[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-34-alikhan":694,"$fzLhLe4fK1AJieMc8V724Ak6XCreBoq5DwClcumFkqnQ":974},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":859},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ٱلَّذِى لَهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ وَلَهُ ٱلْحَمْدُ فِى ٱلْءَاخِرَةِ ۚ وَهُوَ ٱلْحَكِيمُ ٱلْخَبِيرُ","Göylərdəkilərin və yerdəkilərin hamısının sahibi olan Allaha həmd olsun! Axirətdə də həmd Ona məxsusdur. O, Müdrikdir, Xəbərdardır.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِى ٱلْأَرْضِ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا يَنزِلُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا ۚ وَهُوَ ٱلرَّحِيمُ ٱلْغَفُورُ","O, yerə girəni də, oradan çıxanı da, göydən düşəni də, oraya qalxanı da bilir. O, Rəhmlidir, Bağışlayandır.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَا تَأْتِينَا ٱلسَّاعَةُ ۖ قُلْ بَلَىٰ وَرَبِّى لَتَأْتِيَنَّكُمْ عَٰلِمِ ٱلْغَيْبِ ۖ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍۢ فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِى ٱلْأَرْضِ وَلَآ أَصْغَرُ مِن ذَٰلِكَ وَلَآ أَكْبَرُ إِلَّا فِى كِتَٰبٍۢ مُّبِينٍۢ","Kafirlər: “O Saat bizə gəlməyəcəkdir!”– dedilər. De: “Xeyr, qeybi bilən Rəbbimə and olsun ki, o, mütləq sizi haqlayacaqdır. Göylərdə və yerdə zərrə qədər olan bir şey də Ondan gizli qalmaz. Bundan daha kiçik və daha böyük elə bir şey yoxdur ki, açıq-aydın Yazıda (Lövhi-məhfuzda) olmasın”.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"لِّيَجْزِىَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ لَهُم مَّغْفِرَةٌۭ وَرِزْقٌۭ كَرِيمٌۭ","Bunlar ona görədir ki, Allah iman gətirib yaxşı işlər görənləri mükafatlandırsın. Məhz onlar üçün bağışlanma və bolluca ruzi vardır.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"وَٱلَّذِينَ سَعَوْ فِىٓ ءَايَٰتِنَا مُعَٰجِزِينَ أُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌۭ مِّن رِّجْزٍ أَلِيمٌۭ","Ayələrimizi qüvvədən salmağa cəhd göstərənləri isə ən pis, ağrılı-acılı əzab gözləyir.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"وَيَرَى ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْعِلْمَ ٱلَّذِىٓ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ هُوَ ٱلْحَقَّ وَيَهْدِىٓ إِلَىٰ صِرَٰطِ ٱلْعَزِيزِ ٱلْحَمِيدِ","Elm verilmiş insanlar Rəbbindən sənə nazil edilənin haqq olduğunu, onun Qüdrətli, Tərifəlayiq Allahın yolunu göstərdiyini görürlər.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ هَلْ نَدُلُّكُمْ عَلَىٰ رَجُلٍۢ يُنَبِّئُكُمْ إِذَا مُزِّقْتُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّكُمْ لَفِى خَلْقٍۢ جَدِيدٍ","Kafirlər dedilər: “Çürüyüb parça-parça olduqdan sonra yenidən yaradılacağınızı xəbər verən bir kişini sizə göstərəkmi?",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"أَفْتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَم بِهِۦ جِنَّةٌۢ ۗ بَلِ ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِٱلْءَاخِرَةِ فِى ٱلْعَذَابِ وَٱلضَّلَٰلِ ٱلْبَعِيدِ","Əcəba, o, Allahın əleyhinə yalanmı quraşdırır, bəlkə onda divanəlik var?” Xeyr! Axirətə inanmayanlar əzaba düçar olacaq, dərin bir azğınlıq içində qalacaqlar.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"أَفَلَمْ يَرَوْا۟ إِلَىٰ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ ۚ إِن نَّشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ ٱلْأَرْضَ أَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ كِسَفًۭا مِّنَ ٱلسَّمَآءِ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةًۭ لِّكُلِّ عَبْدٍۢ مُّنِيبٍۢ","Məgər onlar göydə və yerdə qarşılarına və arxalarına baxmırlarmı? Əgər istəsək, onları yerə batırar və yaxud göyün bir parçasını onların başına endirərik. Şübhəsiz ki, bunda tövbə edib Allaha qayıdan hər bir qul üçün ibrət vardır.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"۞ وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا دَاوُۥدَ مِنَّا فَضْلًۭا ۖ يَٰجِبَالُ أَوِّبِى مَعَهُۥ وَٱلطَّيْرَ ۖ وَأَلَنَّا لَهُ ٱلْحَدِيدَ","Biz Davuda Özümüzdən bir lütf bəxş etdik və buyurduq: “Ey dağlar və quşlar! Onunla birlikdə Allahın şəninə təriflər deyin!” Biz dəmiri onun üçün yumşaltdıq.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"أَنِ ٱعْمَلْ سَٰبِغَٰتٍۢ وَقَدِّرْ فِى ٱلسَّرْدِ ۖ وَٱعْمَلُوا۟ صَٰلِحًا ۖ إِنِّى بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌۭ","Sonra buyurduq: “Geniş zirehlər düzəlt və halqaları toxuduqda ölçüyə riayət et. Ey Davud ailəsi, yaxşı işlər görün! Mən, həqiqətən də, sizin nə etdiyinizi görürəm”.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"وَلِسُلَيْمَٰنَ ٱلرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌۭ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌۭ ۖ وَأَسَلْنَا لَهُۥ عَيْنَ ٱلْقِطْرِ ۖ وَمِنَ ٱلْجِنِّ مَن يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِۦ ۖ وَمَن يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ ٱلسَّعِيرِ","Səhər bir aylıq məsafəni qət edən, günortadan sonra yenə bir aylıq məsafəni qət edən küləyi də Süleymana ram etdik. Biz onun üçün mis qaynağını sel kimi axıtdıq. Rəbbinin izni ilə cinlərin bir qismi onun qabağında işləyirdi. Onlardan kim ki, Süleymana itaət etməyib əmrimizdən çıxırdısa, onu Cəhənnəm oduna düçar edirdik.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"يَعْمَلُونَ لَهُۥ مَا يَشَآءُ مِن مَّحَٰرِيبَ وَتَمَٰثِيلَ وَجِفَانٍۢ كَٱلْجَوَابِ وَقُدُورٍۢ رَّاسِيَٰتٍ ۚ ٱعْمَلُوٓا۟ ءَالَ دَاوُۥدَ شُكْرًۭا ۚ وَقَلِيلٌۭ مِّنْ عِبَادِىَ ٱلشَّكُورُ","Cinlər onun üçün istədiyi qəsrlər, heykəllər, hovuzlara bənzər çanaqlar və yerindən tərpənməyən nəhəng qazanlar düzəldirdilər. Ey Davud nəsli! Bu nemətlərə şükür edin! Qullarımdan şükür edən azdır.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ ٱلْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلَىٰ مَوْتِهِۦٓ إِلَّا دَآبَّةُ ٱلْأَرْضِ تَأْكُلُ مِنسَأَتَهُۥ ۖ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ ٱلْجِنُّ أَن لَّوْ كَانُوا۟ يَعْلَمُونَ ٱلْغَيْبَ مَا لَبِثُوا۟ فِى ٱلْعَذَابِ ٱلْمُهِينِ","Süleymanın ölümünə hökm verdiyimiz zaman onun öldüyünü cinlərə ancaq onun əsasını yeyən bir ağac qurdu göstərdi. Süleyman yerə yıxıldıqda cinlərə bəlli oldu ki, əgər onlar qeybi bilsəydilər, alçaldıcı əzaba məruz qalmazdılar.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"لَقَدْ كَانَ لِسَبَإٍۢ فِى مَسْكَنِهِمْ ءَايَةٌۭ ۖ جَنَّتَانِ عَن يَمِينٍۢ وَشِمَالٍۢ ۖ كُلُوا۟ مِن رِّزْقِ رَبِّكُمْ وَٱشْكُرُوا۟ لَهُۥ ۚ بَلْدَةٌۭ طَيِّبَةٌۭ وَرَبٌّ غَفُورٌۭ","Səba qəbiləsinin yaşadığı yerdə nişanə – biri sağda, digəri də solda olan iki bağça var idi. Onlara: “Rəbbinizin ruzisindən yeyin və Ona şükür edin. Budur gözəl diyar və Bağışlayan Rəbb!”– deyilmişdi",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"فَأَعْرَضُوا۟ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ ٱلْعَرِمِ وَبَدَّلْنَٰهُم بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَىْ أُكُلٍ خَمْطٍۢ وَأَثْلٍۢ وَشَىْءٍۢ مِّن سِدْرٍۢ قَلِيلٍۢ","Amma onlar üz döndərdilər, Biz də üstlərinə güclü sel göndərdik. Onların iki bağçasını acı meyvəli, yulğunlu və içində bir az sidr ağacı olan iki bağla əvəz etdik.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"ذَٰلِكَ جَزَيْنَٰهُم بِمَا كَفَرُوا۟ ۖ وَهَلْ نُجَٰزِىٓ إِلَّا ٱلْكَفُورَ","Nankorluqlarına görə onları belə cəzalandırdıq. Məgər biz nankordan başqasını cəzalandırarıqmı?",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ ٱلْقُرَى ٱلَّتِى بَٰرَكْنَا فِيهَا قُرًۭى ظَٰهِرَةًۭ وَقَدَّرْنَا فِيهَا ٱلسَّيْرَ ۖ سِيرُوا۟ فِيهَا لَيَالِىَ وَأَيَّامًا ءَامِنِينَ","Səba qəbiləsi ilə bərəkət verdiyimiz məmləkətlər arasında aydın görünən bir-birinə yaxın şəhərlər salmış, orada gediş-gəliş yaratmışdıq. “Oralarda gecələr və gündüzlər arxayın gəzib dolaşın!”– demişdik.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"فَقَالُوا۟ رَبَّنَا بَٰعِدْ بَيْنَ أَسْفَارِنَا وَظَلَمُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ فَجَعَلْنَٰهُمْ أَحَادِيثَ وَمَزَّقْنَٰهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّكُلِّ صَبَّارٍۢ شَكُورٍۢ","Onlar isə: “Ey Rəbbimiz! Səfərlərimizdə dayanacağımız şəhərlər arasındakı məsafəni uzaq et!”– dedilər və öz-özlərinə zülm etdilər. Biz onları əfsanələrə çevirib dilə-dişə saldıq, özlərini də darmadağın etdik. Həqiqətən, səbirli olan və şükür edən hər kəs bundan ibrət alar.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"وَلَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُۥ فَٱتَّبَعُوهُ إِلَّا فَرِيقًۭا مِّنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ","İblisin onlar barəsindəki ehtimalı doğru çıxdı. Bir dəstə mömindən başqa, qalanları onun toruna düşdülər.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"وَمَا كَانَ لَهُۥ عَلَيْهِم مِّن سُلْطَٰنٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَن يُؤْمِنُ بِٱلْءَاخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِى شَكٍّۢ ۗ وَرَبُّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ حَفِيظٌۭ","Halbuki o, bu insanlar üzərində ixtiyar sahibi deyildi. Biz ancaq axirətə inananla ona şəkk gətirən kimsələri ayırd etmək üçün şeytana belə bir fürsət verdik. Sənin Rəbbin hər şeyi mühafizə edəndir.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"قُلِ ٱدْعُوا۟ ٱلَّذِينَ زَعَمْتُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ ۖ لَا يَمْلِكُونَ مِثْقَالَ ذَرَّةٍۢ فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِى ٱلْأَرْضِ وَمَا لَهُمْ فِيهِمَا مِن شِرْكٍۢ وَمَا لَهُۥ مِنْهُم مِّن ظَهِيرٍۢ","De: “Allahdan başqa məbud saydıqlarınızı çağırın”. Onlar nə göylərdə, nə də yerdə zərrə qədərcə olan bir şeyə də sahib deyillər. Onların göylərin və yerin yaradılışında heç bir şərikliyi yoxdur və onlardan Allaha yardımçı olanı da yoxdur.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"وَلَا تَنفَعُ ٱلشَّفَٰعَةُ عِندَهُۥٓ إِلَّا لِمَنْ أَذِنَ لَهُۥ ۚ حَتَّىٰٓ إِذَا فُزِّعَ عَن قُلُوبِهِمْ قَالُوا۟ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ ۖ قَالُوا۟ ٱلْحَقَّ ۖ وَهُوَ ٱلْعَلِىُّ ٱلْكَبِيرُ","Onun qarşısında, izin verdiyi kəslərdən başqa, heç kimin şəfaəti fayda verməz. Nəhayət, mələklərin qəlbindən qorxu keçib getdikdə onlar: “Rəbbiniz nə buyurdu?”– deyə soruşar, digərləri isə: “Haqqı buyurdu! O, Ucadır, Böyükdür!”– deyə cavab verərlər.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"۞ قُلْ مَن يَرْزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ قُلِ ٱللَّهُ ۖ وَإِنَّآ أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلَىٰ هُدًى أَوْ فِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍۢ","De: “Göylərdən və yerdən sizə ruzi verən kimdir?” De: “Allahdır! Elə isə biz və ya siz (ikimizdən biri) ya doğru yolda, ya da açıq-aydın azğınlıq içindədir”.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"قُل لَّا تُسْـَٔلُونَ عَمَّآ أَجْرَمْنَا وَلَا نُسْـَٔلُ عَمَّا تَعْمَلُونَ","De: “Siz bizim etdiyimiz günahlara görə sorğu-sual edilməyəcəksiniz, biz də sizin etdiklərinizə görə sorğu-sual edilməyəcəyik”.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"قُلْ يَجْمَعُ بَيْنَنَا رَبُّنَا ثُمَّ يَفْتَحُ بَيْنَنَا بِٱلْحَقِّ وَهُوَ ٱلْفَتَّاحُ ٱلْعَلِيمُ","De: “Rəbbimiz hamımızı bir araya cəmləşdirib sonra da aramızda ədalətlə hökm verəcəkdir. O, ən ədalətli Hakimdir, Biləndir”.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"قُلْ أَرُونِىَ ٱلَّذِينَ أَلْحَقْتُم بِهِۦ شُرَكَآءَ ۖ كَلَّا ۚ بَلْ هُوَ ٱللَّهُ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ","De: “Ona qoşduğunuz şərikləri bir mənə göstərin. Xeyr! O, Qüdrətli, Müdrik Allahdır!”",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"وَمَآ أَرْسَلْنَٰكَ إِلَّا كَآفَّةًۭ لِّلنَّاسِ بَشِيرًۭا وَنَذِيرًۭا وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ","Biz səni bütün insanlara müjdə verən və xəbərdarlıq edən bir peyğəmbər kimi göndərdik. Lakin insanların çoxu bunu bilmir.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَٰذَا ٱلْوَعْدُ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ","Onlar: “Əgər doğru deyirsinizsə, bu vəd nə vaxt olacaq?”– deyirlər.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"قُل لَّكُم مِّيعَادُ يَوْمٍۢ لَّا تَسْتَـْٔخِرُونَ عَنْهُ سَاعَةًۭ وَلَا تَسْتَقْدِمُونَ","De: “Sizə vəd edilmiş bir gün vardır ki, siz onu nə bircə saat belə yubada, nə də tezləşdirə bilərsiniz”.",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَن نُّؤْمِنَ بِهَٰذَا ٱلْقُرْءَانِ وَلَا بِٱلَّذِى بَيْنَ يَدَيْهِ ۗ وَلَوْ تَرَىٰٓ إِذِ ٱلظَّٰلِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِندَ رَبِّهِمْ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلَىٰ بَعْضٍ ٱلْقَوْلَ يَقُولُ ٱلَّذِينَ ٱسْتُضْعِفُوا۟ لِلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوا۟ لَوْلَآ أَنتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ","Kafirlər dedilər: “Biz nə bu Qurana, nə də bundan əvvəlkilərə əsla inanmayacağıq!” Kaş sən o zalımları öz Rəbbinin hüzurunda saxlanılıb bir-birinə söz qaytardıqları anda görəydin. Zəiflər, öz şəxsiyyətləri haqda yüksək rəydə olanlara deyəcəklər: “Əgər siz olmasaydınız, biz iman gətirərdik”.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"قَالَ ٱلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوا۟ لِلَّذِينَ ٱسْتُضْعِفُوٓا۟ أَنَحْنُ صَدَدْنَٰكُمْ عَنِ ٱلْهُدَىٰ بَعْدَ إِذْ جَآءَكُم ۖ بَلْ كُنتُم مُّجْرِمِينَ","Özləri haqda yüksək rəydə olanlar da zəiflərə belə deyərlər: “Sizə doğru yol göstəricisi gəldikdən sonra sizi ondan bizmi yayındırdıq? Xeyr, siz özünüz günahkar idiniz”.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"وَقَالَ ٱلَّذِينَ ٱسْتُضْعِفُوا۟ لِلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوا۟ بَلْ مَكْرُ ٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ إِذْ تَأْمُرُونَنَآ أَن نَّكْفُرَ بِٱللَّهِ وَنَجْعَلَ لَهُۥٓ أَندَادًۭا ۚ وَأَسَرُّوا۟ ٱلنَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا۟ ٱلْعَذَابَ وَجَعَلْنَا ٱلْأَغْلَٰلَ فِىٓ أَعْنَاقِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۚ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ","Zəiflər özləri haqda yüksək rəydə olanlara deyərlər: “Xeyr! İşiniz gecə-gündüz hiylə qurmaq idi. Siz bizə Allahı inkar etməyi və Ona şəriklər qoşmağı əmr edirdiniz”. Onlar əzabı gördükdə peşmançılıq hissini gizlədərlər. Kafirlərin boyunlarına zəncirlər vurarıq. Onlar ancaq etdikləri əməllərə görə cəzalandırılarlar.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"وَمَآ أَرْسَلْنَا فِى قَرْيَةٍۢ مِّن نَّذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَآ إِنَّا بِمَآ أُرْسِلْتُم بِهِۦ كَٰفِرُونَ","Biz hansı bir məmləkətə xəbərdarlıq edən peyğəmbər göndərdiksə, onun cah-calal içində yaşayan sakinləri ona sadəcə olaraq: “Biz sizinlə göndərilənləri inkar edirik!”– dedilər.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"وَقَالُوا۟ نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوَٰلًۭا وَأَوْلَٰدًۭا وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ","Onlar: “Bizim mal-dövlətimiz də, övladlarımız da daha çoxdur və bizə əzab verilməyəcəkdir”– dedilər.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"قُلْ إِنَّ رَبِّى يَبْسُطُ ٱلرِّزْقَ لِمَن يَشَآءُ وَيَقْدِرُ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ","De: “Həqiqətən, Rəbbim istədiyinin ruzisini bol edər, istədiyininkini də azaldar. Lakin insanların çoxu bunu bilmir”.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"وَمَآ أَمْوَٰلُكُمْ وَلَآ أَوْلَٰدُكُم بِٱلَّتِى تُقَرِّبُكُمْ عِندَنَا زُلْفَىٰٓ إِلَّا مَنْ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحًۭا فَأُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ جَزَآءُ ٱلضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوا۟ وَهُمْ فِى ٱلْغُرُفَٰتِ ءَامِنُونَ","Sizi bizə yaxınlaşdıra biləcək nə var-dövlətiniz, nə də oğul-uşağınızdır. Ancaq iman gətirib yaxşı işlər görənlər istisnadır. Məhz onların mükafatları etdikləri əməllərə görə qat-qat artırılacaq və onlar Cənnətdəki mənzillərində asudə yaşayacaqlar.",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"وَٱلَّذِينَ يَسْعَوْنَ فِىٓ ءَايَٰتِنَا مُعَٰجِزِينَ أُو۟لَٰٓئِكَ فِى ٱلْعَذَابِ مُحْضَرُونَ","Ayələrimizi qüvvədən salmağa cəhd göstərənlər isə əzaba giriftar ediləcəklər.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"قُلْ إِنَّ رَبِّى يَبْسُطُ ٱلرِّزْقَ لِمَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِۦ وَيَقْدِرُ لَهُۥ ۚ وَمَآ أَنفَقْتُم مِّن شَىْءٍۢ فَهُوَ يُخْلِفُهُۥ ۖ وَهُوَ خَيْرُ ٱلرَّٰزِقِينَ","De: “Həqiqətən, Rəbbim istədiyi qullarına ruzisini bol edər, istədiyinə də onu azaldar. Nə xərcləsəniz, Allah onun əvəzini verər. O, ruzi verənlərin ən yaxşısıdır!”",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعًۭا ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلَٰٓئِكَةِ أَهَٰٓؤُلَآءِ إِيَّاكُمْ كَانُوا۟ يَعْبُدُونَ","O gün Allah onların hamısını toplayacaq, sonra da mələklərə buyuracaq: “Bunlar sizəmi ibadət edirdilər?”",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"قَالُوا۟ سُبْحَٰنَكَ أَنتَ وَلِيُّنَا مِن دُونِهِم ۖ بَلْ كَانُوا۟ يَعْبُدُونَ ٱلْجِنَّ ۖ أَكْثَرُهُم بِهِم مُّؤْمِنُونَ","Mələklər deyəcəklər: “Sən paksan, müqəddəssən! Onlar deyil, Sənsən bizim Hamimiz! Xeyr, onlar cinlərə ibadət edirdilər. Əksəriyyəti də məhz onlara iman gətirmişdi”.",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"فَٱلْيَوْمَ لَا يَمْلِكُ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍۢ نَّفْعًۭا وَلَا ضَرًّۭا وَنَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ ذُوقُوا۟ عَذَابَ ٱلنَّارِ ٱلَّتِى كُنتُم بِهَا تُكَذِّبُونَ","Bu gün bir-birinizə nə bir xeyir, nə də bir zərər verə bilərsiniz. Biz zalımlara: “Dadın yalan saydığınız Cəhənnəm əzabını!”– deyəcəyik.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"وَإِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتُنَا بَيِّنَٰتٍۢ قَالُوا۟ مَا هَٰذَآ إِلَّا رَجُلٌۭ يُرِيدُ أَن يَصُدَّكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ ءَابَآؤُكُمْ وَقَالُوا۟ مَا هَٰذَآ إِلَّآ إِفْكٌۭ مُّفْتَرًۭى ۚ وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لِلْحَقِّ لَمَّا جَآءَهُمْ إِنْ هَٰذَآ إِلَّا سِحْرٌۭ مُّبِينٌۭ","Ayələrimiz onlara açıq-aydın oxunduğu zaman: “Bu ancaq sizi atalarınızın ibadət etdiklərindən döndərmək istəyən bir adamdır!”– deyərlər. Onlar: “Bu, uydurma yalandan başqa bir şey deyildir!”– deyərlər. Kafirlərə haqq gəldikdə onun barəsində: “Bu yalnız açıq-aydın bir sehrdir!”– deyərlər.",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"وَمَآ ءَاتَيْنَٰهُم مِّن كُتُبٍۢ يَدْرُسُونَهَا ۖ وَمَآ أَرْسَلْنَآ إِلَيْهِمْ قَبْلَكَ مِن نَّذِيرٍۢ","Hərçənd ki, Biz onlara oxuyub öyrənmələri üçün bir kitab verməmişdik və səndən əvvəl də onlara bir xəbərdarlıq edən göndərməmişdik.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"وَكَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَمَا بَلَغُوا۟ مِعْشَارَ مَآ ءَاتَيْنَٰهُمْ فَكَذَّبُوا۟ رُسُلِى ۖ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ","Onlardan əvvəlkilər də elçilərimizi yalançı hesab etmişdilər. Müşriklər onlara verdiklərimizin onda birini belə əldə etməmişlər. Lakin onlar Mənim elçilərimi yalançı saydılar. Görəydin, Mənim onları həlak etməyim necə oldu!",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"۞ قُلْ إِنَّمَآ أَعِظُكُم بِوَٰحِدَةٍ ۖ أَن تَقُومُوا۟ لِلَّهِ مَثْنَىٰ وَفُرَٰدَىٰ ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا۟ ۚ مَا بِصَاحِبِكُم مِّن جِنَّةٍ ۚ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌۭ لَّكُم بَيْنَ يَدَىْ عَذَابٍۢ شَدِيدٍۢ","De: “Mənim sizə bircə nəsihətim var; Allah üçün iki-iki, bir-bir ayağa qalxın, sonra da bir düşünün. Sizin yoldaşınızda (peyğəmbərdə) heç bir dəlilik əlaməti yoxdur. O, şiddətli əzab gəlməzdən əvvəl sizi ancaq xəbərdar edəndir”.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"قُلْ مَا سَأَلْتُكُم مِّنْ أَجْرٍۢ فَهُوَ لَكُمْ ۖ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِ ۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ شَهِيدٌۭ","De: “Mən sizdən bir haqq istəmişəmsə, onu sizin üçün istəmişəm. Mənim haqqım ancaq Allahdan olacaqdır. O, hər şeyə Şahiddir”.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"قُلْ إِنَّ رَبِّى يَقْذِفُ بِٱلْحَقِّ عَلَّٰمُ ٱلْغُيُوبِ","De: “Rəbbim haqqı endirir. O, qeybləri biləndir”.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"قُلْ جَآءَ ٱلْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ ٱلْبَٰطِلُ وَمَا يُعِيدُ","De: “Haqq gəldi. Batil ona qarşı nə ortaya bir şey çıxarar, nə də onu qaytara bilər”.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"قُلْ إِن ضَلَلْتُ فَإِنَّمَآ أَضِلُّ عَلَىٰ نَفْسِى ۖ وَإِنِ ٱهْتَدَيْتُ فَبِمَا يُوحِىٓ إِلَىَّ رَبِّىٓ ۚ إِنَّهُۥ سَمِيعٌۭ قَرِيبٌۭ","De: “Əgər mən haqq yoldan çıxsam, öz əleyhimə çıxmış olaram. Yox, əgər doğru yolla gedirəmsə, bu da Rəbbimin mənə nazil etdiyi vəhyə görədir. Həqiqətən, O, Eşidəndir, Yaxındır”.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"وَلَوْ تَرَىٰٓ إِذْ فَزِعُوا۟ فَلَا فَوْتَ وَأُخِذُوا۟ مِن مَّكَانٍۢ قَرِيبٍۢ","Kaş ki, sən o kafirləri qorxuya düşdükləri vaxt görəydin. Onlar qaçıb canlarını qurtara bilməyəcək və onsuz da yaxın bir yerdə ələ keçiriləcəklər.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"وَقَالُوٓا۟ ءَامَنَّا بِهِۦ وَأَنَّىٰ لَهُمُ ٱلتَّنَاوُشُ مِن مَّكَانٍۭ بَعِيدٍۢ","Onlar: “Biz ona inandıq!”– deyəcəklər. Amma uzaq bir yerdə (Axirətdə) imana necə nail ola bilərlər?!",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"وَقَدْ كَفَرُوا۟ بِهِۦ مِن قَبْلُ ۖ وَيَقْذِفُونَ بِٱلْغَيْبِ مِن مَّكَانٍۭ بَعِيدٍۢ","Halbuki bundan əvvəl onu inkar edir və əlçatmaz bir yerdən qeyb haqqında fikir yürüdürdülər.",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِأَشْيَاعِهِم مِّن قَبْلُ ۚ إِنَّهُمْ كَانُوا۟ فِى شَكٍّۢ مُّرِيبٍۭ","Daha öncə onların bənzərlərinə edildiyi kimi, arzuladıqları şeylərlə onların arasına sədd çəkilər. Həqiqətən, onlar anlaşılmaz bir şübhə içində idilər.",[860,861,862,863,864,865,866,867,868,869,870,871,872,873,874,875,876,877,878,879,880,881,882,883,884,885,886,887,888,889,890,891,892,893,894,895,896,897,898,899,900,901,902,903,904,905,906,907,908,909,910,911,912,913,914,915,916,917,918,919,920,921,922,923,924,925,926,927,928,929,930,931,932,933,934,935,936,937,938,939,940,941,942,943,944,945,946,947,948,949,950,951,952,953,954,955,956,957,958,959,960,961,962,963,964,965,966,967,968,969,970,971,972,973],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":975,"sura":216,"blocks":976},"saadi-az",[977,979,981,983,985,987,989,991,993,995,997,999,1001,1003,1005,1007,1009,1011,1013,1015,1017,1019,1021,1023,1025,1027,1029,1031,1033,1035,1037,1039,1041,1043,1045,1047,1049,1051,1053,1055,1057,1059,1061,1063,1065,1067,1069,1071],{"from":5,"to":5,"text":978},"Həmd – tərifəlayiq sifətlərin və gözəl əməllərin şərəfləndirilməsidir və həmd yalnız Tək olan Allaha məxsusdur, çünki Fövqəluca Allahın bütün sifətləri qüsursuzdur, Onun bütün əməlləri isə hikmətlə cilvələnmişdir, Onun təriflənməsinə, Ona minnətdarlıq edilməsinə layiqdir. Bu sürənin ən başlanğıcında Fövqəluca bildirir ki, göylərdə və yerdə olanların hamısının yalnız Ona məxsus olduğuna görə bütün məxluqlar Allaha həmd etməlidirlər. Kainatdakı bütün yaradılmışlar Allaha məxsusdur və Onun qullarıdır və Allah onların hamısını ən mükəmməl formada idarə etdiyinə görə mədh edilməyə layiqdir.\n\nAxirətdə də həmd ona məxsus olacaqdır. Məhz orada Allahın yaratdığı məxluqlar dərk edəcəklər ki, dünya həyatında onların nail ola bilmədikləri şey nə imiş və onda başa düşəcəklər ki, Rəbb necə də Həmdəlayiqolanmış! Bütün məxluqların mühakiməsi başlandıqda, göylərin və yerin sakinləri öz Rəbbinin ədaləti və müdrikliyinin kamilliyinə əmin olacaqlar və onların hər biri Allaha həmd edəcəkdir. Hətta, Cəhənnəmə atılacaq əzabkeşlərin ürəkləri də Fövqəluca Rəbbə həmd ilə dolacaqdır, çünki Cəhənnəm əzabkeşlərinin cəzası onların törətdikləri cinayətlərin ədalətli əvəzi olacaqdır.\n\nCənnətə düşən möminlərin Allahı şərəfləndirən tərifləmələrinə gəldikdə isə, o barədə çoxsaylı naslarda[1] xəbər verilməkdədir. Biz bu həqiqətə, hətta, sadə məntiqi mühakimə yolu ilə də nail ola bilərik. Cənnət sakinləri, sadiq qullarını onların ürəklərinin istədiyi hər şeylə mükafatlandıran, sonra isə bu mükafatı onların heç ağıllarına belə gətirmədikləri nemətlərlə zənginləşdirən Fövqəluca Rəbbin saysız-hesabsız nemətləri və bol hədiyyələrini öz gözləri ilə görəcəklər. Cənnət əhlinin öz Rəbbinə həmd etməsi haqqında nə demək olar? Onlar elə gözəl bir şəraitə düşəcəklər ki, yer üzündə Allahı dərk etməyə, sevməyə və Onun şanını ucaltmaya mane olan hər şeydən xilas ediləcəklər. Həqiqətən, Fövqəlmərhəmətli Rəbbə həmd etmək, möminlər üçün Cənnətin bütün digər nemətlərindən həzz almaqdan daha sevimli və daha ürəyəyatan bir iş olacaqdır.\n\nOnlar Fövqəluca Allahın Üzünü gördükdə və Onun gözəl nitqini eşitdikdə, təkraredilməz bir ləzzət duyacaqlar ki, bu onları bütün digər gözəllikləri və füsunkarlıqları unutmağa məcbur edəcəkdir. Onlar ara vermədən öz Rəbbini zikr edəcək və zikrin sözləri onların alıb-verdikləri nəfəslə birlikdə ağızlarından hər an çıxacaqdır. Bunu bilərək, təkcə təsəvvür etmək kifayətdir ki, Cənnət sakinləri öz Rəbbinin əzəmətini, gözəlliyini və kamilliyini daima seyr edəcəklər ki, möminlərin Fövqəluca Allaha etdikləri həmdin nə qədər qüsursuz və pak olacağını başa düşsünlər. Həqiqətən də, O (Pak və Müqəddəs) – Müdrikdir, Hərşeydənxəbərdardır. O (Pak və Müqəddəs), yalnız Öz ilahi müdrikliyinə uyğun olaraq yaradır və hökmranlıq edir və Kainatda olan bütün qeybə məxsus və aşkar hər şeydən xəbərdardır.",{"from":13,"to":13,"text":980},"Allah xəbər verir ki, O (Pak və Müqəddəs) yerə düşən yağış suyu, toxumlar və müxtəlif heyvanlar və həmçinin oradan çıxan cürbəcür bitkilər və heyvanlar haqqında elmə malikdir. O (Pak və Müqəddəs) həmçinin göylərdən nazil olan var-dövlətdən, ruzidən və qədərdən, göyə ucalan mələklərdən və ruhlardan agahdır. Allah – Müdrik Xaliqdir və məxluqları haqqında Ona hər şey məlumdur. Lakin bununla yanaşı, O – Rəhmlidir, Bağışlayandır. Rəhmlilik və hər şeyi bağışlama sifəti Ona xas olan məziyyətlərdəndir və Allahın qulları öz Rəbbinin bu gözəl sifətlərinin bəhrələrini fasiləsiz olaraq dadmaqdadırlar. Onların hər biri öz əməlləri sayəsində layiq olduqları qədər nemət və bağışlanma əldə edirlər.",{"from":21,"to":21,"text":982},"Fövqəluca Allahın əvvəlki ayələrdə qeyd etdiyi kamil sifətləri bütün məxluqları öz Rəbbinə səmimi qəlbdən iman gətirməyi və həmçinin Onu şərəfləndirməyi və ucaltmağı zəruriləşdirir. Buna görə sonra Allah bildirir ki, insanlar arasında elələri də var ki, onlar öz Rəbbinin sifətlərini layiqincə qiymətləndirmirlər və buna görə Onu şərəfləndirmir və təriflə ucaltmırlar. Bundan başqa, onlar Allaha iman gətirmirlər, ölülərin dirildilməsini və Qiyamət gününün baş verəcəyini mümkün olmayan bir şey sayırlar və Allahın elçilərinə (onlara salam olsun!) müqavimət göstərirlər. Allaha və Onun elçilərinə iman gətirmədiklərinə görə, onlar deyirlər ki, Qiyamət günü olmayacaqdır. Onlar belə hesab edirlər ki, dünya həyatından başqa heç bir şey yoxdur və insanlar doğulur, ölürlər və heç vaxt dirildilməyəcəklər. Allah isə Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əmr etmişdir ki, onların yalançı iddialarını ifşa etsin və and içsin ki, Qiyamət günü mütləq gələcəkdir. Hər bir insan bu anda inanmağa və dirilmənin gerçəkliyinə şübhə etməməyə borcludur, çünki bunu xəbər verən Allahdır və O (Pak və Müqəddəs), qeybi Biləndir. O (Pak və Müqəddəs), bizim gözümüzə görünməyən və ağlımızla dərk edilməyən bütün şeylərdən xəbərdardır. Onda bəs biz aşkar və aydın olan bütün şeylər haqqında nə deyək?!!\n\nSonra Allah bir daha Öz elminin kamilliyini vurğulayaraq, bildirir ki, Ona bütün məxluqlar və hətta onların ən kiçik zərrəcikləri haqqında hər şey məlumdur. Kainatda mövcud olan və baş verən bütün hər şey Ona öncədən bəllidir və qələmlə aydın bir Kitabda, yəni, Hifzolunan Kitabda yazılmışdır. Allaha göylərdə və yerdə ən kiçik zərrəciklərlə baş verən bütün proseslər, hərəkət və hadisələr məlumdur. Bu isə o deməkdir ki, Ona ölülərin bədənlərinin necə çürüyüb dağılması da məlumdur. O (Pak və Müqəddəs) bilir ki, yer insan bədənlərinin müəyyən hissəsini yeyir və bətnində onların başqa hissəsini qoruyub saxlayır, Qiyamət günü isə O (Pak və Müqəddəs), çətinlik çəkmədən insanları dirildəcəkdir. Həqiqətən, bu dirildilmə, Fövqəluca Rəbbin kamil elmindən olduqca daha az ecazkardır.",{"from":28,"to":28,"text":984},"Fövqəluca məxluqlarını dirildəcək ki, bütün qəlbi ilə Allaha iman gətirən və Onun elçilərinə sona qədər sadiq qalan və həmçinin yaxşı işlər görən və onlarla öz imanının həqiqiliyini təsdiq edən möminləri mükafatlandırsın. Onlar öz imanı və əməlləri sayəsində Allahın bağışlamasına və bərəkətli ruzisinə layiqdirlər. Birinci onları əzablı cəzadan xilas edir, ikinci isə onlara ən çox arzuladıqları şeyi əldə etməyə imkan verir.",{"from":35,"to":35,"text":986},"Onlar Allahın nazil etdiyi Kitaba iman gətirmirdilər, Onun ayələrini inkar edirdilər və Fövqəluca Xaliqin zəifliyini və gücsüzlüyünü sübut etməyə cəhd göstərirdilər ki, insanları dirildilmənin mümkün olmayacağına inandırsınlar. Lakin onlar bədənlərinin və ruhlarının məruz qalacaqları əbədi əzab-əziyyətdən başqa heç nə əldə etmədilər.",{"from":42,"to":42,"text":988},"Fövqəluca Özünün doğru yola yönəltdiyi qullarını xatırladır. Onlara açıq-aşkar bir elm verilmişdir və onun sayəsində onlar Allahın nazil etdiyi Kitabın və Hikmətin haqq olduğuna şübhə etmirlər. Onlar bilirlər ki, Allahın vəhyinə zidd olan hər şey yalan və uydurmadır, çünki onların elmi qəti əqidələrinə çevrilmişdir. Onlar inanırlar ki, dinin hökmləri insanları Fövqəlqüdrətli, Həmdəlayiq Allahın yolu ilə aparır. Onların imanı çoxsaylı amillərlə təsdiq olunur. Birincisi, onlar möhkəm biliklərə malikdirlər və öz Rəbbinin ayələrinin doğruluğuna şübhə etmirlər. İkincisi, onlar görürlər ki, bu ayələr baş verən hadisələr və əvvəlki Kitablarla uyğun gəlir. Üçüncüsü, onlar son Səmavi Kitabın verdiyi xəbərlərin necə gerçəkləşdiyinin şahidləridirlər. Dördüncüsü, onlar bütün ölkələrdə yayılmış və insanların özlərində əksini tapmış çoxsaylı möcüzələri görürlər. Beşincisi, onlar əmin olurlar ki, bu möcüzələr Fövqəluca Allahın adları və sifətlərinin dəlilləridir.\n\nBunların sayəsində onlar[2] dərk edirlər ki, Allahın hökmləri və qadağaları insanları doğru yola yönəldir, onları valideynlərinə, qohumlarına və bütün qalan məxluqlara yaxşılıq etməyə sövq edir, onlara insanın qəlbini yaramazlaşdıran, insanı mükafatlardan məhrum edən, vicdansızcasına ətrafdakıların həyatına, malına və namusuna qəsd etməyə yol verən, onu şirkə, zinakarlığa, sələmçiliyə, rüşvətxorluğa və bir çox günahlara doğru yönəldən pis xasiyyətlərdən xilas olmağa kömək göstərir.\n\nBeləliklə, bu ayədə Fövqəluca, öz Rəbbinin hökmləri və qadağaları haqqında dərin biliklərə malik olan müsəlmanların üstünlüyünü və ləyaqətini və onların Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) nazil edilən qeybə məxsus biliklərə möhkəm iman gətirdiklərini qeyd etmişdir. Onlar Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gətirdiyi dinin gerçəkliyini təsdiq edir və açıq-aydın bilikləri bütün inadkarlıq edənlərə və kafirlərə çatdırırlar.",{"from":11,"to":11,"text":990},"Kafirlər heç nəyə fikir vermədən öz inadkarlıqlarında, dini məsxərəyə qoymaqda və dirilmənin mümkün olmayan bir şey olduğuna özlərini inandırmaqda davam edirlər. Onlar Muhəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) uydurma şeylər yayan insan adlandırır, onun (s.ə.s.) Təlimini ələ salmağa və məsxərəyə qoymağa yol verirlər. Onlar deyirlər: “Doğrudanmı o, həqiqətən elə düşünür ki, sizin oynaqlarınız bir-birindən ayrıldıqdan, bədəniniz torpağa çevrildikdən və siz zərrələrə ayrıldıqdan sonra diriləcəksiniz?”",{"from":55,"to":55,"text":992},"Doğrudanmı o (s.ə.s.) Allaha böhtan atmağa cəsarət etmişdir? Bəlkə də o, sadəcə, cin tutmuş dəlidir? Belə olsaydı, onun davranışı qəribə gəlməzdi, çünki dəlidən hər nə gözləmək olar.\n\nKafirlər bu sözləri yalnız özlərinin inadcıllığı və zalımlığı üzündən deyirdilər. Onlar Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ən doğru danışan[3] və sağlam düşüncəli bir insan olduğunu çox gözəl bilirdilər və buna görə ona (s.ə.s.) ən böyük düşmənçilik bəsləyir və öz qüvvələrini, var-dövlətlərini də xərcləyirdilər ki, insanları onun (s.ə.s.) Təlimindən uzaqlaşdırsınlar. Onlar onu (s.ə.s.) yalançı və dəli adlandırırdılar, lakin əgər o (s.ə.s.) deyilənlər kimi olsaydı, onlar onun (s.ə.s.) dəvətinə diqqət yetirməzdilər. Ağıllı insanlar cinlilərin sözlərinə diqqət yetirmir və onlara heç bir əhəmiyyət vermirlər.\n\nƏgər fasiqlərin inadkarlığı və zalımlığı olmasaydı, onda onlar mütləq onun (s.ə.s.) moizələrinə qulaq asar və çağırışına cavab verərdilər. Lakin ayələr və nəsihətlər kafir insanlara fayda vermir və buna görə Fövqəluca qeyd edir ki, belə sözləri ancaq Axirətə inanmayanlar deyə bilərlər. Onlar cəzalandırılacaqlar və dərin azğınlıq içində olacaqlar, çünki onlar bədbəxtdirlər və haqdan uzaqdırlar. Dirildilməni mümkün olmayan bir şey sayan, Allahın Elçisini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) inkar edən, onun (s.ə.s.) Pak Təlimini məsxərəyə qoyan və haqqı yalan, yalanı, azğınlığı – haqq adlandıran adamlardan daha bədbəxt və daha azğın kim ola bilər?",{"from":62,"to":62,"text":994},"Allah qullarını dəvət edir ki, dirildilmənin gerçəkliyinə əmin olmaq üçün insanlara kömək edən hadisələr və şərait üzərində düşünsünlər. Dirildilmənin lehinə olan belə məntiqi dəlillər çoxdur. Sadəcə, çevrilib ətrafa diqqət yetirmək, göylərə və yerə baxmaq kifayət edər ki, bəşər təfəkkürünü heyran qoyan və hətta ən məşhur elm xadimlərini çaşqınlığa salan Allahın fövqəlqüdrətinə və əzəmətinə əmin olasan. Həqiqətən, göyləri, yeri və onlarda məskunlaşan məxluqları yaratmaq, insanları qəbirdən çıxarıb diriltməkdən daha çətindir. Bəs onda fasiqləri dirilməni inkar etməyə məcbur edən nədir? Məsələ ondadır ki, onlar Allahın ölüləri necə diriltdiyini görmədikləri üçün, buna inanmaqdan boyun qaçırırlar.\n\nEy insanlar! Göylər və yer Bizim hökmümüz altındadır və heç vaxt hökmlərimizə itaətsizlik edə bilməzlər, buna görə də, öz küfrünüzlə inadkarlıq etməkdən çəkinin. Əgər inadkarlığı üstün tutsanız, onda Biz sizi amansız cəzaya məhkum edərik. Göylərin, yerin və bütün varlığın xəlq edilməsi üzərində düşünün və siz bütün bunlarda, öz Rəbbinə kömək və nəsihət almaq üçün dua edən, Onun hökmlərinə itaət edən və Allahın Öz məxluqlarını diriltməyə qadir olduğuna qəti əmin olan hər bir qul üçün böyük möcüzələr görərsiniz.\n\nAllahın qulu öz Rəbbinə nə qədər tez-tez dua və öz günahlarına görə tövbə edirsə, Allahın ayələrindən bir o qədər də çox fayda əldə edir, çünki bu zaman onun bütün fikri və niyyəti Allaha yönəlmiş olur. Bunun sayəsində, o, istənilən təşəbbüsünə başladıqda Fövqəluca Rəbbini xatırlayır, bütün gücü ilə Ona yaxınlaşır və yalnız Onun mərhəmətini qazanmağın qayğısını çəkir. O, heç vaxt Allahın ayələrinə laqeyd yanaşmağı özünə layiq görmür, Onun məxluqlarını müşahidə edir, onların üzərində düşünür və ətrafında gördüyü hər şeydən faydalı ibrət götürməyə can atır.",{"from":69,"to":75,"text":996},"Allah ayədə xəbər verir ki, O (Pak və Müqəddəs), Öz qulu və elçisi Davuda (ə) lütfkarlığını necə göstərmişdir. O (Pak və Müqəddəs) ona (ə) faydalı biliklər əta etmiş, onu (ə) xeyirxah əməllərə ruhlandırmış və çoxsaylı dini və maddi nemətlərlə zənginləşdirmişdir. O (Pak və Müqəddəs) onu (ə) başqa insanlardan üstün tutmuş, həyat əlaməti göstərməyən dağlara və quşlara Davudla (ə) birlikdə Fövqəluca Allahın şanını ucaltmağı, tərifləməyi əmr etmişdir. Belə bir lütfkarlıq nə Davud peyğəmbərədək (ə), nə də ondan (ə) sonra heç bir insana layiq görülməmişdir. Bunun sayəsində bütün müsəlmanlar yadda saxlayırlar ki, hətta dağlar da, heyvanlar da Allahı tərifləyib ucaldır və Ona həmd edirlər. Onlar bu ecazkar məxluqları görür və Fövqəluca Allahı daha da tez-tez yada salır və Ona həmd edirlər.\n\nİlahiyyatçıların bir çoxu deyirdilər ki, dağlar və quşlar Davudu (ə) təkrarlayırdılar[5], çünki Allah ona (ə) elə bir məlahətli səs bəxş etmişdi ki, ondan yer üzündə heç kimdə yox idi. Davud (ə) özünün xoş avazı, riqqətli və həyəcandoğurucu səsi ilə Allaha həmd edəndə və Onu tərifləyib, şanını ucaldanda, bütün insanlar, cinlər, dağlar, quşlar və bütün digər məxluqlar valeh olurdular və Davudun (ə) ardınca Allaha həmd etməyə başlayırdılar. Belə bir rəy də var ki, Allah dağlara və quşlara Davudu (ə) təkrarlamağı ona görə təlqin etmişdi ki, bununla onun (ə) mükafatını artırsın, axı onların Allahın şan-şöhrətini ucaltmalarının səbəbi o (ə) idi.\n\nLakin bu, Fövqəlucanın bu şərəfli elçisinə (ə) əta etdiyi yeganə lütfkarlığı deyildi və buna görə O (Pak və Müqəddəs) buyurur ki, ona (ə) dəmiri döyməyi və zirehli geyim emal etməyi öyrətmiş və həm də onu (ə) zirehin həlqələrini emal edərkən ölonun ölçülərini nəzərə almağı, həlqələri bir-biri ilə necə bənd etməyi təlqin etmişdi. Fövqəluca belə buyurur: “Biz ona sizin üçün zireh emal etməyi öyrətdik ki, onlar sizi sizə toxunacaq zərbələrdən qorusun. Amma siz şükür edənsinizmi?” (Ənbiya, 21\u002F80).\n\nAllah ona (ə) və ailəsinə göstərdiyi lütfkarlığını Davuda (ə) xatırladaraq, ona (ə) və bütün möminlərə Ona həmd etmək və xeyirxah işlər görmək hökmü verir. O (Pak və Müqəddəs) əmr edir ki, Ondan qorxsunlar və öz əməllərini əbəs edə və faydasızlaşdıra biləcək hər şeydən qorusunlar. Həqiqətən də, O (Pak və Müqəddəs) Öz qullarının əməllərini görür və heç bir şey Ondan gizlənə və gizlədilə bilməz.",{"from":81,"to":81,"text":998},"Allah bu ayədə xəbər verir ki, Davud peyğəmbərin (ə) oğlu olan Süleymana (ə) necə lütfkarlıq göstərmişdir. Rəbb küləyi ona (ə) ram etmiş və o da Süleymanın (ə) iradəsinə tabe olaraq, onu (ə) ətrafındakılarla birlikdə, çox qısa vaxt ərzində, uzaq məsafələrə aparardı. Bunun sayəsində Süleyman (ə), insanların iki aya gedə biləcəkləri məsafəni bir gün ərzində qət edə bilirdi. Səhər açılandan günortaya qədər külək bir aylıq yolu keçir və günortadan axşam düşənədək o, həmçinin bir aylıq yol qət edirdi. Bundan başqa, Allah Süleyman (ə) üçün ərimiş mis çeşməsi axıtmışdı, yəni ona (ə) misi əritməyə və ondan qab-qacaq və digər əşyalar emal etməyə kömək göstərmişdi. Allah şeytanları və cinləri də Süleymana (ə) xidmət etməyə məcbur etmişdi. Onlar onun (ə) əmrlərinə itaətsizlik göstərməyə qabil deyildilər. Allah Süleymanın (ə) itaətindən çıxan cinlərə Cəhənnəm cəzası daddıracağını vəd etmişdi. Bu cəza qarşısında dəhşətə gələrək, onlar peyğəmbərin (ə) bütün əmrlərini yerinə yetirirdilər.",{"from":87,"to":87,"text":1000},"Onlar əzəmətli tikililər, yəni, gözəl qübbəli qəsrlər, saraylar inşa edir, heyvanların və digər əşyaların məharətlə işlənmiş heykəllərini yonur və həkk edir, su hövzələrinə bənzəyən nəhəng ölçülü kasalar düzəldir və düzəldildiyi yerlərindən tərpədilməyən və möhkəm dayaqlara söykənən çox iri qazanlar emal edirdilər. Bu kasalar və qazanlar yemək hazırlanması üçün istifadə edilirdi. Süleymanın (ə) tələbatı digər insanların tələbatından yüksək idi.\n\nSonra Fövqəluca, Davuda (ə) və onun (ə) nəslinə Özünün səxavətini və lütfkarlığını xatırladır və onlara Ona həmd etmək hökmü verir. Davudun (ə) nəsli – Davud peyğəmbərin (ə) özü, onun (ə) övladları və zövcələridir. Onların hamısı Allahın iki alicənab elçisinə (onlara salam olsun!) əta etdiyi çoxsaylı nemətlərin əksəriyyətindən istifadə edirdilər. Amma insanların əksəriyyəti onlara Öz nemətlərini bəxş edən və onları hər çür bəlalardan və fəlakətlərdən qoruyan Allaha şükür etmirlər. Şükür etmək[6] – Fövqəlucanın nemətlərini və bol səxavətini ürəkdən etiraf etməkdir, öz zəifliyini və Onun xeyirxahlığına möhtac olmağı etiraf etməkdir və bəxş edilən nemətləri müxtəlif günah işlərə deyil, Allah xatirinə sərf etməkdir.",{"from":94,"to":94,"text":1002},"Cinlər insanları aldadır və onları əmin edirdilər ki, onlar gözlə görünməyəni və qeybi bilirlər. Fövqəluca Allah isə insanlara həqiqəti izah etməyi qərara alır, cin və şeytanların yalançı iddialarını ifşa edir. Allah Süleymanın (ə) canını aldıqdan sonra da, cinlər Süleymanın (ə) səltənətini abadlaşdırmaqda davam edirdilər. Bu zaman Süleyman (ə) öz əsasına söykənmiş halda taxtında otururdu və o (ə) öldükdən sonra da bədəni beləcə oturmuş vəziyyətdə qalmaqdaydı. Cinlər qorxu içində və titrəyə-titrəyə onun yanından keçərək, hətta Süleymanın (ə) artıq öldüyünü ağıllarına belə gətirmirdilər.\n\nRəvayət edirlər ki, bu bir il beləcə davam etmişdir. Nəhayət, ağac qurdu Süleymanın (ə) əsasını yedikdən sonra onun (ə) cansız vücudu yerə düşmüşdür. Cinlər dağılışmış və insanlara aydın olmuşdu ki, əgər cinlər qeybi bilsəydilər, belə bir alçaldıcı vəziyyətə düçar olmazdılar. Həqiqətən, cinlər Süleymana (ə) öz istəklərinin ziddinə olaraq qulluq edirdilər və əgər onlar qeybi bilsəydilər, başa düşərdilər ki, o (ə) artıq ölmüşdür, həm də onlar dünyada hər şeydən çox onun (ə) ölümünü arzulayırdılar ki, onun (ə) onları alçaldıcı köləliyindən xilas olsunlar.",{"from":101,"to":128,"text":1004},"Səbalılar – cənubi Yəməndə yaşamış və Məərib şəhərində məskunlaşmış bir qəbilə idi. Rəbbimiz bütövlükdə bəşəriyyətə və, xüsusilə, ərəblərə ən böyük mərhəmət göstərərək, Şərəfli Quranda, hələ bu dünya həyatında olduqları zaman ədalətli əvəz və dəhşətli cəza almış xalqlar haqqında xəbər vermişdir. Ərəblər onlarla qonşu olan xalqların taleyini bilirdilər, qədim rəvayətlərdən onların haqqında eşitmişdilər və Quran ayələrinin gerçəkliyinə şəxsən əmin ola bilərdilər. Bütün bunlar onlara Səmavi Kitaba iman gətirməkdə və Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) moizələrini başa düşməkdə kömək edirdi.\n\nFövqəluca Allah buyurmuşdur ki, səbalıların məskənində bir dəlil vardır. Bu ifadə ilə nəzərdə tutulan – Allahın səbalıları böyük mərhəməti ilə himayə etməsi və onları ehtiyacdan və bəlalardan xilas etməsidir. Bu, onları Ona minnətdarlıq etməyə və yalnız Ona ibadət etməyə yönəltməliydi. Sonra O (Pak və Müqəddəs) izah edir ki, Onun bu mərhəməti iki bağ idi ki, şəhərin sağ və sol tərəfində yerləşmişdi. Səbalıların məskəni böyük bir vadinin yaxınlığındaydı. Dağ sularının axınları bu vahəyə tökülürdü. Səbalılar burada nəhəng bir bənd inşa etmişdilər ki, onun sayəsində vahədə su hövzəsi yaranmışdı. Bu su ilə səbalılar vahənin sağında və solunda yerləşən öz bağlarını suvarırdılar. Bağlar səbalılara sevinc və ləzzət verən bol məhsul gətirirdi və onların zəruri yeyinti məhsullarının əsas hissəsini təmin edirdi. Fövqəluca onlara bu bağlarına və həmçinin digər nemətlərə görə Ona şükür etməyi tapşırmışdı. Onların ölkəsi gözəl idi, havası təmizdi, yeri isə bərəkətli idi. Lakin ən başlıcası – Allah onlara minnətdarlıq edəcəkləri təqdirdə, günahlarını bağışlayacağını vəd etmişdi və buna görə də O (Pak və Müqəddəs) bildirir ki,onların ölkəsi gözəl, Rəbbi isə mərhəmətlidir.\n\nLakin Rəbbin səxavəti təkcə sadalananlarla məhdudlaşmırdı. O (Pak və Müqəddəs) görür ki, səbalılar zəngin ölkələrlə ticarət əlaqəsi qurmaq ehtiyacına malikdirlər və onlara bir varlı qonşu ölkə ilə ticarət münasibətləri yaratmağa kömək edir. Müfəssirlərin çoxu yazırlar ki, bu ölkə Yəmən şəhəri olan Sənadır. Buna baxmayaraq, bəzi ilahiyyatçılar onun – Şam olduğunu güman edirlər. Hər halda, Allah səbalılara bu ölkəyə tacir karvanlarının təhlükəsiz gediş-gəlişinə yardım göstərirdi və onlar bu zaman heç bir çətinlik çəkmirdilər. Onlar şəhərlər arasındakı məsafəni bilir, yoldan azmır, həm gündüz, həm də gecə tam əmin-amanlıq içində, qorxu-hürkü bilmədən səfərə çıxırdılar.\n\nAmma onlar naşükür oldular və öz Xeyirxahlarından üz döndərdilər, Ona ibadət etməkdən boyun qaçırdılar və hətta Onun mərhəmətini rədd etdilər. Onlar ticarət səfərlərinin yüngül keçməsi və çətinlik yaratmaması ilə qane olmayaraq, səfərlərinin uzunmüddətli və çətin olmasını arzu etdilər. Onlar hətta Rəbdən yoldakı dayanacaqların arasında məsafələrin uzadılmasını xahiş edirdilər. Lakin səbalıların küfrü və naşükürlüyü yalnız onların özlərinə zərər vurdu, çünki Fövqəluca Allah onları ağır cəzaya məruz qoydu və havaxtsa zəngin olan bu xalqı yoldan çıxaran və azğınlığa salan maddi nemətlərdən məhrum etdi. Rəbb onların məskənlərinə nəhəng su axını yönəldərək, onların su səddini dağıtdı, bağlarını viran qoydu və ağaclarını məhv etdi. Gözəl bağların və bəhrəgətirən ağacların yerinə səbalılar heç bir fayda əldə edə bilməyəcəkləri ağaclar bitən bağlar əldə etdilər. Allah onları bəndin yarılması ilə cəzalandırdı və əvvəlki bağları əvəzinə, onlara acı bəhrəli yulğun və bir neçə sidr ağacları olan iki yeni bağ əta etdi. Bu yaxşı məlum olan ağaclardır və yemək üçün istifadə edilən bəhrə vermirlər. Səbalıların əməlləri də belə əbəs – bəhrəsiz idi. Onlar Allaha minnətdarlıq etməkdən imtina etdilər və yaramaz küfrə üstünlük verdilər və belə olduqda, O (Pak və Müqəddəs) onları mərhəmətindən məhrum etdi və onu sərt cəzaya dəyişdi. Həqiqətən, Onun cəzalandırmasına yalnız Ona iman gətirməyənlər və onlara əta edilən nemətlərə görə Ona şükür etməyənlər layiq görülür.\n\nCəza səbalıları haqlayandan sonra, onların əvvəlki birliyi də yox oldu və onların arasında çəkişmələr başladı. Onların haqqında xatirələr yalnız xalqların rəvayətlərində qalmışdır və insanlar səbalılar haqqında ibrətamiz hekayətləri nəsildən nəsilə ötürmüşlər. Ərəblər hətta onların haqqında belə bir atalar məsəli düzəltmişdilər: “Onlar səbalılar kimi dağıldılar”. İnsanlar bu xalqın taleyinə nəsib olan bədbəxtlik haqqında bir-birinə danışmaqdan usanmırlar.\n\nLakin bu rəvayətlərdən faydalı nəticələri yalnız Allahın səbirli və nəcib qulları çıxarda bilirlər. Onlar Onun xatirinə bütün çətinliklərə və bəlalara səbirlə dözür, Onun nemətini minnətdarlıqla qəbul edir, Onun bəxş etdiyi nemətlərə görə Ona şükür edir və Onun hökmlərini qüsursuz yerinə yetirirlər. Səbalıların tarixçəsini eşidən belə insanlar başa düşürlər ki, cəza onlara ancaq naşükürlüklərinə görə gəlmişdir və belə bir cəza onların yolu ilə gedən hər kəsi təhdid edəcəkdir. Onlar başa düşürlər ki, Fövqəluca Rəbbə həmd və şükür etmək, insanlara öz əmin-amanlığını qorumağa və fəlakətlərdən uzaq olmağa imkan verir. Allahın elçiləri (onlara allahın salamı olsun!) yalnız əsil həqiqəti xəbər verirmişlər və Onun verəcəyi əvəz labüddür və buna, bir vaxtlar yer üzündə yaşamış qədim xalqların başına gələn saysız-hesabsız hadisələr şahidlik edir.",{"from":135,"to":135,"text":1006},"Allah bildirir ki, səbalılar o insanlardan idilər ki, şeytan Fövqəlucaya yalvararaq müraciət etdikdə, onları naşükür və kafir adlandırmış və demişdi: “Sənin fövqəlqüdrətinə and olsun! Mən onların hamısını, təkcə Sənin seçilmiş səmimi qullarından başqa, yoldan çıxaracağam” (38\u002F82-83). İblis dediyinə tam əmin deyildi – o, sadəcə, bunu güman edirdi. Qeyb ona məlum deyildi və Allah da ona bəşəriyyətin taleyindən xəbər verməmişdi. Lakin o, ehtimal etmişdi ki, yalnız səmimiyyətlə iman gətirənlər onun fitnə-fəsadlarından çəkinməyi bacara biləcəklər[8]. Səbalılar və onlara bənzər günahkarlar İblisin kafirlər haqqında rəyini təsdiq etdilər. O, yorulmadan onları doğru yoldan çıxmağa çağırırdı və öz məqsədinə nail olmağı bacarmışdı. Yalnız öz Rəbbinin istənilən xeyirxahlığına minnətdarlıqla cavab verən səmimi möminlər şeytanın ehtimalını doğrultmadılar. Belə bir rəy mövcuddur ki, səbalılar haqqında hekayət bu surənin ondoqquzuncu ayəsi ilə sona çatır və bu ayədə söhbət bütün bəşəriyyətdən gedir.",{"from":141,"to":141,"text":1008},"İblis Adəmin nəsilləri üzərində ixtiyara malik deyildi və onlara istədiyini güclə icra etdirə bilməzdi. Lakin müdriklər müdriki Allah ona insanları tovlamağa, azdırmağa, şübhəyə salmağa imkan vermişdi ki, onlardan Qiyamət gününə qəti inananlarla, ona şübhə edənləri ayırd etsin. Buna görə, şeytanın yoldan çıxarması – bir sınaqdır və onun sayəsində sadiq insan yalançıdan fərqlənir. Səmimi qəlb ilə iman gətirənlər bu sınaqdan yaxşı çıxırlar və İblisin azdırmalarına aldanmırlar, kəmetiqadlar isə kiçik bir sarsıntıya düşən kimi, şübhələrə qapılır və şeytanın ilk çağırışında öz imanlarından dönürlər. Məhz şeytanın azdırması Allahın qullarından kiminin vicdanlı, kiminin isə yaramaz olduğunu aşkar edir. Fövqəluca Rəbbə gəldikdə isə, O (Pak və Müqəddəs) Öz qullarını mühafizə edir, onların etdikləri əməllərini qoruyur[9] və onlar üçün hazırladığı əvəz veriləcək şeyləri də mühafizəsi altında saxlayır ki, Qiyamət günü hər bir insan özünə çatacaq olanı bütövlüklə ala bilsin.\n\nSonra Allah Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əmr edir ki, müşriklərə onların ibadət etdikləri məxluqların insanlara nə xeyir, nə də zərər verməyə qabil olmadıqlarını və ibadətə də layiq olmadıqlarını izah etsin. Bundan ötrü Allah belə buyurur:",{"from":148,"to":148,"text":1010},"Sizin dualarınız sizə fayda verməyəcəkdir, çünki sizin uydurduğunuz “ilahlar” gücsüzdürlər və yalvarışlarınıza cavab vermək iqtidarında deyillər. Onlar göylərdə və yer üzündə baş verənlər üzərində heç bir muxtar hakimiyyətə malik deyillər. Allahın onların arasında yoldaşı yoxdur, çünki sizin “ilahlarınız” nəinki müstəqil hakimiyyətə malik deyil, onlar həm də göylərin və yerin üzərində Fövqəlqüdrətli Allahla bərabər, heç bir hakimiyyət bölgüsündə iştirak etmirlər\n\nLakin müstəqil sahibkar olmayan və ya mülkiyyətdə payı olmayan insan əsil mülkiyyətçinin köməkçisi və ya müavini ola bilər. Əgər müşriklərin uydurduqları “ilahlar” Allahın hüzurunda belə bir mövqe tutsaydılar, onda onlara yalvarmaq insanlara hökmən fayda verərdi. Yer üzündəki hökmdarlar həmişə müavinlərə və köməkçilərə ehtiyac duyurlar və sonuncular onlara yardım üçün müraciət edən insanlara kömək edə bilərlər. Lakin bütün bunların Allahın səltənətinə heç bir aidiyyəti yoxdur və buna görə O (Pak və Müqəddəs) buyurur ki, Onun məxluqları arasında köməkçiləri yoxdur. O (Pak və Müqəddəs) – Vahid və Fövqəlqüdrətli Hökmdardır və Kainatı idarə etmək üçün heç bir köməkçiyə möhtac deyildir. Onda bütpərəstlərin “ilahları” Allah qarşısında hansı mövqeyə malik ola bilərlər? Onlar üçün Fövqəlqüdrətli Hökmdar qarşısında şəfaətçilik etməkdən başqa bir şey qalmır, lakin Allah belə şəfaətçiliyi rədd edir və buyurur:",{"from":155,"to":155,"text":1012},"Bu ayələrdə Fövqəluca bütlərə, salehlərə, ağaclara və digər uydurma “ilahlara” ibadət edən müşriklərin ümid bəslədikləri bütün şeyləri qətiyyətlə rədd edir. Allah onların təfəkkürünün qüsurlu olduğunu ifşa edir və müşrikliyin əsasını çökdürür.\n\nHər hansı müşrik öz “ilahının” yardımına ümid bəsləyərək, ona dua və ibadət edir. Məhz bu ümid onu yalançı “ilahlara” ibadət etməyə təkan verir. Heç kimin, Allahdan başqa, göylərdə və yerdə hakimiyyətə malik olmadığı, insanlara müstəqil surətdə xeyir verə və ya zərər vura bilmədiyi, Allahın hakimiyyətində payı olmadığı, Onun köməkçisi olmadığı və hətta Onun icazəsi olmadan Onun qarşısında şəfaətçilik etməyə haqqı olmadığı bir halda, Allahdan başqa kiməsə ibadət edilməsi – sağlam düşüncəyə və dinə tam ziddir.\n\nNəticə etibarı ilə müşrik nəinki öz məqsədinə nail olmur, həm də, özünü ondan daha da uzaqlaşdırır. Fövqəluca xəbər verir ki, bütlərə ibadət müşriklərə heç bir fayda gətirməyəcək və onları ancaq əzaba düçar edəcəkdir. Qiyamət günü bütlər və bütpərəstlər bir-birilərini inkar edəcəklər və bir-birilərini lənətləyəcəklər. Fövqəluca belə buyurur: “İnsanlar toplandıqda, bütlər onlara düşmən kəsiləcək və onların ibadətini inkar edəcəklər” (Əhqaf, 46\u002F6).\n\nQəribədir ki, müşriklər Allahın elçilərinə itaət etməkdən ona görə imtina edirdilər ki, onlar insan idilər, lakin özləri daşlara və ağaclara ibadət və dua etməyə razılaşırdılar. Onlar Rəhmli Hökmdara və Ədalətli Hakimə səmimiyyətlə qulluqdan imtina etdikləri halda, onlara faydadan çox zərər gətirən məxluqlara ibadət etməklə, özlərinin amansız düşməni olan şeytana ibadət etməklə qane olurdular.\n\nMüzakirə etdiyimiz ayənin ikinci hissəsinə gəldikdə isə, belə bir rəy var ki, onda, əvvəlki ayələrdə olduğu kimi, müşriklikdən bəhs edilir. Ərəb dilinin qrammatikası qaydalarına uyğun olaraq, əvəzlik öncə xatırlanan ən yaxın ismə aid olur. Qiyamət günü müşriklərin ürəklərini dəhşətli qorxu bürüyəcək və qorxu bu günahkarların ürəklərini tərk etdikdə, şüurları yerinə qayıdacaq və mələklər onlardan soruşacaqlar ki, niyə onlar haqq ilə onların yanına gəlmiş elçiləri inkar edirdilər. Müşriklər etiraf edəcəklər ki, kafirlik və müşriklik yalan və faydasız idi, Rəbbin ayələri və elçilərin təbliğatı – haqlı və həqiqət idi. Fövqəluca buyurmuşdur: “Əgər sən onları Odun qarşısında dayanan görsəydin. Onlar deyəcəklər: “Ah, əgər bizi geri qaytarsaydılar! Biz Rəbbimizin ayələrini yalan saymazdıq və mömin olardıq!” “Heç vaxt! Əvvəllər onların gizlədikləri, özlərinə aydın oldu. Əgər onları geri göndərsələr, onlar mütləq qadağan olunana qayıdarlar. Həqiqətən, onlar – yalançıdırlar” (Ənam, 6\u002F27-28). Müşriklər əmin olacaqlar ki, Allahın vəd etdiyi haqq imiş və etdikləri günahlara görə peşman olacaqlar. Əgər Allahın adları arasında – Fövqəluca, Böyük adları varsa, bu başqa cür də ola bilməzdi, çünki O (Pak və Müqəddəs) Öz məxluqlarından Öz Məqamı, Fövqəlqüdrəti və şan-şöhrətli sifətləri ilə misilsiz dərəcədə üstündür! Allahın əzəmətinin şəhadəti – Onun hakimiyyətinin məhdudiyyətsizliyidir və bunun qarşısında bütün məxluqlar, hətta ən təkəbbürlüləri və kafirləri də mütiləşirlər. Bu şərh şərhlərin ən şübhəsizidir və həmin parçanın mətni ilə uyğun gəlir.\n\nLakin bir başqa rəy də vardır ki, ona müvafiq olaraq, bu ayədə söhbət mələklərdən gedir. Fövqəluca Allah göylərin sakinlərinə müraciət etdikdə, nəcib mələklər hissiyyatdan məhrum olub, o saat üz üstə düşürlər[10]. Birinci olaraq başını Cəbrail (ə) qaldırır və Allah ona Öz vəhyini nazil edir. Mələklər özlərinə gələndə və qorxu onların ürəklərini tərk edəndə, onlar bir-birilərindən soruşurlar ki, Rəbb nə dedi. Onda onlardan bir qismi digərlərinə cavab verir ki, Allah haqqı demişdir. Bu – ümumi bir cavabdır və ondan bəlli olur ki, Rəbbin bütün sözlərinin mütləq haqq olmasına mələklər əmindirlər. Ola da bilər ki, onlar bir-birilərinə Rəbbin hansı hökmü verdiyini və ya nə dediyini xəbər verirlər.\n\nAciz, qeyri-kamil və faydasız “ilahlara” ibadət edən müşriklər gör necə pozğunlaşmışlar ki, onlar, Fövqəluca və Əzəmətli Rəbbə ibadətdən imtina edirlər. Halbuki, hətta nəcib mələklər də Ona yaxın olmalarına və Onun nitqini eşitdikdə, Onun haqdan başqa bir söz söyləmədiyini təsdiq etmələrinə baxmayaraq, Onun qarşısında müti və alçalmış vəziyyətdə dururlar. Fövqəlqüdrətli Hökmdarın və Hakimin qarşısında təkəbbür göstərən bu müşriklər nəyi gözləyir? Həqiqətən, Fövqəluca və Böyük Allah hər cür müşriklikdən üstündür və yalan danışan müşriklərin Onun haqqında uydurduqları hər şeydən uzaqdır! Sonra Allah Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əmr edir ki, müşriklərin etdikləri şirkdə nə qədər haqlı olduqlarını onlardan soruşsun. Fövqəluca buyurur:",{"from":162,"to":162,"text":1014},"Ey Muhəmməd! Müşriklər mütləq sənə cavab verəcəklər ki, ruzini verən yalnız Allahdır. Əgər onlar bunu etiraf etməsələr, onda bunu onlara özün xəbər ver və sən görəcəksən ki, heç kim sənin sözlərini təkzib edə bilməyəcək. İnsanlara yalnız Allahın göylərdən və yerdən ruzi nazil etdiyinə, yağış yağdırdığına, bitkiləri becərdiyinə, çayları axıtdığına, ağaclarda meyvələr yetişdirdiyinə və insanlara kömək edən və onlar üçün qida mənbəyi olan müxtəlif heyvanlar yaratdığına onların gözünü aç. Nəyə görə onlar nemət verə və onlara fayda gətirə bilməyən məxluqlara ibadət etməyi davam etdirirlər?\n\nOnlara de: “Biz sizinlə tamamilə başqa-başqa adamlarıq. Bizim bəzilərimiz ehtiramla doğru yolla gedir, digərləri isə azğınlıq burulğanına batmışlar. Biz bir-birimizə öz dəlillərimizi təqdim etmişik və onlar kimin doğru dediyinə və doğru yolla getdiyinə, kiminsə, yalan danışdığına və azğınlıq zülmətində dolaşdığına şübhə yeri qoymur. Bizim dəlillərimiz o dərəcədə inandırıcıdır ki, hər dəfə yeni-yeni sübutlar gətirməyin mənası yoxdur”.\n\nHəqiqətən, belə sözləri o adam deyə bilər ki, haqqı dərk etmiş, doğru yolu tapmış və öz baxışlının gerçəkliyinə və rəqiblərinin nəzərlərinin yanlışlığına möhkəm əminlik hasil etmiş olsun. Bütün varlıqları Xəlqedən, Kainatı müstəqil İdarəedən, məxluqlarına çoxsaylı nemətlərini Bəxşedən, onları bəlalardan və müsibətlərdən Qoruyan və ən gözəl, tərifəlayiq və göylərdə və yerdə hüdudsuz hakimiyyətə Sahibolan Allaha ibadət etməyə çağıran insanlar haqqında düşün! Mələklər və bütün qalan məxluqlar Onun əzəməti qarşısında mütiləşir və Onun fövqəlqüdrətinə tabe olurlar. Ən şərəfli müdafiəçilər Onun qəzəbindən dəhşətə gəlirlər və başqa məxluqlara havadarlıq etməyə yalnız Onun izni ilə razı olurlar. O (Pak və Müqəddəs) – Fövqəluca və Böyük Rəbdir. Onun məqamı ən ucadır, Onun sifətləri ən qüsursuzdur, Onun əməlləri ən təqdirəlayiqdir. O (Pak və Müqəddəs) kamilliyə, söhrətə, gözəlliyə malikdir və ən səmimi tərifə və ehtirama layiqdir. Fövqəlqüdrətli Xaliqə ibadət etməyə, Ona sədaqətlə xidmət göstərməyə və Onunla yanaşı digər “ilahların” qəbul edilməməsinə çağıran bu insanları və nə heç bir canlı məxluqu yaratmaq gücündə olmayan, nə də ruzi verə bilməyən bütlər, daş heykəllər və qəbirlər qarşısında təzim edən günahkarlarla müqayisə et! Bu uydurma “ilahlar” nəinki müşriklərə, hətta heç özlərinə də fayda verməyə və ya zərər vurmağa qadir deyillər. Onlar nə həyata, nə ölümə, nə də dirilməyə sərəncam çəkə bilmirlər. Onlar, sadəcə, ağlı olmayan və onlara ibadət edən insanların dualarına cavab belə verə bilməyən cansız varlıqlardır. Lakin əgər onlar duaları eşidə bilsəydilər belə, onsuz da cavab verə bilməyəcəkdilər. Qiyamət günü başladıqda isə bu bütlər və daş heykəllər müşriklərdən də, onların ibadətindən də imtina edəcəklər. Müşriklər və onların bütləri bir-birilərini lənətləyəcəklər və bütün insanlara aydın olacaq ki, Allahdan başqa, bir canlı məxluq belə göylər və yer üzərində hakimiyyətə malik deyil və Allahla bərabər bu hakimiyyətə şərik deyil, Onun köməkçisi deyil və Onun icazəsi olmadan Onun qarşısında şəfaətçilik etmək ixtiyarına malik deyil.\n\nLakin nə qədər ki, həmin Gün başlamamışdır, müşriklər aciz və faydasız bütlərə müraciət etməkdə davam edirlər, var gücləri ilə onların mərhəmətini qazanmağa can atırlar və yalnız Tək Allaha ibadət edənlərin hamısına qarşı nifrət və düşmənçilik bəsləyirlər, möminlərə müqavimət göstərirlər və aləmlərin tək Rəbbinə səmimiyyətlə və sədaqətlə qulluğu təbliğ edən Allah elçilərini rədd edirlər. Bu həqiqəti dərk edənlər, heç bir çətinlik çəkmədən, əsil xoşbəxtliyə nail olanları və haqq yolu ilə gedənləri, özünü əbədi bədbəxtliyə məhkum etmiş və azğınlığa düşmüşlərdən fərqləndirirlər. Fövqəluca bu ayədə doğru yolla gedənin kim olduğunu qeyd etmir, çünki bu həqiqət o dərəcədə aydındır ki, insanlar əlavə izaha ehtiyac duymurlar.",{"from":169,"to":169,"text":1016},"Bizim hər birimiz yalnız öz əməllərinə cavab verəcəkdir. Siz müsəlmanların edə biləcəyi günahlara görə cavab verməyəcəksiniz, biz də sizin cinayətlərinizə görə cavab verməyəcəyik. Qoy bizim hər birimiz haqqı tapmağa səy göstərsin və doğru yola gəlsin. Əvvəllər etdiklərimizə əhəmiyyət verməyin və qoy bizim hərəkətlərimiz sizə düzgün seçim etməkdə mane olmasın. İnsanların əsil həqiqətdə nəyə görə belə davrandıqlarını anlamağa cəhd göstərməyin və onların əməllərini gördüyünüz kimi qəbul edin. Haqqa uyğun rəftar edin və yalandan çəkinin, çünki Qiyamət günü hər bir insan öz əməllərinə görə cavab verməyə çağrılacaq. Həmin gün Müdrik və Adil Hakim insanlar arasında onların bir-biri ilə nə üstündə çəkişdikləri barədə Özü mühakimə edəcəkdir.",{"from":176,"to":176,"text":1018},"Allah müsəlmanları da, müşrikləri də məsuliyyətə cəlb edəcəkdir və ədalətli hökm çıxaracaqdır və aydın olacaqdır ki, kim doğruçu imiş və mükafata layiqdir, kimsə yalan danışıb və cəzaya layiqdir. Həqiqətən, Allah – Hökmverəndir, Biləndir. O (Pak və Müqəddəs) ən dolaşıq və qaranlıq işlərə nur saçmağa və ədalətli hökm çıxarmağa qadirdir, çünki O (Pak və Müqəddəs) insanların bütün əməllərindən agahdır.",{"from":183,"to":183,"text":1020},"Allahla yanaşı ibadətə layiq olanlar haradadırlar? Mən onları necə tanıya və onların ilahlığına necə əmin ola bilərəm? Onlar göylərdəmi məskunlaşmışlar və ya yerə enmişlər? Həqiqətən, aşkarı da, qeybi də Bilən Allah xəbər vermişdir ki, Ondan başqa digər ilahlar yoxdur və ola da bilməz. Quranda deyilir: “Onlar Allahla yanaşı, onlara nə zərər vura, nə də fayda verə bilənə ibadət edirlər. Onlar deyirlər: “Onlar – Allah qarşısında bizim şəfaətçilərimizdir”. De: “Məgər siz Allaha göylərdə və yerdə elə bir xəbər verə bilərsiniz ki, O onu bilməmiş olsun?” O Pakdır və sizin Ona qoşduğunuz şəriklərdən ucadır” (Yunus, 10\u002F18);\n\n“Həqiqətən, göylərdə olanlar da, yerdə olanlar da Allaha məxsusdur. Allahdan başqa digər “ilahlara” ibadət edənlər hansı yolla gedirlər? Onlar yalnız ehtimal edir və sadəcə yalan danışırlar” (Yunus, 10\u002F66).\n\nHətta məxluqların ən yaxşıları olan Allahın elçiləri belə Allahla müqayisə oluna biləcək bir kəs tanımırlar. Məgər müşriklər Fövqəlqüdrətli Rəbbin şəriklərini göstərə bilərlərmi?! Əlbəttə ki, Allaha bərabər və bənzər olan yoxdur və Onun şərikləri və rəqibi də yoxdur. Təkcə O (Pak və Müqəddəs) ibadətə və pərəstişə layiqdir, çünki Onun Fövqəlqüdrətli, Müdrik adları Onun gözəl adları arasındadır. Bütün varlıq Onun hökmü altındadır və Ona tabedir. O (Pak və Müqəddəs), kamil məxluqlar yaradır və hikmətli qanunlar qəbul edir.\n\nƏgər Fövqəlucanın hikmətli qanunları arasında, Tək Olan Allaha səmimiyyətlə və sədaqətlə ibadət etmək və insanların uğur qazanmaları və məhv olmaqdan, əbədi əzablardan xilas olmaları üçün müşriklikdən və uydurma “ilahlara” ibadət etməkdən çəkinmək hökmündən başqa bir qanun olmasaydı belə, onda təkcə elə bu, Rəbbin kamil müdrikliyinin gözəl dəlili olardı. Bəs onda Fövqəlucanın, hər bir hökmü hikmət incisi olan şəriəti haqqında nə deyə bilərik?!!",{"from":190,"to":190,"text":1022},"Fövqəluca Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bildirmişdir ki, o (s.ə.s.), istisnasız olaraq bütün insanları bol mükafat müjdəsi ilə sevindirmək və onları şiddətli cəza haqqında xəbərdar etmək üçün göndərilmişdir. Elçi (s.ə.s.) insanlar üzərində hökmranlıq etmirdi, lakin inadkar kafirlər ondan (s.ə.s.), yalnız Bir Olan Allahın qadir olduğu bir şeyi tələb etməkdə davam edirdilər.\n\nBuna görə Fövqəluca buyurur ki, insanlar çox vaxt həqiqətdən xəbərsiz olurlar. Onlar gerçəklik haqqında ya sadəcə bilmirlər, ya da onu qəbul etməkdən inadkarcasına boyun qaçırırlar. Sonuncular həqiqi bilikdən məhrum olanlara bənzəyirlər, çünki onlar haqqı təbliğ edənlərə itaətdən imtina edir və öz kafirliyini doğrultmağa cəhd göstərərək, onlardan mümkün olmayan şeylər tələb edirlər.",{"from":197,"to":197,"text":1024},"Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) zamanında müşriklər məhz belə davranırdılar. Onlar ondan (s.ə.s.) onun (s.ə.s.) müşrikləri çəkindirdiyi Hesablaşma saatının yaxınlaşdırılmasını tələb edirdilər. Həqiqətən, bu, müşriklər tərəfindən edilən ən böyük zalımlığın təzahürüydü. Məgər haqqı deməkdən ötrü insan Qiyamət gününün nə zaman başlayacağını bilməli idi? Həqiqətən, müşriklərin sözləri onların haqqa bəslədikləri kin-küdurətə və onların kəmağıllılığına dəlalət edirdi. Təsəvvür edin ki, sədaqətli və səmimi bir insan, onun bu sədaqətini və doğruçuluğunu bilən bir xalqın yanına gəlir və xəbər verir ki, düşmən döyüşə hazırlaşır və bu xalqı məhv etmək niyyətindədir. Məgər bu halda insanlar onun doğru danışdığını sübut etmək üçün yaxınlaşan düşmənin yerini və döyüşün başlanmasının vaxtını ondan istəməlidirlərmi? Hansı ağıllı insan bu anda belə sədaqətli və düz danışan adamdan dəlillər tələb edər? Əgər adamlardan kimsə bunu tələb edərsə, insanlar onu, sadəcə, axmaq adam sayarlar[11].\n\nBəs onda ən sədaqətli, doğru danışan, öz istəklərinə uymadan, yalnız Rəbbin vəhyləri əsasında danılmaz həqiqəti təbliğ edən və bəşəriyyəti qarşısıalınmaz və qurtulmaq mümkün olmayacaq cəza haqqında xəbərdar edən insanı yalançı sayan adamlar barədə nə demək olar? Həqiqətən, belə bir insanı Qiyamət gününün gəlməsini bilməməsinə görə rədd etmək ən böyük axmaqlıqdır.",{"from":204,"to":204,"text":1026},"Bu, Qiyamət gününün başlanması haqqında insanların bilməli olduqları yeganə həqiqətdir. Onlar bu gündən çəkinməli və ona hazırlaşmalıdırlar.",{"from":211,"to":211,"text":1028},"Fövqəluca Allah müəyyən olunmuş Günün labüdlüyünü xatırlatdıqdan sonra, həmin dəhşətli gündə kafirləri nəyin gözlədiyini bildirir. Əgər yer üzündəki insanlarla kafirliyə başçılıq edənlərin və onların ardıcıllarının Məhşər ayağında bir-biri ilə necə çəkişdiklərini görməyə imkan verilsəydi, onda onlar dəhşətli və ağlasığmaz bir mənzərənin şahidi olardılar. Həmin gün kafirlər bir-birilərini günahlandıracaq və bədbəxtlər onları doğru yoldan çıxaran başçılarına deyəcəklər: “Siz bizə iman gətirməyə mane oldunuz və küfrü bizə bərbəzəkli göstərdiniz, biz isə yalnız sizin ardınızca gedirdik. Bu gün ancaq siz cəzalandırılmalısınız, çünki biz əzablı işgəncələrə layiq deyilik”.",{"from":218,"to":218,"text":1030},"Kafirliyə başçılıq edənlər binəsiblərə etiraz edərək, onların hər birinin müstəqil surətdə qərar qəbul etdiyini sübut etməyə cəhd göstərəcəklər. Onlar deyəcəklər: “Biz sizi kafirliyə güclə məcbur etmirdik və siz imtina etmək və ardımızca gəlməmək imkanına malik idiniz. Bizim sizin üzərinizdə heç bir hakimiyyətimiz yox idi”.",{"from":224,"to":224,"text":1032},"Bədbəxt kafirlər öz rəhbərləri və başçıları ilə çəkişməkdə davam edəcək və deyəcəklər: “Siz, öz məkrli nitqlərinizlə gecə-gündüz aldatmağınız və kafirliyin ədalətli olmasında əmin etməyiniz sayəsində bizi doğru yoldan çıxarda bildiniz. Siz azğınlığı doğru yol, haqqı isə azğınlıq adlandırırdınız. Siz Haqq Təlimi ləkələməyə cəhd göstərirdiniz və fitnəkarlıqlar edirdiniz ki, bizi tamamilə doğru yoldan sapdırasınız”.\n\nOnsuz da bu çəkişmələr kafirlərə heç bir fayda verməyəcəkdir – onlar ancaq bir-birilərindən əl çəkəcəklər və onların ürəklərini böyük ümidsizlik və məyusluq bürüyəcəkdir. Onlar cəzadan xilas olmaq ümidi ilə bir-birilərinin qarşısında özlərini doğrultmaya çalışacaqlar, lakin onlara aydın olacaq ki, doğrudan da onlardan qisas alınmasına layiqdirlər. Onlar əməllərinə görə sonsuz dərəcədə peşman olacaq və doğru yolla getmədiklərindən və onları əbədi sarsıdacaq yalanı rədd etmədiklərindən qəm-qüssəyə batacaqlar. Lakin onlar peşmançılıqlarını ürəklərində çəkəcəklər, çünki öz namussuzluqlarını rüsvayçılıqla etiraf etməkdən qorxacaqlar. Uzunsürən Qiyamət günü ərzində kafirlər tövbə zamanı cəmi bir neçə dəfə öz peşmançılıqlarını ucadan etiraf edəcəklər. Eyni şeyi onları Cəhənnəmə atanda da edəcəklər. Fövqəluca belə buyurur: “Həmin gün zalım öz əllərini çeynəyərək deyəcək: “Kaş ki, Elçinin yolu ilə gedəydim! Kül başıma! Kaş ki, mən filankəsi özümə dost tutmayaydım!” (Furqan, 25\u002F27-28);\n\n“Onlar deyəcəklər: “Əgər biz qulaq assaydıq və düşünsəydik, Odun sakinləri arasında olmazdıq”. Onlar öz günahlarını etiraf edəcəklər. Qəhr olsun Od sakinləri!” (Mülk, 67\u002F10-11).\n\nSonra Fövqəlqüdrətli Allah xəbər verir ki, günahkarlara, məhbuslar kimi, qandal vurulacaq. Fövqəluca buyurur: “...Onları boyunlarında buxov və zəncirlənmiş halda qaynar suya sürüyəcək və Odda yandıracaqlar”(Mömin, 40\u002F71-72).Həqiqətən, əzab-əziyyətli cəza və ağır buxovlar kafirliyə, günahlara və itaətsizliyə görə ədalətli qisasdır.",{"from":216,"to":216,"text":1034},"Fövqəluca xəbər verir ki, öz elçilərindən imtina etmiş qədim xalqlar, bu gün Muhəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) inkar edən fasiqlərə oxşayırdılar. Allahın elçisi (ə) hansı məskənə gəlirdisə, həmin yerin maddi nemətlərlə azdırılmış və öz zənginliyi ilə qürrələnən varlı kişiləri onu (ə) rədd edirdilər.",{"from":237,"to":237,"text":1036},"Biz ümumiyyətlə dirildilməyəcəyik və əgər dirildilsək də, bizə yer üzündə saysız-hesabsız dövlət və çoxsaylı övladlar bəxş etmiş Rəbb, bizə Axirətdə mütləq daha bol mükafat əta edəcəkdir. Bu isə o deməkdir ki, biz cəzalandırılmayacağıq.",{"from":243,"to":243,"text":1038},"Fövqəluca Allah yalançı bəyənatları təkzib edərək xəbər verir ki, dünya həyatında zənginlik və kasıblıq Axirətdə uğur qazanılacağına dəlil deyildir. Rəbb var-dövləti Öz ilahi iradəsinə uyğun olaraq insanlara nazil edir. İnsanların bəzilərinə bolluq nəsib edir, digərlərinə isə – kasıblıq.",{"from":249,"to":249,"text":1040},"İnsan Allaha yalnız Allahın elçilərinin təbliğ etdiklərinin hamısına qəti iman gətirməsi və öz xeyirxah əməlləri sayəsində yaxınlaşa bilər. Bu məziyyətlərə malik olan insanların mükafatı on dəfədən yeddi yüz dəfəyə qədər və daha çox artırılacaqdır. Bu mükafatların əsil ölçüsü Fövqəluca Allahdan başqa heç kimə məlum deyil. Bu möminlər ən yüksək qəsrlərdə rahatlanacaqlar ki, orada nə qəm-qüssə biləcək, nə də narahatçılıq çəkəcəklər. Onlar orada saysız-hesabsız nemətlərdən ləzzət alacaq və öncədən biləcəklər ki, bu məskəni heç vaxt tərk etməyəcək və heç vaxt orada kədərlənməyəcəklər.",{"from":256,"to":256,"text":1042},"Onlar öz Rəbbinin elçilərini rədd edirlər və onları yalan danışmaqda və gücsüzlükdə ifşa etməyə cəhd göstərirlər. Qiyamət günü Cəhənnəmin qüdrətli keşikçiləri onları yaxalayacaq və onlar yalnız onda biləcəklər ki, gücsüzlük onların güvəndikləri və ümid bəslədiklərindəymiş.",{"from":261,"to":261,"text":1044},"Fövqəluca bu barədə ona görə xatırladır ki, möminlər qohumlarına, qonşularına, yetimlərə, kasıblara və digər ehtiyacı olanlara sərf etdikləri fərz və könüllü ianələrin onlara mütləq qaytarılacağına qəti əmin olsunlar. Sədəqə və ianələr heç vaxt onları verənin var-dövlətini azaltmır, çünki onların əvəzini verəcəyini Fövqəluca Allah Özü vəd etmişdir və O (Pak və Müqəddəs), qullarından istədiyinin nəsibini artırır və ya azaldır. O (Pak və Müqəddəs) – ruziverən səxavətlilərdən Ən Səxavətlidir. Ey insanlar! Bunu unutmayın, Ondan var-dövlət və ruzi istəyin və onları əldə etməkdən ötrü zəruri olan və bacardığınız hər şeyi edin.",{"from":267,"to":274,"text":1046},"Qiyamət günü başladıqda, Allah bütün müşrikləri və onların ibadət etdikləri yalançı “ilahları” bir yerə toplayacaqdır. Mələklərə ibadət edən kafirləri qınamaqdan ötrü, Fövqəluca nəcib mələklərdən soruşacaq: “Bunlar sizəmi ibadət edirdilər?” Mələklər müşriklərin onlara ibadət etməsini inkar edib deyəcəklər: “Yoxdur Səndən başqa ilah! Sən hər hansı müşriklikdən Ucasan! Biz Səni sevir, Sənin lütfkarlığına ümid bəsləyirik və bizim bütpərəstlərlə heç bir münasibətimiz yoxdur. Biz Sənin Himayənə möhtacıq və heç vaxt insanları özümüzə ibadət etməyə çağırmarıq. Məgər biz Səndən başqa saxta ilahlar uydurarıqmı və kiminsə himayəsinə ümid bağlayarıqmı?!! Müşriklər cinlərə və şeytanlara ibadət və itaət edirdilər və onlar da müşrikləri mələklərə və uydurma “ilahlara” ibadət etməyə sövq edirdilər”.\n\nOnların şeytana ibadəti – ona və onun tərəfdarlarına itaət etmələrindən ibarət idi. Fövqəluca bunu, bütün müşriklərə müraciət edərkən izah etmiş və belə buyurmuşdu: “Məgər Mən, ey Adəm oğulları, nəsihət etməmişdim ki, sizin açıq düşməniniz olan İblisə ibadət etməyəsiniz və Mənə ibadət edin? Bu – düz yoldur” (36\u002F60-61). Lakin müşriklər Allaha itaətsizlik göstərdilər, şeytana etibar etdilər və ona itaət etməyə başladılar. Onlar şeytana iman gətirdilər, çünki iman həmişə etibar və itaətdən ibarət olur.",{"from":280,"to":280,"text":1048},"Mələklər müşrikləri inkar edib onlardan üz döndərdikdən sonra, Fövqəluca onlara müraciət edərək buyuracaq: “Bu gün aralarınızdakı əlaqələr qırılmışdır və buna görə siz bir-birinizə fayda və zərər verə bilməzsiniz”. Sonra da Rəbb kafirləri və günahkarları Cəhənnəmə atdıraraq onlara belə buyuracaq: “İnkar etdiyiniz cəzanı dadın! Siz onu öz gözünüzlə görürsünüz və oranın alov burulğanına artıq salınmızınız. Bu – sizə xeyirxah işlər görməyə və cəzadan xilas olmağa imkan verməyən kafirliyinizə görə ədalətli qisasdır”.",{"from":92,"to":92,"text":1050},"Fövqəluca xəbər verir ki, müşriklər, bu dünyada onlara aydın şəkildə izah edilən Quran ayələri çatdırılanda və Allahın, Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) doğruçuluğu təkzibedilməz dəlillərlə onlara təqdim ediləndə, özlərini necə aparırlar. Bu sübutlar və dəlillər onlara hər bir xeyiri aydınlaşdırır və onları hər hansı şərdən çəkindirir. Bunlar Rəbbin insanlara bəslədiyi ən böyük mərhəmətidir və Allahın bütün qullarını Fövqəluca Allaha və Onun Kitabına iman gətirməyi və Onun bütün hökmlərinə itaət göstərməyi vacib edir. Lakin müşriklər Föv-qəlucanın bu lütfkarlığına naşükürlüklə cavab verirlər, Onun Təlimini rədd edir və Onun şərəfli Elçisi (s.ə.s.) haqqında deyirlər: “Bu kişi sizi yolları ilə getdiyiniz əziz atalarınızın adətlərindən uzaqlaşdırmağa çağırır ki, siz ixlasla yalnız bir Allaha qulluq edəsiniz”.\n\nMüşriklər, yalan təbliğatçılarının vəsvəsəsi sayəsində, haqqı inkar edirlər və sonuncular nəinki öz doğruçuluqlarını sübut edən inandırıcı dəlillər gətirməyə, onlar hətta ağıllı insanların ürəyinə kiçik bir şübhə salmağa belə qadir deyillər. Haqqı danan və azğın qardaşlarının da haqqı danmaları ilə özlərinə bəraət qazandıran azğın günahkarlar kimin ürəyinə şübhə sala bilərlər? Özünə belə bəraət qazandırmaq əsil axmaqlıqdır. Allahın dinini təkzib etməyə cəhd göstərən müşriklərin, filosofların, materialistlərin, ateistlərin və digər allahsızların sözləri üzərində sadəcə düşünmək kifayətdir ki, onların hamısının eyni cəfəngiyat olduğunu anlayasan. Onların sözləri və əməlləri Qiyamət saatının başlanmasına qədər haqqı rədd etmək istəyən hər bir kəs üçün nümunədir.\n\nMüşriklər öz davranışlarına yollarını azmış atalarının əməlləri ilə haqq qazandırırlar və Allahın elçilərinin (onlara salam olsun!) Təlimini rədd etməyi özlərinə rəva görürlər, amma təkcə bununla özlərini məhdudlaşdırmırlar. Onlar cəsarət göstərib, Şərəfli Kitaba böhtan atırlar və onu, Muhəmmədin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) özünün qondardığı uydurulmuş yalan, yəni saxta Kitab adlandırırlar. Onlar həm də onu açıq-aşkar sehr, yəni sehrbazlıq əməli adlandırırlar ki, bunun da yanlışlığı hər kəsə aydındır. Onlar öz iftiraçı danışıqları ilə Haqqa bəslədikləri nifrəti nümayiş etdirir və axmaqların və nadanların arasında özlərinə yardımçı axtarırlar.\n\nBeləliklə, müşriklərin öz etiqadı və baxışlarının lehinə gətirə biləcəkləri nə bir inandırıcı, nə də hətta şübhədoğurucu dəlilləri belə yoxdur. Əgər onlar öz baxışlarını əsaslandırmağa cəhd göstərsələr, bunu edə bilməyəcəklər, çünki onların nəzəriyyələrinin nə zəmini, nə də təməli vardır. Buna görə sonra Fövqəluca belə buyurur:",{"from":293,"to":293,"text":1052},"Onların istinad edə biləcəkləri bir Kitabı, sözlərinə və hərəkətlərinə əsaslanaraq özlərinə bəraət qazandıra biləcəkləri bir elçiləri yox idi. Onların nə aydın biliyi, nə də bunun izi-tozu belə yox idi[12].",{"from":241,"to":241,"text":1054},"Allah Məkkə müşriklərinə müraciət edir və onları, onlardan əvvəlki kafirləri haqlamış cəzadan xəbərdar edib çəkindirir. Məkkəlilər Allahın əvvəlki xalqlara əta etdiklərinin onda bir hissəsinə belə nail ola bilməmişdilər[13]. Lakin onlar Allahın elçilərini qəbul etmirdilər və buna görə Allahın onları ifşa etməsi dəhşətli olmuşdur. Allah onları qınamış və işgəncəli cəzaya məruz qoymuşdu. Rəbb onların bəzilərini dənizdə qərq etmiş, digərlərini sarsıdıcı qasırğa ilə, başqalarını qulaqbatırıcı fəryadla, bəzilərini zəlzələ ilə və digərlərini şiddətli küləklə məhv etmişdi. Ey kafirlər! Öz küfrünüzdə inadkar olmağa cəsarət etməyin ki, əvvəlki xalqların başına gələnlər sizin də başınıza gəlməsin.",{"from":305,"to":305,"text":1056},"Mən xahiş edirəm mənim məsləhətimə qulaq asıb, bunu edəsiniz. Belə hərəkət etsəniz, bu ədalətli olar, çünki mən sizdən ardımca kor-koranə gəlməyinizi və öz baxışlarınızdan dönməyinizi xahiş etmirəm. Qarşınıza haqqı tapmaq məqsədi qoyun və çalışın ki, Allahın qarşısında səmimi olasınız. Bir yerə toplaşın və mənim sizi dəvət etdiyim şeyi müzakirə edin. Sonra tənhalığa çəkilin və öz vicdanınız qarşısında səmimi olun. Düşündüklərinizi cəmləşdirin və sizə göndərilmiş elçi barəsində fikirləşin. Məgər o, dəliyə oxşayır? Məgər onun görkəmi, nitqi və məziyyətləri dəlilərə xasdırmı? Bəlkə o, doğrudan da haqlı peyğəmbərdir və sizi müsibətlərdən çəkindirir və baş verəcək şiddətli və ağrılı cəzalar barədə xəbərdar edir?\n\nƏgər siz bu məsləhəti dinləsəniz, sizə tamamilə aydın olar ki, Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) cin tutmuş dəli deyildir. Onun (s.ə.s.) zahiri görkəmi, onun (s.ə.s.) baxışı dəlilərin görkəminə və baxışına bənzəmir. Onu nə boğmaca, nə qıcolma tutmur. Əksinə, o (s.ə.s.) ən gözəl görkəmə malikdir və ən zərif davranışlar sahibidir. O – alicənab xasiyyətə malikdir, sakitdir, təvazökardır, ləyaqətlidir və bir çox digər müsbət məziyyətləri vardır ki, onlar yalnız ən ağıllı insanlara məxsus olur.\n\nƏgər siz onun (s.ə.s.) gözəl kəlamları və müdrik nitqləri üzərində düşünsəniz, əmin olarsınız ki, onlar həmsöhbətlərinin ürəklərinə rahatlıq və iman bəxş edir, onların qəlbini paklaşdırır, onlara ən gözəl xasiyyətlər aşılayır və onları pozğun əxlaqdan xilas edir. O (s.ə.s.) danışmağa başlayan kimi, insanlar ona (s.ə.s.) hörmət və ehtiram bəsləməyə ruhlanırlar. Məgər belə rəftarı dəlilərin azğınlığı ilə müqayisə etməkmi olar? Məgər belə nitqlər dəlilərin sayıqlamasına oxşayırmı?!!\n\nHər hansı bir adam ya təklikdə və ya digər insanlarla birlikdə olarkən Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) həyatı və davranışı üzərində düşünərsə və onun (s.ə.s.) doğrudan da Allahın Elçisi olduğuna cavab tapmaq istəyərsə, mütləq belə bir nəticəyə gələr ki, Muhəmməd (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) sədaqətli peyğəmbər və həqiqi elçidir. Məkkəlilər isə buna daha asanlıqla inanmalıydılar, çünki onlar Allahın Elçisini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) anadan olduğu gündən rəhmətə getdiyi günədək yaxşı tanıyırdılar[14].",{"from":311,"to":311,"text":1058},"Allah xəbər verir ki, əgər Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) İslamı qəbul edənlərin varidatını əlinə keçirsəydi və onlardan öz moizələri üçün haqq tələb etsəydi, bu hal insanların haqqa iman gətirməsinə və ona itaət etməsinə mane olardı. Lakin Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bu fikirdən çox uzaq idi və buna görə Fövqəluca ona (s.ə.s.) əmr edir ki, belə desin: “Mən sizdən doğru yola gəldiyinizə görə mükafat istəmirəm. Mən sizi dəvət edirəm ki, mükafatınızın yalnız özünüzə çatacağına şahid olasınız. Məni isə qoy Allah mükafatlandırsın, axı O (Pak və Müqəddəs) – bütün varlığın Şahididir. Allah çox gözəl bilir ki, mən sizi nəyə dəvət edirəm və əgər mən sizə yalan desəydim, onda O (Pak və Müqəddəs) məni çox sərt cəzalandırardı. Lakin bununla belə, unutmayın ki, Allah həmçinin sizin hamınızın əməllərinin Şahididir. O (Pak və Müqəddəs) bütün əməllərinizi yadda saxlayır və törətdiklərinizin hamısına görə sizə əvəzini verəcəkdir”.",{"from":317,"to":317,"text":1060},"Fövqəluca Öz peyğəmbərinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əmr edir ki, Rəbbin əbədi Qanununu insanlara xəbər versin. Bu Qanuna uyğun olaraq, Allah haqla yalanı məğlub edir. O (Pak və Müqəddəs) Öz məxluqlarına haqqı izah edir və kafirlərin yalan iddialarını təkzib edir və nəticədə yalan dağılır və yox olur. Bunda – düşünən insanlar üçün dəlillər vardır. Onlar görürlər ki, Qeybibilən Rəbb müşriklərin yanlış baxışlarını ifşa edir, onların inadkarlığını və küfrünü üzə çıxarır, yer üzündə Haqqı yayır və yalanın, qüsurların kökünü kəsir. O (Pak və Müqəddəs) Onun bəzi qullarının ürəyini dolduran vəsvəsələrdən və şübhələrdən agahdır və bu şübhələri darmadağın edə bilən inandırıcı dəlilləri Biləndir.",{"from":323,"to":323,"text":1062},"Allah Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) buyurur ki, Rəbbin haqqını və onun dəlillərini onlara artıq açıqladığını insanlara xatırlatsın. Buna görə yalan heç vaxt haqqa üstün gələ bilməz, heç vaxt şər törədə bilməz və özünün əvvəlki gücünü də qaytara bilməz. Elçi (s.ə.s.) haqqı bəşəriyyətə çatdırdı və kafirlərə göstərdi ki, onlar haqqa qarşı müqavimət göstərmək qüdrətində deyillər. O (s.ə.s.) onlara bəyan etdi ki, onlar haqqı – yalan və azğınlıq adlandıra bilərlər, lakin bu haqqın özünə heç bir zərər vurmaz və səmavi dinin qələbəsinin qarşısını ala bilməz.",{"from":329,"to":329,"text":1064},"Allahın Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əmr olunmuşdu ki, müşriklərə bəyan etsin: əgər o (s.ə.s.) yolundan sapsaydı, bununla yalnız özünə zərər vurmuş olardı. Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) belə davranışı onu göstərir ki, haqqın təsdiq edilməsi naminə mübahisəyə girmiş həmsöhbətə güzəştə getmək lazımdır. Əlbəttə ki, Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yolunu azmaqdan uzaq idi. Allah bizi belə düşüncələrdən qorusun!\n\nPeyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) müşriklərə demişdi ki, onun (s.ə.s.) doğru yolla getməsi onun (s.ə.s.) öz xidməti deyil, Fövqəluca Rəbbin lütfkarlığındandır, çünki O (Pak və Müqəddəs), onu (s.ə.s.) doğru yola yönəltmişdir. O (Pak və Müqəddəs) ona (s.ə.s.) haqqı tapmaqda yardım etmişdir və bu məsələdə bütün möminlərə kömək göstərir. Eşidən və Yaxınolan adları – Onun gözəl adları sırasındadır. O (Pak və Müqəddəs) qullarının sözlərini və nitqini eşidir və Ona dua edənlərin duasına və Ona kömək üçün müraciət edənlərin müraciətinə cavab verir.",{"from":334,"to":334,"text":1066},"Ey Elçi! Əgər sən Qiyamət günü kafirləri görsəydin, onda qarşında dəhşətli və xoşagəlməz bir mənzərə açılardı. Həmin gün kafirlər Cəhənnəm cəzasını görəcək və yalançı saydıqları elçilərin doğruluğuna əmin olacaqlar və bu zaman onları qarşısıalınmaz şiddətli qorxu hissi bürüyəcəkdir. Onlar qaçmaqla özlərini xilas edə bilməyəcəklər və yaxınlıqdaca ələ keçiriləcəklər. Həmin gündən onlar üçün artıq qurtuluş olmayacaqdır. Onların hamısı Cəhənnəmin yaxınlığında olacaqlar və mələklər onları heç bir çətinlik çəkmədən alovsaçan Burulğana atacaqlar.",{"from":99,"to":99,"text":1068},"Kafirlər Cəhənnəmin qarşısında dayanıb ucadan bağıracaqlar ki, onlar yalan hesab etdikləri hər şeyə iman gətirdilər. Lakin məgər onlar bu uzaq bir yerdə, onlarla iman arasında keçilməz bir səddin ucaldıldığı məskəndə, həqiqi iman sahibi ola bilərlərmi? Qiyamət günü kafirlər artıq imana nail ola bilməzlər. Onlar iman gətirməyə hələ imkanları olduğu bir vaxtda bunu etməliydilər və onda Rəbb onların tövbəsini qəbul edərdi.",{"from":285,"to":285,"text":1070},"Onlar zənnə qapılır və haqqa yalanla qələbə çalmaq istəyirdilər, lakin bu, uzaq məsafədən hədəfi düz nişan almaq kimi çətin və mümkünsüz idi. Yalan haqqı dağıda və ya ona qalib qələ bilməz və bu, yalnız insanlar haqqa xəyanət etdikdə, baş verə bilər. Haqq yalana qarşı çıxdıqda, onu mütləq darmadağın edər.",{"from":235,"to":235,"text":1072},"Qiyamət günü kafirlərlə onların arzuladıqları arasında sədd çəkiləcək. Onlar istəyəcəklər ki, öz övladları ilə öz qulluqçularının və mühafizəçilərinin əhatəsində olsunlar, var-dövlətlərini qaytarsınlar, yer üzündə çəkdikləri zövqü-səfanı yenə də çəksinlər, lakin onlar yalnız öz əməlləri ilə tənha qalacaqlar. Onlar təklikdə xəlq edilmişdilər və indi də təklikdə öz əməllərinə görə cavab verməli olacaq və istədiklərinə nail ola bilməyəcəklər. Bu tale, öz elçilərini rədd etmiş qədim xalqlara da nəsib olacaqdır. Onlar şiddətli cəzanı artıq öz gözləri ilə gördükdə, arzularını həyata keçirməkdən məhrum olduqlarını biləcəklər. Onlar buna – ağır şübhələr caynağında olduqları zaman və buna görə iman gətirməkdən boyun qaçırdıqları və tövbə etmək istəmədikləri üçün layiq olmuşdular.\n\nAllahın həmin ayəsinə də diqqət yetirin: “...Məgər Biz naşükürlərdən başqa, kimisə belə cəzalandırırıqmı?” (Səba, 34\u002F17). F.S."]