə.s) yolu ilə getsələr, onların şəhəri daha təhlükəsiz və zəngin olacaqdır. Əgər onlar onu (s.ə.s) rədd etsələr, əmin-amanlıq illəri qorxu və qəm-qüssə illərinə çevriləcək, var-dövlət və əzəmət miskinlik və alçaldılmalarla əvəz ediləcəkdir. Qureyşlilərin bunu unutmamaları üçün Fövqəluca, əvvəlki zəmanələrdə yaşamış kafirlərin həlak edilməsini onlara xatırladır.",{"from":375,"to":375,"text":1189},"Onlar öz uğurları ilə qürrələnir və elçilərə iman gətirməyə mane olan zənginliyə pərəstiş edirdilər. Belə olduqda, Allah bu təkəbbürlü insanları həlak etdi. O (Pak və Müqəddəs Olan) onları, əvvəllər əta etdiyi nemətlərindən məhrum etdi və amansız cəzaya məruz qoydu. Bu xalqlar tamamilə məhv edildilər və arasıkəsilməyən cəzaya layiq görüldülər, məskənləri viranə qaldı, var-dövlətləri isə Allaha qayıtdı. O (Pak və Müqəddəs Olan) insanlara maddi nemətlər əta edir, lakin çox tezliklə bu nemətlər Ona qayıdır. Həm də tezliklə insanların özlərini də Özünə qaytaracaqdır ki, onların hər biri etdikləri əməllərə görə əvəzini alsınlar. Öz müdrikliyi və mərhəməti sayəsində Fövqəluca Allah, Allahın elçiləri (onlara salam olsun!) kafirliyin çirkinliyini iman gətirməyən xalqlara izah edənə qədər, onları cəzalandırmır. Məhz buna görə, sonra Quranda belə deyilir:",{"from":298,"to":298,"text":1191},"Hər dəfə insanlar allahsızlığa, zalımlığa batdıqları zaman Fövqəlqüdrətli Rəbb onlara elçi göndərərdi. Onlar məhz həyatın qaynaşdığı iri şəhərlərə və məskənlərə gəlirdilər. Yaxınlıqda yerləşən ərazilərin sakinləri də bu şəhərlərə gəlir və orada baş verən hər şeydən xəbər tuturdular. Buna görə bütün ətraf elçinin gəlməsini bilirdi, çünki o, öz moizələrinin doğruluğunu göstərdiyi qəribə və ecazkar möcüzələri ilə təsdiq edirdi. Əgər peyğəmbərlər və elçilər (onlara salam olsun!) ucqar məskənlərə gəlsəydilər, onların əksəriyyətinin təbliğatı çoxları tərəfindən eşidilməzdi və nəzərə çarpmazdı. Buna görə də yeni təlimlər məhz böyük şəhərlərdə və yaşayış məntəqələrində yaranır və oradan dünyaya yayılırdı. İri şəhərlərin əhalisi də, bir qayda olaraq, hər cür yeniliklərə münasibətdə daha az kəskin mövqe tutur.\n\nSonra Fövqəluca Allah xəbər verir ki, O (Pak və Müqəddəs Olan), o məskənləri məhv edirdi ki, onun əhalisi intiqam alınmasına və cəza verilməsinə layiq kafir günahkarlar olsunlar[14]. Buradan belə nəticə çıxarmaq olar ki, Allah yalnız, öz azğınlığını başa düşərək günah işlətməkdə davam edən fasiqləri cəzaya məhkum edir.",{"from":209,"to":209,"text":1193},"Fövqəluca Rəbb bu sözləri ilə Öz qullarını maddi nemətlərin istifadə edilməsində mötədillik göstərməyə, təmtəraqla və zənginliklə aldanmamağa çağırır. İnsan Axirətə can atmalıdır və o da onun yeganə məqsədi olmalıdır. Qızıl və gümüş, cins heyvanlar və zəngin bər-bəzək, gözəl qadınlar və sevimli övladlar, ləzzətli yeməklər və ətirli içkilər, azdırıcı ləzzətlər və bütün başqa dünya xoşluqları, sadəcə olaraq, fani nemətlərdir ki, insan onlardan qısa bir müddətdə istifadə edir. Amma, hətta onlardan istifadə etdikdə belə, onlarda neçə-neçə nöqsanlar tapır, çünki onlar çox vaxt qəm-qüssə və narahatlıq gətirir. Onlar insanın məişətinə qısa bir müddət ərzində bəzək vurur və hətta onun qəlbini qürur və təkəbbür hissi ilə doldurur, lakin az sonra insan bütün maddi nemətlərdən məhrum olur və dərk edir ki, bütün bu gözəlliklər ona qəmdən, təəssüfdən, aldanışdan və bədbəxtlikdən başqa bir şey gətirməmişdir.\n\nƏgər insan öz Axirətini sahmana salmağa can atsaydı, onda mütləq öz Rəbbinin Cənnət məkanında əbədi nemətlər və rahat həyat əldə edərdi. Həqiqətən, Cənnət nemətləri daha yaxşı və əbədidir. Onlar dünyəvi nemətlərdən nəinki yalnız keyfiyyəti ilə, həm də kəmiyyəti ilə üstündür və xoşbəxt möminlər onlardan əbədi olaraq həzz alacaqlar.\n\nEy insanlar! Məgər sizin ağlnız kifayət etmir ki, iki aləmdən hansının üstünlüyə layiq olduğunu anlayasınız? Məgər siz dərk etmirsiniz ki, hansı həyat xatirinə zəhmər çəkməlisiniz? Bu Quran ayəsi təsdiq edir ki, hər bir insan öz dərrakəsinə əsaslanaraq bu dünya və Axirət həyatı arasında seçim edir. Əgər insan Axirətdən əl çəkərək, fani dünyaya üstünlük verirsə, onda bu onun ağlının çatışmazlığına dəlalət edir. Buna görə növbəti ayədə Fövqəluca Allah bütün ağıllı insanları, dünya həyatına üstünlük verən insanları gözləyən sonucu və Axirət həyatı naminə zəhmət çəkən möminlərin sonucu ilə müqayisə etməyə çağırır. Fövqəluca belə buyurur:",{"from":391,"to":391,"text":1195},"Axirət həyatında nemət qazanmağa bütün varlığı ilə can atan möminə baxın! Rəbbi onu göstərdiyi səylərinə görə ən gözəl tərzdə mükafatlandıracağını vəd etmişdir. O, ecazkar Cənnət mükafatı alacaq və ən böyük hədiyyələrə və nemətlərə layiq görüləcəkdir. Qətiyyən şübhə yoxdur ki, bu vəd gerçəkləşəcəkdir, çünki Cənnət mükafatını Səxavətli və Comərd Rəbb vəd etmişdir və O (Pak və Müqəddəs Olan) verdiyi sözü pozmur. Rəbb heç vaxt Onun mərhəmətini qazanmağa və Onun qəzəbindən xilas olmağa can atan qulunun ümidini yanıltmır.\n\nİndi isə, Fövqəluca Allahın çoxsaylı maddi nemətlər verdiyi quluna baxın. O, onlardan həzz alır, mədəsini cürbəcür ləzzətli yeməklər və içkilərlə doldurur və, eynilə heyvanlar kimi, öz tələbatını təmin edir. Bu dünya həyatı onu Axirət haqqında hətta düşünməyə belə imkan vermir. O hətta başını belə qaldırmır ki, ilahi Təlimatın nurunu görsün, peyğəmbərlərin və elçilərin (onlara salam olsun!) yolu ilə getsin. Ölüm onu beləcə yaxalayır və dünya nemətləri ona zərərdən və həlak olmaqdan başqa heç nə gətirmir.\n\nQiyamət günü başlandıqda, bu günahkar Fövqəluca Allahın hüzurunda dayanacaq. Bax onda o başa düşəcək ki, yaxşı əməllərin ehtiyatını tutmamışdır və özünü yalnız əbədi işgəncələrə məhkum etmişdir. O elə bir aləmə düşəcək ki, orada insan törətdiyi əməllərə görə cavab verməli olacaq. Bu günahkara necə bir tale hazırlanmışdır? Qarşıda onu nələr gözləyir? Qoy ağıllı insan özü öz seçimini etsin və yer üzündə hansı həyat xatirinə yaşayacağını qərara alsın.",{"from":349,"to":349,"text":1197},"Fövqəluca Allah Qiyamət günü baş verəcək hadisələrdən xəbər verir. Həmin dəhşətli Gündə insanlar ən başlıca məsələ – öz Rəbbinə ibadət etmələri, pak elçilərə itaət göstərmələri haqqında sorğu-suala tutulacaqlar. Onda Fövqəluca Allah, saxta “ilahlara” ibadət edən və onların fayda verəcəyinə və onları şərdən qoruyacağına ümid bəsləyən müşriklərə müraciət edəcək ki, saxta “ilahların” acizliyini və müşriklərin yollarını azmış olduqlarını ifşa etsin: “Hanı sizin Mənə bərabər tutub, ibadət etdiyiniz tanrıçalarınız? İndi artıq əmin oldunuz ki, Mənim şərikim yoxdur! Sizin müşrikliyiniz isə öz yanlış zənn və uydurmalarınızın nəticələri idi. Siz onları “allahlar” hesab edirdiniz, amma onlar indi haradadır? Niyə onlar sizə kömək etmir? Niyə onlar sizi əziyyətdən xilas etmir?” Heç şübhə yoxdur ki, müşriklərin saxta ilahlara ibadət və dua etmələri özlərinə aydın olacaqdır. Bu uydurulmuş tanrıçalar yoxa çıxacaq və onlarla birlikdə duaları və ibadətləri də yox olacaqdır və müşriklər yollarını azdıqlarını və aldandıqlarını etiraf edəcəklər.",{"from":402,"to":402,"text":1199},"Bir vaxtlar öz xalqlarını küfrə və cinayətlərə çağıran başçılar və ağsaqqallar azğınlıq zülmətində dolaşdıqlarını və sadə insanları yoldan çıxardıqlarını etiraf edəcəklər. Onlar deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Budur bizim düz yoldan azdırdığımız insanlar. Onlar bizim ardımızca gəldilər, biz də onları azğınlığa saldıq, çünki özümüz də azmışdıq. Hər birimiz törədilmiş cinayətlərin iştirakçısıdır və buna görə hər birimiz ədalətli cəzaya layiqdir. Biz onların əvvəllər bizə ibadət etmələri haqqında heç nə bilmək istəmirik. Biz onlardan və onların cinayətlərindən üz çeviririk, həm də, axı onlar bizə itaət etmirdilər. Onlar şeytana və iblisə ibadət edirdilər”.",{"from":167,"to":167,"text":1201},"Kafirlərə əmr ediləcək ki, yardım edəcəklərinə ümid bəslədikləri “ilahlarını” köməyə çağırsınlar. Bu dəhşətli saatda insan hər şeydən daha çox yer üzündə ibadət etdiklərinə ehtiyac duyacaqdır. Buna görə də müşriklər öz saxta ilahlarına müraciət edəcək və onlardan kömək və Fövqəluca Allahın hazırladığı cəzadan xilas edilmələrini diləməyə başlayacaqlar. Lakin kimsə onların çağırışına səs verməyəcək və onda kafirlər başa düşəcəklər ki, onlar doğrudan da ən dəhşətli cəzaya layiq olan yalançılardır. Onlar Cəhənnəmi görəcək və öz gözləri ilə inkar etdikləri və uydurma saydıqları cəzanın gerçəkliyinə əmin olacaqlar. Əgər onlar doğru yolla getsəydilər, belə bir dəhşətli vəziyyətə düçar olmazdılar. Onlar, Cənnət bağlarına aparan yolda olan möminlərlə birlikdə olardılar. Lakin müşriklər yer üzündə yaşadıqları zaman bu yolla getməkdən boyun qaçırmışdılar və ölümdən sonra isə bu yolla gələ bilməzlər.",{"from":413,"to":419,"text":1203},"Həmin gün Fövqəluca Allah günahkarlardan soruşacaq: “Siz elçilərə iman gətirdinizmi və doğru yolla getdinizmi? Yaxud da Mənim seçdiklərimi inkarmı etdiniz və onların əmrlərinə müqavimətmi göstərdiniz?” Onlar bu suala düzgün cavab tapa bilməyəcəklər və heç kim onlara bu sərt imtahandan çıxmağa yardım etməyəcək. Şübhəsiz ki, kim bu suala aydın düzgün cavab versə, xilas olacaqdır. Düzgün cavab verənlər möminlər olacaqdır ki, onların doğruçuluğu həqiqi imanları və xeyirxah əməlləri ilə təsdiq olunacaqdır. Elçiləri inkar etdiklərini və onlara tabe olmağı inadkarcasına rədd etdiklərini xatırlayan müşriklərə gəldikdə isə, onlar özlərini doğrultmaq üçün bir söz belə deyə bilməyəcəklər. Onlar hətta amansız cəzadan qurtulmaq üçün necə yalan danışmaq lazım olduğunu öyrənməkdən ötrü bir biriləri ilə məsləhətləşə də bilməyəcəklər.",{"from":425,"to":425,"text":1205},"Fövqəluca Allah əvvəlki ayələrdə Öz qullarına xəbər vermişdi ki, Axirətdə onlar Ona ibadət və Onun elçilərinə itaət etmələri barədə sorğu-suala tutulacaqlar. Daha sonra Rəbb xilasa nail olmağın həqiqi yolunu insanlara göstərmişdir. Bu yola gəlmək üçün qul müşrikliyinə və itaətsizliyinə görə tövbə etməli, Allaha iman gətirməli və Ona ibadət etməli, elçilərə iman gətirməli və onların gözəl şəxsi nümunələrini əsas götürərək, xeyirxah əməllər etməlidir. Yalnız bu gözəl məziyyətlərlə qəlbini rövnəqləndirməyi bacaran şəxs xilas olanların sırasında özünə yer tuta biləcək. Təkcə bu minvalla arzu edilən məqsədə nail olmaq və dəhşətli sonucdan qurtulmaq mümkündür – uğur qazanmağın başqa yolu yoxdur!",{"from":431,"to":431,"text":1207},"Fövqəluca bildirir ki, yalnız O (Pak və Müqəddəs Olan), bütün varlığın Xaliqidir. Onun iradəsi mütləq yerinə yetirilir və təkcə O (Pak və Müqəddəs Olan) qərar qəbul edir. İnsanlar, qanunlar, dövrlər, ölkələr – hamısı Onun ilahi iradəsinə itaət edir. Heç bir canlı Kainatda gedən prosesləri idarə etmir və heç bir canlı Rəbbinin seçiminə qarşı seçim edə bilməz! Allah Pakdır! Onun şəriklərə, köməkçilərə, müavinlərə, övladlara və ya zövcələrə ehtiyacı yoxdur! O (Pak və Müqəddəs Olan), müşriklərin Ona aid etdikləri digər sifətlərə də möhtac deyildir.",{"from":202,"to":202,"text":1209},"Ona insanların və digər məxluqların gizlətdikləri və ya aşkar etdikləri hər şey məlumdur. Yalnız O (Pak və Müqəddəs Olan), həm bu dünyada, həm də o biri dünyada ibadətə və həmdə layiqdir. Bütün varlıqlar bunu unutmamalıdırlar, çünki təkcə Fövqəluca Rəbb gözəl və əzəmətli məziyyətlərə malikdir. Yalnız O (Pak və Müqəddəs Olan), Öz qullarına bol-bol nemətlər əta edir və yalnız O (Pak və Müqəddəs Olan), bəzilərini digərləri üzərində ucaldır.",{"from":442,"to":442,"text":1211},"O (Pak və Müqəddəs Olan), yer üzündəki və öldükdən sonrakı həyatda insanları təkbaşına idarə edir. Yer üzündə Allahın hər bir məxluqun taleyini tam müəyyənləşdirən Qədər qanunları, hökm və haramlardan ibarət hikmətli din qanunları hökm sürür. Axirət həyatında isə, Allahın Qədər qanunları ilə yanaşı ədalətli əvəz qanunları peyda olur və buna görə Fövqəluca Allah qullarına xatırladır ki, onlar Onun hüzuruna qaytarılacaqlar. Bu baş verdikdə, hər bir insan etdiyi hər hansı xeyir və şər əməlin əvəzini alacaqdır.",{"from":448,"to":448,"text":1213},"Allah insanlara Öz mərhəmətini xatırladır və onları şükür etməyə, öz Rəbbinə ibadətə və öz vəzifələrini nöqsansız yerinə yetirməyə çağırır. Fövqəlqüdrətli Rəbb Öz mərhəməti sayəsində gecə və gündüzü yaratmışdır. Gündüzlər insanlar işləyə və dolanacaq üçün qazanc əldə edə bilər, gecələr isə onlar rahatlanır və gündüzün qayğılarından sonra istirahət edirlər. Həqiqətən də bu, Rəbbin qullarına bəslədiyi mərhəmətdir. Məgər kimsə bir başqası belə bir şey yaratmağa qadirdirmi?! Məgər Fövqəlqüdrətli Allah bütün dünyada Qiyamət günü başlanana qədər davam edəcək geçənin çökməsini istəyərsə, kimsə insanlara işıq verə bilərmi? Əlbəttə ki, yox! Heç kim Rəbbə müqavimət göstərə bilməz! Niyə bəs onda insanlar moizələrə və nəsihətlərə qulaq asmırlar? Niyə onlar bu moizələrə və öyüd-nəsihətlərə qulaq asmaq istəmir və Rəbbə itaət göstərmirlər?",{"from":453,"to":453,"text":1215},"Əgər Allah gündüzü Qiyamət gününə qədər uzatmaq istəyərsə, gecəni sizin üçün kim yarada bilər? Uydurduğunuz “ilahlardan” hansı biri istirahət etməyiniz üçün sizə gecəni bağışlaya bilər? Doğrudanmı siz haqqı görməyə qabil deyilsiniz? Doğrudanmı siz öyüd-nəsihətlərdən faydalanmağı bacarmırsınız? Rəbbinizin ayələrinə diqqət yetirin, onlar haqqı görməkdə və doğru yola gəlməkdə sizə kömək edər!\n\nBundan öncəki ayədə gecədən bəhs edilirdi və Fövqəluca Allah belə buyurmuşdur: “...Eşitmirsinizmi?” Bu ayədə isə, gündüzdən bəhs edilir və buna görə Fövqəluca Rəbb buyurur: “...Görmürsünüzmü?” Bunun səbəbi ondadır ki, gecə vaxtı insanın eşitmə qabiliyyəti görmə qabiliyyətindən üstün olur, gündüz isə əksinədir. Bütün bunlar onu göstərir ki, Allahın qulu Rəbbinin nemətləri üzərində düşünməlidir. O, ona bəxş edilmiş bacarıqlar barəsində fikirləşməli və onlardan məhrum olduğu vaxtda onların dəyə-rini dərk etməlidir. Həqiqətən də, insan Fövqəluca Allahın nemətlərinin qiymətini, yalnız onlardan məhrum olduğu zaman başa düşməyə qadirdir. O, Allahın bitməz-tükənməz nemətlərindən fasiləsiz olaraq istifadə etdikdə, Rəbbinin nazil etdiyi bol səxavətinə görə, Ona şükür etməyi yaddan çıxarır və Allahın köməyinə daim möhtac olduğunu düşünməyi belə yadırğayır. Belə insan Rəbbinə minnətdarlıq etmir və hətta Onun lütfkarlığını heç yadına da salmır.",{"from":229,"to":464,"text":1217},"Fövqəluca müşrikləri hüzuruna çağıracağı Qiyamət gününün başlanacağını xatırladır. Bu gün onlar yalançı ilahları Ona bərabər tutur və zənn edirlər ki, o ilahlar ibadətə layiqdirlər və onlara nemət əldə etməyə və şərdən xilas olmağa kömək edəcəklər. Qiyamət günü başlandıqda isə, Fövqəluca Allah onların kobudluğunu və gümanlarının pozğunluğunu ifşa etmək istəyəcək və belə deyəcək: “İlah” adlandırdıqlarınız indi haradadır? Onlar ancaq sizin zənninizdə “ilah” idilər, çünki əsil həqiqətdə hər şey əksinəydi”. Bu barədə Fövqəluca belə buyurur: “...Allahdan başqa digər ilahlara ibadət edənlər nəyin ardınca gedirlər? Onlar yalnız zənnə qapılır və yalnız yalan uydururlar” (Yunus, 10\u002F66).",{"from":60,"to":60,"text":1219},"Bütün xalqlar Məhşər ayağında toplandıqdan sonra, Allah hər bir kafir ümmətdən bir şahid seçəcək və onlar öz qardaşlarının etiqad etdikləri müşriklik və yanlış baxışları haqqında məlumat verəcəklər. Bu şahidlər kafir xalqları idarə edən rəhbərlərin və ağsaqqalların arasından seçiləcəklər. Məhz onlara, ardlarınca gedən öz qardaşlarının mənafeyini müdafiə etmək imkanı veriləcəkdir. Lakin onlar bəraət qazanmağa cəhd göstərən kimi, Fövqəluca Allah buyuracaq: “Siz öz müşrikliyinizi nə ilə əsaslandıra bilərsiniz? Məgər Biz sizə belə davranmağı əmr etmişdik? Məgər Bizim elçilərimiz sizi buna dəvət etmişdilər? Məgər bu, Mübarək Kitablardamı yazılmışdı? Məgər uydurduğunuz ilahlar ibadətə layiqmiydilər? Məgər onlar sizə fayda verə bilərdi və sizi Fövqəluca Allahın cəzasından qoruya bilərdi? Əgər onlar buna qadirdilərsə, qoy sizə kömək edib, sübuta yetirsinlər ki, doğrudan da çox şeyi etməyə qabildirlər”.\n\nBax onda müşriklər dərk edəcəklər ki, haqq Allahın tərəfindədir və onlar açıq-aşkar yalana etiqad edirmişlər. Mübahisə və çəkişmələr onlara fayda verməyəcəkdir, çünki onların sübutları inandırıcı olmayacaq və Fövqəluca Allahın dəlilləri ilə darmadağın ediləcəkdir. Yalan və uydurmalar məğlub olub, yox ediləcək və müşriklər dərk edəcəklər ki, Fövqəlqüdrətli Rəbb artıq onlara ədalətli hökm çıxartmış və onları layiq olduqları Cəhənnəm cəzasına məhkum etmişdir.",{"from":475,"to":475,"text":1221},"Fövqəluca, alicənab Musa peyğəmbərin (ə) qəbilədaşı olan Qarunun cinayətləri və acınacaqlı taleyindən xəbər verir. O, Fövqəlqüdrətli Rəbbin o qədim zamanlarda bütün digər məxluqlarından yüksəyə qaldırdığı İsrail oğullarından biri idi. İsraillilər Allahın çoxsaylı bol nemətlərindən istifadə edirdilər və yaxşı işlər görürdülər. Lakin Qarun öz qəbilədaşlarına oxşamırdı. O, insanlara qarşı ədalətsizlik edirdi və o ona, insanları çox vaxt yoldan çıxaran böyük var-dövlət verildiyinə görə, belə davranırdı. Fövqəluca buyurur ki, ona o qədər çox sərvət vermişdi ki, xəzinələrinin açarlarının ağırlığından, onları bir neçə güclü adam gəzdirirdi. Ərəb sözü olan “usba”-nın (burada “bir neçə”) lüğəvi mənasına istinad etməklə güman etmək olar ki, onlar təxminən on nəfər idilər. Əgər Qarunun xəzinələrinin açarlarını bu qədər güclü insanlar gəzdirirdilərsə, onda onun xəzinələri haqqında nə demək olar?!\n\nİsraillilər Qaruna səmimi münasibət bəsləyirdilər və çox vaxt onu təkəbbürlülükdən və azğınlıqdan çəkindirirdilər. Onlar deyirdilər: “Saysız-hesabsız sərvətinlə fəxr etmə və əldə etdiyin mal-mülkə görə qürrələnmə ki, dünya həyatı səni Axirətdən yayındırmasın. Həqiqətən də, Fövqəluca Allah öz zənginliyinə hədsiz dərəcədə sevinənləri sevmir”.",{"from":174,"to":174,"text":1223},"Sənə əbədi Cənnət məskənini qazanmaq üçün gözəl imkan əta edilmişdir, çünki sən başqalarının məhrum olduğu sərvət sahibisən. Sədəqə ver, öz Rəbbinin iltifatını qazan və həyatdan ləzzət almaqla və öz alçaq istəklərini qane etməklə özünü məhdudlaşdırma. Öz nəsibinə də bu dünyada laqeyd yanaşma, yəni, biz səndən tələb etmirik ki, özünün bütün var-dövlətini sədəqə verib, dilənçi kökünə düşəsən. Lakin səni, Axirətdə səadətə nail olmağın üçün malının bir hissəsini paylamağa və onun digər hissəsini də bu dünyada özün üçün xərcləməyə dəvət edirik. Ancaq beləliklə sən öz dininin və Axirətinin qayğısına qala bilərsən.\n\nMəxluqlara qarşı comərd ol və yadında saxla ki, Fövqəluca Allah sənə necə bol sərvət əta etmişdir. Yer üzündə özbaşınalığa can atma, yəni təkəbbür göstərmə, cinayət törətmə və sənə saysız-hesabsız sərvət verən Allahı unutma. Həqiqətən, O, fitnə-fəsad törədənləri sevmir! Əksinə, O, belə insanları ən dəhşətli cəzaya məruz qoyur.",{"from":153,"to":153,"text":1225},"Qarun öz qəbilədaşlarının öyüd-nəsihətlərini rədd etdi və Fövqəluca Rəbbə, ona nazil etdiyi nemətlərə görə şükür etməkdən də boyun qaçırdı. O dedi: “Bu, mənə biliyimə görə əta edilmişdir. Siz isə mənə öz mülkiyyətimə necə sərəncam çəkəcəyimə göstəriş verməməlisiniz!” Bir şərhə görə, təkəbbürlü israilli demək istəyirdi ki, o, öz saysız-hesabsız var-dövlətinə yalnız öz biliyi və pul qazanmaq bacarığı sayəsində nail olmuşdur. Digər bir şərhə görə isə, o nəzərdə tuturmuş ki, Fövqəluca Allah onun həqiqətən böyük iltifata layiq olduğunu bildiyi üçün ona bu sərvəti vermişdir.\n\nBelə olduqda, Fövqəluca Rəbb bəyan edir ki, maddi nemətlərin bolluğu insanın başqalarından üstün olmasına dəlalət etmir. Kainat qanunlarına uyğun olaraq, Rəbb, dəfələrlə itaət etməyən və böyük qüdrətə malik xalqları həlak etmişdir. Belə qüdrətdən məhrum olanları, əgər onlar öz əlləri ilə özlərini ölümə məhkum edirlərsə, onda kim Ona onları məhv etməyə mane ola bilər?! Belə günahkarlar heç sorğu-sual da edilməyəcəklər, çünki onların bütün cinayətləri Fövqəluca Allaha tamamilə məlumdur. Onlar özlərini ləyaqətli xeyirxah insanlar sayırlar və öz əmin-amanlıqlarına inanırlar, lakin onların danışıqları və gümanları heç nəyi həll etmir və onları cəzadan xilas etməyə qabil deyil. Rəbb onların, artıq boyun qaçıra bilməyəcəkləri günahları və cinayətlərini yaxşı bilir.",{"from":491,"to":491,"text":1227},"Buna baxmayaraq Qarun inadkarcasına haqqı danmaqda və özbaşınalığında davam edirdi. O, öz həmqəbilələrinin xeyirxah məsləhətlərinə qulaq asmaqdan boyun qaçırırdı, çünki təkəbbürlü və özündənrazı bir günahkar idi. Ona əta edilən var-dövlət isə bu şərəfsizi daha çox azdırırdı. Bir dəfə o, bər-bəzəkli libasda xalqının qarşısına çıxdı. O, öz qəbilədaşlarının qarşısına gəlmək üçün uzun müddət hazırlaşmış və bu məqsədlə özünün ən təmtəraqlı, zinətli və bahalı libaslarını geymişdi. Onun heyranedici görkəmi israillilərin diqqətini cəlb etmiş, onun dəbdəbəli libası isə həmqəbilələrini heyran qoymuşdu. Adamlar onun geyimini müzakirə etməyə başlayanda iki dəstəyə bölündülər, çünki hər kəs öz niyyətlərindən və arzularından asılı olaraq danışmağa başlayırdı. Bu dünya nemətlərinə həris olanlar deyirdilər: “Biz də belə nemətlərə malik olmaq istərdik!” Bu insanların fikir və niyyətləri yalnız dünyəvi məmnunluqlarla bağlı idi. Yer üzündəki var-dövlət onların arzularının hüdudu idi, çünki onlar başqa heç bir şey istəmirdilər. Onlar qərara almışdılar ki, Qarun böyük bir qismətə nail olmuşdur və əgər Axirət həyatı mövcud olmasaydı, bu doğrudan da belə ola bilərdi. Qarun insanın əldə edə biləcəyi yerin bütün nemətlərinə sahib idi və istədiyi arzusunu gerçəkləşdirə bilərdi. Elə buna görə bəziləri qərara almışdılar ki, o, böyük qismət sahibidir. Belə düşünənləri yalnız bu dünyanın varidatı narahat edirdi. Bunlar bədbəxt, aciz və cılız arzularla yaşayan, qarşılarına yüksək məqsədlər qoymayan və mənəvi dəyərlərə malik olmayan insanlardı.",{"from":497,"to":497,"text":1229},"İsraillilərin arasında elə adamlar var idi ki, onlara elm verilmişdi. Onlar əşyaların əsil dəyərini bilirdilər və maddi zövqlərin təbiəti üzərində düşünürdülər. Bu, onları, baş verən hadisələrə dair ilk təəssüratlarına əsasən mühakimə yürüdən cahillərdən köklü surətdə fərqləndirirdi. Onlar bəzi qəbilədaşlarının keçici dünyəvi nemətlərdən məmnun olmalarını ürək ağrısı ilə dinləyirdilər. Onlar qəbilədaşlarının seçimindən kədərlənir və onların sözləri ilə razılaşa bilmirdilər. Bax buna görə də onlar dedilər: “Əgər insan iman gətirərək, xeyirxah işlər görərsə, o, həm bu dünyada, həm də ölümündən sonra mükafat alar. İbadət, səmimi tövbə və Rəbbinin mərhəmətini qazanmağa can atmaq ona böyük məmnunluq bəxş edir. O, Axirətə gəldikdə isə, orada Cənnət bağlarına girəcək və Cənnət səadətindən zövq alacaqdır. Həqiqətən də bu mükafat sizin özünüz üçün dilədiyinizdən daha yaxşıdır”.\n\nŞeylərin əsil mahiyyəti belədir. Lakin heç də bu həqiqəti bilən hər kəs doğru yola gəlməyi və onda sabit qalmağı bacarmır. Buna yalnız Fövqəluca Allaha qüsursuz ibadət edən, günahlardan çəkinən, taleyin çətinliklərinə dözən və nəfsə uymayan səbirli möminlər nail olurlar. Onlar ehtiraslara və alçaq istəklərə imkan vermirlər ki, onları Rəbbə ibadətdən ayırsınlar və bu dünyaya gəlmələrinin səbəbi olan vəzifələrini yerinə yetirməyə mane olsunlar. Onlar bu fani dünyanın ləzzətlərindənsə, Allahın mükafatını almağı üstün tuturlar.",{"from":503,"to":503,"text":1231},"Qarunun şərəfsizliyi, təkəbbürü və özünüaldanışı həddi-hüdudunu aşdıqda Fövqəlqüdrətli Allah onu məşəqqətli əzaba düçar etdi. Yer onun ayağının altında aralandı, onu və onunla birlikdə imarətini də uddu. Həqiqətən, ədalətli qisas bu fasiqin cinayətlərinə uyğun idi. Rəbb, bütün məxluqlardan özünü yüksək tutan günahkarı evi və içindəkiləri ilə birlikdə yerə batırdı. O, onu yaxalamış amansız cəza qarşısında gücsüzdü və onun nə köməkçiləri, nə də müdafiəçiləri olmadı.",{"from":509,"to":509,"text":1233},"Hələ dünən onlar yalnız dünya nemətləri haqqında düşünürdülər və ürəklərindən Qarunun yerində olmaq keçirdi. Lakin təkəbbürlü şərəfsizin dəhşətli sonu bu cəza qarşısında onların ürəyinə qorxu saldı və onları düşünməyə məcbur etdi. Belə olduqda, onlar başa düşdülər ki, insanların bəziləri saysız-hesabsız var-dövlət alır, digərləri isə ən azla qane olurlar, amma bu dünyanın varidatı insana xoşbəxtlik və böyük səadət gətirə bilməz. İsraillilər dedilər: “Rəbb bizə rəhm etdi və Qarunun həlak edilməsi bizim üçün ibrət dərsi oldu. Əvvəllər biz ona həsəd çəkirdik, amma indi biz buna görə tövbə edirik. Biz öz əvvəlki baxışlarımızdan əl çəkir və etiraf edirik ki, kafirlər nə bu dünyada, nə də öldükdən sonra uğur qazanmayacaqlar”.",{"from":247,"to":247,"text":1235},"Fövqəluca Allah Qarunun taleyi və onun dəhşətli ölümü haqqında xəbər verdikdən sonra, elm verilmiş şəxslərin sözlərinin doğruluğunu təsdiq edir. Onlar demişdilər ki, gözəl mükafat yalnız iman gətirənlərə və xeyirxah əməllər işləyənlərə nəsib olur və bunu deməkdə onlar haqlı idilər. Bax buna görə də, sonra Fövqəluca Allah Öz qullarını Axirət həyatında şərəfli mükafat almaq xatirinə zəhmət çəkməyə çağırır. Bu həyat barədə Mübarək Kitablar xəbər verir və pak elçilər isə xəbərdarlıq edirdilər. Möminlər Axirətdə hər cür nemətlərə layiq görüləcək və istənilən xoşagəlməz hallardan xilas ediləcəklər. Lakin əbədi Səadət məkanına yalnız o şəxslər daxil ediləcəklər ki, onlar yer üzündə yüksək məqamlara və fasiqliyə can atmamış olsunlar. Bunlar – şöhrət dalınca qaçmayan möminlərdir ki, ətraflarındakıların qarşısında təkəbbür göstərmir, haqqı danmır və şərəfsizliyə cəhd göstərmirlər, yəni, böyük və kiçik günahlardan çəkinirlər. Bu isə o deməkdir ki, onların niyyəti yalnız Fövqəluca Allahla və Axirətlə bağlıdır. Onlar insanların qarşısında özlərini üstün tutmur, haqqa mütiliklə tabe olur və saleh əməlləri ixlasla yerinə yetirirlər. Onlar Allahdan qorxan əsil möminlərdir ki, gözəl aqibət, yəni, uğur və xilas məhz onlara nəsib olacaqdır. Digər insanlara gəldikdə isə, onlar bəzən uğur əldə edəcək və rahatlıq tapacaqlar. Lakin bu xoşbəxtlik qısamüddətli olacaqdır. Bir qədər keçdikdən sonra onlar bütün nemətlərdən məhrum olarlar. Axirət həyatında isə onlar bədbəxt olacaqlar, çünki haqqı təkəbbürlə inkar edənlərə və günah işlədənlərə məhz belə bir aqibət qismət olacaqdır. Bu gözəl Quran ayəsinin mahiyyəti də elə bundan ibarətdir. Sonra Fövqəluca Allah Özünün hüdudsuz səxavətindən və Özünün ədalətli qisasından bəhs edir. Fövqəluca buyurur:",{"from":520,"to":520,"text":1237},"Sadəcə yaxşı əməl işləmək kifayət deyil – onu gərək elə edəsən ki, o qəbul olunsun, sonra da o əməli günahlarla heçə endirməməyə səy göstərmək lazımdır. Yalnız bu halda insan Allah qarşısında öz xeyirxah əməli ilə dayana bilər. Yaxşılıq nədir? Bu elə bir anlayışdır ki, Fövqəluca Allahın və Onun Elçisinin (s.ə.s.) bütün hökmlərini, o cümlədən, saleh etiqadları, saleh nitqləri və saleh əməlləri əhatə edir. Fövqəluca Rəbbin qarşısında, Onun məxluqlarının qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirmək də yaxşılıq etmək deməkdir. Əgər insan yaxşılıq etdikdən sonra onu qoruyub saxlaya bilirsə, onda o, mütləq mükafat alacaqdır və onun alacağı mükafat qazandığından çox üstün olacaqdır. Buna görə Fövqəluca Allah belə buyurur: “Kim bir yaxşı əməllə gələrsə, on qat artıq əvəzini alar...” (Ənam, 6\u002F160). Qiyamət gününə qədər qorunan hər hansı xeyirxah əmələ görə mükafat, insanın şəxsi keyfiyyətlərindən, onun vəziyyətindən, etdiyi əməllərdən və verdiyi faydadan asılı olaraq mütləq artırılacaqdır. Fövqəluca buyurur: “...Allah kimə istəyirsə, artırır. Allah – Hərşeyiəhatəedəndir, Biləndir” (Bəqərə, 2\u002F261).\n\nAllahın qarşısına pis əməllərlə gələnlər isə, törətdiklərinin qədərincə əvəz veriləcəkdir. Cinayət əməlləri – Fövqəluca Allah və Onun Elçisi (s.ə.s.) tərəfindən qəti olaraq qadağan edilmiş bütün əməllərdir. Bu Quran ayəsi Fövqəluca Rəbbin aşağıdakı müddəasına oxşayır: “Kim bir yaxşı əməllə gələrsə, on qat artıq əvəzini alar. Kim ki, pis əməllə gələrsə, o, yalnız ona uyğun əvəz alacaqdır və onunla ədalətsiz rəftar olunmayacaqdır” (Ənam, 6\u002F160).",{"from":272,"to":272,"text":1239},"Fövqəluca bildirir ki, Quranda icazə verilən və qadağan olunan əməllərə dair izahı verilmiş müdrik hökmlər mövcuddur. Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) həvalə olunmuşdu ki, bu Kitabı yer üzünün sakinlərinə çatdırsın, insanları və cinləri Quranının hökmlərini yerinə yetirməyə çağırsın. Əgər Müdrik Yaradan Öz qullarına vəzifə tapşırmışdısa, onda bu o demək idi ki, O (Pak və Müqəddəs Olan), heç vaxt onları mükafatsız və əvəzsiz qoymayacaqdır. Dünya həyatında əvəz vermək ədalətli ola bilməz və buna görə Fövqəluca Allah insanları gəldikləri yerə mütləq qaytaracaq ki, möminlər mükafatlarını alsınlar, günahkarlar isə əzabı dadsınlar.\n\nEy Muhəmməd! Artıq bundan sonra insanlar doğru yolu tanıyırlar və əgər onlar sənin ardınca getsələr hökmən böyük qismətə və əbədi Səadətə nail olarlar. Əgər onlar sənə itaətsizlik göstərsələr, Allahın Təlimini rədd etsələr və yoldan sapmağa üstünlük versələr, onda onların Fövqəlqüdrətli Rəbbin hüzurunda bəraət qazanmağa heç bir haqqı olmayacaq. Belə olduqda Rəbbin onları amansız cəzaya məhkum edəcək, çünki O (Pak və Müqəddəs Olan), gizli və aşkarda olan hər şeydən xəbərdardır. O (Pak və Müqəddəs Olan), haqlı olanların doğruçuluğunu təsdiqləyir, yalançıların isə yalanını ifşa edir. O (Pak və Müqəddəs Olan) kimin doğru yola qədəm qoyduğunu, kimin də açıq-aşkar azğınlığa düşdüyünü yaxşı bilir. Doğru yola gələnlərdən biri Allahın Elçisi (s.ə.s.) idi, onun düşmənləri və yağıları isə fasiqlər idilər və onlar da düşmənçiliklərində davam edir, azğınlıq zülmətində veyillənir və başqalarını da yoldan azdırırdılar.",{"from":531,"to":531,"text":1241},"Sən elçi olmağa cəhd göstərmirdin və bu vəzifəyə də hazırlaşmırdın. Sən Rəbbinin mərhəməti sayəsində Onun tərəfindən seçildin və O (Pak və Müqəddəs Olan) səni peyğəmbərliklə şərəfləndirdi və bununla da bütün bəşəriyyətə lütfkarlıq göstərdi. O (Pak və Müqəddəs Olan) sənə bütün məxluqlar üçün Rəhmət mənbəyi olan Kitab nazil etdi. O (Pak və Müqəddəs Olan) Öz yaratdıqlarına özlərinin hətta ağıllarına belə gəlməyən çoxlu şeylər öyrətdi və onların qəlblərini pisliklərdən təmizlədi. O (Pak və Müqəddəs Olan) onlara Kitabı və Hikməti[16] öyrətdi, halbuki onlar əvvəllər acıq-aşkar azğınlıq içində idilər.\n\nEy Allahın qulu! Əgər nazil edilmiş Kitabın bəşəriyyət üçün bir Rəhmət olması aydın olmuşdursa, onda sən həmçinin başa düşməlisən ki, onda mövcud olan hökmlər və qadağalar da Fövqəluca Allahın mərhəmətindən ibarətdir. Buna görə Onun hökmlərinə şübhə etmə və fikirləşmə ki, onlardan geri çəkilmək sənə fayda verə və ya işlərini qaydaya sala bilər. İstənilən formada kafirlik yaymağa cəhd göstərən şərəfsiz günahkarlara yardım etmə! Əgər bir insan iddia edirsə ki, şəriət hökmləri məntiqə ziddir və ya tərəqqiyə mane olur, onda bil ki, o artıq küfr yaymağa kömək göstərir[17].",{"from":537,"to":537,"text":1243},"Allahın hökmlərindən üz çevirmə, onları təbliğ et və layiqincə yerinə yetir. Kafirlərin sənin əleyhinə qurduqları fitnələrə diqqət yetirmə, onların şərtlərini qəbul etmə və istəklərinə güzəştə getmə. İslamı təbliğ et, çünki təbliğat və nəsihət – peyğəmbərliyinin ali məqsədidir. Gördüyün işləri gözə soxma və şan-şöhrətə can atma, çünki onların sənin məqsədinə aidiyyəti yoxdur. Yolunu azmışlarla razılaşma, çünki son nəticədə sən onlardan birinə çevrilər və ya onların əlaltısı olarsan. Müşriklərdən biri olma, yəni Allaha şəriklər qoşma və səni müşrikliyə apara biləcək günahlar törətmə!",{"from":195,"to":195,"text":1245},"Tək Olan Allaha ixlasla ibadət et, çünki Ondan başqa ibadətə, pərəstişə və ali dərəcədə sevilməyə heç kim layiq deyil. Kamil və Əbədi Allahdan başqa ilah yoxdur! Onun Nəcib Üzündən başqa var olan hər şey fanidir. Bu isə o deməkdir ki, müşriklərin ibadət etdikləri hər nə varsa, mütləq yox olacaqdır. Yoxluğa məhkum edilmiş “ilahlar” onlara ibadət edənlərə fayda verməyəcəkdir. Həqiqətən, müşriklərin məqsədləri yanlışdır və onların sonu da kədərlidir.\n\nYer üzündə və Axirət həyatında məxluqların taleyini yalnız Fövqəluca Allah idarə edir. O (Pak və Müqəddəs Olan) ibadətə və pərəstişə layiqdir. O – Əbədidir və Ölməzdir, bütün canlı məxluqlar isə öləsidirlər və sonra, işlədikləri hər əmələ görə əvəz almaq üçün (dirildilib) Onun hüzurunda dayanacaqlar. Hər bir ağıllı insan bunu yadda saxlamalı və digər “ilahlar” qəbul etmədən, yalnız Tək Allaha ibadət etməlidir. O insan var qüvvəsi ilə Allaha yaxınlaşmağa can atmalı, Onun qəzəbindən və cəzasından çəkinməli, öz əməllərinə və etdiyi günahlarına görə tövbə etmədən Onun hüzurunda dura biləcəyindən ehtiyat etməlidir."]