[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-39-alikhan":694,"$fUgZoGlI8fE2FoLbQ676Xc88TMMshS1Sx0AzMeg1FQLU":1037},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":922},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874,877,880,883,886,889,892,895,898,901,904,907,910,913,916,919],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ تَنزِيلُ ٱلْكِتَٰبِ مِنَ ٱللَّهِ ٱلْعَزِيزِ ٱلْحَكِيمِ","Bu Kitab Qüdrətli və Müdrik Allahdan nazil edilmişdir.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"إِنَّآ أَنزَلْنَآ إِلَيْكَ ٱلْكِتَٰبَ بِٱلْحَقِّ فَٱعْبُدِ ٱللَّهَ مُخْلِصًۭا لَّهُ ٱلدِّينَ","Biz Kitabı sənə bir həqiqət kimi nazil etmişik. Sən də, dinin yalnız Allaha məxsus olduğuna iman gətirərək, Ona ibadət et!",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"أَلَا لِلَّهِ ٱلدِّينُ ٱلْخَالِصُ ۚ وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُوا۟ مِن دُونِهِۦٓ أَوْلِيَآءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَآ إِلَى ٱللَّهِ زُلْفَىٰٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فِى مَا هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهْدِى مَنْ هُوَ كَٰذِبٌۭ كَفَّارٌۭ","Doğrusu, əsl din ancaq Allaha məxsusdur. Allahı qoyub başqalarını özlərinə dost tutanlar: “Biz, onlara ancaq bizi Allaha daha çox yaxınlaşdırsınlar deyə ibadət edirik”– deyirlər. Əlbəttə ki, Allah ziddiyyətə düşdükləri şeylər barəsində onların arasında Öz hökmünü verəcəkdir. Şübhəsiz ki, Allah yalançı və kafirləri doğru yola yönəltməz.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"لَّوْ أَرَادَ ٱللَّهُ أَن يَتَّخِذَ وَلَدًۭا لَّٱصْطَفَىٰ مِمَّا يَخْلُقُ مَا يَشَآءُ ۚ سُبْحَٰنَهُۥ ۖ هُوَ ٱللَّهُ ٱلْوَٰحِدُ ٱلْقَهَّارُ","Allah övlad götürmək fikrində olsaydı, xəlq etdiklərindən hər hansı birini seçərdi. O, pakdır, müqəddəsdir. O, Tək olan, hər şeyə Qalib gələn Allahdır.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ بِٱلْحَقِّ ۖ يُكَوِّرُ ٱلَّيْلَ عَلَى ٱلنَّهَارِ وَيُكَوِّرُ ٱلنَّهَارَ عَلَى ٱلَّيْلِ ۖ وَسَخَّرَ ٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ ۖ كُلٌّۭ يَجْرِى لِأَجَلٍۢ مُّسَمًّى ۗ أَلَا هُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْغَفَّٰرُ","O, göyləri və yeri bir həqiqət kimi yaratmışdır. O, gecəni gündüzə bürüyür, gündüzü də gecəyə bürüyür. O, günəşi və ayı ram etdi. Onların hər biri müəyyən olunmuş vaxtadək hərəkət edir. O, Qüdrətlidir, Bağışlayandır.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍۢ وَٰحِدَةٍۢ ثُمَّ جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَأَنزَلَ لَكُم مِّنَ ٱلْأَنْعَٰمِ ثَمَٰنِيَةَ أَزْوَٰجٍۢ ۚ يَخْلُقُكُمْ فِى بُطُونِ أُمَّهَٰتِكُمْ خَلْقًۭا مِّنۢ بَعْدِ خَلْقٍۢ فِى ظُلُمَٰتٍۢ ثَلَٰثٍۢ ۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ ٱلْمُلْكُ ۖ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ فَأَنَّىٰ تُصْرَفُونَ","Allah sizi tək bir nəfərdən yaratdı. Sonra onun özündən zövcəsini yaratdı. O sizdən ötrü səkkiz cüt heyvan endirdi. O sizi analarınızın bətnlərində üç zülmət içərisində yaranış ardından yaranışa salaraq yaradır. Bu sizin Rəbbiniz olan Allahdır. Mülk Ona məxsusdur. Ondan başqa heç bir məbud yoxdur. Siz necə də haqdan döndərilirsiniz!",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"إِن تَكْفُرُوا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَنِىٌّ عَنكُمْ ۖ وَلَا يَرْضَىٰ لِعِبَادِهِ ٱلْكُفْرَ ۖ وَإِن تَشْكُرُوا۟ يَرْضَهُ لَكُمْ ۗ وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌۭ وِزْرَ أُخْرَىٰ ۗ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّكُم مَّرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ۚ إِنَّهُۥ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ","Küfr etsəniz, bilin ki, Allah sizə möhtac deyildir. O, qullarının kafirlik etməsinə razı olmaz. Əgər şükür etsəniz, buna görə sizdən razı qalar. Heç bir günahkar başqasının günah yükünü daşımaz. Sonra Rəbbinizin yanına qayıdacaqsınız. O sizə nə etdiklərinizi bildirəcəkdir. Həqiqətən, O, kökslərdə olanları bilir.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"۞ وَإِذَا مَسَّ ٱلْإِنسَٰنَ ضُرٌّۭ دَعَا رَبَّهُۥ مُنِيبًا إِلَيْهِ ثُمَّ إِذَا خَوَّلَهُۥ نِعْمَةًۭ مِّنْهُ نَسِىَ مَا كَانَ يَدْعُوٓا۟ إِلَيْهِ مِن قَبْلُ وَجَعَلَ لِلَّهِ أَندَادًۭا لِّيُضِلَّ عَن سَبِيلِهِۦ ۚ قُلْ تَمَتَّعْ بِكُفْرِكَ قَلِيلًا ۖ إِنَّكَ مِنْ أَصْحَٰبِ ٱلنَّارِ","İnsana bir zərər toxunduqda Rəbbinə üz tutub təkcə Ona yalvarır. Sonra Allah Özündən insana bir nemət verəndə o, əvvəlcə kimə yalvardığını unudur və insanları Allahın yolundan çıxartmaq məqsədilə Ona şəriklər qoşur. De: “Küfrünlə bu dünyada bir az dolan. Şübhəsiz ki, sən Cəhənnəm sakinlərindənsən!”",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"أَمَّنْ هُوَ قَٰنِتٌ ءَانَآءَ ٱلَّيْلِ سَاجِدًۭا وَقَآئِمًۭا يَحْذَرُ ٱلْءَاخِرَةَ وَيَرْجُوا۟ رَحْمَةَ رَبِّهِۦ ۗ قُلْ هَلْ يَسْتَوِى ٱلَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَٱلَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ ۗ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُو۟لُوا۟ ٱلْأَلْبَٰبِ","Məgər gecə saatlarını səcdə edərək və ayaq üstə duraraq ibadət içində keçirən, axirətdən çəkinən və Rəbbinin rəhmətinə ümid bəsləyən kimsə kafirlə eynidirmi? De: “Heç bilənlərlə bilməyənlər eyni ola bilərmi? Bundan ancaq ağıl sahibləri düşünüb ibrət alarlar”.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"قُلْ يَٰعِبَادِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّقُوا۟ رَبَّكُمْ ۚ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا۟ فِى هَٰذِهِ ٱلدُّنْيَا حَسَنَةٌۭ ۗ وَأَرْضُ ٱللَّهِ وَٰسِعَةٌ ۗ إِنَّمَا يُوَفَّى ٱلصَّٰبِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍۢ","Qullarıma Mənim bu Sözümü de: “Ey Mənim iman gətirən qullarım! Rəbbinizdən qorxun! Bu dünyada yaxşılıq edənləri yaxşılıq (Cənnət) gözləyir. Allahın yaratdığı yer üzü genişdir. Yalnız səbir edənlərə mükafatları hesabsız veriləcəkdir”.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"قُلْ إِنِّىٓ أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ ٱللَّهَ مُخْلِصًۭا لَّهُ ٱلدِّينَ","De: “Mənə, dini yalnız Allaha məxsus edərək, Ona ibadət etmək əmr olunmuşdur.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"وَأُمِرْتُ لِأَنْ أَكُونَ أَوَّلَ ٱلْمُسْلِمِينَ","Mənə həm də müsəlmanların birincisi olmaq əmr olunmuşdur”.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"قُلْ إِنِّىٓ أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّى عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍۢ","De: “Rəbbimə asi olsam, o əzəmətli günün əzabından qorxaram”.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"قُلِ ٱللَّهَ أَعْبُدُ مُخْلِصًۭا لَّهُۥ دِينِى","De: “Mən dinimi məhz Allaha məxsus edərək yalnız Ona ibadət edirəm.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"فَٱعْبُدُوا۟ مَا شِئْتُم مِّن دُونِهِۦ ۗ قُلْ إِنَّ ٱلْخَٰسِرِينَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ ۗ أَلَا ذَٰلِكَ هُوَ ٱلْخُسْرَانُ ٱلْمُبِينُ","Siz də Ondan başqa istədiyinizə ibadət edin”. De: “Şübhəsiz ki, ziyan çəkənlər Qiyamət günü özlərini və ailələrini ziyana uğradanlardır. Açıq-aşkar ziyan da elə budur!”",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"لَهُم مِّن فَوْقِهِمْ ظُلَلٌۭ مِّنَ ٱلنَّارِ وَمِن تَحْتِهِمْ ظُلَلٌۭ ۚ ذَٰلِكَ يُخَوِّفُ ٱللَّهُ بِهِۦ عِبَادَهُۥ ۚ يَٰعِبَادِ فَٱتَّقُونِ","Onların üstündə də oddan təbəqələr, altında da oddan təbəqələr olacaqdır. Allah Öz qullarını bununla qorxudur. Ey qullarım! Məndən qorxun!",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"وَٱلَّذِينَ ٱجْتَنَبُوا۟ ٱلطَّٰغُوتَ أَن يَعْبُدُوهَا وَأَنَابُوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ لَهُمُ ٱلْبُشْرَىٰ ۚ فَبَشِّرْ عِبَادِ","Tağuta ibadət etməkdən çəkinib Allaha üz tutanlara müjdə vardır. Qullarımı müjdələ!",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"ٱلَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ ٱلْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُۥٓ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ هَدَىٰهُمُ ٱللَّهُ ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمْ أُو۟لُوا۟ ٱلْأَلْبَٰبِ","O kəslər ki, sözə qulaq asıb onun ən yaxşısına tabe olurlar, onlar Allahın doğru yola yönəltdiyi şəxslərdir. Ağıl sahibləri də məhz onlardır.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"أَفَمَنْ حَقَّ عَلَيْهِ كَلِمَةُ ٱلْعَذَابِ أَفَأَنتَ تُنقِذُ مَن فِى ٱلنَّارِ","Haqqında əzab sözü gerçəkləşmiş kimsəni və Cəhənnəmdə olacaq kəsi sənmi xilas edəcəksən?",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"لَٰكِنِ ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ رَبَّهُمْ لَهُمْ غُرَفٌۭ مِّن فَوْقِهَا غُرَفٌۭ مَّبْنِيَّةٌۭ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ ۖ وَعْدَ ٱللَّهِ ۖ لَا يُخْلِفُ ٱللَّهُ ٱلْمِيعَادَ","Lakin Rəbbindən qorxanları üst-üstə tikilmiş, altından çaylar axan otaqlar gözləyir. Bu, Allahın vədidir. Allah vədinə xilaf çıxmaz.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ فَسَلَكَهُۥ يَنَٰبِيعَ فِى ٱلْأَرْضِ ثُمَّ يُخْرِجُ بِهِۦ زَرْعًۭا مُّخْتَلِفًا أَلْوَٰنُهُۥ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَىٰهُ مُصْفَرًّۭا ثُمَّ يَجْعَلُهُۥ حُطَٰمًا ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَذِكْرَىٰ لِأُو۟لِى ٱلْأَلْبَٰبِ","Məgər Allahın göydən yağmur endirib onu yer üzündəki çeşmələrə axıtdığını görmürsənmi? Sonra Allah onunla müxtəlif rəngli əkinlər yetişdirir. Sonra onlar quruyur və sən onları saralmış görürsən. Sonra da Allah onları çör-çöpə döndərir. Həqiqətən, bunda ağıl sahibləri üçün ibrət vardır.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"أَفَمَن شَرَحَ ٱللَّهُ صَدْرَهُۥ لِلْإِسْلَٰمِ فَهُوَ عَلَىٰ نُورٍۢ مِّن رَّبِّهِۦ ۚ فَوَيْلٌۭ لِّلْقَٰسِيَةِ قُلُوبُهُم مِّن ذِكْرِ ٱللَّهِ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ فِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍ","Məgər Allahın, köksünü İslam üçün açdığı və Rəbbinin nura yönəltdiyi şəxs kafirlə eyni ola bilərmi? Qəlbi Allahın Zikrinə qarşı sərt olanların vay halına! Onlar həqiqətən azğınlıq içindədirlər.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"ٱللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ ٱلْحَدِيثِ كِتَٰبًۭا مُّتَشَٰبِهًۭا مَّثَانِىَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ ٱلَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَىٰ ذِكْرِ ٱللَّهِ ۚ ذَٰلِكَ هُدَى ٱللَّهِ يَهْدِى بِهِۦ مَن يَشَآءُ ۚ وَمَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِنْ هَادٍ","Allah Sözün ən gözəlini – ayələri bir-birinə bənzəyən və təkrarlanan Kitab kimi nazil etdi. Rəbbindən qorxanların ondan dəriləri ürpəşər. Sonra isə Allahı yad etməklə dəriləri və qəlbləri yumşalır. Bu, Allahın hidayətidir. Onunla istədiyini doğru yola yönəldir. Allahın zəlalətə saldığı şəxsə isə yol göstərən olmaz.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"أَفَمَن يَتَّقِى بِوَجْهِهِۦ سُوٓءَ ٱلْعَذَابِ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ ۚ وَقِيلَ لِلظَّٰلِمِينَ ذُوقُوا۟ مَا كُنتُمْ تَكْسِبُونَ","Qiyamət gününün dəhşətli əzabından üzü ilə qorunan kəs möminlə eynidirmi? Zalımlara: “Qazandığınızı dadın!”– deyilər.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَأَتَىٰهُمُ ٱلْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ","Onlardan əvvəlkilər də peyğəmbərləri yalançı saymışdılar və buna görə əzab da onlara gözləmədikləri yerdən gəldi.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"فَأَذَاقَهُمُ ٱللَّهُ ٱلْخِزْىَ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۖ وَلَعَذَابُ ٱلْءَاخِرَةِ أَكْبَرُ ۚ لَوْ كَانُوا۟ يَعْلَمُونَ","Allah onlara dünya həyatında rüsvayçılığı daddırdı. Axirət əzabı isə daha böyükdür. Kaş ki, biləydilər!",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِى هَٰذَا ٱلْقُرْءَانِ مِن كُلِّ مَثَلٍۢ لَّعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ","Biz bu Quranda insanlar üçün hər cür məsəllər çəkdik ki, bəlkə, düşünüb dərk edələr.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"قُرْءَانًا عَرَبِيًّا غَيْرَ ذِى عِوَجٍۢ لَّعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ","Biz onlara heç bir qüsuru olmayan, ərəbcə Quran nazil etdik ki, bəlkə Allahdan qorxsunlar.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"ضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًۭا رَّجُلًۭا فِيهِ شُرَكَآءُ مُتَشَٰكِسُونَ وَرَجُلًۭا سَلَمًۭا لِّرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا ۚ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ۚ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ","Allah bir-biri ilə çəkişən bir neçə şərikli ağası olan kişi ilə tək bir ağası olan kişini məsəl çəkir. Onlar məsəlcə eyni ola bilərmi? Həmd Allaha məxsusdur, lakin onların əksəriyyəti bunu bilmir.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"إِنَّكَ مَيِّتٌۭ وَإِنَّهُم مَّيِّتُونَ","Əslində, sən də öləcəksən, onlar da öləcəklər!",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ عِندَ رَبِّكُمْ تَخْتَصِمُونَ","Sonra siz Qiyamət günü Rəbbinizin yanında mübahisə edəcəksiniz.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"۞ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن كَذَبَ عَلَى ٱللَّهِ وَكَذَّبَ بِٱلصِّدْقِ إِذْ جَآءَهُۥٓ ۚ أَلَيْسَ فِى جَهَنَّمَ مَثْوًۭى لِّلْكَٰفِرِينَ","Allaha qarşı yalan uyduran və həqiqət ona bəyan edildikdə onu yalan sayan kimsədən daha zalım kim ola bilər? Məgər Cəhənnəmdə kafirlər üçün yer yoxdur?",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"وَٱلَّذِى جَآءَ بِٱلصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِۦٓ ۙ أُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُتَّقُونَ","Haqqı gətirən və onu təsdiq edənlər isə əsl müttəqilərdir.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"لَهُم مَّا يَشَآءُونَ عِندَ رَبِّهِمْ ۚ ذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلْمُحْسِنِينَ","Onlar üçün Rəbbinin yanında dilədikləri hər şey vardır. Yaxşı işlər görənlərin mükafatı budur.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"لِيُكَفِّرَ ٱللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ ٱلَّذِى عَمِلُوا۟ وَيَجْزِيَهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ ٱلَّذِى كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ","Beləcə, Allah onların etdikləri ən pis əməlləri bağışlayacaq və etdikləri ən yaxşı əməllərə görə mükafatlarını verəcəkdir.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"أَلَيْسَ ٱللَّهُ بِكَافٍ عَبْدَهُۥ ۖ وَيُخَوِّفُونَكَ بِٱلَّذِينَ مِن دُونِهِۦ ۚ وَمَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِنْ هَادٍۢ","Məgər Allah Öz qulunu qane etmirmi? Onlar isə səni Ondan başqaları ilə qorxudurlar. Allahın zəlalətə saldığı kimsəyə isə doğru yol göstərən olmaz.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"وَمَن يَهْدِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِن مُّضِلٍّ ۗ أَلَيْسَ ٱللَّهُ بِعَزِيزٍۢ ذِى ٱنتِقَامٍۢ","Allahın doğru yola yönəltdiyi kimsəni də azdıran olmaz. Məgər Allah Qüdrətli, intiqam almağa qadir deyilmi?",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ ٱللَّهُ ۚ قُلْ أَفَرَءَيْتُم مَّا تَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ إِنْ أَرَادَنِىَ ٱللَّهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ كَٰشِفَٰتُ ضُرِّهِۦٓ أَوْ أَرَادَنِى بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِكَٰتُ رَحْمَتِهِۦ ۚ قُلْ حَسْبِىَ ٱللَّهُ ۖ عَلَيْهِ يَتَوَكَّلُ ٱلْمُتَوَكِّلُونَ","Əgər sən onlardan: “Göyləri və yeri kim yaratmışdır?”– deyə soruşsan, onlar mütləq: “Allah!”– deyəcəklər. De: “Bir deyin görək, əgər Allah mənə bir zərər toxundurmaq istəsə, sizin Allahdan başqa ibadət etdikləriniz Onun zərərini aradan qaldıra bilərlərmi? Ya da O mənə bir mərhəmət göstərmək istəsə, onlar Onun mərhəmətinin qarşısını ala bilərlərmi?” De: “Mənə Allah yetər. Təvəkkül edənlər yalnız Ona təvəkkül edirlər!”",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"قُلْ يَٰقَوْمِ ٱعْمَلُوا۟ عَلَىٰ مَكَانَتِكُمْ إِنِّى عَٰمِلٌۭ ۖ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ","De: “Ey qövmüm! Əlinizdən gələni edin, mən də edəcəyəm. Siz tezliklə biləcəksiniz ki,",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"مَن يَأْتِيهِ عَذَابٌۭ يُخْزِيهِ وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌۭ مُّقِيمٌ","kimə rüsvayedici əzab gələcək, kim də sürəkli əzaba düçar olacaqdır”.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"إِنَّآ أَنزَلْنَا عَلَيْكَ ٱلْكِتَٰبَ لِلنَّاسِ بِٱلْحَقِّ ۖ فَمَنِ ٱهْتَدَىٰ فَلِنَفْسِهِۦ ۖ وَمَن ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا ۖ وَمَآ أَنتَ عَلَيْهِم بِوَكِيلٍ","Biz Kitabı sənə, insanlar üçün zəruri olan bir həqiqət kimi nazil etdik. Kim doğru yolla getsə, xeyri onun özünə olar, kim azğınlığa düşsə, ziyanı onun öz əleyhinə olar. Sən onların müdafiəçisi deyilsən.",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"ٱللَّهُ يَتَوَفَّى ٱلْأَنفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَٱلَّتِى لَمْ تَمُتْ فِى مَنَامِهَا ۖ فَيُمْسِكُ ٱلَّتِى قَضَىٰ عَلَيْهَا ٱلْمَوْتَ وَيُرْسِلُ ٱلْأُخْرَىٰٓ إِلَىٰٓ أَجَلٍۢ مُّسَمًّى ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يَتَفَكَّرُونَ","Allah ölənlərin canını ölüm anında, ölməyənlərin canını isə onlar yuxuda ikən alır. Ölümünə hökm verdiyi kəsin canını saxlayır, digərini isə müəyyən olunmuş vaxtadək buraxır. Həqiqətən, bunda ağıl sahibləri üçün dəlillər vardır.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"أَمِ ٱتَّخَذُوا۟ مِن دُونِ ٱللَّهِ شُفَعَآءَ ۚ قُلْ أَوَلَوْ كَانُوا۟ لَا يَمْلِكُونَ شَيْـًۭٔا وَلَا يَعْقِلُونَ","Yoxsa onlar Allahdan qeyrilərinimi özlərinə şəfaətçi etdilər? De: “Əgər onlar heç bir şeyə malik deyillərsə və heç bir şey anlamırlarsa bəs necə olsun?”",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"قُل لِّلَّهِ ٱلشَّفَٰعَةُ جَمِيعًۭا ۖ لَّهُۥ مُلْكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ","De: “Şəfaət bütünlüklə Allaha məxsusdur. Göylərin və yerin hökmranlığı da Ona məxsusdur. Sonra siz Ona qaytarılacaqsınız”.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"وَإِذَا ذُكِرَ ٱللَّهُ وَحْدَهُ ٱشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِٱلْءَاخِرَةِ ۖ وَإِذَا ذُكِرَ ٱلَّذِينَ مِن دُونِهِۦٓ إِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ","Allah tək olaraq xatırlandığı zaman Axirətə inanmayanların qəlbini nifrət bürüyür. Ondan qeyriləri yad edildiyi zaman isə onlar sevinirlər.",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"قُلِ ٱللَّهُمَّ فَاطِرَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ عَٰلِمَ ٱلْغَيْبِ وَٱلشَّهَٰدَةِ أَنتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِى مَا كَانُوا۟ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ","De: “Ey göyləri və yeri Yaradan, qeybi və aşkarı Bilən Allahım! Qullarının arasında baş verən ziddiyyətlərlə bağlı hökmü yalnız Sən verəcəksən!”",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"وَلَوْ أَنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ مَا فِى ٱلْأَرْضِ جَمِيعًۭا وَمِثْلَهُۥ مَعَهُۥ لَٱفْتَدَوْا۟ بِهِۦ مِن سُوٓءِ ٱلْعَذَابِ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ ۚ وَبَدَا لَهُم مِّنَ ٱللَّهِ مَا لَمْ يَكُونُوا۟ يَحْتَسِبُونَ","Yer üzündə olanların hamısı və, üstəlik bir o qədər də əlavə, zalımlara məxsus olsaydı, onlar mütləq hamısını Qiyamət gününün dəhşətli əzabından qurtarmaq üçün fidyə verərdilər. Lakin Allahdan onlara güman etmədikləri bir əzab düçar olacaqdır.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"وَبَدَا لَهُمْ سَيِّـَٔاتُ مَا كَسَبُوا۟ وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُوا۟ بِهِۦ يَسْتَهْزِءُونَ","Onların qazandıqları pis əməllər öz qarşılarına çıxacaq və istehza etdikləri əzab onları bürüyəcəkdir.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"فَإِذَا مَسَّ ٱلْإِنسَٰنَ ضُرٌّۭ دَعَانَا ثُمَّ إِذَا خَوَّلْنَٰهُ نِعْمَةًۭ مِّنَّا قَالَ إِنَّمَآ أُوتِيتُهُۥ عَلَىٰ عِلْمٍۭ ۚ بَلْ هِىَ فِتْنَةٌۭ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ","İnsana bir zərər toxunduğu zaman Bizə yalvarır. Sonra Biz ona Özümüzdən bir nemət verdikdə deyir: “Bu mənə yalnız özümdə olan biliyə görə verilmişdir!” Xeyr, bu, bir imtahandır, lakin onların çoxu bunu bilmir.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"قَدْ قَالَهَا ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَمَآ أَغْنَىٰ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ","Bunu onlardan əvvəlkilər də demişdilər. Amma qazandıqları şeylər onlara heç bir fayda vermədi.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"فَأَصَابَهُمْ سَيِّـَٔاتُ مَا كَسَبُوا۟ ۚ وَٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ مِنْ هَٰٓؤُلَآءِ سَيُصِيبُهُمْ سَيِّـَٔاتُ مَا كَسَبُوا۟ وَمَا هُم بِمُعْجِزِينَ","Onlar işlətdikləri pis əməllərin cəzasına çatdılar. Bunlardan zalım olanlara da qazandıqları günahların cəzası yetişəcək və onlar qaçıb canlarını qurtara bilməyəcəklər.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"أَوَلَمْ يَعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ يَبْسُطُ ٱلرِّزْقَ لِمَن يَشَآءُ وَيَقْدِرُ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ","Məgər onlar bilmirlərmi ki, Allah istədiyinin ruzisini bol edir, istədiyinə də onu azaldır? Həqiqətən, bunda iman gətirən qövm üçün ibrətlər vardır.",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"۞ قُلْ يَٰعِبَادِىَ ٱلَّذِينَ أَسْرَفُوا۟ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا۟ مِن رَّحْمَةِ ٱللَّهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يَغْفِرُ ٱلذُّنُوبَ جَمِيعًا ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ","Qullarıma mənim bu sözümü de: “Ey Mənim özlərinə qarşı həddi aşmış qullarım! Allahın rəhmindən ümidinizi üzməyin. Şübhəsiz ki, Allah bütün günahları bağışlayır. O, həqiqətən, Bağışlayandır, Rəhmlidir!”",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"وَأَنِيبُوٓا۟ إِلَىٰ رَبِّكُمْ وَأَسْلِمُوا۟ لَهُۥ مِن قَبْلِ أَن يَأْتِيَكُمُ ٱلْعَذَابُ ثُمَّ لَا تُنصَرُونَ","Əzab sizə gəlməmişdən öncə Rəbbinizə üz tutun və Ona itaət edin. Sonra sizə heç bir kömək olunmaz.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"وَٱتَّبِعُوٓا۟ أَحْسَنَ مَآ أُنزِلَ إِلَيْكُم مِّن رَّبِّكُم مِّن قَبْلِ أَن يَأْتِيَكُمُ ٱلْعَذَابُ بَغْتَةًۭ وَأَنتُمْ لَا تَشْعُرُونَ","Əzab sizə fərqinə varmadığınız bir halda qəflətən gəlməmişdən əvvəl Rəbbinizdən sizə nazil edilən ən gözəl Sözə tabe olun!",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"أَن تَقُولَ نَفْسٌۭ يَٰحَسْرَتَىٰ عَلَىٰ مَا فَرَّطتُ فِى جَنۢبِ ٱللَّهِ وَإِن كُنتُ لَمِنَ ٱلسَّٰخِرِينَ","Sonra kimsə deməsin ki: “Allaha qarşı etdiyim etinasızlıqlara görə vay mənim halıma! Həqiqətən, mən dinə və dində olanlara rişxənd edənlərdən idim!”",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"أَوْ تَقُولَ لَوْ أَنَّ ٱللَّهَ هَدَىٰنِى لَكُنتُ مِنَ ٱلْمُتَّقِينَ","Yaxud deməsin: “Əgər Allah məni doğru yola yönəltsəydi, mən mütləq müttəqilərdən olardım!”",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"أَوْ تَقُولَ حِينَ تَرَى ٱلْعَذَابَ لَوْ أَنَّ لِى كَرَّةًۭ فَأَكُونَ مِنَ ٱلْمُحْسِنِينَ","Həm də əzabı gördüyü zaman deməsin: “Kaş ki, bir də dünyaya qayıdaydım, yaxşı işlər görənlərdən olardım!”",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"بَلَىٰ قَدْ جَآءَتْكَ ءَايَٰتِى فَكَذَّبْتَ بِهَا وَٱسْتَكْبَرْتَ وَكُنتَ مِنَ ٱلْكَٰفِرِينَ","Xeyr! Ayələrim sənə gəlmişdi, sən isə onları yalan saydın, təkəbbür göstərdin və kafirlərdən oldun”.",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"وَيَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ تَرَى ٱلَّذِينَ كَذَبُوا۟ عَلَى ٱللَّهِ وُجُوهُهُم مُّسْوَدَّةٌ ۚ أَلَيْسَ فِى جَهَنَّمَ مَثْوًۭى لِّلْمُتَكَبِّرِينَ","Sən Qiyamət günü Allaha qarşı yalan uyduranların üzlərini qapqara görəcəksən. Məgər Cəhənnəmdə təkəbbürlülər üçün yer yoxdur?",{"number":391,"arabic":878,"translation":879},"وَيُنَجِّى ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ بِمَفَازَتِهِمْ لَا يَمَسُّهُمُ ٱلسُّوٓءُ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ","Allah müttəqilərə uğurlarına görə nicat verəcək. Onlara pislik toxunmayacaq və onlar kədərlənməyəcəklər.",{"number":349,"arabic":881,"translation":882},"ٱللَّهُ خَٰلِقُ كُلِّ شَىْءٍۢ ۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ وَكِيلٌۭ","Allah hər şeyin Xaliqidir. O, hər şeyi Qoruyandır.",{"number":402,"arabic":884,"translation":885},"لَّهُۥ مَقَالِيدُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۗ وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ أُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْخَٰسِرُونَ","Göylərin və yerin açarları Ondadır. Məhz Allahın ayələrini inkar edənlər ziyana uğrayanlardır.",{"number":167,"arabic":887,"translation":888},"قُلْ أَفَغَيْرَ ٱللَّهِ تَأْمُرُوٓنِّىٓ أَعْبُدُ أَيُّهَا ٱلْجَٰهِلُونَ","De: “Mənə Allahdan qeyrisinəmi ibadət etməyi əmr edirsiniz, ey cahillər?”",{"number":413,"arabic":890,"translation":891},"وَلَقَدْ أُوحِىَ إِلَيْكَ وَإِلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ ٱلْخَٰسِرِينَ","Sənə və səndən əvvəlkilərə belə vəhy olunmuşdur: “Əgər şərik qoşsan, əməlin puç olacaq və mütləq ziyana uğrayanlardan olacaqsan.",{"number":419,"arabic":893,"translation":894},"بَلِ ٱللَّهَ فَٱعْبُدْ وَكُن مِّنَ ٱلشَّٰكِرِينَ","Sən yalnız Allaha ibadət et və şükür edənlərdən ol!”",{"number":425,"arabic":896,"translation":897},"وَمَا قَدَرُوا۟ ٱللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِۦ وَٱلْأَرْضُ جَمِيعًۭا قَبْضَتُهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ وَٱلسَّمَٰوَٰتُ مَطْوِيَّٰتٌۢ بِيَمِينِهِۦ ۚ سُبْحَٰنَهُۥ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ","Onlar Allahı layiqincə qiymətləndirmədilər. Halbuki Qiyamət günü yer bütünlüklə Onun Ovcunda olacaq, göylər isə Onun Əli ilə büküləcəkdir. O, pakdır, müqəddəsdir və onların Ona qoşduqları şəriklərdən ucadır.",{"number":431,"arabic":899,"translation":900},"وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَصَعِقَ مَن فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَن فِى ٱلْأَرْضِ إِلَّا مَن شَآءَ ٱللَّهُ ۖ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرَىٰ فَإِذَا هُمْ قِيَامٌۭ يَنظُرُونَ","Sur üfürüləcək və Allahın istədiyi kimsələrdən başqa göylərdə və yerdə kim varsa, hamısı öləcəkdir. Sonra bir daha ona üfürülən kimi onlar qalxıb baxacaqlar.",{"number":202,"arabic":902,"translation":903},"وَأَشْرَقَتِ ٱلْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا وَوُضِعَ ٱلْكِتَٰبُ وَجِا۟ىٓءَ بِٱلنَّبِيِّۦنَ وَٱلشُّهَدَآءِ وَقُضِىَ بَيْنَهُم بِٱلْحَقِّ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ","Yer öz Rəbbinin nuru ilə işıqlanacaq, əməllər yazılmış kitab hər kəsin qarşısına qoyulacaq, peyğəmbərlər və şahidlər gətiriləcəkdir. Onların arasında ədalətlə hökm veriləcək və onlara haqsızlıq edilməyəcəkdir.",{"number":442,"arabic":905,"translation":906},"وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍۢ مَّا عَمِلَتْ وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَا يَفْعَلُونَ","Hər kəsə öz əməlinin əvəzi tam veriləcəkdir. Allah onların nə etdiklərini yaxşı bilir.",{"number":448,"arabic":908,"translation":909},"وَسِيقَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ إِلَىٰ جَهَنَّمَ زُمَرًا ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءُوهَا فُتِحَتْ أَبْوَٰبُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَآ أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌۭ مِّنكُمْ يَتْلُونَ عَلَيْكُمْ ءَايَٰتِ رَبِّكُمْ وَيُنذِرُونَكُمْ لِقَآءَ يَوْمِكُمْ هَٰذَا ۚ قَالُوا۟ بَلَىٰ وَلَٰكِنْ حَقَّتْ كَلِمَةُ ٱلْعَذَابِ عَلَى ٱلْكَٰفِرِينَ","Kafirlər dəstə-dəstə Cəhənnəmə sürüklənəcəklər. Nəhayət, ora çatdıqda onun qapıları açıq olacaq və onun gözətçiləri onlara deyəcəklər: “Məgər öz içərinizdən Rəbbinizin ayələrini sizə oxuyan və sizi bu gününüzə qovuşacağınızla xəbərdar edən elçilər gəlməmişdi?” Onlar: “Əlbəttə, gəlmişdi!”– deyəcəklər. Lakin əzab Sözü kafirlər barəsində gerçəkləşdi.",{"number":453,"arabic":911,"translation":912},"قِيلَ ٱدْخُلُوٓا۟ أَبْوَٰبَ جَهَنَّمَ خَٰلِدِينَ فِيهَا ۖ فَبِئْسَ مَثْوَى ٱلْمُتَكَبِّرِينَ","Onlara: “İçində əbədi qalacağınız Cəhənnəmin qapılarına girin!”– deyiləcək. Təkəbbürlülərin yeri necə də pisdir!",{"number":229,"arabic":914,"translation":915},"وَسِيقَ ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ رَبَّهُمْ إِلَى ٱلْجَنَّةِ زُمَرًا ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَٰبُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَٰمٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَٱدْخُلُوهَا خَٰلِدِينَ","Rəbbindən qorxanlar da dəstə-dəstə Cənnətə gətiriləcəklər. Nəhayət, ora çatdıqda onun qapıları açılacaq və onun gözətçiləri onlara deyəcəklər: “Sizə salam olsun! Xoş sizin halınıza! Əbədi qalmaq üçün buraya daxil olun!”",{"number":464,"arabic":917,"translation":918},"وَقَالُوا۟ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ٱلَّذِى صَدَقَنَا وَعْدَهُۥ وَأَوْرَثَنَا ٱلْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ ٱلْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَآءُ ۖ فَنِعْمَ أَجْرُ ٱلْعَٰمِلِينَ","Onlar deyəcəklər: “Bizə verdiyi vədini yerinə yetirən və bizi bu yerə varis edən Allaha həmd olsun! Biz Cənnətin istədiyimiz yerində sakin oluruq. Yaxşı əməl sahiblərinin mükafatı necə də gözəldir!”",{"number":60,"arabic":920,"translation":921},"وَتَرَى ٱلْمَلَٰٓئِكَةَ حَآفِّينَ مِنْ حَوْلِ ٱلْعَرْشِ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ۖ وَقُضِىَ بَيْنَهُم بِٱلْحَقِّ وَقِيلَ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ","Sən mələklərin, Ərşi əhatə edərək Rəbbinə həmd ilə təriflər dediklərini görəcəksən. Onların arasında ədalətlə hökm veriləcək və: “Aləmlərin Rəbbi olan Allaha həmd olsun!”– deyiləcəkdir.",[923,924,925,926,927,928,929,930,931,932,933,934,935,936,937,938,939,940,941,942,943,944,945,946,947,948,949,950,951,952,953,954,955,956,957,958,959,960,961,962,963,964,965,966,967,968,969,970,971,972,973,974,975,976,977,978,979,980,981,982,983,984,985,986,987,988,989,990,991,992,993,994,995,996,997,998,999,1000,1001,1002,1003,1004,1005,1006,1007,1008,1009,1010,1011,1012,1013,1014,1015,1016,1017,1018,1019,1020,1021,1022,1023,1024,1025,1026,1027,1028,1029,1030,1031,1032,1033,1034,1035,1036],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":1038,"sura":261,"blocks":1039},"saadi-az",[1040,1042,1044,1046,1048,1050,1052,1054,1056,1058,1060,1062,1064,1066,1068,1070,1072,1074,1076,1078,1080,1082,1084,1086,1088,1090,1092,1094,1096,1098,1100,1102,1104,1106,1108,1110,1112,1114,1116,1118,1120,1122,1124,1126,1128,1130,1132,1134,1136,1138,1140,1142,1144,1146,1148,1150,1152,1154,1156,1158,1160,1162,1164,1166,1168,1170,1172,1174,1176,1178],{"from":5,"to":5,"text":1041},"Fövqəluca Öz qullarına Kəramətli Quranın əzəməti və onu bəyan və nazil Edənin fövqəlqüdrəti haqqında xəbər verir. Onu bəyan və Naziledən isə Fövqəluca Allahdır ki, Onun gözəl Fövqəlqüdrətli, Müdrik adları vardır. Yalnız O (Pak və Müqəddəs) pərəstiş olunmağa və ibadət edilməyə layiqdir, çünki yalnız O (Pak və Müqəddəs) ən kamil məziyyətlərə malikdir. Öz fövqəlqüdrəti sayəsində O (Pak və Müqəddəs), Kainatı idarə edir, Özünün müdrikliyi sayəsində isə O (Pak və Müqəddəs) xəlq edir və ən mükəmməl qanunlar yaradır.\n\nMübarək Quran gözəl sifətlərə malik olan Allahın Sözüdür. Danışmaq qabiliyyəti də Onun ilahi keyfiyyətlərindən biridir və Fövqəluca Allahın bütün sifətləri nöqsansız və bənzərsiz olduğuna görə, Mübarək Quran da nöqsansız və bənzəri olmayan bir Kitabdır. Təkcə bu, sonuncu Səmavi Vəhyin kamilliyini və əzəmətini təsdiqləməyə kifayət edən bir dəlildir.",{"from":13,"to":13,"text":1043},"Fövqəluca bundan öncəki ayədə buyurduğu ilə kifayətlənməyərək, Mübarək Quranın əzəmətini sübut edən daha bir dəlil gətirir. Bu, Allahın Sonuncu Elçisi Muhəmmədin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) peyğəmbərliyidir. O (s.ə.s.) – insanların ən yaxşısıydı və bu o demək idi ki, ona (s.ə.s.) nazil edilən Kitab bütün Kitabların ən yaxşısı olmalıydı. O – haqdan ibarətdir və Haqq xatirinə nazil edilmişdir. Heç bir şey insanları onun doğruluğuna və səhihliyinə şübhə etməyə vəsilə olmaq gücünə malik deyildir, çünki o, insanları cahillik zülmətindən haqqın nuruna doğru yönəldir, onlara gerçək hekayətlər və ədalətli qanunlar öyrədir. Mövcud olan bütün varlıqlar Şərəfli Quranın yer üzündə ən böyük həqiqət olduğuna dəlalət edir və insanın bilməli olduğu ən mühüm məsələlərin hamısını əhatə edir. Qurana zidd olan kitablara və rəvayətlərə gəldikdə isə, onlar yalan və azğınlıqdır.\n\nBeləliklə, bu Kitabda nazil edilən və bu Kitabın nazil edilməsinin və həmçinin bu Kitabı bəşəriyyətə gətirən Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gəlişinin məqsədi olan Haqq, Allahın Öz qullarına bəslədiyi böyük mərhəmətin dəlilidir. Bu, hər bir insana öz Rəbbinə şükür etməyi və təkcə Ona səmimiyyətlə ibadət etməyi zəruriləşdirir. Məhz buna görə Fövqəluca Allah buyurur: “Allahın dininə qəlbən və cismən etiqad et ki, yalnız Onun lütüfkarlığını qazana biləsən. İslam əhkamlarını yerinə yetir, haqq əqidəyə etiqad et və mənfəət güdmək məqsədilə deyil, yalnız Onun xatirinə xeyirxah işlər gör”.",{"from":21,"to":21,"text":1045},"Yalnız Allaha səmimi iman gətirmək olar. O (Pak və Müqəddəs), bu sözlərlə təkcə Ona səmimiyyətlə ibadət etməyin xüsusi əhəmiyyət kəsb etdiyini vurğulayır. Rəbb ən mükəmməl və kamil sifətlərə malikdir və Öz qullarına hərtərəfli lütüfkarlıq göstərir və buna görə Ona iman gətirmək səmimi və pak olmalıdır. Belə bir iman nöqsanlar və çatışmazlıqlarla bir araya sığışmaz, çünki Allah onu Özü və sadiq məxluqları üçün seçmişdir. İnsanlar Onun iradəsinə itaət etməli, tək Ona pərəstiş göstərməli, Ona məhəbbətlə, qorxu və ümidlə ibadət etməli və həmçinin bütün xeyirxah əməllərində yardım üçün Ona dua etməlidirlər.\n\nMəhz belə din insanların qəlbini təmizləməyə və rövnəqləndirməyə qadirdir, çünki ona etiqad edən insan Allaha şərik qoşmur və Ondan başqa heç kimə ibadət etmir. Allaha şərik qoşan müşriklərin dininə gəldikdə isə, onun xalis din ilə heç bir əlaqəsi yoxdur, çünki O (Pak və Müqəddəs), şəriklərə hamıdan daha çox Möhtacolmayandır. Müşriklik insan qəlblərini və ürəklərini məhv edir və adamları yer üzündəki həyatda və ölümdən sonra əbədi əzab-əziyyətə məhkum edir. Buna görə də Allah əvvəlcə qullarına əmr edir ki, tövhid dininə etiqad etsinlər. Sonra da onlara, yalançı ilahlar uyduraraq, məxluqlara ibadət etməyi haram buyurur.\n\nBu qadağanı pozan insanlar alçaldılmış və mənfur olunmuşlardır. Onlar aciz məxluqlara ibadət edir, onlara yardım üçün yalvarır və sonra da davranışlarına bəraət qazandırmağa сəhd göstərərək, deyirlər: “Biz onlardan xahiş edirik ki, yalnız dualarımızı Allaha çatdırsınlar və Onun qarşısında bizə şəfaət diləsinlər. Biz onların özlərindən heç nə istəmirik, çünki onların yaratmağa, ruzi verməyə qadir olmadıqlarını, Kainatda baş verənləri idarə etməyə qabil olmadıqlarını bilirik”.\n\nBu müşriklər Rəbbə səmimi qulluq etməkdən boyun qaçırırlar və ən böyük günahlar törətməyə cəsarət göstərirlər. Onlar Allaha şəriklər qoşur, aciz qulları Fövqəlqüdrətli və Müqayisəolunmaz Hökmdarla bərabər tuturlar. Onlar özlərinin xəstə təsəvvürləri üzündən elə zənn edirlər ki, Fövqəluca Allah da zalım hökmdarlara bənzərdir. Axı adlı-sanlı zadəganlar, yaxın təəssübkeşlər və ya hörmət-izzət sahibi olan vəzirlər öz hökmdarlarının lütüfkarlıq göstərməsini diləmədən, rəiyyətin xahişləri qəbul olunmurdu. Bu, ən dəhşətli və ən yaramaz bir müqayisə idi, çünki Xaliq Öz yaratdıqlarına oxşadıla bilməz. Bunun lehinə ağıl, təhtəlşüur və çoxsaylı naslar dəlalət etməkdədir. İmperatorlar və hökmdarlar yaxınları olan vasitəçilərin və havadarların sözlərinə qulaq asırdılar, çünki onlar özləri təbəələrinin vəziyyətindən xəbərdar olmurdular və onlara heç bir rəhm hissi bəsləmir, hallarına acımırdılar. Onların öz vəzirlərinin və adlı-sanlı zadəganlarının sözlərinə qulaq asmalarının səbəbi, sonuncuların sözlərinin onların ürəklərində mərhəmət və rəhm hissi oyatması ilə bağlı idi. Bundan başqa, hakimlər, adətən, zadəganların narazılığından ehtiyat etdikləri üçün onların xahişlərini yerinə yetirirlər. Lakin bununla belə, onlar, sadəcə, öləsi insanlardır, kasıblıqdan və dilənçi halına düşməkdən qorxurlar və buna görə bütün xahişləri yerinə yetirə bilmirlər.\n\nLakin onlardan fərqli olaraq Fövqəluca Rəbb bütün aşkar və qeybə məxsus olan hər şeyi bilir. O (Pak və Müqəddəs), Ona qullarının vəziyyəti və ehtiyacları haqqında xəbər verəcək məsləhətçilərə möhtac deyil. O (Pak və Müqəddəs), Mərhəmətli və Səxavərli Hökmdardır və buna görə də Onun insanlara lütüfkarlıq göstərməsinə vasitəçilik və havadarlıq edənlərə ehtiyacı yoxdur. Bundan başqa, Fövqəluca Allah qullarına onların özlərindən və valideynlərindən də daha çox mərhəmətlidir. O (Pak və Müqəddəs) onları Onun mərhəmətinə layiq olmalarına imkan verən xeyirxah işlər görməyə çağırır. O (Pak və Müqəddəs) insanlar üçün onların özləri üçün arzuladıqlarından daha çox xeyirxahlıqlar arzulayır.\n\nAllah zəngindir və heç nəyə möhtac deyil. Onun var-dövləti o qədər kamildir ki, əgər O (Pak və Müqəddəs), Öz məxluqlarının hamısının istəklərini yerinə yetirsə də və onları arzu etdikləri hər şeylə təmin etsə də, Onun mülkü bundan qətiyyən azalmaz. Sudan çıxarılmış iynə dənizin suyunu azalda bilmədiyi kimi, qullarının saysız-hesabsız xahişləri də Fövqəluca Xaliqin varidatını azalda bilməz. Vasitəçilər və şəfaətçilər Onun qəzəbindən dəhşətə gələrək, Onun hüzurunda yalnız Onun icazəsi ilə şəfaətçilik edərlər, çünki şəfaət tam və bütövlüklə Onun sərəncamındadır.\n\nƏgər insan Fövqəlqüdrətli Yaradanla aciz məxluqların arasındakı bu böyük fərqi dərk edərsə, onda müşriklərin nə qədər nadan, axmaq, düşüncəsiz və ədəbsiz olması ona bəlli olar. Ona aydın olar ki, Allah müşrikləri bağışlamır, çünki uydurma ilahlara ibadət edilməsi Onun ünvanına yönəldilmiş təhqirdir. Lakin elə bir gün gələcək ki, O (Pak və Müqəddəs), möminlərlə müşriklərin arasında onların ziddiyyətə düşdükləri məsələ barəsində hökm verəcəkdir. Hər bir kafir müşrik bu sərt xəbərdarlıq üzərində düşünməlidir, çünki Fövqəlmüdrik Allah səmimiyyətlə iman gətirənləri Cənnət Səadəti ilə mütləq mükafatlandıracaq və yalançı ilahlara ibadət edən hər kəsi Cəhənnəmə vasil edəcəkdir.\n\nAllah yalançıları və kafirləri doğru yola yönəltmir. Bu insanlara iki yaramaz keyfiyyət xasdır: yalan və küfür. Onlar da moizələrə qulaq asır və əzəmətli möcüzələri gözləri ilə görürlər, amma bu keyfiyyətlərindən, heç vəchlə xilas ola bilmir. Allah onlara Öz möcüzələrini göstərəndə, onları rədd edirlər və küfrə batmaqda davam edirlər. Onlara doğru yola gəlmək imkanı nəsib edilməmişdir, çünki onlar əbədi xoşbəxtliyə aparan qapıları öz qarşılarında özləri bağlamışlar və sonra da Fövqəluca onların ürəklərini möhürləmişdir. Həqiqətən, belə insanlar heç vaxt iman gətirməzlər!",{"from":28,"to":28,"text":1047},"Axmaqlar və nadanlar elə güman edirlər ki, Allahın övladları vardır. Əgər O (Pak və Müqəddəs), övladının olmasını istəsəydi, Özünə zövcə axtarmazdı, məxluqlarının ən yaxşılarından seçər və onu Öz oğlu adlandırardı. Lakin müşriklərin zənni qüsurlu və yalandır və buna görə Fövqəluca Rəbb bəyan edir ki, Onun, müşriklərin və bidətçilərin Onun haqqında danışdıqlarına heç bir aidiyyəti yoxdur. O (Pak və Müqəddəs) ən gözəl adlara malikdir. O (Pak və Müqəddəs) – Vahiddir və Fövqəlqüdrətlidir. İlahi mahiyyət, gözəl adlar, kamil sifətlər və həmdəlayiq əməllər yalnız Ona məxsusdur. Ona bərabər və oxşar olan yoxdur və əgər Onun övladı olsaydı, o, Ona oxşayardı. Bu isə Allahın birliyi ilə qətiyyən uyuşmur, axı Allahın hər hansı bir hissəsi də Allahın sifətlərinə malikdir.\n\nBundan başqa, yalnız Allah Fövqəlqüdrətli Hökmdardır, yer aləmi və ondan yüksək aləmlər Onun hökmranlığı altındadır. Əgər Onun övladı olsaydı, Onun mütləq hakimiyyəti sarsıdılmış olardı, çünki oğul atasının qulu ola bilməz. Bundan əlavə, onların arasında qohumluq əlaqələri və təklifsizlik münasibətləri hökm sürərdi.\n\nTək bir Allahın varlığı və Onun fövqəlqüdrəti bir biri ilə qırılmaz surətdə bağlıdır, çünki Vahid Hökmdar həmişə Fövqəlqüdrətlidir[1], Fövqəlqüdrətli Hökmdar isə yalnız Vahid olmalıdır. Bu konseptual müddəa müşrikliyi ən mükəmməl surətdə təkzib edir.",{"from":35,"to":35,"text":1049},"Fövqəluca xəbər verir ki, O (Pak və Müqəddəs), göyləri və yeri haqqı ilə, yəni, böyük nemət, böyük fayda və həmçinin hökm vermək və qadağan etmək, mükafatlandırmaq və cəzalandırmaq xatirinə yaratmışdır. Allahın iradəsi ilə gündüz gecəni bürüyür, gecə də gündüzü bürüyür. Onlar növbə ilə bir birilərini əvəz edirlər və heç vaxt eyni vaxtda hərəkətə başlamırlar. Bundan başqa, onlardan birinin növbəsinin vaxtı çatdıqda, digəri öz yerini ona güzəştə gedir. Allah günəşi və ayı da Özünə tabe etmişdir və bunun sayəsində onlar, müəyyən qaydada təyin edilmiş müddət ərzində müvafiq orbitlər üzrə hərəkət edirlər. Bu müddət tamam olduqda, dünyanın sonu başlayacaq, Fövqəluca Allah Kainatı büküb yığışdıracaq[2], günəşi və ayı onlara xas olan qüdrətdən məhrum eədəcək. Allah Öz məxluqlarını yeni simada dirildəcək ki, onlar ya Cənnətdə əbədi həyata, ya da Сəhənnəmdə əbədi əzab-əziyyətə nail olsunlar.\n\nFövqəlqüdrətli və Fövqəlbağışlayan adları Allahın gözəl adları arasındadır. Onun ilahi əzəmətinə bütün varlıqlar itaət edir və Ona görə mümkün olmayan heç bir şey yoxdur. Öz əzəməti sayəsində O (Pak və Müqəddəs), Rəbbin qanunları ilə yaşayan nəhəng Kainatı yaratmışdır və Özünün fövqəlbağışlama qabiliyyəti sayəsində O (Pak və Müqəddəs), Öz mömin və tövbə etmiş qullarının günahlarını əfv edir. O (Pak və Müqəddəs) buyurur: “Həqiqətən, Mən tövbə edənləri, iman gətirənləri, xeyirxah işlər görənləri və sonra da doğru yolla getməyə davam edənləri bağışlayıram” (Ta-ha, 20\u002F82). O (Pak və Müqəddəs), hətta əvvəllər Ona şərik qoşan, Onun ayələrini rədd edən və sonra bu zalımlıqlarından əl çəkən günahkarları da bağışlayır.",{"from":42,"to":42,"text":1051},"Allah bir daha Özünün əzəməti və fövqəlqüdrətini xatırladır və qullarına müraciət edir. Ey insanlar! Sizin çoxsaylı olmağınıza və yer kürəsinin bütün guşələrinə yayılmanıza baxmayaraq, sizin hamınız vahid bir əcdaddan törədilmisiniz. Sonra Allah kişidən qadını yaratdı ki, onlar biri digərində rahatlıq tapıb, dincələ bilsinlər. Bu həm də Rəbbin Öz məxluqlarına bəslədiyi böyük mərhəmətini təsdiq edir. Sonra O (Pak və Müqəddəs), sizə səkkiz cüt ayrı-ayrı mal-qara cinsi nazil etdi[3], yəni, göylərdən nazil olunmuş ilahi qədərinə uyğun olaraq onları yaratdı ki, qullarına iltifatını göstərsin. “Əl-Ənam” surəsində Fövqəluca bildirmişdir ki, bu heyvan cinsləri qoç və qoyun, keçi və dişi keçi, dəvə və dişi dəvə, öküz və inəkdir (bax: Ənam, 6\u002F143-144).\n\nƏlbəttə ki, Allah bu heyvanlarla yanaşı bir çox digərlərini də yaratmışdır, lakin Rəbb bu səkkiz heyvanı xüsusilə qeyd etmişdir, çünki onlar insana ən çox fayda verirlər. Bundan başqa, onlar heyvanlar aləminin ən dəyərli təmsilçiləridir, çünki mömin müsəlmanlar qurban bayramlarında, həcc ziyarətində və uşaqların doğuluşu zamanı yalnız onları qurban kəsirlər. Məhz bu heyvanlardan zəkat ödəmək nəzərdə tutulur və məhz bu heyvanlardan fidyə verilir.\n\nAllah bütün bəşəriyyətin əcdadlarının xəlq edilməsini xatırlatdıqdan sonra, Öz qullarına sonrakı bütün insanların yaradılması sirrini açıqlayır. Ey insanlar! Siz öz analarınızın bətnində ikən, sizə heç bir insan əli toxunmur və heç kim sizi o qatı qaranlıq içində görə bilmir. Siz öz görkəminizi dəyişirsiniz və sizi üç qaranlığın: ana qarnının qaranlığı, qadın uşaqlığının qaranlığı və cift mayesinin qaranlığının[4] əhatə etdiyi öz analarınızın darısqal bətnində bir məxluqdan başqa bir məxluqa çevrilirsiniz.\n\nFövqəluca Allah belədir. O (Pak və Müqəddəs), göyləri və yeri xəlq etmiş, günəşi və ayı Özünə tabe etmiş, olmadığınız[5] halda sizi xəlq etmiş, sizə mal-qara və bir çox digər nemətlər əta etmişdir. O (Pak və Müqəddəs), sizin qayğınızı çəkir, sizi idarə edir və yalnız O (Pak və Müqəddəs), ibadətə və pərəstişə layiqdir. O (Pak və Müqəddəs), məxluqları yaratmaq və onların qayğısını çəkmək üçün şəriklərə möhtac deyil və Onunla ibadət haqqını bölüşə bilən şəriklərə də ehtiyacı yoxdur. Hökmranlıq təkcə Ona məxsusdur. Ondan başqa ilah yoxdur! Amma insanlar haqq yoldan necə də üz çevirirlər!",{"from":11,"to":11,"text":1053},"Allah, Rəbbə səmimiyyətlə qulluq etmənin, bütlərə ibadətdən və müşriklikdən əl çəkməyin zəruriliyini bir daha vurğulayır. Həqiqətən də, bütlər Kainatda baş verən hadisələr üzərində hökmə malik deyillər. Bundan başqa, onlar hətta fikirləşmək və düşünmək qabiliyyətinə belə qabil deyillər. Ey insanlar, bu gerçəkliklər üzərində düşünün! Əgər siz Allaha minnətdarlıq etməkdən və təkcə Ona ibadət etməkdən boyun qaçırarsınızsa, onda unutmayın ki, Allah sizə möhtac deyil! Sizin kafirliyiniz Ona heç bir zərər vurmadığı kimi, sizin itaətkarlığınız da Ona heç bir fayda gətirmir. Onun hökm və qadağalarına gəldikdə isə, onlar Allahın sizə göstərdiyi lütüfkarlığı və xeyirxahlığıdır. O (Pak və Müqəddəs), Öz qullarının naşükürlüyünü bəyənmir və bu Onun rəhmli və mərhəmətli olmasını təsdiq edir. O (Pak və Müqəddəs) hamıdan yaxşı bilir ki, kafirlik və naşükürlük insanları əbədi bədbəxtliyə məhkum edir. O (Pak və Müqəddəs) Öz qullarını xəlq etmişdir ki, onlar Ona səmimiyyətlə ibadət etsinlər və O (Pak və Müqəddəs) öz vəzifələrini icra etməkdən boyun qaçıranları sevmir. İnsanlar Allaha şükür etdikdə, tövhid dininə etiqad göstərdikdə və ibadəti təkcə Ona həsr etdikdə, onda bu Fövqəluca Rəbbə xoş gəlir. O (Pak və Müqəddəs) Öz qullarına qarşı xeyirxah və mərhəmətlidir. O (Pak və Müqəddəs) məxluqlarına xeyirxahlıq etməyi sevir və onların Onun qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirməsini də sevir.\n\nKafirlik və müşriklik Ona heç bir zərər toxundura bilməz. Möminlik və tövhid isə Ona heç bir fayda gətirmir və təkcə bu artıq təsdiq edir ki, insan öz yaxşı və pis əməllərinin bəhrələrini yalnız özü dadacaqdır. Buna görə Fövqəluca Allah buyurur ki, bütün insanlar öz Rəbbinə qayıtmalıdırlar. Bu, Qiyamət günü baş verəcəkdir və insanlar əmin olacaqlar ki, onların Rəbbi Öz qullarının hər bir addımından xəbərdardır və onların əməlləri Mühafizəedilən lövhələrdə əzəldən yazılmışmış və alicənab mələklər onların hər addımını müşahidə edirmişlər. Bütün bu çoxsaylı sübutlara baxmayaraq, insanın bədən üzvləri də həmçinin adamların törətdikləri əməllərinə şahidlik edəcəklər və bundan sonra Allahın hər bir qulu ədalətli əvəz alacaqdır. Allah insanların ürəklərində gizlənən hər xeyiri və şəri bilir. Bu isə o deməkdir ki, Allahın verəcəyi hər bir hökm mütləq ədalətli olacaqdır.",{"from":55,"to":55,"text":1055},"Allah Özünün Səxavəti və Xeyirxahlığını və həm də insanların öz Rəbbinə necə az şükür etdiklərini xatırladır. Onları xəstəlik, yoxsulluq və ya hər hansı digər bir bəla yaxaladıqda, onlar o saat kömək üçün Allaha yalvarırlar. Onlar çox gözəl bilirlər ki, insanı böyük fəlakətdən Fövqəluca Rəbdən başqa heç kim xilas edə bilməz və buna görə səmimiyyətlə, mütiliklə və inadla Ona kömək və xilas etməsindən ötrü dua edirlər. Allah qullarını bəlalardan və qəm-qüssədən qurtardıqdan sonra, onlar olduqları acınacaqlı vəziyyətlərini və öz Rəbbinə necə yalvardıqlarını unudurlar. Bundan başqa, onlar özlərini elə aparırlar ki, sanki heç vaxt Allahdan kömək istəməyiblər və Ona şərik qoşmağa davam edir və uydurduqları “ilahlara” sitayiş edirlər. Bununla da onlar ətrafda olan insanları azdırırlar. Lakin hər şeydən öncə, onlar özlərini doğru yoldan azğınlığa salırlar, çünki insan özü dərin azğınlıq burulğanına batmadıqca, başqalarını azdıra bilməz.\n\nEy Muhəmməd! Sən, öz Rəbbinin çoxsaylı nemətlərinə naşükürlüklə cavab verməyə cəsarət edən bu qatı cinayətkarlara müraciət et və onlara de: “Siz öz küfrünüzlə çox da həzz almayacaqsınız, çünki siz tezliklə Cəhənnəm Odunun sakinləri arasında olacaqsınız. Siz Cəhənnəmdə olduğunuz zaman dünyada aldığınız fani ləzzətlər haqqında xəyallarınız sizə heç bir sevinc gətirməyəcək”.\n\nFövqəluca buyurur: “Sən bilirsənmi ki, Biz onları uzun illər boyu faydalandırsaydıq, sonra isə onlara vəd edilən gəlsəydi, yararlanmalarına icazə verilən şeylər onlara bir fayda verərdimi?” (Şuəra, 26\u002F205-207).",{"from":62,"to":62,"text":1057},"Allah itaətkar qullarla itaətsizlər və həmçinin elm sahibləri ilə nadanlar arasında nəhəng bir fərqin olduğunu göstərir. Həqiqətən, bu fərq hər bir sağlam düşüncəli insan üçün aydın görünür. Allaha ibadətdən boyun qaçıran və özünün alçaq istəklərinə imkan yaradan günahkar, Rəbbin hökmlərini qüsursuz yerinə yetirən və Ona ən mükəmməl surətdə ibadət edən, yəni, gecə-gündüzün ən yaxşı vaxtında ən yaxşı ibadət ayinini yerinə yetirən möminlə bərabər tutula bilməz. Burada, gecə yarısı qılınan nafilə sünnə namazlarından[7] bəhs edilir. Bu mömin Allaha qorxu və ümidlə ibadət edir. O, Axirət həyatında törətdiyi günahlara və nöqsanlara görə cəzalandırılacağından qorxur, lakin Rəbbinin mərhəmət göstərəcəyinə ümidini kəsmir. Beləliklə, Allah mömin qullarının nəinki yalnız əməllərini, həm də onların daxili aləmini də təsvir etmişdir. Onlar itaətsizlik göstərən günahkarlara qətiyyən oxşamırlar.\n\nMəgər bilənlər və nadanlar eynidirlər? Söhbət Allahı, İslam dinini, onun dini ayinlərini və şəriət hökmlərini bilib, dərk etməkdən gedir. Bu qiymətli biliklərə malik olan möminlərin onlardan məhrum olan nadanlara heç bir aidiyyəti yoxdur. Bunların arasında fərq – gündüz ilə gecə, işıqla qaranlıq, su ilə od arasındakı fərq kimidir.\n\nHəqiqətən də, nəsihətlərə yalnız qüsursuz və sağlam təfəkkürə malik insanlar qulaq asarlar. Onlar az əhəmiyyətli olanın müqabilində daha vacib olana üstünlük verirlər, faydalı bilikləri və Fövqəluca Allaha itaətkarlıq göstərməyi dəyərləndirirlər və bütün bunlar insan fəaliyyətinin labüd nəticələri haqqında onları düşünməyə məcbur edən sağlam təfəkkür sayəsindədir. Onlar, sağlam düşüncə qabiliyyətindən məhrum olan və öz alçaq istəklərinə pərəstiş edən cahillərə qətiyyən oxşamırlar.",{"from":69,"to":69,"text":1059},"Ey Muhəmməd! İndi sən Mənim ən yaxşı qullarıma – mömin müsəlmanlara – müraciət et və onlara hökmlərimdən ən yaxşısını çatdır! Onlara əmr et ki, Fövqəlqüdrətli Allahdan qorxsunlar və Allahdan qorxmağı zəruri edən səbəbləri onlara xatırlat. Bu – Fövqəlucanın Hökmran və Xeyirxah olmasıdır. Məhz Onun çoxsaylı yaxşılıqları möminləri və həm də digər insanları öz Rəbbindən qorxmağa məcbur edir. Bu yaxşılıqların ən əzəmətlisi isə, Allahın Öz səmimi qullarının qəlbinə yerləşdirdiyi haqq dindir. Ey möminlər, Allahdan qorxun! Bu çağırış geniş yayılmış: “Ey səxavətli insan, mənə sədəqə ver! Ey igid döyüşçü, döyüş!” kimi müraciətlərə bənzəyir.\n\nSonra Allah yer üzündə iman gətirənləri gözləyən mükafat haqqında xəbər verir. O (Pak və Müqəddəs), Öz mömin qullarına gözəl qismət nəsib edir, onlara rahatlıq və əmin-amanlıq əta edir, onların ürəklərini ən yaxşı şeylər üçün açır. Fövqəluca həmçinin belə buyurur: “İnsafla davranan mömin kişiyə və mömin qadına Biz mütləq gözəl həyat bəxş edərik” (Nəhl, 16\u002F97).\n\nBəzi insanlarda belə bir sual yarana bilər ki, Fövqəlucanın bu dünyada yaxşılıq edən dindarlara bərəkətli mükafat hazırlanması haqqında sözü niyə ümumi səciyyə daşıyır, halbuki yaxşı məlumdur: elə ölkələr var ki, müsəlmanlar orada təqibə və zülmə məruz qalırlar. Bu suala cavab vermək üçün Fövqəluca Allah belə buyurur: “Ey müsəlmanlar! Allahın əraziləri genişdir və əgər sizə hər hansı bir ölkədə Allaha layiqincə ibadət etməyə mane olurlarsa, başqa bir ölkəyə köçüb gedin ki, Rəbbinizə ibadət edə və dininizin hökmlərini yerinə yetirə biləsiniz”. Bununla da Rəbb müsəlmanlara, nəinki Axirətdə, həmçinin yer üzündə də xoşbəxt həyat haqqında böyük bir müjdə nazil etmişdir. Məhz buna görə Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) demişdir: “Mənim davamçılarımın bir hissəsi həmişə haqq tərəfdarı olacaq və öz rəqibləri üzərində qələbə çalacaq. Onlara yardım etməkdən boyun qaçıranlar və ya müqavimət göstərənlər, onlara heç bir zərər vura bilməyəcəklər. Bu, Qiyamət gününədək belə davam edəcəkdir”. Bu hədis müzakirə etdiyimiz ayə ilə çox bağlıdır. Yer kürəsi böyük və genişdir və əgər müsəlmanlar yerin bir guşəsində Rəbbə ibadət etmək imkanına malik deyillərsə, onda onlar başqa yerə köçüb gedə bilərlər. Dinin bu hökmü bütün ölkələr və bütün dövrlər üçün öz qüvvəsini saxlayır. Zülmə məruz qalan müsəlmanın onu qəbul etməyə hazır olan və ona haqq dinə etiqad etməyə kömək göstərən qardaşlarının yanına köçüb getməyə imkanı həmişə vardır[8].\n\nHəqiqətən, səbirli möminlər mükafatlarını tam və hesabsız alacaqlar. Söhbət o möminlərdən gedir ki, onlar Allahın, bəzən, ağır və ağrılı olan Qədərinə səbirlə dözür, günahlardan səbirlə çəkinir və öz Rəbbinin hökmlərini səbirlə yerinə yetirirlər. Məhz onlara saya-hesaba gəlməyəcək və həddi-hüdudu olmayacaq mükafat vəd edilmişdir və bütün bunlar səbirli olmağın insana necə fayda verməsinə və onun Allah qarşısında necə mühüm yer tutmasına dəlalət edir.",{"from":75,"to":75,"text":1061},"Fövqəluca Allah Özünün bu hökmünü surənin ən başlanğıcında: “...Onun dininə səmimi olmaqla Allaha ibadət et!” (Zumər, 39\u002F2) – deyə buyuran zaman xatırlatmışdır.",{"from":81,"to":81,"text":1063},"Mən İslam təbliğatçısı və bütün bəşəriyyətin nəsihətçisiyəm və buna görə mən birinci olaraq Allahın əmrlərinə itaət etməliyəm. Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) məhz belə deyirdi və belə də davranırdı və özünü onun (s.ə.s.) davamçıları hesab edən hər kəs də belə davranmalıdır. Müsəlman dininin hökmlərini qəlbən və bədəni ilə yerinə yetirməli və xeyirxah işləri yalnız Rəbbinin xatiri üçün görməlidir.",{"from":87,"to":87,"text":1065},"Bu amansız cəza Fövqəlucanın hökmlərinə itaətsizlik göstərən hər kəsi gözləyir. Müşriklərə və kafirlərə gəldikdə isə, onlar o cəzadan əsrlər boyunca belə qurtula bilməyəcəklər.",{"from":94,"to":101,"text":1067},"Bu ayənin başlanğıcı əl-Kafirun surəsinə oxşayır: “De: “Ey kafirlər! Mən sizin ibadət etdiyinizə ibadət etmərəm, siz də mənim ibadət etdiyimə ibadət etməzsiniz. Mən sizin ibadət etdiyiniz kimi ibadət etmərəm, siz də mənim ibadət etdiyim kimi ibadət etməzsiniz. Sizin öz dininiz var, mənim də öz dinim!” (Kafirun, 109\u002F1-6).\n\nSonra Fövqəluca Allah buyurur ki, günahkarlar əsil mənada bədbəxtdirlər, çünki Qiyamət günü onlar mükafatdan məhrum ediləcək və ağrılı-işgəncəli cəzaya layiq görüləcəklər. Bundan başqa, onları doğmalarından və yaxınlarından ayıracaqlar və bundan onların kədəri və işgəncələri daha da dəhşətli olacaqdır. Elə bu – açıq-aşkar ziyandır, çünki heç bir itgini və heç bir məhrumiyyəti bununla müqayisə etmək olmaz. Bu ziyanın nə həddi var, nə də hüdudu. O, insanı nəinki xoşbəxtlikdən və uğurdan, həm də qurtulmağa və xils edilməyə olan ümiddən də məhrum edir.",{"from":108,"to":108,"text":1069},"Allah Cəhənnəm cəzasının ağırlığından bəhs edərək, buyurur ki, odlu buludlar və od yataqları əzabkeşləri hər tərəfdən əhatə edəcək. Beləliklə, Allah amansız Cəhənnəm əzabını elə təsvir edir ki, sanki O (Pak və Müqəddəs), Öz qullarına kəndir ucu uzadır ki, onun sayəsində onlar Cəhənnəmdən xilas ola və Cənnətə düşə bilsinlər. Rəbbin qorxunc xəbərdarlığı insanları təqvalılığa riayət etməyə və qulları alçaldıcı işgəncələrə məhkum edən hər şeydən çəkinməyə çağırır. Qullarına lütüfkarlıq göstərən, onların Cənnət məkanına yolunu asanlaşdıran, onları xeyirxah işlər görməyə ruhlandıran, ürəklərin rahatlandığı və qəlblərin riqqətə gəldiyi müjdə ilə onları sevindirən Rəbb Pakdır! Bundan əlavə, O (Pak və Müqəddəs), qullarını ən mükəmməl surətdə pis əməllər barədə xəbərdar etmiş və sözə qulaq asmamaqdan və itaətsizlik göstərməkdən necə çəkinməli olduqlarını onlara öyrətmişdir.",{"from":115,"to":121,"text":1071},"Fövqəluca tövbə ilə Ona müraciət edən təqvalı qullarının məziyyətlərini və mükafatlarını xatırladır. Onlar Ondan başqa heç kimə ibadət etmirlər, bütün təşəbbüslərində yalnız Ona müraciət edir və Ona səmimi qulluq göstərirlər. Onların qəlbi bütlərə və saleh insanlara ibadətə razı olmur və təkcə Hərşeyibilən Hökmdara ibadət etməyi arzulayır. Onlar müşriklikdən və itaətsizlik göstərməkdən üz döndərir, tövhidə və mütiliyə can atırlar. Rəbb isə öz növbəsində onlara böyük bir müjdə verir ki, onu yalnız möminlər özləri dəyərləndirməyə qadirdirlər. Bu müjdə yer üzündəki həyata aid olduğu kimi, ölümdən sonrakı həyata da aiddir. Yer üzündə bu, yaxşı ad-sanla, gələcəkdən xəbər verən yuxularla və Allahın himayəsi altında möminləri bütün həyatı boyu müşayiət etməklə özünü büruzə verir və Allahın mömin qullarına həm bu dünyada, həm də Axirətdə iltifat göstərməsini təsdiq edir. Ölümdən sonra müjdə isə, ölümdən sonra möminlərin dünya həyatından ayrılmasını, qəbirdə sınağı və həm də dirilməni asanlaşdırmaqda onlara kömək edir. Nəhayət, elə bir saat gələcək ki, Mərhəmətli Rəbb Özü, Onun mərhəmətini qazanmağı bacardıqları və Onun rəhm etməsinə, Cənnət məkanında əbədi olaraq xoşbəxt həyat haqqına layiq olduqları barədə müjdə ilə möminləri sevindirəcək.\n\nSonra Rəbb Öz Peyğəmbərinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əmr edir ki, belə yüksək şərəfə öz gözəl məziyyətləri sayəsində nail olmuş möminləri sevindirsin. Onlar müxtəlif danışıqları dinləyirlər, lakin onlardan yalnız ən yaxşısının ardınca gedirlər. Bu, onların nəyə üstünlük vermək və nədən çəkinmək qabiliyyətinə malik olduqlarını təsdiq edir. Ağıllılıq və sağlam düşüncə onlara yaxşı sözlərin ardınca getməkdə kömək edir və bu sözlər, heç şübhə yoxdur ki, Allahın ayələri və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) hədisləridir. Fövqəluca buyurur: “Allah ən yaxşı hekayətlər nazil etmişdir...” (Zumər, 39\u002F23).\n\nBu ayədə incə və çox maraqlı bir çalar vardır. Fövqəluca təkcə Ona ibadət edən, müxtəlif sözlərə qulaq asıb, yalnız ən yaxşısının ardınca gedən saleh insanlar haqqında xəbər vermişdir. Lakin burada bir sual ortaya çıxır: əgər kimsə ağıllı insanların gözəl keyfiyyətlərinə malik deyilsə, onda o, hansı sözlərin haqqa yaxın olduğunu söyləyə bilər? Həqiqətən üstünlüyə layiq olana üstünlük vermək qabiliyyəti olan kəs, ağıl sahibi olmalıdır. Məhz buna görə Fövqəluca buyurur ki, nəcib əxlaqi keyfiyyətlərini və saleh əməllərini göstərdiyi şəxslərin ağlı pak və qüsursuzdur. Onlar öz ağılları sayəsində yaxşılığı pislikdən ayırd edərək, üstünlüyü ona layiq olana verirlər. Bütün bunlar onların ağıllılığına dəlalət edir. Bundan əlavə, heç bir şey insanın ağıllılığını təsdiq edə bilməz. Xeyirxah danışıqları bədxah danışıqlardan ayır edə bilməyən, sağlam təfəkkürdən məhrum olmalıdır. Amma xeyirli nitqi yaramaz danışıqlardan fərqləndirən, lakin öz alçaq istəklərinə yol verən və sonuncuları üstün tutan insan etiraf etməlidir ki, onun ağlında böyük çatışmazlıqlar vardır, çünki o, onu öz şıltaqlıqlarına və istəklərinə tabe etmişdir.",{"from":128,"to":128,"text":1073},"Ey Muhəmməd! Günahkarlar arasında elələri var ki, öz azğınlığına, inadkarlığına və kafirliyinə görə artıq cəzaya layiq görülmüşlər. Sən onları doğru yola gətirməyi bacarmazsan və Cəhənnəm əzabkeşlərini Oddan qurtara da bilməzsən. Onlar[9], böyük ehtiramla qarşılanacaq[10] və insanın bütün ecazkarlığını dəyərləndirə bilməyəcəyi çoxsaylı nemətlər hazırlanmış xoşbəxt təqvalı möminlərə tay deyillər və tay ola da bilməzlər.",{"from":135,"to":135,"text":1075},"Onlara yüksək imarətlər, yəni, uca və gözəl saraylar hazırlanmışdır. Yaşayış üçün nəzərdə tutulmuş bu binalar o dərəcədə təmiz və yaraşıqlıdırlar ki, onların içərisində olan möminlər içəridən zahirdə baş verən hər şeyi görə biləcəklər, eləcə də binaların çölündə olan Cənnət sakinləri onların daxilində olanları görə biləcəklər. Onlar elə hündürlükdə yerləşdiriləcək və özləri də elə uca olacaqlar ki, Cənnət sakinləri onları göy qübbəsindəki ulduzlarla müqayisə edəcəklər. Məhz buna görə Allah onları çoxtəbəqəli adlandırmışdır, çünki mənzillər bir-birinin üstündə yerləşdiriləcəkdir. Onların divarları qızıl və gümüş kərpiçlərdən hörülmüşdür, onlara mala əvəzinə nəfis müşk maddəsi çəkiləcəkdir. İmarətlərin altından şırıltılı kiçik çaylar axacaqdır ki, Cənnət sakinləri onların suyu ilə gül-çiçək bağlarını və ləzzətli və yetişkən meyvələr gətirən ecazkar ağacları sulayacaqlar. Allahdan qorxan müsəmanlar bu mükafatı mütləq alacaqlar, çünki Allaha Öz vədini yerinə yetirməyə heç nə mane ola bilməz. Ey möminlər! Öz vəzifələrinizi yerinə yetirin və Allahdan qorxun və belə olduqda, Allah sizi artıqlaması ilə mükafatlandıracaqdır.",{"from":141,"to":141,"text":1077},"Fövqəluca Özünün ağıllı qullarına xatırladır ki, O (Pak və Müqəddəs), səmalardan təmiz su nazil edir və o, yerə hoparaq mənbələri doldurur, sonra isə heç bir zəhmət tələb etmədən yer altından fantan vurur. Onun sayəsində Allah müxtəlif çiçəklər açan taxıllar yetişdirir. Bunlar – buğda, qarğıdalı, çovdar, düyü və bir çox digər taxıl bitkiləridir. Sonra onlar solur və saralırlar. Bu, bitkilər öləziməyə başlayanda və ya xəstələnəndə baş verir. Nəhayət, onlar ovulub çürüntüyə dönürlər. Həqiqətən, bütün bunlarda ağıl sahibləri üçün bir ibrət vardır. Onlar Allahın nemətləri və Onun qulları haqqında ilahi qayğısı üzərində düşünməlidirlər. O (Pak və Müqəddəs), göylərdən su nazil edir və onu yeraltı mənbələrdə saxlayır ki, insanlar ondan istifadə edə bilsinlər. Onlar həmçinin Onun üçün ölüləri diriltmək çətinlik yaratmayan Allahın fövqəlqüdrəti üzərində düşünməlidirlər, çünki O (Pak və Müqəddəs), saysız-hesabsız sayda cansız, həyat əlaməti olmayan torpaqları diriltmiş və diriltməkdə davam edir. İnsanlar həm də etirah etməlidirlər ki, bunu etməyə qadir olan Rəbb, həqiqətən, Öz qullarının Ona ibadət etməsinə layiqdir.\n\nEy Allah, bizi Öz Kitabında xatırladığın o ağıl sahibləri olan saleh insanlardan biri et! Bizə aydın ağıl bəxş et və bizi doğru yola yönəlt! Bizə Mübarək Quranın sirlərini aç, kafirlərin və müşriklərin görməyə qadir olmadıqları ecazkar möcüzələrini göstər! Həqiqətən, Sən istədiyinə mərhəmət göstərirsən.",{"from":148,"to":148,"text":1079},"Məgər Allahın İslamı qəbul etmək üçün köksünü açdığı şəxs, iman gətirməkdən boyun qaçırana bərabər tutula bilərmi? Müsəlman Rəbbinin nuru ilə ziyalanır, yəni o, həmişə Rəbbinin iradəsinə itaət etməyə, geniş qəlbində Allahın hökmləri üçün yer tapmağa və öz xeyirxah əməllərindən ləzzət almağa hazırdır. Vay o kəslərin halına ki, bu keyfiyyətlərə malik deyillər, ürəkləri də Allahın nəsihətlərinə hissiyyatsız olmuşdur! Onlar Allahın Kitabına qulaq asmır, Onun ayələri üzərində düşünmürlər və Allahı zikr edərkən rahatlıq tapmırlar. Əksinə, onlar Ondan üz çevirir və özlərinə başqa himayədarlar tapmağa cəhd göstərirlər. Onlar böyük bəlaya və məşum qismətə layiq olurlar. Həqiqətən, onlar aydın bir azğınlıq içindədirlər. Öz köməkçisinə və hamisinə nifrət bəsləməkdən daha böyük azğınlıq nə ola bilər? İnsan özünü yalnız Allaha həsr etdikdə, xoşbəxtlik qazana bilər, kafirlər isə bunu etmirlər. Bəs onda öz Rəbbini xatırlamaqdan boyun qaçıran və özlərini, ziyandan və pislikdən başqa heç nə gətirməyən əməllərə həsr edən müşriklər haqqında nə demək olar?!",{"from":155,"to":155,"text":1081},"Allah Özünün mövcud və bir vaxtlar mövcud olmuş Kitablarının hamısından ən yaxsısı olan sonuncu Vəhyini xatırladır. Şübhəsiz ki, ən yaxşı söz – Allahın Sözüdür, ən yaxşı Kitab – Şərəfli Qurandır.\n\nDeməli, Quran ayələri ən aydın və ən bəlağətli, onların mənaları isə şərəfli olmalıdır. Öz ecazkar hecası və əzəmətli mənası ilə fərqlənən ən yaxşı hekayət hətta ən kiçicik və əhəmiyyətsiz ziddiyyətlərə belə malik olmamalıdır. Məhz bu keyfiyyət Mübarək Qurana xasdır və buna görə Fövqəluca Allah xəbər verir ki, Onun ayələri mənaca və formaca bənzərdir. Əgər insan onların ilahi mənaları üzərində düşünərsə, onda Quranın kamilliyi və qüsursuzluğu onun qarşısında mütləq açılacaqdır. Əlbəttə, başlanğıcda bəzi ayələrin mənası aydın olmayacaq, lakin bu, Kəramətli Quranı Müdrik və Hərşeyibilən Allahın nazil etdiyini başa düşməsində insana mane olmayacaq.\n\nƏrəb sözü olan “mütəşabih”[12] təkcə “oxşar”, “bənzər” mənalarında deyil, həm də “məcazi” mənada tərcümə edilir. Burada yeri gəlmişkən xatırladaq ki, Fövqəluca Allah belə buyurmuşdur: “O – Kitabı sənə Naziledəndir və onda aydın ifadə edilmiş ayələr Kitabın əsasını təşkil edir və digər ayələr isə məcazi məna daşıyır” (Ali-İmran, 3\u002F7). Məcazi məna kəsb edən ayələrin şərh edilməyə ehtiyacı var, lakin insanların çoxu onların əsil mənalarını ilk oxunuşdan özləri üçün aydınlaşdırmaq bacarığına malik deyillər. Buna baxmayaraq, məcazi məna daşıyan ayələrin təfsir edilməsi üçün aydın ifadə olunmuş ayələrə müraciət etdikdə, istənilən qeyri-müəyyənlik aydınlaşır. Məhz buna görə Allah qeyd edir ki, Quranın yalnız bir qismi məcazi səciyyəlidir.\n\nBu surədə “mütəşabih” sözü başqa məna daşıyır və bu dəfə Allah bütöv Quranı bu vəsflə səciyyələndirir. Lakin, öncə dediyimiz kimi, burada, Quranın bütün ayələrinin forma və məzmunca gözəl və bir-birinə oxşar olmasından bəhs edilir.\n\nSonra Rəbb bildirir ki, Quranın ayələri təkrarlanır. Rəvayətlər və dini hökmlər, mükafatlandırma haqqında vədlər və cəzalandırma haqqında xəbərdarlıqlar, möminlər və cinayətkarların keyfiyyətlərinin və həmçinin Allahın adlarının və sifətlərinin xatırladılması təkrarlanır. Bütün bunlar son Səmavi Kitabın əzəmətini və ecazkarlığını təsdiq edir. Fövqəluca, insan qəlbini saflaşdırmağa və onda yüksək əxlaqi keyfiyyətlər oyatmağa qadir olan müdrik ayələrə insanların necə böyük ehtiyac duyduğunu çox gözəl bilir. Ağaclar onları canlandıran suya möhtac olduğu kimi, insanların da ürəkləri ayələrə möhtacdır. Ağaca uzun müddət su verməsən, o, solar və hətta məhv ola bilər. Əgər o, vaxtaşırı sulanarsa, onda o çoxlu faydalı meyvələr gətirər. İnsan ürəyi də həmçinin Allahın vəhyinin həqiqi mənası haqqında tez-tez xatırlatmalara möhtacdır. Əgər Kəramətli Quranda eyni fikirlər dəfələrlə təkrarlanmasaydı, onda insan ona zəruri diqqət yetirə bilməzdi. Bu isə o deməkdir ki, Allahın nəsihətləri lazım olan nəticəni verməzdi. Quran ayələrinin tez-tez təkrarlanmasının mənası bununla izah olunur. Mən də bu müdrik üslubdan istifadə edərək, onu öz təfsirimin əsası etdim.\n\nQuran ayələri arasında, onların tez-tez təkrarlanmalarına baxmayaraq, heç bir ziddiyyət yoxdur. Bundan başqa, təkrarlanan ayələrin hər birinin öz xüsusi mənası vardır ki, bunlar oxşar mənalı digər ayələrdən fərqlənirlər. Əlbəttə, təkrarlanan ayələrin bəzisi bu və ya digər şəraitdə daha aydın və daha faydalı ola bilər, lakin bu heç də o demək deyildir ki, oxucu Şərəfli Quranın yalnız bir hissəsi üzərində düşünməklə özünü məhdudlaşdırmalıdır. Digər ayələr üzərində düşünmək də həmçinin böyük fayda verə bilər.\n\nSonra Fövqəluca bildirir ki, Kəramətli Quran ağıl sahibi olan hər bir möminə olduqca güclü təsir göstərir. Onlar cəzalandırma və qisas haqqında təhdidedici ayələri oxuduqda, bədənləri ürpəşir. Amma onlar Rəbbin mərhəməti və bol-bol mükafatlandıracağı barədə ayələri oxuyan kimi ürpəşmə kəsilir və onların ürəkləri Allahı zikr etməkdən yumşalır. Onlar Quranı oxuduqları bütün vaxt ərzində həmin vəziyyətdə olurlar, çünki Fövqəluca Allah gah onları xeyirxah işlər görməyə çağırır, gah da günahlardan və cinayətlərdən uzaqlaşdırmaq üçün onları qorxudur.\n\nBudur Allahın düz yolu. Bu sözlər onu bildirir ki, Quran ayələrinin güclü təsiri Öz qullarını düz yola yönəldən Allahın möcüzəsidir. Bu, Rəbbin göstərdiyi çoxsaylı nemətlərindən və xeyirxahlıqlarından yalnız biridir. Bax, Fövqəluca Allah, məhz beləliklə Öz qullarından istədiyini doğru yola yönəldir. Bu – həmin sözlərin şərhlərindən biridir.\n\nBaşqa bir şərhə görə, burada Şərəfli Quranın Allaha aparan yeganə yol olmasından bəhs edilir. O (Pak və Müqəddəs), yalnız pak niyyətlərə sahib olanlara bu yolla getməyə kömək göstərir. Bu şərh Fövqəlucanın bu ayəsi ilə həmahəng səslənir: “Allah Onun razılığını qazanmağa can atanları bunun vasitəsilə əmin-amanlıq yoluna yönəldir. O, Öz izni ilə onları qaranlıqlardan işığa çıxardıb, düz yola yönəldir” (Maidə, 5\u002F16).\n\nAllah kimi azdırarsa, onu kimsə doğru yola yönəldə bilməz, çünki yalnız Allahın Təlimatı insana doğru yola gəlməyə kömək edə bilər. Bu Təlimatın işığı yalnız Allahın Kitabını bütövlüklə qəbul edənləri nurlandırır. Əgər insan Qurana iman gətirməkdən və tabe olmaqdan imtina edirsə, onda o, haqq Təlimatdan məhrum olur və özünü açıq-aşkar azğınlığa və səfalətə düçar edir.",{"from":162,"to":162,"text":1083},"Məgər Allahın doğru yola yönətdiyi və bu yolla Cənnət məkanına gətirilmiş şəxs, azğınlığa dalmış və öz gözü ilə görə bilmədiyinə görə dirilmənin gerçəkliyinə iman gətirməkdən inadkarcasına imtina edənlərlə bərabər ola bilərmi? Fövqəluca xəbər verir ki, Qiyamət günü günahkarlar cəzadan üzləri ilə qorunacaqlar. Yaxşı məlumdur ki, üz insan bədəninin ən nəcib və ən zərif hissəsidir və buna görə ən cüzi cəza belə əzabkeşlərə hədsiz iztirab verəcəkdir. Lakin onlar amansız cəzadan bədənlərinin digər hissəsi ilə qoruna bilməyəcəklər, çünki əlləri qandallı və ayaqları buxovlu olacaqdır. Küfrə və itaətsizliyə batmış və öz canlarına zalımlıq etmiş fasiqlərə belə deyiləcək: “Dadın qazandıqlarınızı!” Bu, kafirlərin ünvanına yönəldilmiş qınaq və istehza olacaqdır.",{"from":169,"to":169,"text":1085},"Qədim xalqlar da, ərəb müşrikləri kimi, Allahın elçilərini inkar edərdilər və cəza da onları elə buna görə haqlamışdı. Amansız cəza onları gözləmədikləri yerdə yaxaladı. O, onların başının üstünü aydın bir gündə və ya gündüz istirahət etdikləri zaman aldı.",{"from":176,"to":176,"text":1087},"Alçaldıcı cəza onları nəinki təkcə Allah qarşısında, həm də bütün məxluqların qarşısında rüsvay etdi. Axirət həyatının cəzası isə daha da sərt olacaqdır. Et kafirlər və müşriklər! Öz kafirliyinizdə inadkarlıq etməkdən çəkinin ki, sizdən əvvəlkilərdən alınan intiqam sizdən də alınmasın.",{"from":183,"to":183,"text":1089},"Fövqəluca insanlara xatırladır ki, Şərəfli Quranda saleh insanlar və cinayətkarlar, tövhid və müşriklik haqqında müxtəlif ibrətamiz məsəllər verilmişdir. O məsəllərin hər biri şeylərin və hadisələrin mahiyyətini dərk etməkdə Allahın qullarına kömək göstərir və buna görə Rəbb vurğulayır ki, Qurandakı məsəllərin ibrətamizliyi, insanların onların vasitəsi ilə ağıllanmaq imkanına malik ola bilmələrindədir. Həqiqətən də, bir çox insanlar haqqı dərk etdikdən sonra, xeyirxah işlər görməyə başlayırlar.",{"from":190,"to":190,"text":1091},"Allah Şərəfli Quranı ərəb dilində bəyan etmişdir. Onun sözləri olduqca aydındır, mənası, xüsusilə, ərəblər üçün asan və anlaşıqlıdır. Onda əyriliklər, yəni qüsur və xətalar yoxdur. Onun sözləri və mənaları mükəmməl və qınaqsızdır. Bütün bunlar Şərəfli Quranın doğruluğuna dəlalət edir. Fövqəluca Allah həmçinin buyurmuşdur: “Həmd olsun Allaha ki, quluna Kitab nazil etmiş və onda yanlışlığa yol verməmişdir və onu doğru etmişdir ki, Özünün ağır əzabından çəkindirsin və xeyirxah işlər görən möminləri onlara gözəl mükafat veriləcəyi ilə müjdələsin” (Kəhf, 18\u002F1-2).\n\nSonra Fövqəluca Allah qeyd edir ki, O (Pak və Müqəddəs) ərəb dilində olan haqq Quranı nazil edərək, onda çoxsaylı ibrətamiz məsəllər çəkmiş, insanlara təqvalılığın dərk edilməsinə və təqvalılığa doğru aparan yolu asanlaşdırmışdır və bütün bunları O (Pak və Müqəddəs) ona görə etmişdir ki, insanlar Fövqəluca Rəbdən qorxub çəkinsinlər.",{"from":197,"to":197,"text":1093},"Bu ibrətamiz məsəl bütpərəstlik və tövhid haqqındadır. Öz aralarında razılığa gələ bilməyən bir-neçə sahibə məxsus köləni təsəvvürünüzə gətirin. Əlbəttə ki, belə kölə özünə rahatlıq tapa bilməz, çünki onun bir-biriləri ilə mübahisə edən bir sahibi ondan digərlərinin razılaşmadığını tələb edir. Ədalətsiz və bir-biri ilə düşmənçilik edənlərin əllərində qalan bu bədbəxt kölənin haqqında nə demək olar? İndi isə yalnız bir sahibə məxsus olan köləni təsəvvür edin. O, yeganə ağasının ondan nəyi tələb etdiyini dəqiq bilir və buna görə heç bir narahatçılıq da keçirmir. Onlar bu məsəldə bərabərdirlərmi? Şübhəsiz ki, bu kölələr bərabər ola biməzlər.\n\nEyni şeyi müşrik haqqında da demək olar, çünki o, uydurulmuş ilahlara ibadət edir. O, ya bu, ya da başqa bir “ilaha” dua edir və rahatlıq və əmin-amanlıq tapa bilmir.\n\nHəmd olsun Allaha ki, O (Pak və Müqəddəs), haqq ilə yalan arasında hədd qoymuş və Özünün nadan qullarına doğru yolu göstərmişdir. Lakin insanların əksəriyyəti Allaha şərik qoşmağı davam etdirir və özlərini işgəncəli cəzaya məhkum etməkdən çəkinmir.",{"from":204,"to":204,"text":1095},"Hər bir insan ölümün ləzzətini biləcəkdir. Fövqəluca belə buyurur: “Sənə qədər Biz insanlardan heç kimə ölməzlik əta etməmişdik. Məgər sən öldüyün halda, onlar əbədi yaşayacaqlar?” (Ənbiya, 21\u002F34).",{"from":211,"to":211,"text":1097},"Siz dünyada aranızda baş verən ziddiyyətlərlə bağlı mübahisə açacaqsınız[15], sonra isə Fövqəluca Allah aranızdakı mübahisəni ayırd edərək, Öz ədalətli hökmünü verəcək. Hər biriniz törətdikləriniz bütün əməllərinizə, hətta özünüzün unutduğunuz əməllərinizə görə ədalətli əvəz alacaq. Bu barədə Fövqəluca Rəbb belə buyurmuşdur: “Həmin Gün Allah onların hamısını dirildəcək və onlara etdikləri əməlləri xəbər verəcəkdir. Allah onları hesablayıb qeyd etmişdir, onlar isə etdiklərini unutmuşlar. Allah – hər şeyin Şahididir” (Vaqiə, 58\u002F6).",{"from":218,"to":218,"text":1099},"Allah bu sözləri ilə, Allah barədə nalayiq şeylər danışmağa və ya özünü peyğəmbər elan etməyə və yaxud Allahın sözünü eşitdiyini bəyan etməyə cəsarət göstərən hər bir fasiqi təhdid edir. Belə şeyləri danışmağa cəsarət edən insan yalançıdır. Məhz belə danışıqları nəzərə alaraq, Fövqəluca Öz qullarına Allahın adından, heç bir biliyi olmadığı halda, yalan danışmağı qadağan etmuşdir (Əraf, 7\u002F33). Buna bənzər davranış, hətta insan bu barədə bilməsə də, böyük günahdır. Əgər o, bunu şüurlu surətdə edirsə, onda bu, daha dəhşətlidir və yaramazlıqdır.\n\nLakin kafirlər təkcə bununla qane olmurlar. Onlar haqqı yalan adlandırırlar, amma insanın, aydın dəlillər və ayələrlə təsdiq edilən həqiqəti inkar etməsindən də daha pis nə ola bilər?! Kafirlər öz haqsızlıqlarına əmin olan kimi, haqqı inkar edirlər ki, bu onların tərəfindən ən böyük zalımlıqdır. Əgər onlar bununla yanaşı hələ bir Allaha da böhtan atmağa cəsarətlənirlərsə, onda onların zalımlığı dəfələrlə artmış olur.\n\nMəgər kafirlərin yeri Cəhənnəmdə deyil? Həqiqətən də, oraya yalnız ən bədbəxtlər düşəcəklər və onlardan hər biri Fövqəluca Allahın haqqını dandıqları üçün cəzaya düçar ediləcəklər. Məhz buna görə Allah belə buyurur: “Allaha şərik qoşma, çünki müşriklik böyük zalımlıqdır” (Loğman, 31\u002F13).\n\nHaqqı inkar edən yalançılara, onların günahlarının ağırlığını və cəzalarının ağırlığını xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah haqqa və Allahın mükafatlandıracağına iman gətirən sadiq möminlərdən xəbər verir. Fövqəluca buyurur:",{"from":224,"to":224,"text":1101},"Birincilər – peyğəmbərlər və onların doğru sözlər danışan və xeyirxah işlər görən, Allahın vəhylərini və hökmlərini insanlara çatdıran və özləri də onları layiqincə yerinə yetirən ardıcıllarıdır. İkincilər isə, haqqın onlara gəlib çatdığını qəbul edən möminlərdir. Çox vaxt Haqq insanlara bəlli olur, lakin onlar öz təkəbbürlükləri və haqqı təbliğ edənlərə etinasız yanaşmaları üzündən onu inkar edirlər.\n\nBu onu göstərir ki, insan yalnız həqiqəti bildikdə və onu qəbul etdikdə tərifə layiq olur. Həqiqəti bilmək insanın sağlam düşünmək və insafla mühakimə yürütmək qabiliyyətinə dəlalət edir, həqiqəti qəbul etmək isə onun təvazökarlığını və qəlbində təkəbbürün olmamasını təsdiq edir. Bu iki məziyyətə malik olan insanlar mömin və təqvalıdırlar, çünki təqvalılıq yalnız həqiqəti bilməyə və onu qəbul etməyə əsaslanır.",{"from":216,"to":216,"text":1103},"Möminlər üçün baxışların görmədiyi, qulaqların eşitmədiyi və insan qəlbindən belə heç vaxt keçməyən şeylər hazırlanmışdır. Onlar ən arzu edilən və ən çox xoşagələn ləzzətlərə zövq almaq istədikləri anda nail ola biləcəklər. Xeyirxah işlər görənlərin alacağı mükafat belə olacaqdır. Onlar Allaha, sanki Onu görürmüşlər kimi, ibadət edirlər. Hərçənd bu belə olmasa da, onlar qəti bilirlər ki, Allah onları görür. O (Pak və Müqəddəs), onların öz Rəbbinə necə səmimiyyətlə ibadət etdiklərini və Onun məxluqlarına xeyixahlıq göstərdiklərini görür.",{"from":237,"to":237,"text":1105},"İnsanların bütün əməllərini üç qrupa bölmək olar: yaxşı, pis və nə yaxşı, nə də pis olmayan əməllər. İnsan sonuncu əməlləri cəzasız olaraq etmək və ya etməmək haqqına malikdir. O, buna görə nə mükafat, nə də cəza almaz. Pis əməllər – günahlardır, yaxşı əməllər isə – xeyirxah işlərdir. Bunu nəzərə alaraq, belə başa düşmək olar ki, Allah möminlərin kiçik günahlarını və az əhəmiyyətli xətalarını onların xeyirxahlığı və təqvalılığı xatirinə bağışlayır. Bundan başqa, onlar hər bir xeyirxah əməllərinə görə mükafat alacaqlar. Fövqəluca buyurur: “Allah hətta zərrə qədər də zülm etməz, əgər əməl xeyirli olarsa, onda O, onu çoxaldır və Özündən böyük mükafat əta edir” (Nisa, 4\u002F40).",{"from":243,"to":249,"text":1107},"Məgər Allahın səxavəti, mərhəməti və himayəsi Onun quluna kifayət etmirmi? Əgər qul öz Rəbbinə ibadət edirsə, fərz hökmləri yerinə yetirirsə və günah törətməkdən çəkinirsə, onda Fövqəluca Allah ona bütün mənəvi və dünyəvi işlərində mütləq kömək göstərər və, xüsusilə, əgər söhbət, qullarından ən sadiq mömin olan Muhəmməd Peyğəmbərdən (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gedirsə, onu düşmənlərindən və bədxahlarından qoruyar.\n\nEy Muhəmməd! Məgər onlar səni hələ də öz bütləri ilə qorxudurlar? Həqiqətən, bu, bir daha onların zalımlığına və özlərini aldatmalarına dəlalət edir. İman və azğınlıq Allahın hökmü altındadır və yalnız O (Pak və Müqəddəs), onlara necə sərəncam çəkəcəyini qərara alır. Məgər Fövqəlqüdrət və intiqam almaq haqqı Allaha məxsus deyilmi? O (Pak və Müqəddəs) Öz əzəməti və fövqəlqüdrəti sayəsində seçdiyi qullarını himayə edir, onları hər cür bədxahlıqlardan və çirkinliklərdən qoruyur və həmçinin günahkarları cəzalandırır. Ey insanlar! Bunu yaddan çıxarmayın və Allahın qullarını əzaba-əziyyətə məhkum edən günahlardan çəkinin.",{"from":256,"to":256,"text":1109},"Ey Muhəmməd! Sən səni bütlər və mərhum saleh insanlarla qorxudan yolunu azmış günahkarlara açıq-aşkar bilikləri çatdırmalısan. Buna görə onlardan soruş: “Göyləri və yeri kim yaratmışdır?” Onlar çox gözəl bilirlər ki, özlərinin uydurduqları “ilahlar” hətta ən cılız bir məxluqu belə yaratmağa qabil deyillər və buna görə onlar mütləq etiraf edəcəklər ki, göyləri və yeri Allah xəlq etmişdir... Onda Onun fövqəlqüdrətini və yalançı “ilahların” gücsüzlüyünü onların yadına sal və de: “Əgər Allah istəsə ki, mənə bəla nəsib etsin, onda onlar taleyin qismətindən xilas edə və ya heç olmazsa, aqibətimi yüngülləşdirə bilərlərmi? Bəs əgər O (Pak və Müqəddəs) mənə mərhəmət göstərmək istəsə, onlar buna doğrudanmı mane ola bilərlər?” Heç bir şübhə yoxdur ki, müşriklər etiraf edəcəklər ki, onların “ilahları” insanı cəzalandırmaqda və ya ona lütfkarlıq göstərməkdə Allaha mane ola bilməzlər. Bu danılmaz məntiqi dəlili inkar etməyə heç bir kafirin gücü çatmaz. Bu isə o deməkdir ki, sən indi müşriklərə bəyan edə bilərsən ki, yalnız Allah qullarının ibadətinə layiqdir, yalnız O (Pak və Müqəddəs), yaratmağa və xəlq etməyə, sevinc gətirməyə və bəlalar nazil etməyə qadirdir. Bütün qalanlar isə, sadəcə, gücsüz məxluqlardır ki, Allahın iradəsinin ziddinə heç kimə zərər vura bilməzlər. Buna görə, öz Rəbbinə təvəkkül et, Ona dua et ki, səni kafirlərin fitnələrindən qorusun və onlara belə de: “Allah mənə bəsdir! Möminlər təkcə Ona ümid bəsləməli və təvəkkül etməlidirlər, çünki O (Pak və Müqəddəs) ən mükəmməl surətdə mömin qullarının qayğısına qalır. O (Pak və Müqəddəs), qullarını təkcə narahat edən bəlalardan deyil, həm də özlərinin xüsusi əhəmiyyət vermədikləri şərdən də qoruyur”.",{"from":261,"to":267,"text":1111},"Ey xalqım! Nə etmək istəyirsinizsə, edin və ibadətə layiq olmayan və heç bir hakimiyyətə malik olmayan “ilahlara” ibadət edin, mən isə, başqalarını dəvət etdiyimə və yalnız Fövqəluca Allaha səmimiyyətlə ibadət edəcəyəm. Siz lap yaxın vaxtda biləcəksiniz ki, kim bu dünyada alçaldıcı cəzaya, Axirətdə isə əbədi cəzaya məruz qalacaqdır. Bu sərt xəbərdarlıq kafirlərə yönəldilmişdir və məhz onların əbədi cəzaya layiq olduqlarını özləri yaxşı bilirlər, lakin onların şərəfsizliyi və inadkarlığı onların iman gətirməsinə mane olur.",{"from":274,"to":274,"text":1113},"Fövqəluca xatırladır ki, O (Pak və Müqəddəs) Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Haqq Kitab nazil etmişdir. Onda həqiqi hekayətlər, ibrətli hökmlər və ədalətli qadağalar vardır ki, doğru yolun əsası onlardan ibarətdir. Bu Kitab öz Rəbbinə tərəf aparan doğru yolu tapmağa və Cənnətə düşməyə səy göstərən insanların gözlərini haqqa açır, kafirlərə gəldikdə isə, o, onları, öz zalımlıqlarına biliksizlikləri və məlumatsızlıqları ilə haqq qazandırmaq imkanından məhrum edir.\n\nKim Şərəfli Quranın nurlu yolu ilə gedirsə və onun hökmlərinə itaətkarlıq göstərirsə, o, bundan mütləq böyük fayda əldə edəcəkdir. Kim ki, haqq ona aşkar olduqdan sonra, azğınlığı üstün tutarsa, o, öz Rəbbinə heç bir zərər vurmaz və yalnız özünü əzaba və iztiraba məhkum edər. Ey Muhəmməd! Onların törətdikləri cinayəti yadda saxlamaq, Allahın məhkəməsini qurmaq və ya insanları sənə xoş gələn işlərə məcbur etmək sənin vəzifənə daxil deyil. Sən günahkarlara cavabdeh deyilsən – sən yalnız Fövqəluca Rəbbin vəhyini bəşəriyyətə çatdırmalısan.",{"from":280,"to":280,"text":1115},"Fövqəluca ayədə qeyd edir ki, təkcə O (Pak və Müqəddəs) Öz məxluqlarının taleyinə sərəncam çəkir. Onların oyaq olmasından və ya yuxuya getməsindən, yaşamasından və ya ölməsindən asılı olmayaraq – Fövqəlqüdrətli Allah onlarla istədiyi kimi rəftar edir. O (Pak və Müqəddəs), qullarının ölüm anında, yəni, dünya həyatından ayrıldıqları zaman, canını alır. Bu, ölüm mələyinin öz köməkçiləri ilə birlikdə ölən insanın ruhunu bədənindən çıxarmalarına zidd deyildir. Elə buna görə Allah Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) buyurur ki, belə desin: “... sizin tapşırıldığınız ölüm mələyi sizi vəfat etdirəcək və sonra siz Rəbbinizə qaytarılacaqsınız” (Səcdə, 32\u002F11). Quranda həmçinin belə deyilir: “...Sizdən birinizə ölüm gəldikdə, Bizim elçilərimiz onun canını alırlar və onlar qüsura yol vermirlər” (Ənam, 6\u002F61). Fövqəluca bəzən bu və ya digər əməli Özünə aid edir, çünki məhz o (Pak və Müqəddəs) – Vahid Xaliq və Kainatın Hökmdarıdır, amma bəzən də, hər hansı əməli Öz məxluqlarına aid edir, çünki ilahi müdrikliyi tələb edir ki, Kainatda baş verən hər şeyin öz səbəbi olsun.\n\nSonra Rəbb bildirir ki, O (Pak və Müqəddəs) insanların ruhunu onlar yuxuda olarkən bədənlərindən çıxarıb götürür. Bu onu göstərir ki, yuxu kiçik ölümdür[16]. Əgər insanın qismətinə yuxuda olduğu zaman ölmək yazılmışdırsa, onda Allah onun ruhunu bir daha bu dünyaya qaytarmır, amma əgər insana yuxudan oyanmaq nəsib olacaqsa, onda onun ruhu bədəninə qayıdır və müəyyən müddət keçənə qədər həyatdan zövq almaqda davam edir. Həqiqətən, bütün bunlarda düşünən insanlar üçün dəlillər vardır. İnsan bunların üzərində fikirləşərsə, ona aydın olar ki, Fövqəluca Rəbb fövqəlqüdrətlidir və öldükdən sonra mərhumları diriltməyə qadirdir.\n\nBu sözlərdən belə məlum olur ki, ruh və bədən müxtəlif varlıqlardır. Onların mövcudluğu bir-birindən fərqlidir və müxtəlif mahiyyətə malikdirlər. Ruh da Allahın yaratdığı məxluqdur və Onun hakimiyyəti altındadır. Ruh ölmür və başqa bir aləmə düşmək imkanına malikdir və orada digər insanların ruhları ilə görüşə bilər, hətta onlarla söhbətləşə də bilər. Canlı insanlar yuxudan oyandıqları anda onların ruhu bədənlərinə qayıdır, ölmüş insanların ruhu bu imkandan məhrumdur.\n\nSonra, Fövqəluca Onun hüzurunda özlərinə şəfahətçilik etmək üçün başqa havadarlar axtaran, onlara böyük ümidlər bəsləyən və hətta onların himayəsinə layiq olmaları üçün havadarlarına ibadət edən müşrikləri qınayır.",{"from":92,"to":92,"text":1117},"Ey Muhəmməd! Müşriklərə onların özlərinin nə dərəcədə cahil olduqlarını və nə dərəcədə də onların “ilahlarının” aciz olduqlarını onlara izah et! Doğrudanmı onlar heç bir hakimiyyətə malik olmayan, hətta fikirləşməyə və düşünməyə belə qabil olmayan bütlərə ibadət edirlər? Göylərdə və yerdə heç bir məxluq hətta bir tozcuğa belə müstəqil sərəncam çəkmir. O məxluqun sərəncamında hətta belə bir tozcuğun bir hissəciyi də yoxdur. Bundan başqa, müşriklərin ibadət etdikləri bütlər və daş heykəllər təriflənə biləcəkləri ağıla da heç sahib deyillər. Daşlar, ağaclar, sənəmlər, heykəllər, ölülər – bütün bunlar cansız bədənlərdir və insana heç bir fayda verə bilməzlər. Lakin burada ortaya bir məsələ çıxır: bu bədənlərə ibadət edənlərin ağlı varmı? Ola bilsin ki, onlar yolunu ən azmış, ən cahil və ən zalım insanlardır!?",{"from":293,"to":293,"text":1119},"Dünyada hər şey Allaha məxsusdur. Elə bir vasitəçi və şəfaətçi yoxdur ki, Onun qəzəbindən dəhşətə gəlməsin və buna görə bir məxluq Onun qarşısında bir başqası üçün vasitəçiliyi[17] yalnız Onun izni ilə edə bilər. Əgər Allah Öz quluna iltifat göstərmək istəyərsə, onda alicənab şəfaətçilərin ona vasitəçilik etməsinə icazə verər. Bununla da O (Pak və Müqəddəs), onların hər ikisinə mərhəmət və rəhm etmiş olar.\n\nAllah göylər və yer üzərində hakimiyyətə malikdir. Bu, şəfaətin tamamilə və bütövlükdə Fövqəluca Rəbbin nəcib iradəsindən asılı olmasının bir dəlilidir. Məxluqların özləri və həmçinin onların əməlləri və haqları Allahın iradəsi ilə müəyyən edilir və buna görə fərasətli insan şəfaəti yalnız onun tamsəlahiyyətli sahibindən və sərəncamçəkəbiləndən istəməlidir. İnsanlar həmçinin yadda saxlamalıdırlar ki, mütləq öz Rəbbinə qaytarılacaqlar və o zaman O (Pak və Müqəddəs), sədaqətli iman sahiblərini səxavətlə mükafatlandıracaq, müşriklərdən isə müdhiş qisas alacaqdır.",{"from":241,"to":241,"text":1121},"Fövqəluca, yanlarında tövhiddən və yalnız Allaha ibadətin zəruriliyindən danışılarkən ürəkləri kin-küdurətdən tir-tir əsən müşriklərin məziyyətlərindən xəbər verir. Onlar belə söhbətlərdən uzaq qaçır və onlara olduqca böyük nifrət bəsləyirlər. Onlar insanların bütlərə ibadət etdiyini görəndə və ya yalan carçılarının müşrikliyi təriflədiklərini və ona başqalarını dəvət etdiklərini eşidəndə, şadyanalıq edirlər. Onlar sevinirlər ki, ətrafdakılar onların yalançı “ilahlarını” xoş sözlərlə xatırlayırlar, çünki bu onların öz qüsurlu niyyət və arzularına uyğun gəlir. Həqiqətən, bu davranışlar ən yaramaz və ən çirkindir və buna baxmayaraq, hətta belə insanlar da Qiyamət gününədək möhlət alırlar. Həmin gün başladıqda onlardan zalımlıqlarına görə hökmən intiqam alınacaq və onlar əmin olacaqlar ki, Allahdan başqa ibadət etdikləri tanrıçalar onlara heç bir fayda gətirməyəcəklər.",{"from":305,"to":305,"text":1123},"Ey Rəbb! Sən Kainatı yaradaraq onu idarə edirsən. Sən bizim baxışlarımızdan gizli qalan və bizə məlum olan hər şeyi bilirsən. Sən bizim aramızda ədalətlə hökm verəcəksən və, əlbəttə ki, ən böyük ixtilahı nəzərindən kənarda qoymayacaqsan. Bu ixtilaf – xalis möminlərlə müşriklərin qarşıdurmasıdır. Biz yalnız Sənə ibadət edirik və əminik ki, doğru hərəkət edirik və Axirət günü üçün mükafata layiqik. Onlar isə Sənə bütləri və daş heykəlləri şərik qoşurlar, qətiyyən ilahi keyfiyyətlərə malik olmayan uydurulmuş “tanrıçaları” Sənə bərabər tuturlar və Sənin ləyaqətini ən müdhiş tərzdə azaldırlar. Onlar yanlarında yalançı “ilahlardan” bəhs edildikdə şadlanır və tövhid haqqında eşitdikdə isə qəzəblənirlər. Buna baxmayaraq, onlar elə hesab edirlər ki, doğru davranır və mükafata layiqdirlər.\n\nFövqəluca Allah belə buyurur: “Qiyamət günü Allah yəhudiliyə, səbailiyə, xristianlığa, atəşpərəstliyə və müşrikliyə etiqad edənlər arasında hökm verəcəkdir. Həqiqətən, Allah hər şeyin Şahididir. Məgər sən görmürsən ki, Allahın qarşısında göylərdə və yerdə olanlar, günəş, ay, ulduzlar, dağlar, ağaclar, heyvanlar və insanların çoxu səcdə edirlər. Onların bir çoxu əzab çəkməyə layiqdirlər. Allahın alçaltdığına heç kim hörmət göstərməz. Həqiqətən, Allah necə istəyirsə elə də davranır. Budur, öz Rəbbi barədə mübahisə edərək bir-biri ilə çəkişən iki dəstə. İman gətirməyənlər üçün Oddan libas biçəcəklər və başlarına qaynar su tökəcəklər. Bundan onların dərisi və iç-içalatı əriyəcəkdir. Onlar üçün dəmir toppuzlar hazırlanmışdır. Onlar hər dəfə oradan çıxmaq və kədərdən xilas olmaq istəyəndə, onları geri qaytaracaqlar. Dadın yandırıb-yaxan Odun əzabını! İman gətirib, xeyirxah işlər görənləri Allah altından çaylar axan Cənnət bağlarına daxil edəcəkdir. Onlar orada qızıl bilərziklər və mirvarilərlə bəzədiləcək, libasları isə ipəkdən olacaqdır” (Həcc, 22\u002F17-23);\n\n“O kəslər ki, iman gətirib, imanını zalımlığa bürüməmişlər, əmin-amanlıq içindədirlər və onlar doğru yolla gedirlər” (Ənam, 6\u002F82);\n\n“Həqiqətən, Allaha şərik qoşana O, Cənnəti qadağan etmişdir. Onun sığınacağı Cəhənnəm olacaqdır” (Maidə, 5\u002F72).\n\nMüzakirə etdiyimiz ayədə Fövqəluca Allah xəbər verir ki, bütün məxluqların yaradıcısı yalnız Odur, bütün başverən hadisələrdən xəbərdardır və qullarını da Özü mühakimə edir. Fövqəlqüdrətli Xaliq və Hərşeyibilən Hökmdar Öz qullarının bütün yaxşı və pis əməllərini və həmçinin cəzalandırma və mükafatlandırma hədlərini mütləq bilməlidir. O (Pak və Müqəddəs) ədalətli mühakimə etməkdən ötrü məxluqlarını hökmən diriltməlidir. Bu məhkəmənin ədalətli olması heç bir şübhə doğurmamalıdır, çünki Xaliq Öz məxluqlarından bixəbər qala bilməz. Fövqəluca buyurur: “Məgər Xəlqedən bunu bilməyəcək?” (Mülk, 67\u002F14).",{"from":311,"to":311,"text":1125},"Öncəki ayələrdə Rəbb qullarına ədalətli məhkəmə quracağından və həm də müşriklərin yaramaz sifətlərindən bəhs edirdi. Şübhəsiz ki, indi insanlar Qiyamət günü bu günahkarların başına nələr gələcəyini bilməyə tələsirlər və buna görə Fövqəluca bəyan edir ki, Axirət həyatında onları ən sərt və ən müdhiş cəza gözləyir. Onlar o cəzaya layiqdirlər, çünki ən böyük və ən yaramaz günahlar törədirdilər – Vahid Allaha iman gətirmirdilər. Hətta əgər təsəvvür etsək ki, Axirət həyatında bütün yer özünün qızılı, gümüşü, mirvariləri, heyvanları, ağacları, taxılı və hətta ev əşyaları ilə birlikdə müşriklərə məxsusdur, onda yenə də onlar bütün bu sərvətlərini fidyə verməklə Allahın cəzasından xilas ola bilməzlər. Onlar hətta iki dəfə artıq sərvətə malik olsaydılar da, onları fidyə verib, qurtula bilməzdilər. Heç bir şey onları sərt cəzadan qurtara bilməz və heç bir şey onlara dair ədalətli hökm çıxarılmasına maneə ola bilməz. Bunu bildiyi üçün İbrahim peyğəmbər (ə) Allaha belə dua etmişdir: “Onların dirildiləcəyi gün məni rüsvay etmə – nə var-dövlətin, nə də övladların heç kimə fayda verməyəcəyi gün, Allah qarşısında pak qəlblə dayananlardan başqa” (Şüəra, 26\u002F87-89).\n\nSonra Allah bildirir ki, müşriklərə, onların heç vaxt zənn etmədiklərini göstərəcəkdir. Onlar böyük bir uğur qazanacaqlarını düşünürlər, amma yalnız Fövqəlqüdrətli Allahın qəzəbinə və nifrətinə məruz qalacaqlar.",{"from":317,"to":317,"text":1127},"Onların gözü qarşısında günahlarının və cinayətlərinin nəticələri olaraq şərli əməlləri aşkar olacaq və onların dünya həyatında məsxərəyə qoyduqları vəd edilən cəza onları hər tərəfdən bürüyəcəkdir.",{"from":323,"to":323,"text":1129},"Fövqəluca insan təbiətinə xas olan sifətlər haqqında xəbər verir. İnsana xəstəlik, müsibət və qəm-qüssə düçar olanda, o, o saat Rəbbinə müraciət edir və kömək və xilas üçün Ona dua edir. Rəbb qayğıların və müsibətlərin yükünü ondan götürdükdə, o, Allahın mərhəmətini unudur və deyir: “Allah mənə lütfkarlıq əta etdi, çünki mənim mərhəmətə və mükafata layiq olduğum Ona yaxşı məlumdur. Allah qarşısında mənim hörmətim var və mərhəmətin necə qazanılması və sərvətə necə nail olunması mənə məlumdur”.\n\nAllah qullarına var-dövlət nazil edir və onların bəzilərinin Rəbbinə necə şükür etdiklərini, digərlərinin isə naşükürlüyünü görür. Lakin insanların əksəriyyəti elə zənn edir ki, sınaqdan keçirilmək məqsədi ilə bəxş edilən sərvət mükafat və bəxşişdir. Belə insanlara elə gəlir ki, var-dövlət – mütləq nemətdir, halbuki əsil həqiqətdə, o, həm böyük nemət gətirə bilər, həm də böyük şər vasitəsi ola bilər.",{"from":329,"to":329,"text":1131},"Onlar da həmçinin deyirdilər ki, var-dövləti və yüksək vəzifələri öz bilikləri hesabına əldə etmişlər. Kafirlər bu sözləri sanki nəsildən nəsilə ötürürlər. Onlar öz Rəbbinin göstərdiyi mərhəmətini qəbul etmirlər, Onun qarşısında öz vəzifələrindən boyun qaçırırlar və ölümlə üzbəüz gələnə qədər öz dediklərindən əl çəkmirlər. Məhz belə bir qismət kafirlərin əvvəlki nəsillərinə nəsib olmuşdur və onların sərvəti onları Allahın cəzasından qoruya bilməmişdir.",{"from":334,"to":334,"text":1133},"Burada bəhs edilən – cəzadır, çünki istənilən cəza insana pislik və narahatçılıq nəsib etməkdədir. Müasir günahkarlar öz sələflərindən heç də üstün deyillər və onların cəzadan qoruyan heç bir “mühafizə şəhadətnaməsi”[18] də yoxdur.",{"from":99,"to":99,"text":1135},"Sərvət və müvəffəqiyyət onları dərin bir azğınlığa salır və nəticədə bu nadan axmaqlar elə güman edirlər ki, yer üzündə nail olduqları əmin-amanlıq insanın vicdanlı olmasına dəlalət edir. Fövqəluca onların yanlış baxşlarını təkzib edərək bildirir ki, zənginlik gözəl əxlaq və vicdanlı olmaqla heç də bağlı deyil[19]. Allah qullarına, onların xeyirxahlığından və ya yaramaz əməllərindən asılı olmayaraq, sərvət verir. Yerdəki nemətlər bütün məxluqlar arasında bölünmüşdür, amma iman və möminlik yalnız ən yaxşıların qismətidir.\n\nHəqiqətən, bunda – mömin insanlar üçün dəlillər vardır. Onlar başa düşürlər ki, zənginlik və kasıblıq Fövqəluca Allahdandır. O (Pak və Müqəddəs), qullarını ilahi müdrikliyi və mərhəməti sayəsində idarə edir. O (Pak və Müqəddəs), insanlar haqqında daha yaxşı bilir və əgər O (Pak və Müqəddəs), onlara cüzi bir qismət nəsib edirsə, bu, Onun həm də ilahi xeyirxahlığının təcəssümüdür. Ola bilsin ki, əgər Allah onlara var-dövlət və hakimiyyət versəydi, onlar zalımlıq edərdilər. Allah bunu çox yaxşı bilir, lakin O (Pak və Müqəddəs), qullarının imanı və dindarlığı haqqında qayğı çəkir, çünki məhz onlar qullarının səadətinin və uğurunun rəhnidir.",{"from":285,"to":285,"text":1137},"Ey Muhəmməd! Ey haqq dinin təbliğatçıları! Mənim, çoxlu günah işlədən və özlərinə zərər vurmaqda həddi aşan qullarıma Fövqəluca Rəbbin hüdudsuz rəhməti və hər şeyi bağışlaması haqqında xəbər verin! Onları günahlarını tövbə etmək üçün bu gözəl imkandan məhrum olmayana qədər çağırın. Onlar öz alçaq istəklərinə güzəştə gedirlər, Hər şeyi Bilən Rəbbə itaətsizlik edirlər və Onun qəzəbini özlərinə yönəldirlər. Lakin onlar Allahın mərhəmətinə ümidlərini kəsməməli və bununla özlərini daha böyük təhlükəyə məruz qoymamalıdırlar. Onlar deməməlidirlər ki, həddən artıq günahlar etmişlər və ya qurtula bilməyəcəkləri hədsiz qüsurlara malikdirlər. Belə ümidsizlik günahkarlara tövbə etməkdə, itaətsizlik burulğanından çıxmaqda maneçilik törədir. Nəticədə, onlar Mərhəmətli Allahın qəzəbindən başqa bir şey əldə edə bilmirlər. Buna görə günahkarlara Onun mərhəməti barədə ümidsizliyə qapılmağa imkan verməyin və Onun mərhəməti və rəhmliliyinə dəlalət edən gözəl ilahi adlarını dərk etməkdə onlara yardım göstərin.\n\nİnsan tövbə edən kimi, Fövqəluca Allah onun bütün böyük və kiçik günahlarını, hətta müşrikliyini, qatilliyini, zinakarlığını, faiz yeməsini və zalımlığını[20] bağışlayır. Həqiqətən də, Allah – Bağışlayandır, Mərhəmətlidir. Mərhəmət və Hərşeyibağışlama kimi, bu iki sifəti, Fövqəluca Allaha əbədi xas olan sifətlərdir. Allahın bu sifətlərinin təzahürü, Onun bütün məxluqları tərəfindən bilavasitə hiss olunur. Rəbb qullarına gecə-gündüz nemətlər nazil edir. O (Pak və Müqəddəs), onlara Öz mərhəməti ilə gizli və aşkar himayə edir. Onun üçün nemətləri bağışlamaq, onları Özündə saxlamaqdan olduqca xoşdur. Onun mərhəməti Onun ədalətli qəzəbini qabaqlayır və ona üstün gəlir. Lakin bu mərhəmətə layiq olmaqdan ötrü insan zəhmət çəkməlidir və əgər o bunu etməsə, özü öz qarşısındakı mərhəmət və hər şeyi bağışlama qapılarını bağlamış olur.\n\nFövqəlucanın mərhəmətini qazanmağın ən etibarlı və ən şərəfli üsulu – Onun qarşısında səmimi tövbə etmək, bağışlanma haqqında dua ilə Ona müraciət etmək, itaət, mütilik və təmənnasız ibadətdir. Həqiqətən, Onun mərhəmətinə və bağışlamasına doğru bundan daha etibarlı bir yol yoxdur. Buna görə sonra Allah buyurur:",{"from":235,"to":235,"text":1139},"Rəbbinizə qəlbən və vicudunuzla itaət edin. Allahın qulu müqəddəs məqsədinə, özündə bu iki məziyyəti birləşdirdikdən sonra, nail ola bilər. Bu zaman insan Rəbbinə ancaq səmimi, yəni təkcə bir olan Allah xatirinə tövbə etməli və itaət göstərməlidir. Əgər insan Rəbbinin mərhəmətini qazanmağa can atmır, digər məqsədlər güdürsə, onda onun tövbəsi və itaətkarlığı ona heç bir fayda verməz. Əgər insan Axirət cəzasına çatdıqdan sonra tövbə edərsə, tövbəsi və itaətkarlığı yenə ona heç bir fayda gətirməz. Heç bir şey kafiri Cəhənnəm qisasından xilas edə bilməz və artıq heç nə ona kömək etməz. Əlbəttə ki, bu sözlərdən sonra insanlar tövbə, islam dini və saleh əməllər haqqında daha çox öyrənmək istəyəcək. Buna görə, sonra Allah belə buyurur:",{"from":355,"to":355,"text":1141},"Rəbbinizin hökmlərini qəlbən və bədəninizlə yerinə yetirin. Müsəlman Rəbbini qəlbən sevməli, Ondan qorxmalı və Ona ümid bəsləməli və həmçinin öz mömin qardaşlarına səmimi məhəbbət göstərməli və bunu sarsıda bilən hər şeydən çəkinməlidir. Müsəlmanın bədənilə icra etməli olduğu əməllərə gəldikdə isə, bunlara aid olanlar: namaz, zəkat, həcc, sədəqə və bir çox digər xeyirxah işlərdir. Məhz müxtəlif formalarda təzahür edən xeyirxahlıqlar göstərmək hökmü – Allahın Vəhyində nazil edilən ən yaxşı hökmlərdəndir. Allahın bu və digər hökmlərini yerinə yetirən – Rəbbinə qəlbən və bədəni ilə ibadət edən müsəlmandır.\n\nHər bir ağıllı adam, onun hətta heç gözləmədiyi cəza onu qəflətən yaxalayana qədər, həmin yola mütləq qədəm basmalıdır. Fövqəluca Allah bu sözlərlə qullarını Rəbbin mərhəmətini qazanmaq üçün tələsməyə və bundan ötrü hər imkandan istifadə etməyə çağırır.",{"from":362,"to":362,"text":1143},"Azğınlıqdan çəkinin və moizələrə və nəsihətlərə biganə qalmayın, çünki çox yaxın vaxtda elə bir gün gələcək ki, insanlar tövbə edəcəklər, lakin onlar öz tövbələrindən[22] faydalana bilməyəcəklər. Belə olduqda, insan deyəcək: “Bütün həyatım boyu haqqa etinasız yanaşdığıma görə vay halıma. Bundan başqa, mən başqalarını cəza barədə düşünməyə dəvət edən insanları da məsxərəyə qoyurdum. Budur artıq mənim onların sözlərinə öz gözümlə görüb, əmin olduğum gün başlamışdır”.",{"from":369,"to":369,"text":1145},"Bu – Cəhənnəm əzabkeşlərinə qismət olmayacaq xəyallarıdır. Onlar cəzadan xilas olmaq və mükafata layiq görülmək üçün Allahdan onları doğru yola yönəltməyi diləyəcəklər. Ayədəki “Əgər” sözü “şərt” kimi başa düşülməməlidir, çünki bu halda, günahkarların sözləri öz günahlarına Allahın qədəri ilə haqq qazandırmağa cəhd etdiklərini bildirərdi. Yaxşı məlumdur ki, belə bəraət yanlış və əsassızdır, Qiyamət günü isə hər hansı yalan puç olacaqdır.",{"from":375,"to":375,"text":1147},"Əzabkeş sarsıdıcı cəzanı öz gözlərilə görüb əmin olduqda, belə deyəcək: “Mənim dünya həyatına qayıtmaq imkanım olsaydı və o həyatda yenidən yaşasaydım, onda mən saleh insanlardan biri olardım”. Lakin bu mümkün olmayacaqdır və kafirlərin duaları onlara fayda verməyəcəkdir. Bundan da başqa, onların vədləri yalandır və həqiqətdən uzaqdır və əgər Fövqəluca Allah kafirləri dünya həyatına qaytarsaydı, onlar onsuz da öz küfürlərindən əl çəkməzdilər.",{"from":298,"to":298,"text":1149},"Şübhə edilməsi mümkün olmayan haqq sənə açıqlandı. O, çoxsaylı dəlillərlə təsdiq edilmişdi. Lakin sən bu dəlilləri təkzib etdin və Rəbbinin iradəsinə itaət etməkdən təkəbbürlə imtina etdin. Nəticədə, sən kafirlərdən biri oldun, indi isə sənə daha bir imkan verilməsini istəyirsən. Həqiqətən, sən bunu ona görə xahiş edirsən ki, yenə də şənlənmək və bir qədər də əylənmək imkanı əldə edəsən. Fövqəluca buyurur: “Əgər onlar geri qaytarılsaydılar, onda mütləq onlara qadağan edilənə dönərdilər. Həqiqətən, onlar – yalançıdırlar!” (Ənam, 6\u002F28).",{"from":209,"to":209,"text":1151},"Fövqəluca, kafirləri yaxalayacaq böyük rüsvayçılıq haqqında xəbər verir. Onların üzləri, sanki qorxunc gecə zülməti kimi, tamamilə qapqara olacaqdır və mömin insanlar Qiyamət günü Məhşər ayağında kafirləri bu əlamətlə tanıyacaqlar. Haqq həmişə buludsuz səhər kimi aydın və gözəldir, lakin kafirlər öz yalançı əməlləri ilə haqqı qaralamağa cəhd edirlər. Onların cinayətlərinə cavab olaraq, Fövqəluca Allah diriltdikdən sonra kafirlərin üzünü qaraldacaqdır. Həqiqətən də, Allahın verəcəyi əvəz həmişə törədilən cinayətə uyğun olur.\n\nAmma qaralmış üzlər canilərə düçar ediləcək yeganə cəza olmayacaqdır. Fövqəluca onlardan ötrü dəhşətli Cəhənnəm işgəncələri tədarük etmişdir. Bu gün onlar haqqı təkəbbürlə inkar edirlər, Rəbbə ibadət etməkdən təkəbbürlə boyun qaçırırlar və Ona müdhiş böhtanlar atırlar. Əlbəttə ki, belə insanların nəsibi Cəhənnəm olacaqdır. Orada onları sarsıntılar, rüsvayçılıq və Fövqəlqüdrətli Hökmdarın qəzəbi gözləyir. Cəhənnəm intiqamının həddi-hüdudu yoxdur və təşəxxüslü əzabkeşlər törətdikləri bütün günahlara görə cavab verməli olacaqlar.\n\nAllaha atılan böhtanlara qayıdaraq, qeyd etmək lazımdır ki, bu ən ağır cinayət – Ona şərik qoşan, Ona övlad və zövcə aid edən, Onun barəsində müxtəlif ləyaqətsiz sözlər danışan, özünü peyğəmbər elan edən və ya Onun adından Onun dinində olmayan hökmlər icad edən hər kəs tərəfindən törədilməkdədir.",{"from":391,"to":391,"text":1153},"Allah kafirlərin taleyini xatırlatdıqdan sonra, təqvalı möminlərin taleləri haqqında xəbər verməyi də qərara alır. Onlar müvəffəqiyyətə nail olacaqlar və Allahın qullarını təmin etdiyi xilasın məziyyəti sayəsində cəzadan qurtulacaqlar. Bu məziyyət – təqvalılıq və dindarlıqdır. Məhz bu məziyyətlər müsəlmanın ən ağır və ən dəhşətli anlarında silahına çevrilir. Bu məziyyətlərə görə mükafat mütləq Səadət və tam əmin-amanlıq olacaqdır və məhz buna görə Allah xüsusilə vurğulayır ki, möminlər onların önündə nə cəza çəkəcək, nə də qorxu hiss etməyəcəklər. Bütün yol boyunca, onlar üçün hazırlanmış Cənnət məkanına nəhayət gəlib düşənədək, təqvalı möminləri tam əmin-amanlıq müşayiət edəcəkdir. Onların sevincini və rahatlığını heç bir şey poza bilməyəcək və onlar Rəbbi şərəfləndirərək, belə deyəcəklər: “Həmd olsun bizi qəm-qüssədən Xilasedən Allaha! Həqiqətən, Rəbbimiz – Bağışlayandır, Şakirdir”[24] (Fatir, 35\u002F34).",{"from":349,"to":349,"text":1155},"Fövqəluca Özünün əzəmətindən və kamilliyindən xəbər verir və təkcə bu, bütün varlıqların Xaliqi olan Allaha iman gətirməkdən imtina edən hər bir kəsi bədbəxt etməyə kifayətdir. Bu və buna bənzər ifadələrə Şərəfli Quranda tez-tez rast gəlinir. Onlar bir mənalı olaraq göstərir ki, bütün varlıqlar, Allahın Özündən və həmçinin Onun gözəl adlarından və ilahi sifətlərindən başqa, hamısı xəlq ediliblər[25]. Bu ədalətli müddəa, filosofların göylərin, yerin, insan ruhlarının və sairənin əzəldən mövcud olması haqqında nəzəriyyələrini təkzib edir. Belə nəzər nöqtələri yalan və qüsurludur, çünki Kainatın yaradılması haqqında konseptual müddəaya ziddir.\n\nQeyd olunması çox vacib olan bir məsələ: Allahın nitqinin məxluq olmamasıdır, çünki nitq Onun ilahi sifətlərindən biridir. Rəbb əzəldən var olandır və, deməli, Onun gözəl adları və əzəmətli sifətləri də əzəldən mövcuddur. Buna baxmayaraq, mötəziləçilər Allahın bu sözlərini əsas götürərək, bəyan edirlər ki, Onun nitqi yaradılmışdır. Bu, cahilliyin ən böyük təzahürüdür, çünki hər bir mömin bilməlidir ki, bütün ilahi adlar və sifətlər Fövqəluca Allaha əzəldən məxsusdur. O (Pak və Müqəddəs), zaman keçdikcə yeni adlar və sifətlər qazanmır və onlardan, qısa müddətə də olsa, ayrılmır. Müzakirə etdiyimiz ayəyə gəldikdə isə, Fövqəluca Allah bildirmişdir ki, O (Pak və Müqəddəs) – göylərin və yerin Xaliqi, məxluqların Himayədarıdır.\n\nBütün varlıqlara havadarlıq etmək – Kainatda başverən hər şey haqqında kamil biliyə malik olmağı, onda gedən bütün proseslər üzərində mütləq hakimiyyəti, zəruri olan hər şeyi yadda saxlamaq qabiliyyəti, kamil müdrikliyi və həmçinin səltənətinə lazımınca sərəncam çəkmək istedadını nəzərdə tutur. Bu məziyyətlərdən, heç olmazsa, birinə sahib olmayan, mütləq himayəçi ola bilməz. Lakin Fövqəluca Allah qüsurlara malik deyil və Onun sifətləri kamildir. O (Pak və Müqəddəs) Özünü bütün varlığın Hamisi adlandırır və bu Onun kamil elminə, mütləq fövqəlqüdrətinə, Kainatı kamil idarəetmək bacarığına və mütləq müdrikliyinə dəlalət edir və bunların sayəsində O (Pak və Müqəddəs) hər şeyi öz yerinə yerləşdirir.",{"from":402,"to":402,"text":1157},"Göylərin və yerin açarları – bilik və hakimiyyətdədir. Fövqəluca buyurur: “Allah rəhmətini insanlar üçün açarsa, heç kim onun qarşısını ala bilməz. Onun saxladığını isə, Ondan başqa kimsə nazil edə bilməz. O – Fövqəlqüdrətlidir, Müdrikdir” (Fatir, 35\u002F2). Allahın əzəmətinin dərk edilməsi insanları Ona ehtiram bəsləməyə və Onun qarşısında təzim etməyə yönəltməlidir. Onu layiqincə dəyərləndirməyən fasiqlərə gəldikdə isə, onlar mütləq zərərə uğrayacaqlar. Onlar, doğru yolu tutmağın zəruriliyinə qətiyyən heç bir şübhə yeri qoymayan çoxsaylı ayələri inkar edir və Vahid Allaha iman gətirməməklə, dilləri ilə Rəbbi tez-tez xatırlamamaqla, bədənləri ilə Ona mütilik və itaət göstərməməklə öz qəlblərini rövnəqləndirmək imkanından məhrum edirlər. Bundan boyun qaçıranlar – həm qəlbən pozğunlaşmış və həm də qüsurlu bədənə malik insanlardır. Onlar Cənnət səadətindən imtina edir və əzab-əziyyətli cəzaya üstünlük verirlər.",{"from":167,"to":167,"text":1159},"Ey Elçi! Səni bütpərəstliyə dəvət edən cahil günahkarlara müraciət edib de: “Doğrudanmı siz məni Allaha deyil, bir başqasına ibadət etməyəmi çağırırsınız? Həqiqətən, siz yalnız öz cahilliyiniz üzündən belə davranırsınız. Əgər siz belə olmasaydınız, onda hökmən anlayardınız ki, Fövqəluca Allah heç kimə və heç nəyə möhtac deyildir. Qullarına nemət nazil edən yalnız Odur və təkcə O (Pak və Müqəddəs) ibadətə layiqdir. Sizin bütləriniz və uydurma “ilahlarınız” çoxsaylı nöqsanlara malikdirlər. Onlar zərər vurmağa və fayda verməyə qabil deyillər və buna görə bu aciz daş heykəllərə ibadət etməyi mənə təklif etməyin”.",{"from":413,"to":413,"text":1161},"Çoxallahlıq və bütpərəstlik insan həyatını məhv edir və insanların əməllərini əbəsləşdirir. İnsan məxluqları ilahlaşdırırsa və ya uydurulmuş “ilahlara” ibadət edirsə, onda onun istisnasız olaraq bütün əməlləri hədər və faydasız olur. O, öz imanını və Axirətini məhv edir, özünü əbədi sarsıntıya məruz qoyur. Allahın bütün peyğəmbərləri (onlara salam olsun!) bu həqiqəti təbliğ edirdilər və bəyan edirdilər ki, çoxallahlıq insanın əməllərinin hətta ən yaxşılarını belə puç edir. Buna görə Fövqəluca Allah buyurur: “Bu, Allahın istədiyi qulunu yönəltdiyi doğru yoldur. Əgər onlar da şərik qoşsaydılar, bütün etdikləri boşa çıxardı” (Ənam, 6\u002F88).",{"from":419,"to":419,"text":1163},"Allah əvvəlki ayələrdə çoxallahlıların insanları uydurulmuş “ilahlara” ibadət etməyə çağırmasından və onların əməllərinin necə dəhşətli və yaramaz olmasından xəbər verir. Buna görə, sonra Fövqəluca yalnız Tək Allaha ixlasla ibadət etməyi buyurur və doğru yol rəhbərliyinə, sağlamlığa, əmin-amanlığa, ruziyə və başqa maddi nemətlərə görə Ona minnətdarlıq bildirməyi əmr edir. Əlbəttə ki, Rəbbin bütün nemətlərindən ən yaxşısı – Vahid Allaha iman və təqvalılıqdır. Bu, bütün nemətlərin ən böyüyüdür. Hər bir mömin dərk etməlidir ki, o, yalnız öz Rəbbinin lütfkarlığı sayəsində iman gətirmişdir və doğru yolu göstərdiyinə görə Allaha həmd etməlidir. Təkcə belə olduğu halda mömin öz-özünü aldatmaqdan xilas ola bilər. Təəssüflər olsun ki, bir sıra nadan müsəlmanlarda bu hal müşahidə edilir. Əgər onların bu nadanlığı olmasaydı, onlar öz dinlərinə yalnız heyranlıqla yanaşmaz, Fövqəluca Rəbbə daha səylə şükür edərdilər.",{"from":425,"to":425,"text":1165},"Bu ayədə Fövqəlqüdrətli Rəbbin qədrini layiqincə bilməyən və Onun ilahi ləyaqətini azaltmağa çalışan müşriklərdən bəhs edilir. Onlar, naqis keyfiyyətlərə malik və qüsursuz olmayan əməllər işləyən məxluqları Onunla bərabər tuturlar. Onların uydurduqları “ilahları” nə göylərdə, nə də yer üzündə heç bir hakimiyyətə malik deyillər: fayda verməyə və ya zərər vurmağa, nemət əta etməyə və ya öz mərhəmətindən məhrum etməyə qadir deyillər. Onların çoxsaylı qüsur və xətaları vardır və, buna baxmayaraq, müşriklər onları Fövqəlqüdrətli Xaliqə və Əzəmətli Rəbbə bərabər tuturlar. Onlar Allahın böyüklüyü və fövqəlqüdrəti üzərində düşünmürlər, axı Qiyamət günü bütün yer kürəsi Onun əlində cəmisi bir ovuc içi olacaq, nəhəng göylər isə Onun Sağ Əli ilə büküləcəkdir. Onlar bu fövqəlqüdrətli Hökmdarı aciz məxluqlarla bərabər tutmağa cəsarət göstərirlər. Bundan da dəhşətli zalımlıq nə ola bilər? Allah Pakdır və başqalarını Ona bərabər saymaqdan sonsuzluğadək Ucadır!",{"from":431,"to":431,"text":1167},"Sonra Sura ikinci dəfə üfürüləcək və bununla dirilmənin başlanması xəbər veriləcək. İnsanlar öz qəbirlərindən qalxacaqlar ki, Fövqəluca Allah onlara ədalətli Məhkəmə qursun. Onlar yeni və kamil qiyafədə dirildiləcək və ətrafda baş verənlərə diqqətlə baxacaq və Fövqəlqüdrətli Rəbbin onlarla necə rəftar edəcəyi barədə düşünəcəklər.",{"from":202,"to":442,"text":1169},"Qiyamət günü başlananadək Kainatı işıqlandıran nəhəng səma cisimləri sönəcəkdir. Günəş dürmələnib büküləcək, ayın işığı çəkiləcək və ulduzlar isə səpələnib yox olacaq. İnsanlar qatı qaranlıq içində qalacaq və Allah ədalətli Məhkəmə aparması üçün gəldikdə[26] yer[27] Onun nurundan işıqlanacaqdır. Dediyimiz kimi, Allahın məxluqları yeni qiyafədə yaradılacaq və onlara yeni qabiliyyət və bacarıqlar əta ediləcəkdir. Məhz buna görə Allahın nuru onları yandırmayacaq. Bundan başqa, onlar Fövqəlucanın Üzünü görə biləcəklər. Əgər O (Pak və Müqəddəs) istəsəydi, Onun ilahi nuru məxluqlarının əvvəlincidən sonuncusuna kimi hamısını yandırardı.\n\nSonra insanların qarşısında onların əməl kitabları qoyulacaq və Allahın hər bir qulu onlarda etdiyi öz xeyirxah əməllərini və günahlarını oxuyacaqdır. Fövqəluca buyurur: “Kitab qoyulacaqdır və sən görəcəksən ki, günahkarlar onda yazılandan necə qorxub titrəyəcəklər. Onlar deyəcəklər: “Vay halımıza! Bu necə kitabdır! Onda nə kiçik, nə də böyük günahlar nəzərdən qaçırılmamışdır – hər şey hesaba alınmışdır”. Onlar nə törətmişlərsə, qarşılarında görəcəklər və Rəbbin heç kimlə zalımcasına davranmayacaqdır” (Kəh18\u002F49). Allahın mühakiməsinin mükəmməlliyi və kamilliyini hər bir insana deyiləcək sözlər təsdiq edəcəkdir: “Öz kitabını oxu! Bu gün özünə qarşı öz hesablaman kifayətdir!” (İsra, 17\u002F14).\n\nPeyğəmbərlər (onlara Allahın salamı olsun!) öz vəzifələrini qüsursuz yerinə yetirdiklərini təsdiq edəcək və həmçinin öz xalqlarının lehinə və ya əleyhinə şahidlik edəcəklər. Mələklər, insan orqanları və yer də Yer üzündə baş vermiş hər şey haqqında şahidlik edəcəklər. Allahın qulları üzərində qurduğu Məhkəmə ədalətli olacaq, çünki hökmü – bütün varlıqlar haqqında hər şeyi bilən və heç vaxt ədalətsiz davranmayan Fövqəlali Hakim çıxaracaqdır. Onun Kitabı – Mühafizəolunan Lövhədir və onda Allahın qullarının bütün əməlləri hesablanıb yazılmışdır. Onun, Rəbbinin əmrlərindən çıxmayan alicənab mühafizəçi-mələkləri də insanın etdiyi hər bir əməli qeyd edirlər. Allahın çıxaracağı hökmün ədalətli olmasını ən qərəzsiz şahidlər təsdiq edəcəklər. Ona çox gözəl məlumdur ki, bu və ya digər əmələ görə hansı mükafat və ya cəza verilməlidir və buna görə bütün məxluqlar Onun ilahi Qərarının müdrikliyini və ədalətliliyini qəbul edəcəklər. Onlar öz Rəbbinə həmd edəcək və Allahın əzəmətinin, kamil elminin, müdrikliyinin və rəhmdilliyinin şahidi olacaqlar. Onlar bu qüsursuz ilahi sifətlərini sözlərlə təsvir edə bilməyəcək və etiraf edəcəklər ki, belə bir şey heç onların ağlına belə gəlməyibdir.",{"from":448,"to":448,"text":1171},"O (Pak və Müqəddəs), məxluqları yaratmış, onlara qayğı göstərir və onları idarə edir. Ona Öz qullarını yer üzündə toplamaq çətin olmadığı üçün, onları yenidən Qiyamət günü Məhşər ayağında bir yerə yığmaq da çətinlik yaratmayacaq. Lakin yer üzündə insanlar dağınıq halda idilər – möminlərə və kafirlərə və həm də təqvalılara və günahkarlara bölünmüşdülər. Buna görə Qiyamət günü də Allah insanları zümrələrə böləcəkdir. Kafirləri və müşrikləri Cəhənnəmə kobud və sərt mühafizəçilər qovacaqlar. Onlar dəhşətli qırmanclarla günahkarları qamçılayacaq və onları itələyə-itələyə ən müdhiş və ən mənfur bir məkana atacaqlar. Cəhənnəmdə isə onları ağrılı-əzablı işgəncələr və ən böyük faciə gözləyir. Bu günahkarlar bir daha heç vaxt sevinc və rahatlığa nail ola bilməyəcək. Onlar cəzadan qaçmağa cəhd göstərərək, müqavimət göstərəcəklər, lakin mələklər onları itələyəcəklər və buna görə Fövqəluca Allah belə buyurur: “Həmin gün onlar amansızcasına Cəhənnəm oduna vasil ediləcəklər” (Tur, 52\u002F13). Onların hər biri oxşar günahlar törətmiş fasiqlərlə birlikdə Cəhənnəmə atılacaqlar. Onlar, nəhayət, Cəhənnəmin dərvazalarına çatana qədər bir-birilərini lənətləyəcək və bir-birindən üz döndərəcəklər. Onlar Cəhənnəmə çatan kimi, onun dərvazaları qarşılarında açılacaq və onda sərt mühfizəçilər əzabkeşlərə deyəcəklər: “Biz sizin üçün əzabverici cəza hazırlamışıq və siz ondan əbədi olaraq qurtula bilməyəcəksiniz. Lakin sizi bu əzablara düçar edən biz deyilik, çünki siz ona öz yaramaz əməllərinizlə layiq olmusunuz. Məgər sizə sizin öz aranızdan olan elçilər gəlməmişdimi? Məgər siz onların şərəfli əsil-nəcabətini və doğru danışan olduqlarını bilmirdinizmi? Məgər siz onlarla görüşməkdən məhrum idinizmi? Onlar yanınıza gəlmiş və Allahın çoxsaylı möcüzələrini sizə göstərmişdilər ki, bunların hər biri haqq-hesab gününün labüdlüyünün dəlilləri idi. Siz onlara itaət etməli və bu Günə hazırlaşmalıydınız və siz dindarlığa və təqvalılığa üstünlük versəydiniz, onda belə bir müdhiş vəziyyətə düşməzdiniz”.\n\nGünahkarlar günahlarını etiraf edəcək və bunları şüurlu surətdə etdiklərini boyunlarına alacaqlar. Onlar deyəcəklər: “Rəbbimizin elçiləri bizə gəlirdilər və bizə aydın ayələr və inkarolunmaz dəlillər göstərirdilər, haqqı ən mükəmməl tərzdə bizə izah edirdilər və bizi bu Günün dəhşətlərindən xəbərdar edirdilər. Lakin kafirlik və allahsızlıq bizi sarsıdıcı cəzaya məhkum etdi. Bu, Allahın ayələrini inkar edən, elçilərin təlimlərindən boyun qaçıran və, ən başlıcası isə, bunu şüurlu surətdə edən hər kəs üçün əzəldən hazırlanmışdı”.",{"from":453,"to":453,"text":1173},"Günahkarların hər bir zümrəsi, törətdikləri günahların ağırlığına uyğun gələn Cəhənnəm dərvazasından daxil olacaqdır. Cəhənnəm əzabkeşləri odlu məskənlərini heç vaxt tərk etməyəcəklər və onların əzabı, qısa müddətə də olsa belə, yüngülləşdirilməyəcək. Özündənrazı təşəxxüslülərin qalacaqları yer necə də mənfurdur! Bu qalacaqları yer Cəhənnəmdir və burada haqqı etinasızlıqla inkar edənlər toplanacaqlar və buna görə alacaqları əvəz – alçaldılma, nifrət və rüsvayçılıq olacaqdır. Sonra Fövqəluca Allah Cəhənnəm sakinləri haqqında xəbər verərək belə buyurur:",{"from":229,"to":229,"text":1175},"Onlar yalnız Fövqəluca Rəbbə ibadət edərdilər və Onun hökmlərini qüsursuz yerinə yetirərdilər və buna görə də Allah mələklərə tapşırır ki, onları Cənnətə ən layiqli bir təntənə ilə müşayiət etsinlər. Bu zaman möminlər də dəstə-dəstə, əməlləri onların əməllərinə uyğun gələn qardaşlarının müşayiəti ilə gedəcəklər. Onlar Cənnət məkanına çatdıqda, göz işlədikcə geniş məskənlər və möhtəşəm saraylar görəcək, füsunkər rayihə və zərif Cənnət küləyi duyacaq və əbədi Cənnət səadətinə yaxınlaşdıqlarını anlayacaqlar. Sonra onların qarşısında Cənnət dərvazaları açılacaqdır və bu əzəmətli hadisə bir daha möminlərin üstünlüyünü və nəcibliyini nəzərə çarpdıracaqdır. Cənnət keşikçiləri onları: “Salam əleykum! Siz hər cür şərdən və hər hansı bəladan qorunacaqsınız! Sizin qəlbləriniz Allahı dərk etmək, Ona məhəbbətlə və Onun qarşısında qorxu ilə dolurdu, sizin diliniz yorulmadan Onu xatırlayırdınız, bədənləriniz isə qüsursuz olaraq Onun hökmlərini yerinə yetirirdi. Buna görə girin Cənnətə və burada əbədi olaraq qalacaqsınız. Bu – xeyirxahlıq məskənidir və yalnız xeyirxahlıq edən möminlər üçün təyin edilmişdir” sözləri ilə salamlayıb qarşılayacaqlar.\n\nFövqəluca Allah Cəhənnəm sakinlərinin oraya necə yaxınlaşacaqlarından bəhs edərək belə buyurur: “Onlar ona yaxın gəldikdə, onun dərvazalarını açacaqlar”. Cənnət sakinlərinin Cənnətə yaxınlaşacağından bəhs edərkən isə Allah belə buyurur: “Onlar yaxınlaşan kimi onun dərvazaları da açılacaqdır”. Bu isə o deməkdir ki, Cəhənnəmin dərvazaları, əzabkeşlər onun qarşısına çatan kimi, o saat açılacaqdır ki, onlar Cəhənnəm alovunun bütün dəhşətini duyub, onun əzab-əziyyətinin ağırlığını dərk etsinlər. Cənnət isə, bu şərəfli və əzəmətli məskən, yalnız Allahın ən yaxşı qullarından ötrü hazırlanmışdır. Oraya yalnız o kəslər düşə bilər ki, xeyirxah işlər görmüş və Rəbbinin lütüfkarlığına nail olmağa yüksək səylə can atmış olsunlar. Amma, hətta buna da baxmayaraq, Cənnət dərvazalarının qarşısına gəlib çatmış möminlər, şəfaətçilik edənlərin ən alicənabı Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onlara şəfaətçilik etmədikcə, Cənnətə düşə bilməyəcəklər. Yalnız bundan sonra Cənnət dərvazaları açılacaq və möminlər əbədi Səadət məskəninə girməyə imkan əldə edəcəklər.\n\nBu ayələr açılıb-bağlanan Cəhənnəm və Cənnət dərvazalarının mövcudluğuna dəlalət edir. Bu dərvazaların hər birinin yanında keşikçilər vardır və onlar içəriyə yalnız bu və ya digər məskənə layiq görülmüş insanları buraxırlar. Cənnət və Cəhənnəm bu xüsusiyyəti ilə Kainatdakı digər yerlərdən fərqlənirlər.",{"from":464,"to":464,"text":1177},"Möminlər Cənnətə girdikdən sonra, fasilə vermədən onların qayğısına qaldığına, hüdudsuz mərhəmətinə və doğru yolu onlara göstərdiyinə görə Rəbbə minnətdarlıqlarını bildirərək, belə deyəcəklər: “Vədini yerinə yetirən Allaha həmd olsun! Biz bu vəd barədə sadiq elçilərin dilindən eşitmişik və oma iman gətirmişik. Biz mömin olmağa can atmışıq və Allah da Sözünə əməl etmişdir. O (Pak və Müqəddəs), Cənnət torpağını ixtiyarımıza vermişdir və biz burada, istədiyimiz yerdə məskunlaşa bilərik. Biz Cənnətin hər hansı bir guşəsində yerləşə bilərik və istənilən məmnunedici şeylərdən zövq ala bilərik. Bundan sonra bizdən ötrü heç bir qadağa mövcud deyil. Yaxşı əməl sahiblərinin mükafatı necə də gözəldir! Biz qısa müddət ərzində zəhmət çəkmiş və Allaha ibadət etmişik, əvəzində isə çox böyük mükafat və əbədi səadət almışıq”.\n\nCənnət o qədər füsunkardır ki, ən yüksək tərifə layiqdir. Axı başqa cür ola da bilməz, çünki Səxavətli və Alicənab Allah onu öz seçilmiş qulları üçün hazırlamışdır, bağları isə onun uca guşələrində Öz Əlləri ilə salmış və onları Özünün böyük mərhəməti ilə himayəsi altına almışdır. Cənnət o qədər misilsiz gözəlliyə malikdir ki, hətta onun kiçicik bir ləzzəti insanı əbədi olaraq qəm-qüssədən xilas etməyə və rahat həyatı təmin etməyə qadirdir.\n\nSonra Allah, digər məxluqlarla birlikdə bu əzəmətli Günü mütləq görəcək möminlərə müraciət edərək belə buyurur:",{"from":60,"to":60,"text":1179},"Barələrində bəhs edilən mələklər Allaha fasiləsiz qulluq edən mələklərdir. Onlar Onun Ərşinin ətrafında toplaşır, Onun əzəməti qarşısında səcdə edir, Onun kamilliyini bildirir, Onun gözəlliyinə heyranlıqlarını nümayiş etdirir, Onun ilahi adlarını və sifətlərini şərəfləndirir, müşriklərin və kafirlərin Ona qoşduqları ədalətsiz ifadələri inkar edirlər.\n\nAllah, birincidən başlamış sonuncuya qədər bütün insanlar haqqında Hökm çıxaracaq və ilahi Qərarının ədaləti heç kimdə bir şübhə doğurmayacaqdır. Bundan başqa, heç kim bu Qərarı rədd etmək fikrinə belə düşməyəcəkdir və Allahın bütün məxluqları aləmlərin Rəbbi Allaha həmd edəcəklər və bu onu göstərir ki, istisnasız olaraq bütün məxluqlar Allaha həmd edəcəklər. Onların hamısı möminlərə və günahkarlara aid müdrik hökmün qüsursuzluğunu etiraf və qəbul edəcəklər. Onların bir qismi Allahı mərhəmətinə və xeyirxahlığına görə, digər qismi isə müdrikliyi və ədalətinə görə mədh edəcəklər.\n\n[11] Mənim “hekayət” kimi çevirdiyim ifadə ayədəki “الْحَدٖيثِ” sözünün qarşılığı kimi verilmişdir. Lakin ölkəmizdə nəşr olunan bir sıra məlum əsərlərdə bu istilah – “Söz”, “Kəlmə” kimi çevrilmişdir. Bununla əlaqədar beynəlxalq ensiklopediya sayılan Wikipediyada “hədis” istilahının həmin formalarını axtarsam da, aşkar edə bilmədim. Wikipediyadan aşağıdakı nümunəyə baxın (rus dilindədir):"]