[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-36-alikhan":694,"$fQfOaoSPIBdL5Jm_CopGO7W7CgeZZq3z1yxZE-lbn5OI":1061},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":946},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874,877,880,883,886,889,892,895,898,901,904,907,910,913,916,919,922,925,928,931,934,937,940,943],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ يسٓ","Ya. Sin.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"وَٱلْقُرْءَانِ ٱلْحَكِيمِ","And olsun hikmətli Qurana!",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"إِنَّكَ لَمِنَ ٱلْمُرْسَلِينَ","Həqiqətən, sən göndərilmiş elçilərdənsən,",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"عَلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ","doğru yoldasan.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"تَنزِيلَ ٱلْعَزِيزِ ٱلرَّحِيمِ","Bu Quran Qüdrətli və Rəhmli Allah tərəfindən nazil edilmişdir ki,",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"لِتُنذِرَ قَوْمًۭا مَّآ أُنذِرَ ءَابَآؤُهُمْ فَهُمْ غَٰفِلُونَ","ataları xəbərdar edilməmiş, özləri də qafil olan bir tayfanı xəbərdar edəsən.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"لَقَدْ حَقَّ ٱلْقَوْلُ عَلَىٰٓ أَكْثَرِهِمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ","Onların əksəriyyəti barəsindəki söz gerçəkləşdi. Çünki onlar iman gətirmədilər.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"إِنَّا جَعَلْنَا فِىٓ أَعْنَٰقِهِمْ أَغْلَٰلًۭا فَهِىَ إِلَى ٱلْأَذْقَانِ فَهُم مُّقْمَحُونَ","Həqiqətən, Biz onların boyunlarına, çənələrinə dirənmiş zəncirlər keçirtmişik. Odur ki, başları təkəbbürlə yuxarı qalxmışdır.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"وَجَعَلْنَا مِنۢ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّۭا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّۭا فَأَغْشَيْنَٰهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ","Biz onların önlərindən bir sədd, arxalarından da başqa bir sədd çəkdik və gözlərinə pərdə saldıq. Buna görə də onlar haqqı görmürlər.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"وَسَوَآءٌ عَلَيْهِمْ ءَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ","Sən onları qorxutsan da, qorxutmasan da, onlar üçün eynidir, iman gətirməyəcəklər.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"إِنَّمَا تُنذِرُ مَنِ ٱتَّبَعَ ٱلذِّكْرَ وَخَشِىَ ٱلرَّحْمَٰنَ بِٱلْغَيْبِ ۖ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍۢ وَأَجْرٍۢ كَرِيمٍ","Sən ancaq Zikrə tabe olub Mərhəmətli Allahı görmədən Ondan çəkinən şəxsi qorxuda bilərsən. Beləsini bağışlanma və çox gözəl bir mükafatla müjdələ.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"إِنَّا نَحْنُ نُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا۟ وَءَاثَٰرَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَىْءٍ أَحْصَيْنَٰهُ فِىٓ إِمَامٍۢ مُّبِينٍۢ","Həqiqətən, ölüləri dirildən, onların bu dünyada törətdiklərini və tərk etdiklərini yazan Bizik. Biz hər şeyi açıq-aydın Yazıda (Lövhi-məhfuzda) qeydə almışıq.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"وَٱضْرِبْ لَهُم مَّثَلًا أَصْحَٰبَ ٱلْقَرْيَةِ إِذْ جَآءَهَا ٱلْمُرْسَلُونَ","Sən onlara o zaman elçilər gəlmiş şəhər sakinlərini misal çək.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"إِذْ أَرْسَلْنَآ إِلَيْهِمُ ٱثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُمَا فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍۢ فَقَالُوٓا۟ إِنَّآ إِلَيْكُم مُّرْسَلُونَ","O zaman onlara iki nəfər elçi göndərdik, amma onlar ikisini də yalançı saydılar. Biz də elçilərimizi üçüncüsü ilə qüvvətləndirdik. Elçilər: “Həqiqətən, biz sizə göndərilmiş elçilərik”– dedilər.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"قَالُوا۟ مَآ أَنتُمْ إِلَّا بَشَرٌۭ مِّثْلُنَا وَمَآ أَنزَلَ ٱلرَّحْمَٰنُ مِن شَىْءٍ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا تَكْذِبُونَ","Onlar dedilər: “Siz də bizim kimi sadəcə bir insansınız. Mərhəmətli Allah sizə heç bir şey nazil etməmişdir. Siz ancaq yalan danışırsınız”.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"قَالُوا۟ رَبُّنَا يَعْلَمُ إِنَّآ إِلَيْكُمْ لَمُرْسَلُونَ","Elçilər dedilər: “Rəbbimiz bilir ki, biz, həqiqətən də, sizə göndərilmiş elçilərik.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"وَمَا عَلَيْنَآ إِلَّا ٱلْبَلَٰغُ ٱلْمُبِينُ","Bizim vəzifəmiz ancaq vəhy olunanı aşkar təbliğ etməkdir”.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"قَالُوٓا۟ إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ ۖ لَئِن لَّمْ تَنتَهُوا۟ لَنَرْجُمَنَّكُمْ وَلَيَمَسَّنَّكُم مِّنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌۭ","Onlar dedilər: “Biz sizdə bəd əlamət gördük. Əgər dəvətinizə son qoymasanız, sizi mütləq daşqalaq edəcəyik və bizdən sizə mütləq ağrılı-acılı bir əzab toxunacaqdır”.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"قَالُوا۟ طَٰٓئِرُكُم مَّعَكُمْ ۚ أَئِن ذُكِّرْتُم ۚ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌۭ مُّسْرِفُونَ","Elçilər dedilər: “Sizin uğursuzluğunuz öz ucbatınızdandır. Məgər sizə edilən öyüd-nəsihəti bəd əlamət sayırsınız? Doğrusu, siz həddi aşmış bir millətsiniz”.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"وَجَآءَ مِنْ أَقْصَا ٱلْمَدِينَةِ رَجُلٌۭ يَسْعَىٰ قَالَ يَٰقَوْمِ ٱتَّبِعُوا۟ ٱلْمُرْسَلِينَ","Şəhərin kənarından bir kişi qaça-qaça gəlib dedi: “Ay camaat! Elçilərin ardınca gedin!",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"ٱتَّبِعُوا۟ مَن لَّا يَسْـَٔلُكُمْ أَجْرًۭا وَهُم مُّهْتَدُونَ","Sizdən heç bir mükafat istəməyən, özləri də doğru yolda olan şəxslərin ardınca gedin!",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"وَمَا لِىَ لَآ أَعْبُدُ ٱلَّذِى فَطَرَنِى وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ","Mənə nə olub ki, məni yaradana və hüzuruna qaytarılacağınız Allaha ibadət etməyim?",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"ءَأَتَّخِذُ مِن دُونِهِۦٓ ءَالِهَةً إِن يُرِدْنِ ٱلرَّحْمَٰنُ بِضُرٍّۢ لَّا تُغْنِ عَنِّى شَفَٰعَتُهُمْ شَيْـًۭٔا وَلَا يُنقِذُونِ","Mən heç Ondan başqa məbudlar qəbul edərəmmi? Əgər Mərhəmətli Allah mənə bir zərər yetirmək istəsə, onların şəfaəti mənə heç bir fayda verməz və onlar məni xilas edə bilməzlər.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"إِنِّىٓ إِذًۭا لَّفِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍ","Bax onda mən açıq-aydın azğınlığa düşmüş olaram.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"إِنِّىٓ ءَامَنتُ بِرَبِّكُمْ فَٱسْمَعُونِ","Həqiqətən, mən sizin Rəbbinizə iman gətirdim. Mənə qulaq asın!”",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"قِيلَ ٱدْخُلِ ٱلْجَنَّةَ ۖ قَالَ يَٰلَيْتَ قَوْمِى يَعْلَمُونَ","Şəhərin sakinləri bu kişini öldürdükdən sonra ona: “Cənnətə daxil ol!”– deyildi. O dedi: “Kaş xalqım biləydi ki,",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"بِمَا غَفَرَ لِى رَبِّى وَجَعَلَنِى مِنَ ٱلْمُكْرَمِينَ","Rəbbim məni bağışladı və məni hörmətli adamlardan etdi”.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"۞ وَمَآ أَنزَلْنَا عَلَىٰ قَوْمِهِۦ مِنۢ بَعْدِهِۦ مِن جُندٍۢ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَمَا كُنَّا مُنزِلِينَ","Biz ondan sonra xalqının üstünə göydən heç bir qoşun göndərmədik və heç göndərən də deyildik.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"إِن كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةًۭ وَٰحِدَةًۭ فَإِذَا هُمْ خَٰمِدُونَ","Onları məhv edən ancaq dəhşətli bir səs oldu. Onlar birdən sönüb getdilər.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"يَٰحَسْرَةً عَلَى ٱلْعِبَادِ ۚ مَا يَأْتِيهِم مِّن رَّسُولٍ إِلَّا كَانُوا۟ بِهِۦ يَسْتَهْزِءُونَ","Vay bu qulların halına! Onlara elə bir elçi gəlməyib ki, ona istehza etməsinlər.",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"أَلَمْ يَرَوْا۟ كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُم مِّنَ ٱلْقُرُونِ أَنَّهُمْ إِلَيْهِمْ لَا يَرْجِعُونَ","Məgər onlar özlərindən əvvəl neçə-neçə nəsilləri məhv etdiyimizi və onların bir daha geriyə – bunların yanına qayıtmadığını görmürlərmi?",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"وَإِن كُلٌّۭ لَّمَّا جَمِيعٌۭ لَّدَيْنَا مُحْضَرُونَ","Hamısı bir yerdə Bizim hüzurumuza gətiriləcəklər.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"وَءَايَةٌۭ لَّهُمُ ٱلْأَرْضُ ٱلْمَيْتَةُ أَحْيَيْنَٰهَا وَأَخْرَجْنَا مِنْهَا حَبًّۭا فَمِنْهُ يَأْكُلُونَ","Ölü torpaq onlar üçün bir dəlildir. Biz onu yağışla dirildir, oradan taxıl çıxardırıq, onlar da ondan yeyirlər.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"وَجَعَلْنَا فِيهَا جَنَّٰتٍۢ مِّن نَّخِيلٍۢ وَأَعْنَٰبٍۢ وَفَجَّرْنَا فِيهَا مِنَ ٱلْعُيُونِ","Biz orada xurma bağları və üzümlüklər yaratdıq, bulaqlar qaynadıb çıxartdıq ki,",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"لِيَأْكُلُوا۟ مِن ثَمَرِهِۦ وَمَا عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ ۖ أَفَلَا يَشْكُرُونَ","onların meyvələrindən və öz əlləri ilə becərdiklərindən yesinlər. Bəs onlar şükür etməyəcəklərmi?",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"سُبْحَٰنَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلْأَزْوَٰجَ كُلَّهَا مِمَّا تُنۢبِتُ ٱلْأَرْضُ وَمِنْ أَنفُسِهِمْ وَمِمَّا لَا يَعْلَمُونَ","Yerin bitirdiklərindən, insanların özlərindən və bilmədiklərindən bütün cütləri yaradan Allah pakdır, müqəddəsdir.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"وَءَايَةٌۭ لَّهُمُ ٱلَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ ٱلنَّهَارَ فَإِذَا هُم مُّظْلِمُونَ","Gecə də onlar üçün bir dəlildir. Biz gündüzü ondan ayırıb çıxaran kimi onlar zülmət içində qalırlar.",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"وَٱلشَّمْسُ تَجْرِى لِمُسْتَقَرٍّۢ لَّهَا ۚ ذَٰلِكَ تَقْدِيرُ ٱلْعَزِيزِ ٱلْعَلِيمِ","Günəş də özünün qaldığı yerə axıb gedir. Bu, Qüdrətli, Bilən Allahın əzəli hökmüdür.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"وَٱلْقَمَرَ قَدَّرْنَٰهُ مَنَازِلَ حَتَّىٰ عَادَ كَٱلْعُرْجُونِ ٱلْقَدِيمِ","Ay üçün də mənzillər müəyyən etmişik. Nəhayət, o tədricən dönüb xurma ağacının qurumuş budağı kimi əyri olur.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"لَا ٱلشَّمْسُ يَنۢبَغِى لَهَآ أَن تُدْرِكَ ٱلْقَمَرَ وَلَا ٱلَّيْلُ سَابِقُ ٱلنَّهَارِ ۚ وَكُلٌّۭ فِى فَلَكٍۢ يَسْبَحُونَ","Nə günəş aya çatar, nə də gecə gündüzü keçə bilər. Onların hər biri öz orbiti ilə üzüb gedir.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"وَءَايَةٌۭ لَّهُمْ أَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِى ٱلْفُلْكِ ٱلْمَشْحُونِ","Onların nəslini yüklü gəmidə daşımağımız da onlar üçün bir dəlildir.",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"وَخَلَقْنَا لَهُم مِّن مِّثْلِهِۦ مَا يَرْكَبُونَ","Biz onlar üçün buna bənzər daha neçə-neçə minik vasitələri yaratdıq.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"وَإِن نَّشَأْ نُغْرِقْهُمْ فَلَا صَرِيخَ لَهُمْ وَلَا هُمْ يُنقَذُونَ","Əgər istəsək, onları suya qərq edərik. Onda nə onların imdadına çatan olar, nə də onlar xilas ola bilərlər.",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"إِلَّا رَحْمَةًۭ مِّنَّا وَمَتَٰعًا إِلَىٰ حِينٍۢ","Yalnız Bizim onlara rəhm etməyimiz və onlara, müəyyən edilmiş vaxtadək, gün-güzəran nəsib etməyimiz istisnadır.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ٱتَّقُوا۟ مَا بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَمَا خَلْفَكُمْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ","Onlara: “Önünüzdə olan və arxanızca gələndən (dünyada və axirətdə olan əzabdan) qorxun ki, bəlkə sizə rəhm oluna!”– deyildikdə üz çevirirlər.",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"وَمَا تَأْتِيهِم مِّنْ ءَايَةٍۢ مِّنْ ءَايَٰتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كَانُوا۟ عَنْهَا مُعْرِضِينَ","Onlara öz Rəbbinin ayələrindən elə bir ayə gəlmir ki, ondan üz döndərməsinlər.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ أَنفِقُوا۟ مِمَّا رَزَقَكُمُ ٱللَّهُ قَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لِلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَنُطْعِمُ مَن لَّوْ يَشَآءُ ٱللَّهُ أَطْعَمَهُۥٓ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا فِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍۢ","Onlara: “Allahın sizə verdiyi ruzidən sərf edin!”– deyildikdə, kafirlər möminlərə deyirlər: “Allahın istədiyi təqdirdə yedirdəcəyi kimsəni bizmi yedirdəcəyik? Siz ancaq açıq-aydın azğınlıq içindəsiniz”.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَٰذَا ٱلْوَعْدُ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ","Onlar: “Əgər doğru deyirsinizsə, bu vəd nə vaxt olacaq?”– deyə soruşurlar.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"مَا يَنظُرُونَ إِلَّا صَيْحَةًۭ وَٰحِدَةًۭ تَأْخُذُهُمْ وَهُمْ يَخِصِّمُونَ","Onlar sadəcə olaraq, bir-birləri ilə höcətləşərkən özlərini yaxalayacaq bir tükürpədici səsi gözləyirlər.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"فَلَا يَسْتَطِيعُونَ تَوْصِيَةًۭ وَلَآ إِلَىٰٓ أَهْلِهِمْ يَرْجِعُونَ","Onlar nə bir vəsiyyət etməyə qadir olacaq, nə də ailələrinin yanına qayıda biləcəklər.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَإِذَا هُم مِّنَ ٱلْأَجْدَاثِ إِلَىٰ رَبِّهِمْ يَنسِلُونَ","Sur ikinci dəfə üfürülən kimi onlar dərhal qəbirlərdən çıxıb Rəbbinə tərəf axışacaqlar.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"قَالُوا۟ يَٰوَيْلَنَا مَنۢ بَعَثَنَا مِن مَّرْقَدِنَا ۜ ۗ هَٰذَا مَا وَعَدَ ٱلرَّحْمَٰنُ وَصَدَقَ ٱلْمُرْسَلُونَ","Onlar deyəcəklər: “Vay halımıza! Bizi yatdığımız yerdən kim qaldırdı? Bu, Mərhəmətli Allahın vəd etdiyi qiyamətdir. Elçilər doğru deyirlərmiş”.",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"إِن كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةًۭ وَٰحِدَةًۭ فَإِذَا هُمْ جَمِيعٌۭ لَّدَيْنَا مُحْضَرُونَ","Bircə dəhşətli səs qopan kimi onların hamısı hüzurumuza gətiriləcəklər.",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"فَٱلْيَوْمَ لَا تُظْلَمُ نَفْسٌۭ شَيْـًۭٔا وَلَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ","Bu gün heç kəsə heç bir haqsızlıq edilməyəcəkdir. Sizə ancaq etdiyiniz əməllərin əvəzi veriləcəkdir.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"إِنَّ أَصْحَٰبَ ٱلْجَنَّةِ ٱلْيَوْمَ فِى شُغُلٍۢ فَٰكِهُونَ","Həqiqətən də Cənnət əhli həmin gün nemətlər işində kef çəkəcək.",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"هُمْ وَأَزْوَٰجُهُمْ فِى ظِلَٰلٍ عَلَى ٱلْأَرَآئِكِ مُتَّكِـُٔونَ","Onlar zövcələri ilə birlikdə kölgəliklərdə taxtlara söykənəcəklər.",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"لَهُمْ فِيهَا فَٰكِهَةٌۭ وَلَهُم مَّا يَدَّعُونَ","Orada onlar üçün meyvələr və istədikləri hər şey vardır.",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"سَلَٰمٌۭ قَوْلًۭا مِّن رَّبٍّۢ رَّحِيمٍۢ","Üstəlik Rəhmli Rəbb onlara: “Salam” deyəcək.",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"وَٱمْتَٰزُوا۟ ٱلْيَوْمَ أَيُّهَا ٱلْمُجْرِمُونَ","“Bu gün möminlərdən ayrılın, ey günahkarlar!",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"۞ أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يَٰبَنِىٓ ءَادَمَ أَن لَّا تَعْبُدُوا۟ ٱلشَّيْطَٰنَ ۖ إِنَّهُۥ لَكُمْ عَدُوٌّۭ مُّبِينٌۭ","Ey Adəm övladları! Məgər Mən sizə buyurmadımmı ki, şeytana ibadət etməyin, o sizin açıq-aydın düşməninizdir,",{"number":391,"arabic":878,"translation":879},"وَأَنِ ٱعْبُدُونِى ۚ هَٰذَا صِرَٰطٌۭ مُّسْتَقِيمٌۭ","Mənə ibadət edin? Doğru yol budur!",{"number":349,"arabic":881,"translation":882},"وَلَقَدْ أَضَلَّ مِنكُمْ جِبِلًّۭا كَثِيرًا ۖ أَفَلَمْ تَكُونُوا۟ تَعْقِلُونَ","Artıq şeytan içərinizdən bir çoxlarını yoldan çıxartmışdır. Məgər dərk etmirdiniz?",{"number":402,"arabic":884,"translation":885},"هَٰذِهِۦ جَهَنَّمُ ٱلَّتِى كُنتُمْ تُوعَدُونَ","Bu sizə vəd edilmiş Cəhənnəmdir.",{"number":167,"arabic":887,"translation":888},"ٱصْلَوْهَا ٱلْيَوْمَ بِمَا كُنتُمْ تَكْفُرُونَ","Kafir olduğunuza görə bu gün orada yanın!”",{"number":413,"arabic":890,"translation":891},"ٱلْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلَىٰٓ أَفْوَٰهِهِمْ وَتُكَلِّمُنَآ أَيْدِيهِمْ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُم بِمَا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ","Bu gün onların ağızlarına möhür vurarıq. Qazandıqları günahlar barəsində onların əlləri Bizimlə danışar, ayaqları da şəhadət verər.",{"number":419,"arabic":893,"translation":894},"وَلَوْ نَشَآءُ لَطَمَسْنَا عَلَىٰٓ أَعْيُنِهِمْ فَٱسْتَبَقُوا۟ ٱلصِّرَٰطَ فَأَنَّىٰ يُبْصِرُونَ","Əgər istəsəydik, onların gözlərini kor edərdik və onda onlar düz yolla getməyə çalışardılar. Amma necə görə bilərdilər?",{"number":425,"arabic":896,"translation":897},"وَلَوْ نَشَآءُ لَمَسَخْنَٰهُمْ عَلَىٰ مَكَانَتِهِمْ فَمَا ٱسْتَطَٰعُوا۟ مُضِيًّۭا وَلَا يَرْجِعُونَ","Əgər istəsəydik, onları yerlərindəcə elə eybəcər hala salardıq ki, nə irəli gedə, nə də geri qayıda bilərdilər.",{"number":431,"arabic":899,"translation":900},"وَمَن نُّعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِى ٱلْخَلْقِ ۖ أَفَلَا يَعْقِلُونَ","Kimə uzun ömür veririksə, onu xilqətcə tərsinə çeviririk. Məgər başa düşmürlər?",{"number":202,"arabic":902,"translation":903},"وَمَا عَلَّمْنَٰهُ ٱلشِّعْرَ وَمَا يَنۢبَغِى لَهُۥٓ ۚ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌۭ وَقُرْءَانٌۭ مُّبِينٌۭ","Biz ona (Muhəmmədə) şer öyrətmədik, bu ona heç yaraşmaz da. Bu ancaq öyüd-nəsihət və aydın Qurandır ki,",{"number":442,"arabic":905,"translation":906},"لِّيُنذِرَ مَن كَانَ حَيًّۭا وَيَحِقَّ ٱلْقَوْلُ عَلَى ٱلْكَٰفِرِينَ","diri olanları qorxutsun və kafirlər barəsindəki söz gerçəkləşsin.",{"number":448,"arabic":908,"translation":909},"أَوَلَمْ يَرَوْا۟ أَنَّا خَلَقْنَا لَهُم مِّمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينَآ أَنْعَٰمًۭا فَهُمْ لَهَا مَٰلِكُونَ","Məgər onlar görmürlər ki, Biz onlardan ötrü sahib olduqları mal-qaranı Öz əllərimizlə yaratmışıq?",{"number":453,"arabic":911,"translation":912},"وَذَلَّلْنَٰهَا لَهُمْ فَمِنْهَا رَكُوبُهُمْ وَمِنْهَا يَأْكُلُونَ","Yaratdıqlarımızı öz istifadələrinə verdik ki, bəzilərindən minik kimi yararlansınlar və bəzilərini də yesinlər.",{"number":229,"arabic":914,"translation":915},"وَلَهُمْ فِيهَا مَنَٰفِعُ وَمَشَارِبُ ۖ أَفَلَا يَشْكُرُونَ","Bunlarda onlar üçün başqa mənfəətlər və içiləcək süd də vardır. Yenə də şükür etməyəcəklərmi?",{"number":464,"arabic":917,"translation":918},"وَٱتَّخَذُوا۟ مِن دُونِ ٱللَّهِ ءَالِهَةًۭ لَّعَلَّهُمْ يُنصَرُونَ","Bir çarə tapmaları üçün müşriklər Allahdan başqa məbudlar qəbul etdilər.",{"number":60,"arabic":920,"translation":921},"لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَهُمْ وَهُمْ لَهُمْ جُندٌۭ مُّحْضَرُونَ","Amma məbudlar onlara heç bir kömək edə bilməzlər. Hərçənd ki, onlar bunlar üçün hazır durmuş əsgərlərdir.",{"number":475,"arabic":923,"translation":924},"فَلَا يَحْزُنكَ قَوْلُهُمْ ۘ إِنَّا نَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ","Onların sözü səni kədərləndirməsin. Şübhəsiz ki, Biz onların nəyi gizli saxladıqlarını və nəyi aşkar etdiklərini bilirik.",{"number":174,"arabic":926,"translation":927},"أَوَلَمْ يَرَ ٱلْإِنسَٰنُ أَنَّا خَلَقْنَٰهُ مِن نُّطْفَةٍۢ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٌۭ مُّبِينٌۭ","Məgər insan onu nütfədən yaratdığımızı görmür? Budur, o indi açıq-aşkar mübahisə edir.",{"number":153,"arabic":929,"translation":930},"وَضَرَبَ لَنَا مَثَلًۭا وَنَسِىَ خَلْقَهُۥ ۖ قَالَ مَن يُحْىِ ٱلْعِظَٰمَ وَهِىَ رَمِيمٌۭ","O Bizə bir məsəl çəkdi, lakin yaradılışını unutdu. O dedi: “Çürümüş sümükləri kim dirildə bilər?”",{"number":491,"arabic":932,"translation":933},"قُلْ يُحْيِيهَا ٱلَّذِىٓ أَنشَأَهَآ أَوَّلَ مَرَّةٍۢ ۖ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ","De: “Onları ilk dəfə yaradan Özü onları dirildəcəkdir. O, hər bir məxluquna yaxşı bələddir.",{"number":497,"arabic":935,"translation":936},"ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُم مِّنَ ٱلشَّجَرِ ٱلْأَخْضَرِ نَارًۭا فَإِذَآ أَنتُم مِّنْهُ تُوقِدُونَ","O sizin üçün yaşıl ağacdan od əmələ gətirdi. Budur, siz indi ondan od yandırırsınız”.",{"number":503,"arabic":938,"translation":939},"أَوَلَيْسَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ بِقَٰدِرٍ عَلَىٰٓ أَن يَخْلُقَ مِثْلَهُم ۚ بَلَىٰ وَهُوَ ٱلْخَلَّٰقُ ٱلْعَلِيمُ","Göyləri və yeri yaradan onların eynisini yenidən xəlq etmək qüdrətinə malik olmazmı?! Şübhəsiz ki, O, Yaradandır, Biləndir.",{"number":509,"arabic":941,"translation":942},"إِنَّمَآ أَمْرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيْـًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ","Bir şeyi yaratmaq istədikdə ona təkcə: “Ol!” deyər, o da olar.",{"number":247,"arabic":944,"translation":945},"فَسُبْحَٰنَ ٱلَّذِى بِيَدِهِۦ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍۢ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ","Əlində hər şeyin hökmü Olan Allah pak və müqəddəsdir. Siz ancaq Onun hüzuruna qaytarılacaqsınız.",[947,948,949,950,951,952,953,954,955,956,957,958,959,960,961,962,963,964,965,966,967,968,969,970,971,972,973,974,975,976,977,978,979,980,981,982,983,984,985,986,987,988,989,990,991,992,993,994,995,996,997,998,999,1000,1001,1002,1003,1004,1005,1006,1007,1008,1009,1010,1011,1012,1013,1014,1015,1016,1017,1018,1019,1020,1021,1022,1023,1024,1025,1026,1027,1028,1029,1030,1031,1032,1033,1034,1035,1036,1037,1038,1039,1040,1041,1042,1043,1044,1045,1046,1047,1048,1049,1050,1051,1052,1053,1054,1055,1056,1057,1058,1059,1060],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":1062,"sura":243,"blocks":1063},"saadi-az",[1064,1066,1068,1070,1072,1074,1076,1078,1080,1082,1084,1086,1088,1090,1092,1094,1096,1098,1100,1102,1104,1106,1108,1110,1112,1114,1116,1118,1120,1122,1124,1126,1128,1130,1132,1134,1136,1138,1140,1142,1144,1146,1148,1150,1152,1154,1156,1158,1160,1162,1164,1166,1168,1170,1172,1174,1176,1178,1180,1182,1184,1186,1188,1190,1192,1194],{"from":5,"to":13,"text":1065},"Fövqəluca Allah Şərəfli Qurana and içərək, onu Hikmətli adlandırır, çünki Şərəfli Quran hər şeyi öz yerinə qoyur. Bu Səmavi Kitabın bütün hökmləri, qadağaları və göstərişləri hikmətlə doludur. Allah Kəramətli Quranda nəinki təkcə ədalətli hökmlər nazil etmiş, həmçinin qullarına onların mənası və hikmətini də bildirmişdir. O (Pak və Müqəddəs) möminlərə həm də bu və ya digər hökmlərdən çıxarılan nəticələrə və amillərə xüsusilə diqqət yetirməyi öyrətmişdir.",{"from":21,"to":21,"text":1067},"Ey Muhəmməd! Fövqəluca Hikmətli Qurana ona görə and içmişdir ki, sənin peyğəmbərliyinin gerçəkliyini təsdiq etsin. Sən – elçilərin birincisi deyilsən, axı sənə qədər də insanların yanına elçilər gəlirdilər. Sənin gətirdiyin dinin əsasları səndən əvvəlkilərin təbliğ etdiklərinə uyğun idi. İnsanların peyğəmbərlərin və elçilərin davranışı və əxlaqı üzərində düşünmələri kifayət edər ki, onlarla sadə insanlar arasında çox böyük fərq olduğunu görə bilsinlər. Əgər onlar sənin kamil məziyyətlərin və nəcib əxlaqın barədə fikirləşməli olsalar, onda onlara aydın olar ki, sən doğrudan da Allahın ən əzəmətli elçilərindən birisən.\n\nRəbbinin, Muhəmmədin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) peyğəmbərliyini təsdiq edərkən, Hikmətli Qurana and içməsi təsadüfi deyildir. Hikmətli Kitab və sonuncu Elçinin (s.ə.s.) peyğəmbərliyi arasında sıx rabitə mövcuddur. Əgər onun peyğəmbərliyini Kəramətli Qurandan başqa heç nə təsdiq etməsəydi belə, təkcə bu dəlilin özü onun təsdiqi üçün bəs edərdi. Quran – onun (s.ə.s.) peyğəmbərliyinin ən böyük və əbədi sübutudur. Bu Kitabın mənşəyinin ilahi dəlillərinin hamısı onun (s.ə.s.) peyğəmbərliyinin həqiqiliyini təsdiq edir.",{"from":28,"to":28,"text":1069},"Allah Öz Elçisinin – Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) peyğəmbərliyinin haqq olduğunu təsdiq edən ən gözəl məziyyətlərindən birini – doğru yolun peyğəmbəri olmasını xüsusilə vurğulayır. Bu yol Allaha və İlahi mərhəməti Məkanına aparır. Bu yolla getmək yalnız saleh əməllər və nəcib xasiyyət sayəsində mümkündür. Xeyirxah əməllər insanın qəlbini və vücudunu, həmçinin yer üzündə və ölümdən sonra insanın həyatını sahmana salır. Nəcib xasiyyət isə insanın ürəyini saflaşdırır, qəlbini nəcibləşdirir və mükafatını artırır. Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) getdiyi doğru yol məhz bu keyfiyyətlərdən təşəkkül tapmışdı. Ən Şərəfli Vəhyinin təsdiqi üçün ən Şərəfli Kitabına and içən Allahın bunu necə etməsi üzərində düşünün! Məhz belə ecazkar ifadələrdə Kəramətli Quranın əzəməti özünü büruzə verir.\n\nƏlbəttə, Allahın yalnız bir şəhadəti kifayətdir ki, Onun qulları Haqqa iman gətirsinlər. Lakin Rəbb bununla qane olmayaraq, Öz sözlərini inandırıcı sübutlar və təkzibolunmaz dəlillərlə də təsdiq etmişdir. O (Pak və Müqəddəs), insanlara sübut edir ki, Muhəmmədin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) peyğəmbərliyi haqdır və onlara onun (s.ə.s.) yolu ilə getməyi buyurur.",{"from":35,"to":35,"text":1071},"Bu doğru yolu, Kitabı Naziledən və qullarına Ona doğru yol tapmaq istəyənlərə Köməkedən – aləmlərin Rəbbi göstərmişdir. O (Pak və Müqəddəs), Öz hakimiyyəti və Öz Fövqəlqüdrətli sayəsində doğru yol Təlimatını təhriflərdən və dəyişdirilmələrdən qoruyaraq, bununla Öz qullarına mərhəmət göstərmişdir. Onun lütfkarlığı insanları yer üzündə tərk etmir və tükənməz İlahi neməti Məkanına nail olanadək yardım edir. Məhz buna görə Allah burada Özünün gözəl adları olan Fövqəlqüdrətli və Rəhmli adlarını xatırladır. Sonra O (Pak və Müqəddəs), xüsusilə qeyd edir ki, bütün insanların doğru yola və Allahın Təliminə bərk möhtac olduqlarını bildirərək, belə buyurur:",{"from":42,"to":42,"text":1073},"Söhbət bir-çox əsrlər boyu Səmavi Kitablardan məhrum olmuş və Allahın elçilərini tanımayan savadsız ərəblərdən gedir. Bütün ərəb qəbilələri nadanlığa qapılmış və azğınlıq içində batıb qalmışdılar. Onda Allah onların öz mühitindən olan bir elçini onlara göndərdi. O (s.ə.s.), onların əvvəllər dərin azğınlıq içində olmasına əhəmiyyət verməyərək, onların qəlbini təmizləməyə və onlara Kitabı və Hikməti öyrətməyə çalışırdı. O (s.ə.s.), cahil ərəblər arasında haqqı təbliğ edir və onlara onu digər cahil ərəblərin hər birinə və həmçinin əvvəllər Vəhy nazil edilmiş Kitab əhlinə çatdırmağı tapşırırdı. Bu – Allahın bütün bəşəriyyətə və, xüsusi ilə, ərəblərə göstərdiyi ən böyük mərhəmətinin təzahürü idi. Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və müsəlmanlar haqqı insanlara çatdırdılar, lakin onların nəcib çağırışını eşidən insanlar iki hissəyə bölündülər.",{"from":11,"to":11,"text":1075},"Bəziləri Allahın Təlimini rədd etdilər və nəsihətlərə qulaq asmadılar. Rəbbin onlar üçün təyin etdiyi və istədiyi qədəri həqiqətə çevirdi. Onlar həqiqəti bildilər, ondan üz çevirdilər, kafirliyi və müşrikliyi ondan üstün tutdular və bundan sonra iman sahiblərinə aydın oldu ki, bu günahkarların ürəkləri, doğrudan da möhürlənmişmiş.",{"from":55,"to":55,"text":1077},"Allah müşriklərə iman sahibi olmağa nəyin mane olduğunu bildirir. Bu, Allahın kafirlərin boynuna vurduğu kündələrdir. Bunlar çox möhkəm qandallara bənzər: onlar günahkarların boynunu sıxar və çənələrinə dirənər və buna görə günahkarlar başlarını yuxarıya qaldırıb dik tutmağa məcbur qalar və başlarını aşağı əyməyə qadir olmazlar.",{"from":62,"to":62,"text":1079},"Allah onların qarşısında və arxasında maneə qoymuşdur ki, onları haqq dindən ayırsın. Lakin bu hələ hamısı deyil! Kafirlər dərk etmək imkanından da məhrum edilmişlər, çünki onların gözlərinə pərdə çəkilmişdir. Cahillik və bədbəxtliklər onları hər tərəfdən əhatə edir və buna görə öyüd-nəsihətlər onlara heç bir fayda vermir.",{"from":69,"to":69,"text":1081},"Axı ürəyi möhürlənmiş insan necə iman gətirə bilər?! Haqqı yalan, yalanı – haqq hesab edən insan necə iman gətirə bilər?!",{"from":75,"to":75,"text":1083},"Fövqəluca insanların digər dərəcədən olanları – xütbələrə və nəsihətlərə diqqətlə yanaşan möminləri xatırladır. Allah Öz Elçisinə (s.ə.s.) xəbər verir ki, onun (s.ə.s.) xütbələri[2], xeyirxah məsləhətləri təkcə Zikrə itaət edən insanlara, yəni, haqqı tapmağa can atanlara və Rəhmandan qorxanlara fayda verir. Haqqı tapmağa səmimiyyətlə səy göstərmək və Fövqəluca Allah qarşısında qorxu hissi keçirmək – məhz bu iki məziyyət möminlərə peyğəmbər təbliğatından faydalı ibrət götürməyə və Allahın Təlimi sayəsində paklanmağa yardım edir. Ey Elçi! Bu iki keyfiyyətə malik olan insanları tanı və onlara bağışlanacaqları və şərəfli mükafat alacaqları barədə müjdə ver. Onların günahları bağışlanacaq və onlar öz xeyirxah niyyətlərinə və gözəl əməllərinə görə ən böyük mükafat[3] alacaqlar.",{"from":81,"to":81,"text":1085},"Bizə, məsuliyyətə cəlb etmək üçün ölüləri diriltməkdə çətinlik yoxdur. Bundan ötrü nəinki insanın həyatda yaşadığı zaman, hətta o öldükdən sonra da etdiyi əməllərinin yaxşı və pis nəticələrini Biz yazırıq. Biz hər bir insanın söylədiyi, etdiyi və ya onun təhriki ilə edilən bütün yaxşı və pis sözləri və əməllərini qeydə alırıq. Bu təhrik – xütbə, xeyirli məsləhət, xeyirxahlıq etməyə və günahlardan çəkinməyə çağırış ola bilər. İnsan həmçinin özündən sonra qoyub getdiyi biliklərə və faydalı kitablara görə və ya onun namaz qılınmasından nümunə götürülməsinə, fərz və nafilə sədəqələr verməsinə və başqa xeyirxah işlər görməsinə görə mükafat alacaqdır. Eyni şey məscid və ya digər ictimai tikililər inşa edən adamlara da aiddir. Belə insanlar öz əməllərinə görə mükafatı həm bu dünyada yaşadıqları zaman və həm də öldükdən sonra alırlar, çünki onlar özlərindən sonra digər insanlar üçün xeyirxah işlər qoyub gedirlər ki, bu da onların yaxşı əməllər kitabına düşür. Özlərindən sonra yaramaz əməllər və günahlar qoyub gedən insanlara gəldikdə isə, onlar həmçinin başqa insanların onların nümunəsi və təhriki əsasında törətdikləri günahlara görə də məsuliyyət daşıyacaqlar.\n\nBuna görə hər bir insan xeyirxah iş görülməsi üçün nümunə göstərirsə, mükafatı həm özünə görə və həm də Qiyamətə qədər xeyirxah işlər görənlərin hər birinə görə alacaqdır. Cinayət törədilməsi üçün nümunə olan hər bir insan isə, həm özünə görə, həm də belə cinayəti Qiyamətə qədər onun təhriki əsasında törədənlərə görə cəza alacaqdır. Bunları bilmək İslamı yaymaqla və ətrafdakıları Haqq yola dəvət etməklə məşğul olan insanların üstünlüyünü daha yaxşı başa düşməyə imkan verir. Bizə həm də aydın olur ki, insanları günah törətməyə çağıran fasiqlər ən alçaq, ən rəzil məxluqlar, ən qatı cinayətkarlar və ən böyük günahkarlardır.\n\nSonra isə Allah bildirir ki, insanların bütün əməlləri və niyyətləri Mühafizəedilən Kitabda yazılmışdır. O, bütün Səmavi Kitabların Anasıdır və nəcib mələklərin saxladığı kitablar ona istinad edirlər.",{"from":87,"to":87,"text":1087},"Allah Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) buyurur ki, onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) müraciətini rədd edən və onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) xütbələrindən boyun qaçıran insanlara, Allahın elçilərini təkzib etmiş və özlərini işgəncəli əzab-əziyyətə məhkum etmiş şəhərlərin əhalisi haqqında məsəl çəksin. Ola bilsin ki, onlar bu ibrətamiz məsəl üzərində düşünər və ondan faydalı nəticələr çıxararlar.\n\nFövqəluca həmin şəhərin adını çəkmir, lakin buna zəruriyyət olsaydı, O (Pak və Müqəddəs), bunu mütləq edərdi. Bu şəhərin adını müəyyən etməyə cəhd göstərən insanlar özlərini çıxılmaz vəziyyətə qoyurlar və heç bir bilikləri olmayan şeylər haqqında danışmağa cəsarət göstərirlər. Bir qayda olaraq, onlar ehtimal edir və yanılırlar. Quranın bəzi müfəssirləri[5] müxtəlif rəy və mülahizələr söyləyir və bizi əmin etmək istəyirlər ki, müsəlmanlar səhih biliklərə istinad etməli və onlara fayda gətirməyəcək məsələlərə aludə olmamalıdırlar. Müsəlmanlar məhz bu yolla öz ürəklərini təmizləyə və biliklərini dərinləşdirə bilərlər. Əsassız ehtimalların öyrənilməsi sayəsində bilikləri dərinləşdirmək haqqında bəzi insanların mülahizələrinə gəldikdə isə, belə düşünənlər təkcə cahillərdir. Onların biliyi onlara fayda verməyəcək və yalnız onların nizamsız düşüncələrinə və şübhəli ideyalara qapılmalarına səbəb olacaqdır.\n\nBir sözlə desək, bizə məlumdur ki, Allah şəhərlərdən birinin əhalisi haqqında bir hekayəti Muhəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) inkar edən kafirlər üçün məsəl çəkmişdir. Fövqəluca Allahın elçiləri həmin şəhərin sakinlərinin yanına gəlmiş və Allaha ibadəti, təkcə Ona səmimiyyətlə qulluq etməyi və müşriklikdən, Rəbbə itaətsizlik göstərməkdən əl çəkməyi təbliğ etməyə başlamışdılar.",{"from":94,"to":94,"text":1089},"Əvvəlcə Allah şəhərin əhalisinə iki elçi göndərmişdi, lakin camaat onları qəbul etməmişdi və belə olduqda, Allah onları üçüncü elçi ilə qüvvətləndirdi. Fövqəluca Öz yolunu azmış qullarına qayğı göstərərək, onlara bir-birinin ardınca bir neçə elçi göndərmişdir və haqqı onlara ən kamil tərzdə çatdırmışdır. Elçilər öz xalqına müraciət edərək, Allahın elçiləri olduqlarını bəyan etmişlər. Lakin mürtədlər onları təkzib etmiş və onların söylədikləri sözlər isə bu günə kimi elçilərin müdrik dəvətini rədd edənlərin hamısı tərəfindən istifadə edilir.",{"from":101,"to":101,"text":1091},"Müşriklər dedilər: “Siz də bizim kimi insanlarsınız. Allah sizi hansı xidmətlərinizə və üstünlüklərinizə görə seçmiş və şərəfləndirmişdir?” Kafirlər hər dəfə elçiləri bu üsulla rədd edəndə, Allahın seçilmişləri onlara belə deyərdilər: “Biz də sizin kimi insanlarıq. Lakin Allah Öz qullarından istədiyinə Öz nemətini əta edir” (İbrahim, 14\u002F11). Mürtədlər belə bir izaha cavab olaraq əvvəlcə, ümumiyyətlə, peyğəmbərlik ideyasının özünü təkzib edir və sonra isə, onlara bilavasitə gələn elçiləri yalan danışmaqda günahlandırırdılar.",{"from":108,"to":115,"text":1093},"O vaxt üç elçi onlara dedilər: “Əgər biz sizə yalan desəydik, Allah mütləq bizi rüsvay edərdi və bizi cəzalandırmaqda ləngiməzdi. Bizim vəzifəmiz – bütün zəruri olan şeyləri sizə izah etməkdir. Biz sizin tələb etdiyiniz möcüzələri sizə göstərə bilmərik və cəzalandırılacağınız günün gəlməsini də tezləşdirə bilmərik. Biz öz vəzifələrimizi qüsursuz olaraq icra edirik, sizə aydın xəbərləri çatdırırıq və həqiqəti izah edirik. Əgər siz doğru yolla getsəniz, onda böyük nemətə nail olarsınız və uğur qazanarsınız. Əgər siz azğınlığa üstünlük versəniz, onda biz sizə heç nə ilə kömək edə bilmərik”.",{"from":121,"to":121,"text":1095},"Şəhər sakinləri Allahın elçilərinə (onlara salam olsun!) dedilər ki, onların təbliğatını və gəlişini uğursuzluq əlaməti sayırlar. Allahın Elçiləri (onlara salam olsun!) istəyirdilər ki, Fövqəluca Rəbbin insanlara bəslədiyi sayğının və, insanların özlərinin olduqca çox möhtac olduqları, ən böyük nemətini əldə etməkdə onlara kömək göstərsinlər. Fasiqlər onları rədd etdilər, amma ən təəccüblüsü o idi ki, onlar elçilərin gətirdiyi neməti şər və fəlakət hesab etdilər və bununla da öz bədbəxtliklərini daha da artırdılar. Onlar Allahın elçilərinə yardım göstərməkdən və kömək etməkdən boyun qaçırdılar və bunun nəticəsində öz rəqiblərindənsə, özlərinə daha çox zərər vurdular. Sonra isə onlar elçiləri təhdid edərək, insanları öz təlimlərinə dəvət etməkdən əl çəkməyəcəkləri halda, onları daşqalaq edəcəklərini və ən əzablı edamla məhkum olunacaqlarını vəd etdilər.",{"from":128,"to":128,"text":1097},"Siz müşriklik və cinayətlər içində batırsınız və bunlar mütləq öz ardınca bədbəxtliklər və əzab-əziyyət gətirəcək və sizi ən məhrəm və arzuladığınız şeylərdən məhrum edəcək. Doğrudanmı siz, sizə xoşbəxtlik və əmin-amanlıq qazanmağa kömək göstərməyə cəhd edən insanları öz bəlalarınızda və bədbəxtliklərinizdə ittiham edəcəksiniz? Siz belə davranışınızla yol verilən bütün hədləri aşırsınız.",{"from":135,"to":135,"text":1099},"Elçilərin (onlara salam olsun!) təbliğatı fasiqləri daha da inadkar və təkəbbürlü etdi. Şəhərin ən ucqar guşəsində yaşayan bir kişiyə də elçilərin gəlişi xəbəri gedib çatmışdı. O, Rəbbin elçilərinə iman gətirmişdi və həmqəbilələrinin Allahın seçilmişləri ilə necə davranacaqlarını eşitdikdə, öz xalqına haqq yola gəlmək üçün nəsihət verməyə tələsdi. O, Allahın vəhyinin haqq olduğuna şəhadət gətirdi və öz həmqəbilələrinə Allahın elçilərinə itaət etməyi məsləhət gördü.",{"from":141,"to":141,"text":1101},"O, çağırışının daha da inandırıcı olması üçün belə dedi: “Bu elçilər sizi, sizin özünüz üçün yaxşı işlər görməyə dəvət edirlər. Onlar təbliğat apardıqlarına görə sizdən var-dövlət və ya mükafat istəmirlər. Moizələri səmimi və təmənnasız olan insanlar onlara qulaq asmağa layiqdirlər”.\n\nLakin insanlar şəxsi mənfəət güdməyən niyyətdə olmaqla yanaşı, yanlış baxışlar təbliğ edə bilər. Belə bir ehtimalı təkzib etməkdən ötrü, iman gətirmiş kişi dedi: “Həqiqətən, onlar doğru yolla gedirlər. Sağlam düşüncə onların ən yaxşı işlər görməyə çağırışı və yaramaz işləri qadağan etməsi ilə razılaşır”.\n\nBuna baxmayaraq, azğın qəbilədaşları iman sahibi olan kişinin ağıllı məsləhətinə qulaq asmadılar və onu elçilərin ardınca getmək və tək Allaha ibadət etmək qərarına görə qınamağa başladılar. Belə olduqda, o dedi:",{"from":148,"to":148,"text":1103},"Öz qullarının ibadətinə doğrudan da layiq olana ibadət etməkdə kim mənə mane ola bilər? O (Pak və Müqəddəs), məni xəlq etmişdir və O (Pak və Müqəddəs) mənə ruzi nazil edir. Bütün insanlar Ona qayıdacaqlar və onda O (Pak və Müqəddəs) hər bir insana etdiyi əməllərə görə əvəzini verəcəkdir. O (Pak və Müqəddəs) məxluqları yaradır və onlara var-dövlət verir, dünya həyatını idarə edir və Axirətdə Öz məhkəməsini quracaqdır. Təkcə O (Pak və Müqəddəs) ibadətə, şan-şöhrətə və ucaldılmağa Layiqolandır. İnsanların öz “ilahlarına” çevirdikləri məxluqlar nə fayda verməyə və nə də zərər vurmağa qabil deyillər. Onlar nə var-dövlət əta edə, nə də ruzidən məhrum edə bilmir, nə də həyat, ölüm və dirilmə üzərində hakimiyyətə malik deyillər.",{"from":155,"to":169,"text":1105},"Heç kim Allah qarşısında Onun izni olmadan şəfaətçilik edə bilməz və buna görə sizin “ilahlarınız” mənə heç bir fayda gətirə bilməzlər. Allah məni sınağa çəkmək və ya cəzalandırmaq istəsə, onlar məni bəd qismətdən qurtara bilməzlər. Əgər mən sizin aciz “ilahlarınıza” ibadət etsəm, onda açıq-aşkar bir azğınlığa düşmüş olaram.\n\nO, bu sözlərlə öz xalqını doğru yola gəlməyə dəvət etdi və təsdiq etdi ki, Allahın elçiləri (onlara salam olsun!) gerçək vəhylə gəlmişlər, doğru yolla gedirlər və insanları yalnız bir Allaha ibadət etməyə ədalətlə çağırırlar. O, Allaha səmimi xidmətin zəruriliyi və uydurma “ilahlara” ibadətin isə əbəs və faydasız olması haqqında inandırıcı məntiqi dəlillər gətirdi. O, ehtiyat edirdi ki, müşriklər onu öldürə bilər, lakin buna baxmayaraq, açıq bəyan etdi ki, uydurma “ilahlara” təkcə yolunu azmışlar ibadət edirlər. Qəbilədaşları onun nitqini dinlədikdən sonra onu öldürdülər.",{"from":176,"to":183,"text":1107},"O, dünya həyatından ayrılan kimi, tövhidə və Rəbbə ixlasla xidmətinə görə onu gözləyən böyük mükafatın gerçəkliyinə əmin oldu. Onda onun, həyatda ikən, xalqını necə dəvət etdiyi yadına düşdü və ölümündən sonra öz qəbilədaşlarına müraciət etmək istədi. Buna görə o xatırladı ki: “Əgər mənim qəbilədaşlarım, Allahın mənim bütün günahlarımı bağışladığını, məni cəzadan xilas etdiyini və məni qeyri-adi bir mükafatla şərəfləndirdiyini bilsəydilər, onda onlar öz müşrikliklərindən əl çəkərdilər”. Lakin Allah fasiqləri cəzalandırmağı qərara almışdı və belə buyurdu:",{"from":190,"to":190,"text":1109},"Allahın kafirləri məhv etmək üçün səma qoşunlarını göndərməyə ehtiyacı yox idi. Bunun üçün, sadəcə, zəruriyyət yaranmamışdı. Allah fövqəlqüdrətlidir, Adəmin nəsilləri isə, həddən ziyadə acizdirlər və hətta Allahın cəzasının ən azı belə onları məhv etməyə bəs edərdi.",{"from":197,"to":197,"text":1111},"Mələklərdən biri bir qorxunc səs çıxardan kimi, mürtədlərin ürəkləri parçalanır və onlar ölüb yerə sərilirlər. Allahın ən ləyaqətli qullarını yamanlamağa və incitməyə cəsarət edən həmin o təkəbbürlü və lovğa adamlardan heç bir şey – nə səs, nə hərəkət, nə azacıq da olsa həyat əlaməti qalmır.",{"from":204,"to":204,"text":1113},"Allahın eıçilərinə istehza edən insanlar necə də bədbəxt, inadkar və nadandırlar! Məhz bu məziyyətləri onların bütün bəlalarının və iztirablarının səbəbidir.",{"from":211,"to":218,"text":1115},"Doğrudanmı kafirlər, Fövqəluca Allahın, peyğəmbərlərini və elçilərini təkzib etdiklərinə görə, məhv etdiyi özlərindən əvvəlkilərin taleyi haqqında düşünmürlər? Kafirlərin çoxsaylı nəsilləri həlak edilərək yox olmuşlar. Onlar bir daha bu dünyaya qayıtmayacaqlar. Lakin onlar ədalətli mühakimə günündə yenidən dirildiləcəklər ki, Fövqəluca Rəbbin hüzurunda dayansınlar. O (Pak və Müqəddəs) buyurmuşdur: “Şübhəsiz ki, Allah zərrə qədər zülm etməz, əməl xeyirxah olduqda isə, O, onu dəfələrlə artırar və Öz dərgahından böyük mükafat əta edər” (Nisa, 4\u002F40).",{"from":224,"to":216,"text":1117},"Fövqəluca Axirətin və baş verdikdən sonra insanların Allahın hüzurunda dayanacaqları və əməllərinə görə əvəz alacaqları Dirilmənin gerçəkliyini təsdiq edən dəlili insanlara xatırladır. Bu dəlil – ölü, qupquru torpaqdır. Allah göydən yağış nazil edərək, bu torpağı canlandırır. O (Pak və Müqəddəs) onun üzərində insanların yediyi müxtəlif dənli bitkilər və ev heyvanların qidalandığı müxtəlif bitkilər yetişdirir. Bundan başqa, O (Pak və Müqəddəs) qupquru torpağı çaylar axan və çoxlu ağaclar bitmiş çiçəklənən bağlara çevirir. Allah xurma ağaclarını və üzümlükləri xüsusilə vurğulayır, çünki ağacların bu iki növü çox şöhrət tapmışdır.",{"from":237,"to":237,"text":1119},"Fövqəluca qeyd edir ki, bağları, xurmalıqları və üzümlükləri insanların qidalanması və onların dadlı meyvələrindən ləzzət almaları üçün yaratmışdır. Bu bəhərlər insan əllərinin məhsulu deyil, Müdrik Xaliqin və Xeyirxah Ruziverənin xəlq etdikləridir. İnsanlar bu meyvələri nə qaynadır, nə də qızardırlar, çünki Allah onları ən kamil surətdə yaratmışdır. Onları öncədən hazırlamağa, emal etməyə ehtiyac qalmır. Onları, sadəcə, dərib, ağıza qoymaq lazımdır.\n\nDoğrudanmı insanlar onları bu və bir çox digər nemətlərlə təmin edən, onlara bu qədər yaxşılıqlar edən və onlara bol-bol ruzi nazil edən Rəbbə şükür etməyəcəklər? Doğrudanmı onlar Rəbbə minnətdarlıq bildirməyəcək və öz imanlarını və dünya həyatını məhv edəcəklər? Məgər ölü torpağı canlandıran, onda taxıl və ağaclar yetişdirən, onların qol-budaqlarını ləzzətli meyvələrlə ağırlaşdıran və suyu qupquru torpağa hopduran Rəbb ölmüş insanları diriltməyə qadir olmaya bilərmi? Həqiqətən, Allah buna qadirdir, çünki O (Pak və Müqəddəs) – Fövqəlqüdrətlidir!",{"from":243,"to":243,"text":1121},"Allah bütün canlıları cüt yaratmışdır. O (Pak və Müqəddəs) müxtəlif bitkilərin cütünü yaratmış və kişi ilə qadını xəlq etmişdir. O (Pak və Müqəddəs) onlara bir-birindən fərqli zahiri və daxili özəlliklər vermişdir. O (Pak və Müqəddəs) hətta insanların haqqında heç bir məlumatı olmadığı məxluqları da cüt yaratmışdır. İnsanlar onlardan bəzilərini, sadəcə, görə bilməzlər, onlardan bəziəri isə hələ mövcud deyil, lakin Allah artıq onların dünyaya gəlməsini müəyyən etmişdir.\n\nFövqəluca Allah – Pakdır! Onun nə şəriki, nə köməkçisi, nə müavini, nə zövcələri, nə övladı, nə də adaşı yoxdur və ola da bilməz. Ona həmçinin bərabər və oxşar olan da yoxdur, çünki Onun sifətləri – ən kamildir və Onun adları ən mübarəkdir. Göylərdə və yerdə elə bir şey yoxdur ki, Onu çətin bir vəziyyətə sala bilsin.",{"from":249,"to":249,"text":1123},"Allah Öz iradəsinin yenilməzliyini, fövqəlqüdrətinin mükəmməlliyini və ölümdən sonra dirildilmənin həqiqət olduğunu təsdiq edən dəlilini qullarına xatırladır. Bu dəlil – gecədir. Allah gecəni gündüzdən ayırır, yəni, onu, bütün gün ərzində yeri işıqlandıran əzəmətli nurdan məhrum edir və yerə qaranlıq çökdürür. Bunun nəticəsində Allahın bütün məxluqları zülmətə qərq olurlar.",{"from":256,"to":256,"text":1125},"Sübh çağı yaxınlaşdıqda, Allah yer üzündən gecə örtüsünü götürür və günəşi çıxmağa məcbur edir və o, dünyanın müxtəlif guşələrini işıqlandırır və canlı məxluqların özləri üçün dolanışıq axtarması və öz xeyrinə əməklə məşğul olması üçün şərait yaradır. Bu günəş həmişə[9] təyin edildiyi yerdə[10] cərəyan edir. Allah günəşin sığınacaq tapacağı yeri öncədən təyin etmişdir və günəşin onun üçün müəyyən olunmuş istiqamətdən[11] nə kənara çıxmaq haqqı, nə də arzusu vardır. Fövqəlqüdrətli Alim Allahın hökmü belədir. Allah Öz fövqəlqüdrəti sayəsində ən kamil üsulla nəhəng məxluqlarını idarə edir, Öz elmi sayəsində isə O (Pak və Müqəddəs) elə etmişdir ki, bu məxluqları insanlara iman və dünya həyatında fayda versinlər.",{"from":261,"to":261,"text":1127},"Söhbət ayın fazalarından gedir. Hər gecə ay göydə öz fazalarının birində çıxır. Nəhayət o, o qədər kiçilir ki, quru xurma budağı kimi qövsəbənzər şəkilə düşür. Xurma ağacı qocaldıqda, o quruyur, kiçikləşir və əyriləşmiş forma alır. Eyni hal ayla da baş verir. Lakin müəyyən vaxt keçdikdən sonra, ayın ölçüsü yenidən, o bədirlənənədək, böyüməyə başlayır. Bu gecələrdə ay öz işığını bütövlüklə yerə verir.",{"from":267,"to":267,"text":1129},"Günəş və ay, gündüz və gecə, onların hamısı üçün müəyyən vaxt təyin edilmişdir və onlardan ötrü ayrılmış vaxt ərzində hökm sürürlər. Günəş Aya gecələr hökmranlıq etməyə mane olmur və heç vaxt gecələr çıxmır. Gecə də, öz növbəsində, gündüz bitmədikcə, başlamır. Günəş, Ay və ulduzlar – hamısı fasiləsiz olaraq öz orbitləri üzrə hərəkət edir. Bu, Xaliqin əzəmətini, Onun İlahi sifətlərinin kamilliyini, xüsusilə, fövqəlqüdrətini, müdrikliyini və elmini təsdiq edən ən parlaq dəlili və ən böyük möcüzəsidir.",{"from":274,"to":280,"text":1131},"Allah, Vahid Rəbbə ibadətin zəruriliyinə dəlalət edən möcüzəni insanlara xatırladır. Bu möcüzə Onun ən böyük mərhəməti idi. O (Pak və Müqəddəs) qullarına bol nemətlər verir və onları bəlalardan və bədbəxtliklərdən xilas edir. O (Pak və Müqəddəs) Özünün böyük mərhəməti ilə insan nəslini dolu gəmi ilə xilas etmişdir. Quranın bir çox şərhçiləri belə hesab edirlər ki, ayədə bəhs edilən – Allahın insanların ulu babası olan Nuh peyğəmbəri (ə) ona iman gətirənlərlə birlikdə gəmi ilə xilas etməsi haqqındadır.\n\nSonra Allah xatırladır ki, məhz Onun sayəsində insanlar Nuhun (ə) gəmisinə bənzər gəmilər inşa etməyi öyrəndilər. Bu gəmilər Allahın insanların ulu babalarına göstərdiyi mərhəməti onların yadına salır. O (Pak və Müqəddəs) bəşər nəsillərini dolu gəmi ilə xilas etdi və bu, nəinki təkcə Nuhun (ə) müasirlərinə, həm də onların nəsillərinə göstərilmiş mərhəmət idi.\n\nBu ayələrin təfsiri Quranın bütövlüklə şərhində mənim üçün ən mürəkkəb məsələlərdən biri olmuşdur. Fövqəluca belə buyurur: “Bizim onların nəsillərini dolu gəmidə daşımamız da onlar üçün bir möcüzədir” (Yasin, 36\u002F41). Müfəssirlərin əksəriyyəti hesab edir ki, “nəsillər” sözü ilə əcdadlar nəzərdə tutulur. Lakin Quranda “zuriyyə” (“nəsillər”) sözü “aba”, yəni ata-babalar mənasında istifadə edilmir və buna görə belə yozumla qeyri-müəyyənlik yaranır. Bundan başqa, qullarının Səmavi Kitabı şərh və izah etmələrini istəyən aləmlərin Rəbbinin sözlərinin mənası da təhrif edilir.\n\nAyələrin bir şərhi də mövcuddur və ona müvafiq olaraq, söhbət Allahın dolu gəmidə insan nəslini, yəni Adəmin törəmələri – nəsli olan Nuhu (ə) və onun (ə) ardıcıllarını xilas etməsindən bəhs edilir. Lakin bu şərh də aşağıdakı ayə ilə uyuşmur: “Biz onlar üçün ona bənzər miniklər də yaratdıq” (Yasin, 36\u002F42). Belə çıxır ki, əvvəlcə Allah Onun Nuhu (ə) və möminləri gəmidə necə xilas etməsindən bəhs edir, sonra isə xəbər verir ki, O (Pak və Müqəddəs) onlar üçün müxtəlif gəmilər yaratmışdır. Bu təkrarlama Quran mətnlərinin fəsahətinə, bəlağətinə və yığcamlığına uyuşmur. Buna görə şərhçilər qərara alırlar ki, “gəmi kimi” sözu ilə dəvələr nəzərdə tutulur. Çünki dəvələri çox vaxt səhra gəmiləri adlandırırlar və ilk nəzərdə çox şey aydınlaşır. Lakin Allahın niyə onların özlərini deyil, nəsillərini xilas etməsini söyləməsi aydın olmur. Bütün bu mülahizələrdən sonra, etiraf etməliyik ki, Fövqəluca gəmiyə bənzər vasitəni Quranı nazil edərkən müraciət etdiyi insanların nəsilləri üçün yaratmışmış. Bu barədə ən yaxşısını bilən Allahdır.\n\nMən[14] bu parçaya gəlib çatdıqda, bu ayələrin daha bir mənası mənə aydın oldu ki, bu, ola bilsin, gerçək şərhə daha yaxındır. Quranın əzəməti ondadır ki, o, bəşəriyyətin keçmişinə, indiki zamanına və gələcəyinə aiddir. Bu gün aydın olmuşdur ki, gəmilər Fövqəlucanın ən böyük möcüzələrindəndir. Onun mərhəməti sayəsində insanlar gəmi inşa etməyi öyrənmiş və ola bilsin ki, bu bacarığı Qiyamət gününə qədər özlərində saxlasınlar. Allah Quranı nazil edərkən bilirdi ki, gələcəkdə daha əla və güclü, xarici görünüşü ilə Nuhun gəmisinə bənzər gəmilər olacaqdır. Bütün bunlar Allah insanlara yelkənli gəmilər, buxar gəmiləri, təyyarələr və avtomaşınlar istehsal etməyi öyrətdikdə gerçəkləşdi. Bu möcüzələr, əlbəttə ki, Quran nazil edildiyi zamanlarda mövcud deyildi və ancaq sonradan yaradıldılar. Güman etmək olar ki, məhz buna görə Allah ərəblərə müxtəlif nəqliyyat vasitələrinin yaradılacağı haqqında vəhy nazil etmişdir. Bu halda, bu ayənin düzgün tərcüməsi belə olmalıdır: “Bizim onların nəsillərini dolu gəmidə daşımamız da onlar üçün bir möcüzədir” (Yasin, 36\u002F41).\n\nFövqəluca insanlara imkan vermişdir ki, dənizlərdə üzsünlər və havada uçsunlar və onlara məhv olmaqdan xilas edilməyi öyrətdi və bu, insanları həlak etmək Onun üçün heç də çətin olmayan Rəbbin ən böyük lütfkarlıqlarındandır. Özünün bu nemətini qullarına xatırlatmaq üçün Allah buyurur:",{"from":92,"to":293,"text":1133},"Əgər Biz onları suda qərq etmək istəsək, onda heç kim onlara çətin vəziyyətdən çıxmağa və məhvdən xilas olmağa kömək edə bilməz və özləri də bunu edə bilməzlər. Əgər Biz onlara rəhm etsək, onda onlara batmağa imkan vermərik və belə olduqda onlar müəyyən vaxta qədər maddi nemətlərdən ləzzət almaq imkanı əldə edərlər. Ola bilsin ki, öz cinayətlərinə görə tövbə etsinlər və yol verdikləri günahlarını başa düşsünlər.",{"from":241,"to":241,"text":1135},"Fövqəluca xəbər verir ki, möminlər günahkarları iman gətirməyə çağıraraq, deyirlər: “Qiyamət gününün dəhşətlərindən və qəbir əzabından ehtiyat edin və bu dünyada günahkarları gözləyən cəzanı yaddan çıxarmayın. Günahlarınızı tövbə edin və Rəbb sizə mərhəmət göstərər”. Lakin kafirlər bu nəsihətlərə qulaq asmırlar və Allahın çoxsaylı dəlillərinə əhəmiyyət vermirlər.",{"from":305,"to":305,"text":1137},"Axı bunlar – sadə dəlillər və sübutlar deyildir. Bunlar – Fövqəluca Rəbbin aydın və mükəmməl ayələridir və onlar ən etibarlı və ən böyük dəlillərdir. Allah bu ayələrin sayəsində dində və bu dünya həyatında fayda gətirə biləcək hər şeyə qullarının gözünü açır.",{"from":311,"to":311,"text":1139},"Möminlər yollarını azmışları da sədəqə verməyə dəvət edirlər və onlara xatırladırlar ki, Allah istəsə onları Öz nemətlərindən məhrum edər. Lakin kafirlər haqdan üz döndərirlər və buna Allahın müəyyən etdiyi qədəri ilə haqq qazandırırlar. Onlar möminlərə belə deyirlər: “Məgər Allahın ruzi verə biləcəyi kəsi biz yedirtməliyik? Siz necə də dərin azğınlıq içindəsiniz ki, bizi belə etməyə çağırırsınız!”\n\nBu sözlər onların hədsiz cahilliyini və haqqa müdhiş etinasızlığını təsdiq edir. Allahın qədəri heç vaxt günahkar üçün bəraət ola bilməz. Şübhə yoxdur ki, yalnız Fövqəluca Allahın istədiyi baş verir. Lakin Allah insanlara çoxsaylı bacarıq və istedadlar vermiş və onlara seçmək hüququ əta etmişdir və bunun sayəsində hər bir insan dinin hökmlərini yerinə yetirə və günahlardan çəkinə bilər. Əgər kimsə Fövqəlucaya itaətdən boyun qaçırırsa, onda bu onun öz seçimi ilə olur və buna Allah tərəfindən məcbur edilmir.",{"from":317,"to":317,"text":1141},"Bu sözlər onların elçilərə və Kitablara inanmadıqlarına dəlalət edir və onlar Qiyamət gününü mümkün olmayan bir şey sayırlar. Buna görə, sonra Fövqəluca Allah buyurur:",{"from":323,"to":323,"text":1143},"Elə düşünməyin ki, qisas saatı tezliklə gəlməyəcəkdir. Əksinə, o, yaxındır. Qüdrətli mələk, siz hələ bir-birinizlə mübahisə etdiyiniz zaman, sura üfürəcək. O anda Qiyamət gününün başlayacağına sizin şəkiniz belə getməyəcək və siz yalnız öz dünyəvi problemlərinizin qayğısına qalmaqla məşğul olacaqsınız.",{"from":329,"to":329,"text":1145},"Qiyamət günü günahkarları qəfildən yaxalayacaq və onlardan heç kimə möhlət verilməyəcək. Hər şey elə gözlənilmədən baş verəcək ki, onlar hətta vəsiyyətnamə yazıb qoymağa və ya ailələrinin yanına qayıtmağa macal tapmayacaqlar.",{"from":334,"to":334,"text":1147},"Sura ilk dəfə üfürüldükdə insanlar dəhşətə gələcək və qəşş edəcəklər. İkinci üfürülmədən sonra isə, dirilmə başlayacaq və onda insanlar qəbirlərindən çıxıb öz Rəbbinə doğru yönələcəklər. Onlar tələsəcəklər, çünki bir nəfər də olsun belə ləngiyə və ya başqalarından geriyə qala bilməyəcəkdir. Məhz bu anda kafirlər ümidsizliklərini və və peşmançılıqlarını gizlədə bilməyəcəklər.",{"from":99,"to":99,"text":1149},"Bir-neçə hədis var ki, onlarda, Sura ilk dəfə üfürüldükdə qəbir əhlinin qısaca bir yuxuya dalacaqları xəbər verilir. Onlar dirildikdən sonra öz bədbəxtliklərini etiraf edəcəklər, mələklər isə onlara bildirəcəklər ki: “Bunu sizə Allah vəd etmişdi və bu barədə elçilər də sizi xəbərdar etmişdi. Bu gün siz öz gözlərinizlə görüb, onların sözlərinin doğruluğuna əmin oldunuz”.\n\nAllah bu ayədə Özünü təsadüfən Rəhman adlandırmır. Məsələ orasındadır ki, həmin əzəmətli Gündə insanlar, Allahın, heç ağıllarına belə gətirmədikləri, ilahi mərhəmətinin təzahürlərini görəcəklər. Fövqəluca buyurur: “Əsil hakimiyyət həmin gün Rəhmana məxsus olacaqdır...” (Furqan, 25\u002F26); “Həmin gün onlar carçının ardınca gedəcəklər və heç kim bundan yayına bilməyəcək. Onların səsi Rəhmanın qarşısında qısılacaq və sən yalnız pıçıltı eşidərsən” (Taha, 20\u002F108). Dirilmə günü haqqında, Allahın bu gözəl adının xatırlandığı digər nəsslər[15] də mövcuddur.",{"from":285,"to":235,"text":1151},"Mələk İsrafil Sura üfürən kimi bütün insanlar və cinlər dirildiləcək və ədalətli mühakimə edilməsindən ötrü Allahın hüzurunda hazır olacaqlar. Həmin gün Allah qullarının xeyirxah əməllərini əksiltməyəcək və törətmədikləri cinayətləri onların ayağına yazmayacaqdır. Hər bir insan təkcə öz əməllərinə cavab verəcəkdir. Əgər onun əməlləri xeyirxah əməllər olarsa, onda qoy o, Allaha həmd etsin. Əgər onun əməlləri yaramaz əməllər olarsa, onda o, yalnız özünü günahlandırmalıdır.",{"from":355,"to":355,"text":1153},"Fövqəluca möminləri və günahkarları gözləyən əvəz haqqında xəbər verir. Əvvəlcə O (Pak və Müqəddəs), öz əməlləri sayəsində həmin gün həzz almaqla məşğul olacaq Cənnət əhli üçün hazırlanmış bol mükafatdan bəhs edir. Bu məşğuliyyət möminlərə sevincdən və məmnunluqdan başqa bir şey gətirməyəcək. Möminlərin qəlbi onlardan vəcdə gəlib fərəhlənəcək və baxışları ilə zövq alıb, doyunca ləzzət aparacaqlar.",{"from":362,"to":369,"text":1155},"Onlar orada öz füsunkar zövcələri – gözəl görkəmə, ecazkar boy-buxuna və nəcim əxlaqa malik Cənnət huriləri ilə görüşəcəklər. Möminlər onlarla birlikdə ağacların kölgəsində, üstünə yaraşıqlı örtüklər salınmış taxtlarında istirahət edib rahatlanacaqlar. Onlar yerlərində ən əlverişli tərzdə uzanaraq, tam sakitlikdən və səadətdən zövq alacaqlar. Onlar orada üzüm, əncir, nar və bir çox digər meyvələrdən nuş edəcəklər. Onlar ürəkləri istəyən kimi, hər şeyi alacaqlar.",{"from":375,"to":375,"text":1157},"Rəhmli Allahın Özü Cənnət sakinlərinə salam verəcəkdir. Fövqəluca, möminlərlə ən kamil və gözəl tərzdə danışacaqdır. Onun İlahi salamından sonra Cənnətin hər bir sakini özünü büsbütün təhlükəsizlik və əmin-amanlıq içində hiss edəcəkdir. Aləmlərin Rəbbinin salamı ilə müqayisə edilə biləcək başqa bir salamlaşma mövcud deyildir və Onun salamını eşitməkdən də böyük xoşbəxtlik yoxdur. Cənnət sakinlərini salamlayacaq Mehriban, Rəhmli və Fövqəlqüdrətli Hökmdarın sözləri necə də ecazkar və diqqətəşəyan olacaqdır. Onlar Onun xeyirxahlığını qazana bilmiş və Onun qəzəbindən xilas olmuşlar və əgər Allah onları diriltikdən sonra ölümdən xilas etməsəydi, onda onların ürəkləri sevincdən və şadlıqdan partlaya bilərdi. Ey Rəbbimiz, bizi bu səadətdən məhrum etmə və bizə Sənin Gözəl Üzünü görməkdən həzz almaq imkanı ver!",{"from":298,"to":298,"text":1159},"Müttəqi möminlər üçün hazırlanmış mükafatları xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah günahkarları gözləyən cəzanı yad edir. Qiyamət günü onlara deyiləcəkdir: “Möminlərə qarışmayın, çünki bu gün siz bütün məxluqların gözü qarşısında rüsvay ediləcəksiniz və bundan sonra isə Cəhənnəmə atılacaqsınız”.",{"from":209,"to":391,"text":1161},"Rəbb kafirlərə deyəcək: “Məgər Mən Mənim elçilərimin vasitəsi ilə sizin şeytana itaət etməyinizi qadağan etməmişdimmi? Axı o – sizin açıq düşməninizdir”. Allah bu sözləri ilə fasiqləri küfürlərinə və hər biri şeytana itaət və ya ibadət olan çoxsaylı günahlarına görə qınayacaqdır. Allah qullarını açıq-aşkar düşməndən ən mükəmməl tərzdə çəkindirib xəbərdar etmiş və şeytanın çağırdığı bütün şeylər və həmçinin şeytana itaətin dəhşətli nəticələri haqqında xəbər vermişdir. Rəbb insanlara yalnız tək olan Allaha ibadət etməyi, Onun hökmlərini yerinə yetirməyi və günahlardan çəkinməyi buyurmuşdur. O (Pak və Müqəddəs) izah etmişdir ki, Allaha ibadət və itaət və habelə şeytana itaətsizlik düz yoldur. Lakin mürtədlər Allahla əhdə riayət etmədilər və Onun hökmlərinə qulaq asmadılar. Bundan başqa, onlar şeytanı özlərinə hami seçdilər və o da onları dərin azğınlığa sürüyüb saldı. Buna görə Qiyamət günü həmin günahkarlara belə buyurulacaq:",{"from":349,"to":349,"text":1163},"Siz, möminlərə Rəbbinin haqq yoluna gəlməyə, haqqı sevməyə və bütün bəşəriyyətin qatı düşməninə nifrət etməyə kömək göstərən sağlam düşüncədən məhrum edilmişsiniz. Əgər siz ağıllı olsaydınız, törətdiklərinizi etməzdiniz.",{"from":402,"to":402,"text":1165},"Siz şeytana itaət edirdiniz, Rəhmli Allahla düşmənçilik edirdiniz və Onunla görüşəcəyinizi inkar edirdiniz. Artıq Qiyamət günü başlamışdır və siz Axirətə düşmüsünüz. Burada hər kəs öz əməllərinin əvəzini alacaqdır, sizə isə amansız cəza düçar olacaqdır. Budur, sizə vəd edilmiş Cəhənnəm! Siz bu vədi yalan sayırdınız, lakin indi öz gözlərinizlə onun gerçəkliyinə əmin ola bilərsiniz.\n\nMüşriklər alov püskürən Cəhənnəmə kəc-kəc baxacaqlar və onların ürəkləri müdhiş qorxu ilə dolacaq. Lakin bu qorxu, onlara verilən hökmü eşitdikdə, ağlasığmaz dəhşətə çevriləcək.",{"from":167,"to":167,"text":1167},"Cəhənnəm alovu sizi hər tərəfdən əhatə edəcək və bədəninizin içinə nüfuz edəcək. Amma siz bunda yalnız özünüzü günahlandırmalısınız, çünki siz Allahın ayələrinə laqeydliyinizə və Allahın elçilərini inkar etməyinizə görə bu cəzaya layiqsiniz.",{"from":413,"to":413,"text":1169},"Fövqəluca kafirlərin Axirətdə dəhşətli vəziyyətini təsvir edir. Onlar öz küfürlərini və törətdikləri günahlarını inkar edə bilməyəcəklər. Bədənlərinin hər bir hissəsi onların törətdikləri günahları etiraf edəcək, çünki Fövqəluca Allah hər bir şeyi danışdırmağa qadirdir.",{"from":419,"to":425,"text":1171},"Günahkarlar Qiyamət günü öz acı talelərindən yaxa qurtara bilməyəcəklər. Əgər onlar özlərini Cənnətə aparan yol üstündəki Sirət adlı körpüyə tərəf qaçmağa cəhd göstərsələr, Rəbb onları kor edər və onlar xilas yolunu tapmazlar. Əgər O (Pak və Müqəddəs) istəyərsə, kafirlərin bədənlərinin bütün üzvləri hərəkətdən qalar və onda onlar Cəhənnəm Alovundan uzaqlaşmaq üçün nə qabağa gedə, nə də geri qayıda bilərlər. Onlar Cəhənnəmdə cəzadan xilas ola bilməyəcəklər, çünki xilas yolu Sirət körpüsündən keçəcəkdir ki, onun üzərindən təkcə möminlər keçməyi bacaracaqlar. Yalnız onlar öz imanlarının işığı sayəsində doğru yolu görəcəklər. Kafirlərə gəldikdə isə, onların Cəhənnəm Odundan qurtulmağa heçbir ehtimalı belə olmayacaq. Allah onları görmək qabiliyyətindən məhrum etmək istəyərsə, onda onlar Məhşər meydanında kor-koranə dolaşacaq və düz yolu tapa bilməyəcəklər. Əgər Allah onların bədənini iflic etmək istəsə, onda onlar ümumiyyətlə yerlərindən tərpənə bilməyəcəklər. Bütün hallarda, kafirlər Cəhənnəmdə əbədi əzablara məhkum ediləcəklər.",{"from":431,"to":431,"text":1173},"Yaşlı adamın bədəni və ağlı, onun həyatının ilk illərində olduğu kimi zəifləməyə başlayır. Məgər insanlar öz zəifliyi və gücsüzlüyü barədə düşünmürlər? Əslində, onlar özlərinin bütün əqli və fiziki qabiliyyətlərindən Fövqəlqüdrətli Rəbbə itaət və ibadət üçün istifadə etməlidirlər.",{"from":202,"to":202,"text":1175},"Allah Muhəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) şair adlandıran müşriklərin yalançı ittihamını təkzib edir. Allahın elçilərinə şeir qoşmaq yaraşmaz, çünki şairlər və onların pərəstişkarları, bir qayda olaraq, azğın insanlar olurlar. Bilavasitə Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) gəldikdə isə, Fövqəluca Allah insanlarda onun (s.ə.s.) yalnız peyğəmbərliyinın gerçəkliyi ilə əlaqədar yarana biləcək bütün şübhələri əzəldən ondan uzaqlaşdırmışdı. Məhz buna görə Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) nə yazmağı, nə də oxumağı bilmirdi[16]. O (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) özündən şeir quraşdırmırdı, yalnız Xatırlamanı və aydın Quranı insanların nəzərinə çatdırırdı. Onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Təlimi – sağlam düşüncəyə malik olan insanlar üçün bir xatırlatma idi. Onlar bu Təlimdə insanın dini və ruhani aləmi ilə bağlı olan bütün məsələlərə cavab tapırdılar. Onlar həmçinin əmin olurdular ki, bu Təlim insanın təbiəti və təhtəlşüuru ilə həmahəngdir və ona xeyirxahlıq etməyi və şərdən çəkinməyi öyrədir. Allahın Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) nazil edilmiş Kəramətli Quran isə insanın bilməli olduğu bütün həqiqətləri ona izah və sübut edir və həmçinin onların gözü qarşısında yalanı ifşa edir, onun qüsurluluğunu və əsassızlığını sübuta yetirir.",{"from":442,"to":442,"text":1177},"Bu Şərəfli Quran nazil edilmişdir ki, canlı və sağlam qəlbə malik insanlara öyüd-nəsihət verilsin. Belə insanlar Quran nəsihətləri sayəsində öz qəlbini nəcibləşdirir, biliklərini dərinləşdirir və əməllərini yaxşılaşdırırlar. Təmiz və münbit torpaq yağışa möhtac olduğu kimi, onların ürəkləri də Mübarək Qurana möhtacdır. Kafirlərə gəldikdə isə, Quran moizələri onları Allah qarşısında öz küfürlərinə görə bəraət qazanmaq imkanından məhrum edir. Qiyamət günü onların öz yaramaz əməllərini doğrultmağa heç bir inandırıcı və ya, heç olmazsa, şübhəli bir bəhanəsi də olmayacaq.",{"from":448,"to":229,"text":1179},"Fövqəluca qullarına əmr edir ki, Rəbbin xəlq etdiyi və insanların tabeliyinə verdiyi heyvanlara[18] nəzər salsınlar. İnsanlar onların sahibləridir və heyvanlar dinməz-söyləməz onların istənilən tələblərini yerinə yetirir. Onlar heyvanlardan nəqliyyat vasi- təsi kimi istifadə edir, onların üstündə yük və ağır taylar daşıyırlar, onların ətini yeyir, sütünü içir, yunları ilə soyuqdan qorunur və həm də onların dərilərindən və xəzlərindən ev əşyası və bəzək şeyləri kimi istifadə edirlər. Heyvanlar öz sahiblərinin varı, zinətidir və onlara bir çox başqa faydalar verir.\n\nDoğrudanmı insanlar arasında hələ də elələri var ki, çoxsaylı nemətlərinə görə Fövqəluca Allaha şükür etməkdən boyun qaçırırlar? Doğrudanmı onların arasında hələ də elələri var ki, öz Rəbbinə səmimiyyətlə qulluq etmək istəməyərək, Onun nemətləri üzərində düşünmədən, onlardan həzz almağı arzulayır, amma onlardan özləri üçün faydalı nəticələr çıxarmırlar?",{"from":464,"to":60,"text":1181},"Fövqəluca Allah bu sözlərlə, müşriklərin, Allahla yanaşı ibadət etdikləri bütlərin acizliyini ifşa edir. Müşriklər onların kömək göstərəcəyinə və Allahın hüzurunda onlara şəfaətçi olacaqlarına ümid bəsləyirlər. Lakin onların ümidləri boşa çıxacaq, çünki bütlər və daş heykəllər gücsüzdürlər və tamamilə acizdirlər. Onlar müşriklərə heç nə ilə yardım göstərə bilməzlər və onlar heç özlərinə belə kömək edə bilmirlər. Amma bir məxluq başqa bir məxluqa iki şərtlə kömək göstərə bilər. Birincisi, o, bu köməyi etmək qabiliyyətinə malik olmalıdır. İkincisi, o bu köməyi göstərməyi istəməlidir. Buna görə, Fövqəluca Allah bildirir ki, bütlər və yalançı “ilahlar” müşrikləri nəinki cəzadan xilas edə bilər, hətta bunu etmək belə istəməzlər. Bundan başqa, Qiyamət günü onlar müşriklərin qarşısında döyüşə hazır bir qoşun kimi dayanacaqlar. Müşriklər və onların ibadət etdikləri bir-birilərini inkar edəcəklər. Bəs fasiqlər niyə öz bütlərindən dünya həyatında əl çəkmirlər? Niyə onlar xeyirə də, şərə də sərəncam çəkən, kimisinə nemət verən, kimisini də ondan məhrum edən Vahid Allaha ibadət etmirlər? Həqiqətən, yalnız O (Pak və Müqəddəs) haqq Hami və Yardımedəndir.",{"from":475,"to":475,"text":1183},"Ey Elçi! Qoy səni ləkələmək və özünlə gətirdiyin Təlimi təhqir etmək istəyən kafirlərin sözləri səni incitməsin. Qəm yemə və ruhdan düşmə, çünki Biz onları, Bizə yaxşı məlum olan cinayətlərinə görə mütləq cəzalandıracağıq. Sənə məlum olsun ki, sənin yağılarının sözləri sənə heç bir zərər vura bilməz.\n\nAşağıdakı şərəfli ayələrdə isə Allah müşriklərin və kafirlərin ürəklərini üzən şübhələr haqqında xəbər verir. Onlar dirildilmənin gerçəkliyinə şübhə edirlər və onu mümkün olmayan bir iş hesab edirlər, lakin Allah ən mükəmməl surətdə bu şübhənin əsassızlığını izah edir və buyurur:",{"from":174,"to":174,"text":1185},"Dirildilməyə iman gətirməkdən boyun qaçıran və onun gerçəkliyinə şübhə edən insan özünün dünyaya gəlməsi üzərində düşünmürmü? Əgər o, Allahın insanı, çoxsaylı mərhələlərdən keçirərək, gözəl və şüurlu bir insan kimi böyüyüb uşağa çevrilən kiçicik bir damcıdan necə yaratması üzərində fikirləşərsə, onda şübhə etməz ki, insanı öldükdən sonra diriltmək də Allah üçün çətin olmaz. Əgər o, kiçicik damla ilə yaşa dolmuş insan arasında fərqin nə qədər böyük olduğunu dərk etsə, onda başa düşər ki, insanı mövcud olmadığı halda yaratmaq, onun bədənini çürüyüb dağıldıqdan sonra yenidən bərpa etməkdən daha mürəkkəbdir.[19]",{"from":153,"to":153,"text":1187},"Kafirlər məxluqların acınacaqlı imkanlarını Xaliqin ilahi imkanları ilə müqayisə etməyə cəsarət göstərirlər. Onlar belə zənn edirlər ki, Fövqəlqüdrətli Allah da insanların edə bilmədiklərini etməyə qadir deyil. Buna görə onlar deyirlər: “Məgər dünyada elə bir adam var ki, çürüyüb torpağa qatışmış sümükləri dirildə bilsin?”\n\nBelə məsəlləri çəkən kafirlər dirilmənin həqiqiliyinə şübhə edirlər, çünki çox gözəl bilirlər ki, heç bir insan ölünü diriltmək gücünə malik deyil. Lakin onlar unudurlar ki, özləri dünyaya necə gəlmişlər. Əgər onlar Allahın məxluqlarının, mövcud olmadıqları halda, dünyaya necə gətirildikləri barədə düşünsəydilər, onda belə məsəlləri çəkməzdilər.",{"from":491,"to":491,"text":1189},"Fövqəluca Allahın cavabı inandırıcı və təkzibolunmazdır. Kainatda gedən proseslər üzərində düşünmək kifayət edər ki, bir şeyi bir dəfə yaradanın, onu çətinlik çəkmədən bir daha yarada biləcəyinə qəti əmin olasan. Bundan başqa, bir şeyi təkrar yaratmaq, onu ilk dəfə yaratmaqdan olduqca asandır.\n\nDirilmənin doğruluğunun lehinə bir dəlil də vardır. Allahın bütün yaradılmışları bildiyini hər bir insan dərk etdikdə, bu dəlil ona gün kimi aydın olur. Kamil bilik – Fövqəluca Rəbbin gözəl məziyyətlərindən biridir. O (Pak və Müqəddəs) Onun məxluqları ilə baş verən hər şeyi bilir və bilir ki, torpaq ölənlərin bədənlərini necə özünə qarışdırır. O (Pak və Müqəddəs) bilir ki, insanın bədəninin hansı hissəsi toxunulmamış qalmışdır. Hansı hissəsi isə torpağa qarışmışdır. O (Pak və Müqəddəs) aşkarı da, qeybi də bilir və Fövqəluca Rəbbin kamil elminə qəti iman gətirən hər bir insan başa düşür ki, Kainatda gedən bütün proseslərə nəzarət etmək, ölüləri diriltməkdən olduqca mürəkkəb bir işdir.",{"from":497,"to":497,"text":1191},"Fövqəluca dirilmənin doğruluğunun üçüncü dəlilini misal gətirir və insanlara xatırladır ki, O (Pak və Müqəddəs) yaşıl ağacın sürtülməsindən alınan odu yaratmışdır. Quru od, budaqları sulu olan yaşıl ağacdan alışdırılır. Od ilə ağacların arasında nə qədər çox fərq var və odun zühur etməsi ilə ölülərin dirildilməsi arasında ümumi oxşarlıqlar gör nə qədərdir!",{"from":503,"to":509,"text":1193},"Fövqəluca qullarına dirildilmənin doğruluğunun dördüncü dəlilini xatırladır. O (Pak və Müqəddəs) əzəmətli göyləri və nəhəng yeri yaratmışdır və O (Pak və Müqəddəs) insanları da yenidən yaradacaqdır. Bu Onun üçün bir çətinlik törətmir, çünki Kainatı xəlq etmək, insanları yaratmaqdan daha mürəkkəbdir. Məhz buna görə Allahın gözəl adları arasında Xaliq və Bilən adları da vardır. Bu – daha bir, amma artıq xüsusi bir dəlildir. Böyükdən kiçiyə qədər bütün insanlar Allahın fövqəlqüdrəti sayəsində dünyaya gəlirlər və Onun ilahi fəaliyyətinin nəticələridirlər. Ona görə mümkün olmayan bir şey yoxdur. Heç bir şey Allahın yaratmaq istədiyinə mane ola bilməz. Allah ölüləri diriltmək istədikdə də eyni şey baş verəcəkdir.",{"from":247,"to":247,"text":1195},"Allah dirildilmənin doğruluğunun altıncı dəlilini xatırladır. Fövqəluca Allah bütün varlığın Hökmdarıdır və göylərdə və yerdə olan hər şey Onun tabeliyindədir. Bütün canlı və cansız məxluqlar Onun qullarıdır və Onun iradəsinə tabedirlər. O (Pak və Müqəddəs) Kainatı Öz Qədərinin qanunlarına, Öz dininin qanunlarına və ədalətli əvəz qanunlarına uyğun olaraq idarə edir. O (Pak və Müqəddəs) insanları öldükdən sonra mütləq dirildəcəkdir ki, Öz ilahi hakimiyyətini göstərsin və ədalətli əvəz qanunlarını həyata keçirsin. Bütün varlıqlar Allaha qaytarılacaqlar və buna heç bir şübhə yoxdur. Çoxsaylı sübutlar və dəlillər bunu təsdiq edir. Sözləri doğru yola rəhbərlik, şəfa və nur olan Rəbb Xeyirxahdır!\n\n[6] Fövqəluca Allahın bu ayələrdə ölü torpağın və onun dirildilməsinin (canlandırılmasının) insanlar üçün bir dəlil olmasını buyurmuşdur. Həcc surəsinin bir ayəsində (22\u002F5) isə belə deyilir: “...Sən cansız yer üzünü görürsən. Biz ona su nazil edən kimi titrəşir, qabarır və cüt çeşidli əla bitkilər yetişdirir”. Minlərlə il ərzində, xüsusilə suyun təsiri nəticəsində, tədricən aşağıdan yuxarıya doğru yerin litosfer (qaya) qatının aşınması ilə torpaq əmələ gəlir. Bu proses sərt qayalarda ildə 0,01 millimetr olduğu üçün, onu gözlə görmək olmur. Bu baxımdan torpaq cansız mineral aləmdən canlı aləmə keçid mərhələsidir. Bir kubmetr münbit torpaqda 30 milyona qədər bakteriya olur. Bu canlılığın ən əhəmiyyətli tərkib hissəsi olan həm bakteriyalar və həm də bitkiləri canlandıran sudur. Gözlə görə bilmədiyimiz bu bakteriyalar torpağın hər santimetr sahəsinin canlı olmasına dəlalət edir. Bu ayədə (22\u002F5) ölü torpağa yağışın düşməsi ilə yaranan mərhələlərdən xəbər verilir. Quranın “titrəşmə”, “qabarma” kimi verilən ifadələri əvvəllər, sadəcə, bədii təşbihlər kimi qəbul edilirdi. Lakin “Braun titrəməsinin” aşkar edilməsi ilə Quranın bu məsələdə də bir möcüzə göstərdiyi məlum oldu. Ayədə suyun torpağa düşməsi ilə üç mərhələyə diqqət yetirilir: 1) Torpağın titrəşməsi; 2) Torpağın qabarması və 3) Torpağın cüt-cüt məhsullar verməsi. 1-ci mərhələdə su damlaları torpaq hissəciklərinin üstünə düşməklə onlar hərəkətə gəlir. Bu halda torpağın titrəşməsi kimi bir hərəkət meydana gəlir və onların parçalarındakı müxtəli molekullar arasında elektirik cərəyanı yaranır. Torpağın parçaları ionlaşır. Elektrik cəryanının zəifləməsi müsbət iona, güclənməsi isə mənfi iona dönür. Suyun torpağa dəyməsi ilə ionlu molekullar titrəşir. Botanika alimi Robert Braun 1828-ci ildə torpağın bu hərəkətlərini təsdiq etmişdir və kəşfinin adını “Braun Titrəşməsi” (“Brown Movement”) qoymuşdur. 2-ci mərhələdə suyu özünə çəkən torpaq parçalarının həcimcə böyüməsi və beləcə qabarmanın baş verməsinin gerçəkləşməsidir. Parçacıqlar doyunca su “içdikdən” sonra, mineral su ambarlarına çevrilirlər. Bitkilər də suya olan öz ehtiyaclarını bu ambarlardan təmin edirlər. Torpağın suyu özündə saxlayan mükəmməl qabiliyyəti sayəsində yağış suları torpağın dərinliklərində yox olmur və, beləliklə, birkilərin vasitəsi ilə, bütün canlıların yaşaması mümkünləşir. 3-cü mərhələdə bitkilərin pöhrələnməsinə diqqət yetirilir. Ayənin işarə etdiyi kimi, hər şeydən cütlər, yəni erkək və dişi olmaqla bitkilər və sair canlı məxluqlar yaradılır. Bütün bunları planlaşdıran, proqramlaşdıran və ardıcıl olaraq həyata keçirən aləmlərin Rəbbi – Fövqəlqüdrətli və Fövqəluca Allahdır və müasir elm Quranın bu ayələrinin bütün müddəalarının (ölü torpağa su dəydikdən sonra onun titrəşməsinin, qabarmasının, cüt və gözəl bitkilər yetirməsinin) gerçəkliyini qəti olaraq təsdiq edir (Bax: “Quran heç tükənməyən möcüzə” kitabı, I hissə, 2005, İstambul, səh. 158-160 ). F.S."]