[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-41-alikhan":694,"$f856eDkJZkcuLBMjbtoSB9HSb3wTUzP2ZCj7t0ETMuGo":974},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":859},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ حمٓ","Ha. Mim.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"تَنزِيلٌۭ مِّنَ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ","Bu, Mərhəmətli və Rəhmli Allah tərəfindən nazil edilmiş,",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"كِتَٰبٌۭ فُصِّلَتْ ءَايَٰتُهُۥ قُرْءَانًا عَرَبِيًّۭا لِّقَوْمٍۢ يَعْلَمُونَ","ayələri Quran olaraq ərəbcə müfəssəl izah edilmiş, anlaya bilən camaat üçün nəzərdə tutulmuş bir Kitabdır.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"بَشِيرًۭا وَنَذِيرًۭا فَأَعْرَضَ أَكْثَرُهُمْ فَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ","O, həm müjdə verən, həm də xəbərdar edəndir. Lakin onların çoxu üz çevirib söz eşitməzlər.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"وَقَالُوا۟ قُلُوبُنَا فِىٓ أَكِنَّةٍۢ مِّمَّا تَدْعُونَآ إِلَيْهِ وَفِىٓ ءَاذَانِنَا وَقْرٌۭ وَمِنۢ بَيْنِنَا وَبَيْنِكَ حِجَابٌۭ فَٱعْمَلْ إِنَّنَا عَٰمِلُونَ","Onlar deyirlər: “Sənin bizi dəvət etdiyinə qarşı qəlbimiz qapalıdır, qulaqlarımızda tıxac vardır, bizimlə sənin arana pərdə çəkilmişdir. Sən işində ol, biz də öz işimizdə olacağıq!”",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"قُلْ إِنَّمَآ أَنَا۠ بَشَرٌۭ مِّثْلُكُمْ يُوحَىٰٓ إِلَىَّ أَنَّمَآ إِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌۭ وَٰحِدٌۭ فَٱسْتَقِيمُوٓا۟ إِلَيْهِ وَٱسْتَغْفِرُوهُ ۗ وَوَيْلٌۭ لِّلْمُشْرِكِينَ","De: “Mən də sizin kimi bir insanam. Mənə vəhy olunur ki, sizin məbudunuz Tək olan İlahdır. Ona tərəf doğru yol tutun və Ondan bağışlanmağınızı diləyin. Vay müşriklərin halına!",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"ٱلَّذِينَ لَا يُؤْتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَهُم بِٱلْءَاخِرَةِ هُمْ كَٰفِرُونَ","O kəslərin ki, zəkat vermir və axirəti inkar edirlər.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍۢ","İman gətirib yaxşı əməl işləyənləri tükənməz nemətlər gözləyir”.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"۞ قُلْ أَئِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِٱلَّذِى خَلَقَ ٱلْأَرْضَ فِى يَوْمَيْنِ وَتَجْعَلُونَ لَهُۥٓ أَندَادًۭا ۚ ذَٰلِكَ رَبُّ ٱلْعَٰلَمِينَ","De: “Doğrudanmı siz yeri iki gündə yaradana küfr edir və bütləri Ona tay tutursunuz? Axı O, aləmlərin Rəbbidir.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"وَجَعَلَ فِيهَا رَوَٰسِىَ مِن فَوْقِهَا وَبَٰرَكَ فِيهَا وَقَدَّرَ فِيهَآ أَقْوَٰتَهَا فِىٓ أَرْبَعَةِ أَيَّامٍۢ سَوَآءًۭ لِّلسَّآئِلِينَ","O, yerin üstündə möhkəm duran dağlar yerləşdirdi, onu bərəkətli etdi və ruzi istəyənlər üçün orada yer əhlinin ruzisini tam dörd gündə yerbəyer etdi.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"ثُمَّ ٱسْتَوَىٰٓ إِلَى ٱلسَّمَآءِ وَهِىَ دُخَانٌۭ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ ٱئْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًۭا قَالَتَآ أَتَيْنَا طَآئِعِينَ","Sonra O, tüstü halında olan göyə tərəf yönəlib ona və yerə: “Könüllü surətdə və ya məcburi olaraq gəlin əmrimə boyun əyin!”– dedi. Onlar: “Könüllü olaraq gəldik!”– dedilər.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"فَقَضَىٰهُنَّ سَبْعَ سَمَٰوَاتٍۢ فِى يَوْمَيْنِ وَأَوْحَىٰ فِى كُلِّ سَمَآءٍ أَمْرَهَا ۚ وَزَيَّنَّا ٱلسَّمَآءَ ٱلدُّنْيَا بِمَصَٰبِيحَ وَحِفْظًۭا ۚ ذَٰلِكَ تَقْدِيرُ ٱلْعَزِيزِ ٱلْعَلِيمِ","O, iki gündə onları yeddi göy kimi yaratdı və hər göyə onun özünə məxsus vəzifə tapşırdı. Biz dünya səmasını qəndillərlə bəzədik və mühafizəmizə götürdük. Bu, Qüdrətli və Bilən Allahın əzəli hökmüdür.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"فَإِنْ أَعْرَضُوا۟ فَقُلْ أَنذَرْتُكُمْ صَٰعِقَةًۭ مِّثْلَ صَٰعِقَةِ عَادٍۢ وَثَمُودَ","Əgər üz döndərsələr, de: “Mən sizi də Ad və Səmudu saran ildırıma bənzər bir ildırımın sarsıda biləcəyindən xəbərdar edirəm”.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"إِذْ جَآءَتْهُمُ ٱلرُّسُلُ مِنۢ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا تَعْبُدُوٓا۟ إِلَّا ٱللَّهَ ۖ قَالُوا۟ لَوْ شَآءَ رَبُّنَا لَأَنزَلَ مَلَٰٓئِكَةًۭ فَإِنَّا بِمَآ أُرْسِلْتُم بِهِۦ كَٰفِرُونَ","Onlara önlərindən və arxalarından: “Yalnız Allaha ibadət edin!”– deyə əmr edən elçilər gəlmişdi. Onlar isə: “Əgər Rəbbimiz istəsəydi, mələklər endirərdi. Biz sizinlə göndərilənlərə inanmırıq!”– demişdilər.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"فَأَمَّا عَادٌۭ فَٱسْتَكْبَرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ بِغَيْرِ ٱلْحَقِّ وَقَالُوا۟ مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً ۖ أَوَلَمْ يَرَوْا۟ أَنَّ ٱللَّهَ ٱلَّذِى خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّةًۭ ۖ وَكَانُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا يَجْحَدُونَ","Ad xalqına gəlincə, onlar yer üzündə haqsızcasına təkəbbür göstərib: “Bizdən daha qüvvətli kim ola bilər?”– dedilər. Məgər onları yaradan Allahın onlardan daha qüvvətli olduğunu görmürdülərmi? Onlar ayələrimizi, sadəcə, inkar edirdilər.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًۭا صَرْصَرًۭا فِىٓ أَيَّامٍۢ نَّحِسَاتٍۢ لِّنُذِيقَهُمْ عَذَابَ ٱلْخِزْىِ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۖ وَلَعَذَابُ ٱلْءَاخِرَةِ أَخْزَىٰ ۖ وَهُمْ لَا يُنصَرُونَ","Biz onlara dünya həyatında rüsvayçılıq əzabını daddırmaq üçün uğursuz günlərdə üstlərinə çox soyuq bir külək göndərdik. Axirət əzabı isə daha rüsvayedicidir. Onlara kömək də edilməz.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَٰهُمْ فَٱسْتَحَبُّوا۟ ٱلْعَمَىٰ عَلَى ٱلْهُدَىٰ فَأَخَذَتْهُمْ صَٰعِقَةُ ٱلْعَذَابِ ٱلْهُونِ بِمَا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ","Səmud xalqına gəldikdə isə, Biz onlara doğru yol göstərdik, onlar isə korluğu doğru yoldan üstün tutdular və onları qazandıqları günahlar üzündən alçaldıcı əzab ildırımı yaxaladı.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"وَنَجَّيْنَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَكَانُوا۟ يَتَّقُونَ","İman gətirib Allahdan qorxanları isə xilas etdik.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"وَيَوْمَ يُحْشَرُ أَعْدَآءُ ٱللَّهِ إِلَى ٱلنَّارِ فَهُمْ يُوزَعُونَ","Allaha yağı kəsilənlər Cəhənnəmə sürüklənib toplanılacaqları günə qədər bir yerdə saxlanacaqlar.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"حَتَّىٰٓ إِذَا مَا جَآءُوهَا شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصَٰرُهُمْ وَجُلُودُهُم بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ","Nəhayət, onlar oraya gəldikləri zaman qulaqları, gözləri və dəriləri etdikləri əməllər barəsində onların əleyhinə şahidlik edəcəkdir.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"وَقَالُوا۟ لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدتُّمْ عَلَيْنَا ۖ قَالُوٓا۟ أَنطَقَنَا ٱللَّهُ ٱلَّذِىٓ أَنطَقَ كُلَّ شَىْءٍۢ وَهُوَ خَلَقَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍۢ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ","Onlar öz dərilərinə: “Nə üçün əleyhimizə şahidlik edirsiniz?”– deyəcəklər. Dəriləri deyəcək: “Hər şeyi danışdıran Allah bizi danışdırdı. Sizi ilk dəfə O yaratmışdır və siz axırda Ona qaytarılacaqsınız”.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"وَمَا كُنتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَن يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلَآ أَبْصَٰرُكُمْ وَلَا جُلُودُكُمْ وَلَٰكِن ظَنَنتُمْ أَنَّ ٱللَّهَ لَا يَعْلَمُ كَثِيرًۭا مِّمَّا تَعْمَلُونَ","Siz qulaqlarınızın, gözlərinizin və dərilərinizin əleyhinizə şahid olmasından çəkinib gizlənmirdiniz. Əksinə, elə zənn edirsiniz ki, Allah sizin etdiyiniz əməllərin çoxunu bilmir.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"وَذَٰلِكُمْ ظَنُّكُمُ ٱلَّذِى ظَنَنتُم بِرَبِّكُمْ أَرْدَىٰكُمْ فَأَصْبَحْتُم مِّنَ ٱلْخَٰسِرِينَ","Sizin öz Rəbbiniz barəsində bu zənniniz sizi məhv etdi və siz ziyan çəkənlərdən oldunuz.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"فَإِن يَصْبِرُوا۟ فَٱلنَّارُ مَثْوًۭى لَّهُمْ ۖ وَإِن يَسْتَعْتِبُوا۟ فَمَا هُم مِّنَ ٱلْمُعْتَبِينَ","Əzaba dözsələr də, onların yeri oddur. Onlar mərhəmət diləsələr də, onlara mərhəmət göstərilməz.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"۞ وَقَيَّضْنَا لَهُمْ قُرَنَآءَ فَزَيَّنُوا۟ لَهُم مَّا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَحَقَّ عَلَيْهِمُ ٱلْقَوْلُ فِىٓ أُمَمٍۢ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِم مِّنَ ٱلْجِنِّ وَٱلْإِنسِ ۖ إِنَّهُمْ كَانُوا۟ خَٰسِرِينَ","Biz onlara fasiq yoldaşlar qoşduq və bu dostlar onlara öndəkilərini və arxadakılarını gözəl göstərdilər (dünyanı sevdirib, axirəti unutdurdular). Onlardan əvvəl gəlib-getmiş cinlərdən və insanlardan olan ümmətlər barəsindəki Söz onlar barəsində də gerçək oldu. Həqiqətən də, onlar ziyana uğradılar.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَا تَسْمَعُوا۟ لِهَٰذَا ٱلْقُرْءَانِ وَٱلْغَوْا۟ فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ","Kafirlər: “Bu Qurana qulaq asmayın, oxunarkən hay-küy salın. Bəlkə, qalib gələsiniz”– dedilər.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"فَلَنُذِيقَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ عَذَابًۭا شَدِيدًۭا وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَسْوَأَ ٱلَّذِى كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ","Biz kafirlərə mütləq şiddətli bir əzab daddıracaq və onları etdikləri əməllərin ən pisi ilə cəzalandıracağıq.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"ذَٰلِكَ جَزَآءُ أَعْدَآءِ ٱللَّهِ ٱلنَّارُ ۖ لَهُمْ فِيهَا دَارُ ٱلْخُلْدِ ۖ جَزَآءًۢ بِمَا كَانُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا يَجْحَدُونَ","Budur Allahın düşmənlərinin cəzası – Od! Ayələrimizi inkar etmələri üzündən orada onları, cəza yeri kimi, əbədi yurd gözləyir.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ رَبَّنَآ أَرِنَا ٱلَّذَيْنِ أَضَلَّانَا مِنَ ٱلْجِنِّ وَٱلْإِنسِ نَجْعَلْهُمَا تَحْتَ أَقْدَامِنَا لِيَكُونَا مِنَ ٱلْأَسْفَلِينَ","Kafirlər deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Cinlərdən və insanlardan bizi tovlayıb yoldan çıxardanları bizə göstər ki, biz onları tapdağımız altına salıb yerlə yeksan edək”.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"إِنَّ ٱلَّذِينَ قَالُوا۟ رَبُّنَا ٱللَّهُ ثُمَّ ٱسْتَقَٰمُوا۟ تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ ٱلْمَلَٰٓئِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا۟ وَلَا تَحْزَنُوا۟ وَأَبْشِرُوا۟ بِٱلْجَنَّةِ ٱلَّتِى كُنتُمْ تُوعَدُونَ","Həqiqətən də: “Rəbbimiz Allahdır!”– deyib sonra düz yol tutan kəslərə mələklər nazil olub deyirlər: “Qorxmayın və kədərlənməyin! Sizə vəd olunan Cənnətlə sevinin!",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"نَحْنُ أَوْلِيَآؤُكُمْ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَفِى ٱلْءَاخِرَةِ ۖ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَشْتَهِىٓ أَنفُسُكُمْ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ","Biz dünya həyatında da, axirətdə də sizin dostlarınızıq. Orada sizin üçün nəfsinizin çəkə biləcəyi hər şey hazırlanmışdır. Orada istədiyiniz hər şey vardır.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"نُزُلًۭا مِّنْ غَفُورٍۢ رَّحِيمٍۢ","Bağışlayan və Rəhmli Allah tərəfindən verilən ziyafət kimi”.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًۭا مِّمَّن دَعَآ إِلَى ٱللَّهِ وَعَمِلَ صَٰلِحًۭا وَقَالَ إِنَّنِى مِنَ ٱلْمُسْلِمِينَ","İnsanları Allaha tərəf çağıran, yaxşı iş görən və: “Həqiqətən, mən müsəlmanlardanam!”– deyən kəsdən daha gözəl söz deyən kim ola bilər?",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"وَلَا تَسْتَوِى ٱلْحَسَنَةُ وَلَا ٱلسَّيِّئَةُ ۚ ٱدْفَعْ بِٱلَّتِى هِىَ أَحْسَنُ فَإِذَا ٱلَّذِى بَيْنَكَ وَبَيْنَهُۥ عَدَٰوَةٌۭ كَأَنَّهُۥ وَلِىٌّ حَمِيمٌۭ","Yaxşılıqla pislik eyni ola bilməz. Sən pisliyi yaxşılıqla dəf et! O zaman səninlə ədavət aparan kimsə sanki yaxın bir dost olar.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"وَمَا يُلَقَّىٰهَآ إِلَّا ٱلَّذِينَ صَبَرُوا۟ وَمَا يُلَقَّىٰهَآ إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍۢ","Bu isə ancaq səbir edənlərə verilir və ancaq böyük qismət sahiblərinə nəsib olur.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"وَإِمَّا يَنزَغَنَّكَ مِنَ ٱلشَّيْطَٰنِ نَزْغٌۭ فَٱسْتَعِذْ بِٱللَّهِ ۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ","Əgər sənə şeytandan bir vəsvəsə gəlsə, Allaha sığın. Çünki O, Eşidəndir, Biləndir.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"وَمِنْ ءَايَٰتِهِ ٱلَّيْلُ وَٱلنَّهَارُ وَٱلشَّمْسُ وَٱلْقَمَرُ ۚ لَا تَسْجُدُوا۟ لِلشَّمْسِ وَلَا لِلْقَمَرِ وَٱسْجُدُوا۟ لِلَّهِ ٱلَّذِى خَلَقَهُنَّ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ","Gecə və gündüz, günəş və ay Onun dəlillərindəndir. Əgər siz Ona ibadət edirsinizsə, onda günəşə və aya səcdə etməyin, onları yaradan Allaha səcdə edin.",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"فَإِنِ ٱسْتَكْبَرُوا۟ فَٱلَّذِينَ عِندَ رَبِّكَ يُسَبِّحُونَ لَهُۥ بِٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ وَهُمْ لَا يَسْـَٔمُونَ ۩","Əgər onlar təkəbbür göstərsələr bilsinlər ki, sənin Rəbbinin yanında olanlar gecə-gündüz usanmadan Onun şəninə təriflər deyirlər.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"وَمِنْ ءَايَٰتِهِۦٓ أَنَّكَ تَرَى ٱلْأَرْضَ خَٰشِعَةًۭ فَإِذَآ أَنزَلْنَا عَلَيْهَا ٱلْمَآءَ ٱهْتَزَّتْ وَرَبَتْ ۚ إِنَّ ٱلَّذِىٓ أَحْيَاهَا لَمُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰٓ ۚ إِنَّهُۥ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌ","Yer üzünü qupquru görməyin də Onun dəlillərindəndir. Biz yerin üzərinə su endirdikdə o, hərəkətə gəlib qabarır. Şübhəsiz ki, onu dirildən, ölüləri də hökmən dirildəcəkdir. Həqiqətən, O, hər şeyə qadirdir.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"إِنَّ ٱلَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِىٓ ءَايَٰتِنَا لَا يَخْفَوْنَ عَلَيْنَآ ۗ أَفَمَن يُلْقَىٰ فِى ٱلنَّارِ خَيْرٌ أَم مَّن يَأْتِىٓ ءَامِنًۭا يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ ۚ ٱعْمَلُوا۟ مَا شِئْتُمْ ۖ إِنَّهُۥ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ","Sözsüz ki, ayələrimizdən üz döndərənlər Bizdən gizli qalmazlar. Onda deyin görək oda atılan kimsə yaxşıdır, yoxsa Qiyamət gününə əmin-amanlıq içində gələn kimsə? İstədiyinizi edin! Həqiqətən, O, nə etdiklərinizi görür.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِٱلذِّكْرِ لَمَّا جَآءَهُمْ ۖ وَإِنَّهُۥ لَكِتَٰبٌ عَزِيزٌۭ","Şübhə yox ki, Zikr onlara gəldiyi zaman onu yalan sayanlar cəzalandırılacaqlar. Həqiqətən, bu, əzəmətli bir Kitabdır.",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"لَّا يَأْتِيهِ ٱلْبَٰطِلُ مِنۢ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلَا مِنْ خَلْفِهِۦ ۖ تَنزِيلٌۭ مِّنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍۢ","Nə önündən, nə də arxasından batil ona girişə bilməz. O, Müdrik, Tərifəlayiq Allah tərəfindən nazil edilmişdir.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"مَّا يُقَالُ لَكَ إِلَّا مَا قَدْ قِيلَ لِلرُّسُلِ مِن قَبْلِكَ ۚ إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍۢ وَذُو عِقَابٍ أَلِيمٍۢ","Sənə ancaq səndən əvvəlki elçilərə deyilənlər deyilir. Həqiqətən, sənin Rəbbin bağışlayandır, ağrılı-acılı cəza verəndir.",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"وَلَوْ جَعَلْنَٰهُ قُرْءَانًا أَعْجَمِيًّۭا لَّقَالُوا۟ لَوْلَا فُصِّلَتْ ءَايَٰتُهُۥٓ ۖ ءَا۬عْجَمِىٌّۭ وَعَرَبِىٌّۭ ۗ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ هُدًۭى وَشِفَآءٌۭ ۖ وَٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ فِىٓ ءَاذَانِهِمْ وَقْرٌۭ وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ يُنَادَوْنَ مِن مَّكَانٍۭ بَعِيدٍۢ","Əgər Biz onu yad bir dildə Quran etsəydik, onlar deyərdilər: “Nə üçün onun ayələri müfəssəl izah edilməmişdir? Yad dil və ərəb peyğəmbər?!” De: “O, iman gətirənlərə doğru yol göstəricisi və şəfadır”. İman gətirməyənlərin isə qulaqlarında tıxac vardır. Onlar ona qarşı kordurlar. Onlar sanki uzaq bir yerdən çağırılırlar.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا مُوسَى ٱلْكِتَٰبَ فَٱخْتُلِفَ فِيهِ ۗ وَلَوْلَا كَلِمَةٌۭ سَبَقَتْ مِن رَّبِّكَ لَقُضِىَ بَيْنَهُمْ ۚ وَإِنَّهُمْ لَفِى شَكٍّۢ مِّنْهُ مُرِيبٍۢ","Biz Musaya da Kitab verdik, lakin onun barəsində ixtilaf düşdü. Əgər sənin Rəbbinin öncə buyurduğu Söz olmasaydı, onların arasında hökm verilmiş olardı. Həqiqətən, kafirlər onun barəsində anlaşılmaz bir şübhə içindədirlər.",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"مَّنْ عَمِلَ صَٰلِحًۭا فَلِنَفْسِهِۦ ۖ وَمَنْ أَسَآءَ فَعَلَيْهَا ۗ وَمَا رَبُّكَ بِظَلَّٰمٍۢ لِّلْعَبِيدِ","Kim yaxşı iş görsə, xeyri özünə, kim də pislik etsə, zərəri özünə olar. Sənin Rəbbin qullara zülm edən deyildir.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"۞ إِلَيْهِ يُرَدُّ عِلْمُ ٱلسَّاعَةِ ۚ وَمَا تَخْرُجُ مِن ثَمَرَٰتٍۢ مِّنْ أَكْمَامِهَا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنثَىٰ وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِۦ ۚ وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ أَيْنَ شُرَكَآءِى قَالُوٓا۟ ءَاذَنَّٰكَ مَا مِنَّا مِن شَهِيدٍۢ","O Saat haqqında bilgi yalnız Ona məxsusdur. Onun xəbəri olmadan heç bir meyvə toxumundan cücərib çıxmaz, heç bir dişi hamilə olmaz və daşıdığı yükü (bətnindəkini) yerə qoymaz. O gün Allah onları çağırıb: “Şəriklərim haradadır?”– deyəcəkdir. Onlar da: “Biz Sənə bildirdik ki, aramızda heç bir şahid yoxdur!”– deyəcəklər.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَدْعُونَ مِن قَبْلُ ۖ وَظَنُّوا۟ مَا لَهُم مِّن مَّحِيصٍۢ","Əvvəllər tapındıqları bütlər onları qoyub gedəcək və onlar özləri üçün bir qurtuluş yeri olmadığını yəqin edəcəklər.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"لَّا يَسْـَٔمُ ٱلْإِنسَٰنُ مِن دُعَآءِ ٱلْخَيْرِ وَإِن مَّسَّهُ ٱلشَّرُّ فَيَـُٔوسٌۭ قَنُوطٌۭ","İnsan özünə xeyir diləməkdən usanmaz. Lakin ona bir pislik dəysə, məyus olub ümidini itirər.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"وَلَئِنْ أَذَقْنَٰهُ رَحْمَةًۭ مِّنَّا مِنۢ بَعْدِ ضَرَّآءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ هَٰذَا لِى وَمَآ أَظُنُّ ٱلسَّاعَةَ قَآئِمَةًۭ وَلَئِن رُّجِعْتُ إِلَىٰ رَبِّىٓ إِنَّ لِى عِندَهُۥ لَلْحُسْنَىٰ ۚ فَلَنُنَبِّئَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِمَا عَمِلُوا۟ وَلَنُذِيقَنَّهُم مِّنْ عَذَابٍ غَلِيظٍۢ","Başına gələn bəladan sonra Özümüzdən ona bir mərhəmət daddırsaq, mütləq deyər: “Bu mənim haqqımdır və Mən o Saatın gələcəyini güman etmirəm. Rəbbimə qaytarılsam belə, Onun yanında mənim üçün ən gözəl nemət hazırlanar!” Biz kafirlərə nə etdiklərini mütləq xəbər verəcək və onlara hökmən ağır bir əzab daddıracağıq.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"وَإِذَآ أَنْعَمْنَا عَلَى ٱلْإِنسَٰنِ أَعْرَضَ وَنَـَٔا بِجَانِبِهِۦ وَإِذَا مَسَّهُ ٱلشَّرُّ فَذُو دُعَآءٍ عَرِيضٍۢ","İnsana nemət verdiyimiz zaman üz çevirib haqdan uzaq durar. Ona bir pislik toxunduqda isə uzun-uzadı yalvarıb-yaxarar.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"قُلْ أَرَءَيْتُمْ إِن كَانَ مِنْ عِندِ ٱللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُم بِهِۦ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِى شِقَاقٍۭ بَعِيدٍۢ","De: “Bir deyin görək, əgər Quran Allah tərəfindəndirsə, sonra da siz onu inkar edirsinizsə, bunu necə başa düşmək olar?! Elə isə haqdan uzaq bir ayrılıq içində olan kəsdən daha çox azmış kim ola bilər?",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"سَنُرِيهِمْ ءَايَٰتِنَا فِى ٱلْءَافَاقِ وَفِىٓ أَنفُسِهِمْ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ ٱلْحَقُّ ۗ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُۥ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ شَهِيدٌ","Quranın haqq olduğu onlara aydın olana qədər, Biz dəlillərimizi onlara həm kainatda, həm də onların özlərində mütləq göstərəcəyik. Məgər Rəbbinin hər şeyə şahid olması kifayət deyil?",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"أَلَآ إِنَّهُمْ فِى مِرْيَةٍۢ مِّن لِّقَآءِ رَبِّهِمْ ۗ أَلَآ إِنَّهُۥ بِكُلِّ شَىْءٍۢ مُّحِيطٌۢ","Doğrudan da, onlar öz Rəbbi ilə qarşılaşacaqlarına şübhə edirlər. Həqiqətən, O, hər şeyi əhatə edir.",[860,861,862,863,864,865,866,867,868,869,870,871,872,873,874,875,876,877,878,879,880,881,882,883,884,885,886,887,888,889,890,891,892,893,894,895,896,897,898,899,900,901,902,903,904,905,906,907,908,909,910,911,912,913,914,915,916,917,918,919,920,921,922,923,924,925,926,927,928,929,930,931,932,933,934,935,936,937,938,939,940,941,942,943,944,945,946,947,948,949,950,951,952,953,954,955,956,957,958,959,960,961,962,963,964,965,966,967,968,969,970,971,972,973],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":975,"sura":274,"blocks":976},"saadi-az",[977,979,981,983,985,987,989,991,993,995,997,999,1001,1003,1005,1007,1009,1011,1013,1015,1017,1019,1021,1023,1025,1027,1029,1031,1033,1035,1037,1039,1041,1043,1045,1047,1049,1051,1053,1055,1057,1059,1061,1063,1065,1067,1069,1071,1073],{"from":5,"to":21,"text":978},"Fövqəluca Öz qullarına bildirir ki, Şərəfli Quran, lütüfkarlığı bütün varlığı ehtiva edən Mərhəmətli və Rəhmli Allah tərəfindən nazil edilmişdir. Onun məxluqlara mərhəmətinin ən böyük təzahürlərindən biri də Onun, özündə elm və doğru yol Təlimatı, nur və şəfa, nemət və böyük xeyirxahlıq əks etdirən bu Kitabı nazil etməsidir. Bu, Allahın Öz qullarına olan ən böyük lütüfkarlığıdır. Bu – hər iki aləmdə xoşbəxtliyə aparan yoldur.\n\nSonra Rəbb bu Kitabın məziyyətlərindən birini – onun tam aydınlığını qeyd edir. Quran ayələri ən gözəl tərzdə izah edilmişdir, onların mənaları aydındır, sözləri isə başadüşüləndir. Onlar əsil ərəb dilində, bütün dillərdən ən mükəmməlində nazil və izah edilmişdir. Onlar ona görə izah edilib ki, sağlam təfəkkürlü insanlar özləri üçün nəinki yalnız Kitabın mətnini, o cümlədən, həm də onun əsil mahiyyətini aydınlaşdırsınlar və bunun sayəsində doğru yolu azğınlıqdan, haqqı isə yalandan fərqləndirə bilsinlər.\n\nRəbbin nəsihətlərini anlamağa qadir olmayanlara gəldikdə isə, onsuz da haqqı dərk etmək onlara daha çox azğınlaşmaqdan başqa bir şey vermir. Onlar açıq-aydın biliyə kor kimi baxırlar və onlara görə Kitab nazil etməyə dəyməz. “Onlar üçün sənin onları xəbərdar etməyinin və ya xəbərdar etməməyinin fərqi yoxdur. Onlar iman gətirmirlər” (Yasin, 36\u002F10).",{"from":28,"to":28,"text":980},"Quran dünyada da, Axirətdə də mükafatlandırılma haqqında müjdə verir və günahkarları həm yer üzündə, həm də o biri dünyada gözləyən cəza barədə xəbərdar edir. Fövqəluca Quranda bol mükafatın necə olacağını, əzablı cəzanın necə həyata keçiriləcəyini və kimlərin onlara layiq görüləcəyini təfsilatı ilə təsvir etmişdir. Həqiqətən, şərəfli keyfiyyətlərə malik olan bu Kitab insanların ona diqqət yetirməsinə, riayət etməsinə, ona iman gətirməsinə və onun nəsihətlərini rəhbər tutmasına layiqdir. Lakin insanların əksəriyyəti təkəbbürlə ondan üz döndərir, onun təlimini qəbul etmir və onun hökmlərinə itaət göstərmirlər. Əgər bəzən ona qulaq assalar da, bu onları hər hansı bir sahədə öz kafirliklərinə bəraət qazandırmaqdan yalnız məhrum edir.",{"from":35,"to":35,"text":982},"Kitabı kafirlərə izah edəndə, onlar ondan üz döndərirlər və ondan insanlara gətirdiyi böyük faydanı götürə bilmirlər, çünki doğru yola aparan qapılar onların üzünə bağlanmışdır. Onlar deyirlər: “Bizim ürəklərimiz pərdəyə bürünmüşdür və biz sənin sözlərini eşitmirik və səni görmürük”.\n\nBununla kafirlər Kitaba və haqq dinə qarşı öz kinini və nifrətini və əvvəllər inandıqları ilə qane olduqlarını göstərmək istəyirlər. Buna görə onlar deyirlər: “Öz işini gör, biz də öz işimizi görəcəyik. Sən öz dininlə razısan, biz də öz dinimizlə”. Bu, ən böyük səriştəsizlikdir: onlar azğınlıq xatirinə doğru yoldan, kafirlik xatirinə dindən imtina etdilər və əbədi səadəti fani dünya əyləncələrinə dəyişdilər.",{"from":42,"to":11,"text":984},"Ey Peyğəmbər! De: “Budur mənim iki məziyyətim və iki vəzifəm. Mən də sizin kimi bir adamam. Mən ətrafda baş verənlər üzərində hakimiyyətə malik deyiləm və sizin ona inanmadığınız üçün gəlməsinə tələsdiyiniz Qiyamət gününün başlanmasını sürətləndirə bilmərəm. Amma buna baxmayaraq Allah məni başqalarından üstün tutmuş, məni seçmiş, məni Öz vəhyi ilə şərəfləndirmiş və mənə Ona itaət etməyi və başqalarını da buna dəvət etməyi buyurmuşdur. Sizi Fövqəluca Allaha aparan yolla gedin: Onun sizə bildirdiklərinə iman gətirin, Onun əmrlərini yerinə yetirin və Onun qadağan etdiklərindən çəkinin. Yalnız beləliklə düz yolla getmək olar. Onunla gedin və o yoldan kənara çıxmayın!”\n\n“Ona doğru gedin...” sözlərində Allaha səmimi qulluq etməyin məcburiliyinə işarə vardır. Kim ki, xeyirxah işlər görür, o öz qarşısında yeganə bir məqsəd qoymalıdır – Allaha yaxınlaşmaq və Cənnət məkanına girmək. Onda onun etdiyi bütün əməlləri səmimi, saleh və faydalı olacaqdır. Əks halda, onun əməlləri bihudə və faydasız sayılacaqdır.\n\nLakin insan doğru yolla getməyə nə qədər can atsa da, o, mütləq səhvlərə yol verəcək, bəzən isə, başısoyuqluqdan, tənbəllikdən günah da törədəcək. Buna görə Fövqəluca qullarına əmr edir ki, Ondan bağışlanma diləsinlər və günahları barədə tövbə etsinlər.\n\nSonra Rəbb doğru yolla getməkdən boyun qaçıranları hədələyir. Bu insanlar nə onlara fayda gətirməyə, nə zərər vurmağa, nə onları məhv etməyə, nə onların həyatını uzatmağa, nə də onları öldükdən sonra diriltməyə qadir olmayan bütlərə və uydurma “ilahlara” ibadət edirlər. Onlar öz qəlblərini müşrikliklə kirləndirirlər və onları Vahid Allaha iman gətirməklə və Tək Ona qulluq etməklə paklaşdırmırlar. Onlar namaz qılmır və zəkat vermirlər. Bir sözlə, onlar Xaliqin qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirmirlər və Onun məxluqlarına heç nə ilə yardım göstərmirlər. Bununla yanaşı isə onlar öldükdən sonra dirildiləcəklərinə, Cənnətə və Cəhənnəmə iman gətirmirlər. Onların ürəklərində gələcəkdə onlardan alınacaq Qisas qarşısında qorxu hissi yoxdur və buna görə də onlar zalımlıq etməyə və günah işlətməyə cəsarət göstərirlər. Bütün bunlar Axirət həyatında onlar üçün ən böyük bədbəxtliyə çevriləcəkdir.\n\nKafirləri xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca möminlər, onların məziyyətləri və mükafatlarından bəhs edir.",{"from":55,"to":55,"text":986},"Onlar Səmavi Kitaba iman gətiriblər, öz imanlarını səmimi və saleh əməlləri ilə daima təsdiq edirlər və onlar tükənməyəcək və qurtarmayacaq ecazkar gözəlliklərə və nemətlərə layiqdirlər və möminlərə əbədi olaraq zövq veriləcək və bu ləzzət və zövqlər hətta saatbasaat artacaqdır.",{"from":62,"to":62,"text":988},"Fövqəluca, kafirlərin allahsızlığından hiddətlənərək, onlara, kimisə Ona bərabər tutduqlarına, onlara ibadət etdiklərinə, onları, Fövqəlqüdrətli Rəbbin – iki günə nəhəng yer kürəsini xəlq edən və sonra iki günə də onu yayıb orada dağlardan istehkamlar[1] ucaldan Alicənab Hökmdarın səviyyəsinə qaldırdıqlarına görə, Öz qınağını bildirir.",{"from":69,"to":69,"text":990},"Rəbb Yeri cəmi dörd əyyam[2] içində həm yaratmış və həm də onu yayıb genişlətmiş və onun üzərində ruzini müvafiq tələbata uyğun qayda və ölçülərdə bölüşdürmüşdür. Hərşeyi Bilən Allahdan başqa kim sənə bu barədə daha yaxşı xəbər verə bilər? Heç kim! Bax elə buna görə, bu – heç bir ifrata varılmayan və heç bir şeyin nəzərdən qaçırılmadığı gerçək rəvayətdir.",{"from":75,"to":75,"text":992},"Allah Yer kürəsini yaradandan sonra, suyun üzərində tüstü-duman halında toplanmış göyü yaratmaq niyyətində idi və O (Pak və Müqəddəs) səmalara və yerə müraciət edərək, belə buyurdu: “Mənim iradəmə itaət edin! İstəyib-istəməməyinizdən asılı olmayaraq, siz Mənə müti olacaqsınız”. Onlar belə cavab verdilər: “Biz Sənin iradənə qarşı dura bilmərik”.",{"from":81,"to":81,"text":994},"Göylərin və Yerin yaradılması altı gündə[3] həyata keçirilmişdir. O, bazar günü başlanmış və cümə günü tamamlanmışdır. Buna baxmayaraq, Fövqəlqüdrətli Allah bütün Kainatı bir an içində də yarada bilərdi, lakin O (Pak və Müqəddəs) həm fövqəlqüdrətli, həm də müdrik və xeyirxahdır. Özünün müdrikliyi və xeyirxahlığı sayəsində O (Pak və Müqəddəs), Yeri və göyləri Özünün müəyyənləşdirdiyi müddət ərzində xəlq etmişdir.\n\n“Ən-Naziat” surəsində Fövqəluca Allah buyurur: “Gecəni – qaranlıq, gündüzü – nurlu etdi. Sonra da Yeri yaydı” (Naziat, 79\u002F29-30). Bu iki ayəni bir-biri ilə müqayisə etdikdə, ilk nəzərdə, aralarında ziddiyyət görünür, lakin Allahın Kitabında nə ziddiyyət, nə də ixtilaf yoxdur.\n\nMəsələ orasındadır ki, mömin ilahiyyatçıların çoxunun dediyi kimi, Allah Yeri göylərdən əvvəl yaratmış və onu artıq göyləri xəlq etdikdən sonra, yaymışdır ki, bu barədə Fövqəluca belə buyurur: “Sonra da O, Yeri yaydı, ondan su və otlaq çıxartdı və onun üzərində dağları bərkitdi” (Naziat, 79\u002F30-32). Burada Allah bildirir ki, O (Pak və Müqəddəs), Yeri, göyləri yaratdıqdan sonra, yaymışdır, amma O (Pak və Müqəddəs) demir ki, onu, göyləri yaratdıqdan sonra, xəlq etmişdir.\n\nAllah hər göyə, Onun ilahi müdrikliyinə – Müdrik Hökmdarın hikmətinin tələbinə uyğun olaraq bir vəzifə təlqin etmişdir. O (Pak və Müqəddəs), aşağı göyü səfərə çıxan yolçuların qatı qaranlıqda yolu tapmaları üçün gecələr işıq saçan ulduzlarla bəzəmişdir. Bu ulduzlar göylərə yaraşıq verir və bu, insanların nəzərinə ilk növbədə çarpır. Lakin əslində öz mahiyyəti etibarı ilə ulduzlar göylərin mühafizə edilməsinə xidmət göstərirlər. Belə ki, Allahın göylərdə mələklərə verdiyi əmrlərə oğrun-oğrun qulaq asmağa cəhd göstərən şeytanlar onlarla vurulur.\n\nYerdə və göylərdə baş verən hər şeyin qədəri[4] Alim və Fövqəlqüdrətli Allah tərəfindən əzəldən müəyyən edilmişdir. Bütün varlıqlar Onun əzəmətinə itaət edir. O (Pak və Müqəddəs), məxluqlarını yaradır və idarə edir, Onun elmi isə gözləgörünən və görünməyən hər şeyi əhatə edir.\n\nBuna görə, qədərlərinin hökmən gerçəkləşəcəyi müşriklərin, bütün məxluqlarının Ona müti olduğu Əzəmətli, Fövqəlqüdrətli və Vahid Rəbbə səmimiyyətlə qulluq etməkdən imtina etməyə cəsarət göstərmələri necə də biabırçı haldır! Onlar Ona şəriklər qoşur və keyfiyyətlərində və əməllərində çoxsaylı nöqsan və qüsurlar olan bütləri və uydurma “ilahları” Ona bərabər tuturlar. Həqiqətən də bu rüsvayçılıqdır! Əgər onlar inadkarlıq etməkdə və Allahın ayələrindən üz döndərməkdə davam edəcəklərsə, onda onlara heç nə kömək etməyəcək, çünki belə olduqda bu dünyada onları cəza, o dünyada isə işgəncəli əzab-əziyyət yaxalayacaqdır. Allah məhz belə intiqam alacağı ilə kafirləri aşağıdakı ayələrdə təhdid edir.",{"from":87,"to":87,"text":996},"Əgər Quranın şərəfli məziyyətlərini və Allahın əzəmətli sifətlərini onlara izah etdikdən sonra onlar haqq dindən üz döndərsələr, onda deyərsən: “Mən sizi, bir zaman Ad və Səmud xalqlarının yer üzündən silinərək, yox edildiyi kimi, sizin də məhv edilə biləcəyiniz cəzadan xəbərdar edirəm”. Bu, bir zamanlar məşhur olmuş iki xalq, zalımlıq etdiklərinə və kafir olduqlarına görə Allahın cəzasına və şiddətli intiqamına məruz qoyulub, məhv edilmişdilər.",{"from":94,"to":94,"text":998},"Allahın elçiləri (onlara salam olsun!) bir-birinin ardınca gəlirdilər və vahid bir təlim gətirir və onu təbliğ edirdilər. Onlar insanları səmimiyyətlə yalnız Tək Allaha ibadət etməyə çağırırdılar və onları bütpərəstlikdən və şirkdən çəkindirirdilər. Lakin onlar belə cavab verirdilər: “Əgər Rəbbimiz istəsəydi, O, bizə mələklərdən olan elçilər göndərərdi, siz isə yalnız, bizim kimi adi insanlarsınız”. Bu şübhə Allahın peyğəmbərlərini və elçilərini yalançı sayanların ürəyini heç vaxt tərk etmir, lakin, əslində, öz mahiyyəti etibarı ilə, o ən əsassız şübhədir. Elçi olmaqdan ötrü mələk olmaq vacib deyil, amma xüsusi bir vəzifə və bu vəzifənin gerçəkliyini təsdiq edən möcüzələrlə göndərilmək zəruridir. Ey Muhəmməd! Qoy səni yalançılıqda ifşa etməyə cəhd göstərsinlər və yaxud sənin təliminin mənasız olduğunu sübut etsinlər. Həqiqətən, onlar bunu heç vaxt edə bilməyəcəklər!",{"from":101,"to":101,"text":1000},"Fövqəluca Ad və Səmud xalqlarının müqəddəratından daha təfsilatı ilə xəbər verir. Adlar nəinki Vahid Allaha iman gətirmir, hətta Onun ayələrini də inkar edir və Onun elçilərini yalançı adlandırır və yer üzündə təkəbbürlə gəzir, ətraflarında yaşayanlara zülm edir, onları əsarət altına alır və öz var-dövlətləri ilə fəxr edib qürrələnirdilər. Onlar deyirdilər: “Kim bizdən daha qüvvətli ola bilər?” Onların azğınlığını təkzib etmək üçün Fövqəluca yaxşı məlum olan bir həqiqəti Öz qullarına xatırladır: “Məgər görmürdülər ki, onları xəlq edən Allah gücdə onlardan üstündür?” Əgər O (Pak və Müqəddəs), onları yaratmasaydı, onlar dünyaya gəlməzdilər və əgər onlar bu barədə lazımınca düşünsəydilər, öz güclü olmaları ilə özlərini aldatmazdılar. Fəqət, haqq onlara yad idi və buna görə Allah onların üstünə müdhiş qüvvəyə malik bir cəza göndərdi[5] və bu cəzanın gücü, onları asanlıqla azdıran gücdən üstün idi.",{"from":108,"to":108,"text":1002},"Allah Adların üzərinə misilsiz gücə və dəhşətli gurultuya malik, ildırım şaqqıltısına bənzər bir külək göndərdi. O, Allahın iradəsi ilə uğursuz günlərdə onların üzərində şiddətlə vıyıldayırdı və buna görə Fövqəluca belə buyurur: “O, onu onların üzərində yeddi gecə və səkkiz gün ərzində fasiləsiz coşdurdu və sən, insanların, xurma ağaclarının çürük gövdələri kimi, yerə sərildiyini görə bilərdin” (Haqqa, 69\u002F7). Bu qasırğa Ad xalqını məhv etdi və onların qüdrətindən, yaşayış məskənlərindən başqa, heç nə qalmadı. Onlar beləcə alçaldılmış və digər xalqların gözü qarşısında rüsvay edilmişdilər, Axirət həyatında isə cəzaları daha dəhşətli olacaq və heç kim onları bu cəzadan xilas edə bilməyəcək və onlar özləri də vəziyyətlərini düzəldə bilməyəcəklər.",{"from":115,"to":121,"text":1004},"Səmud – vaxtilə məşhur olmuş Hicr adlı yerdə və ona yaxın məskənlərdə yaşayan bir xalq idi. Fövqəluca Allah peyğəmbəri Salehi (ə) onların yanına göndərdi ki, onları Vahid Allaha iman gətirməyə dəvət etsin və onları müşriklikdən çəkindirsin. Allah onlara əzəmətli möcüzə olaraq bir dişi dəvə bəxş etdi. Onlar dəvənin yemlənməsi üçün vəsait sərf etmirdilər. O, yalnız yerin yetirdiyi nemətlərlə qidalanırdı. Allah onlara bir gün onun südünü içmək və bir gün də su içmək icazəsi vermişdi və buyurmuşdu ki, onu qorusunlar. Bununla O (Pak və Müqəddəs) onları düz yola yönəltmiş, yəni getməli olacaqları yolu onlara aydın göstərmişdi.\n\nBütün məhv edilmiş xalqlara haqqın çatmasına və Allahın cəzası onları haqlayana qədər düz yolun hamıya aydın olmasına baxmayaraq, Rəbb onların arasında Səmudluları fərqləndirmişdi. Bunun səbəbi onda idi ki, Allahın onlara göstərdiyi möcüzəsi son dərəcə parlaqdı və onların hamısına – kiçikdən böyüyədək, həm kişilərə, həm də qadınlara bəlli idi. Məhz buna görə Allah xüsusi ilə vurğulayır ki, O (Pak və Müqəddəs), haqqı səmudlulara izah etmiş və onları doğru yola yönəltmişdir.\n\nLakin özlərinin şərəfsizliyi və kin-küdurətləri üzündən onlar kafirliyi və azğınlığı imandan və bilikdən üstün tutdular. Onları alçaldıcı bir cəza haqladı, lakin Allah onlara zalımcasına yanaşmadı, onlar yalnız layiq olduqlarını aldılar. Saleh peyğəmbərə (ə), onun şirkə və günaha batmaqdan qorxan mömin və təqvalı ardıcıllarına gəldikdə isə, onlar cəzadan xilas edildilər.",{"from":128,"to":135,"text":1006},"Fövqəluca, Allahın ayələrinə iman gətirməyənlərə və bunu açıq bəyan edənlərə, Onun elçilərini yalançı adlandıranlara, onlara düşmənçilik hissi bəsləyənlərə və onların əleyhinə döyüşənlərə dəhşətli qismətin nəsib olacağını xəbər verir. Qiyamət günü onları Cəhənnəmin önündə toplayacaqlar. Onları qova-qova aparacaq və eyni zamanda onlarla kobudcasına və amansızlıqla davranacaqlar. Belə ki, arxa cərgələrdə gedənlər öndəki cərgədə gedənlərlə toqquşacaqlar. Həmin gün onlar bu qismətdən qaça bilməyəcəklər: onların özlərinin özlərinə kömək etməyə və öz əzablarını yüngülləşdirməyə gücü çatmayacaq və heç bir başqası da onlara yardım etməyəcəkdir.\n\nOnlar Cəhənnəmə çatdıqda, yer üzündə törətdikləri günahlardan hətta imtina etməyə cəhd göstərmək istəyəcəklər. Lakin onların bədənlərinin hər bir hissəsi onların əleyhinə şahidlik edərək, belə deyəcəklər: “Mən filan gün filan-filan şeylər etmişəm”. Fövqəluca burada xüsusi ilə qulaqları, gözləri və dərini qeyd edir, çünki günahların çox hissəsi bu üç orqan vasitəsilə törədilir.",{"from":141,"to":141,"text":1008},"Fövqəlucanın: “Onlar öz dərilərinə deyəcəklər...” sözü hər bir orqanın ayrı-ayrılıqda şahidlik edəcəyinə dəlalət edir. Bədənin hissələri öz sahiblərinin günahlarına şahidlik etdikdə, onlar orqanlarını qınayaraq, deyəcəklər: “Siz nə üçün bizə qarşı şahidlik edirsiniz, halbuki biz sizi müdafiə etməyə cəhd göstəririk?” Amma orqanlar belə cavab verəcəklər: “Biz, Allah istədikdə, günahlarımız barədə şahidlik etməkdən imtina edə və susa bilmərik. Onun iradəsi əleyhinə heç nə baş verə bilməz”.\n\nAllah sizin bədənlərinizi yaratmış və sizə çoxsaylı bacarıqlar vermişdir və onlardan biri də danışmaq qabiliyyətidir və siz Axirət həyatında Ona qaytarılacaqsınız və orada O (Pak və Müqəddəs) sizə əməllərinizə görə əvəz verəcəkdir. Bir rəyə görə bu ayədə Allahın insanları yerdə yaşadıqları simada dirildəcəyinə göstəriş vardır. Belə göstərişlər Quran dilinə xas olanlardandır.",{"from":148,"to":148,"text":1010},"Siz bütün bədəninizin sizin əleyhinizə şəhadət verəcəyindən çəkinmirdiniz. Siz günah işlədir və düşünürdünüz ki, Allah əməllərinizdən xəbərdar deyil. Məhz bu yanılma sizi Allaha itaət etməməyə itələyirdi və bu sizin məhv olmanızın və bədbəxtliyinizin səbəbi oldu. Buna görə Fövqəluca buyurur:",{"from":155,"to":155,"text":1012},"Siz Allah haqqında çox pis düşünürdünüz və elə bu da sizi, ailələrinizi və imanınızı məhv etdi. Hal-hazırda Rəbbin kafirləri cəzalandıracağı haqqında vədi gerçəkləşmişdir və siz də onların içindəsiniz. Siz əbədi olaraq əzab və bədbəxtliklər içində olacaqsınız və onlar bir an da olsa belə əsrlər bir-birini əvəz etdikcə, azaldılmayacaq.",{"from":162,"to":162,"text":1014},"Heç kimin Cəhənnəmin əzabına dözməyə gücü çatmaz. İnsan Cəhənnəm əzabından başqa hər cür sarsıntılara dözə bilər. Axı bizim yerdə yandırdığımız odun hərarətindən yetmiş dəfə güclü istiliyə necə dözmək olar! Azğınlıqla qaynayan qaynar su olan və əzabkeşlərin qanlı irinlərinin üfunətinin hər tərəfə yayıldığı, hədsiz soyuğun hökm sürdüyü, günahkarların ağır zəncirlərinin və boyunduruqlarının bir-birinə dəyib qulaqbatırıcı səs çıxartdığı Cəhənnəmi təsəvvür edin! Orada onları güdür və ürəkləri mərhəmətdən və rəhmdən məhrum olan kobud gözətçilər onları orada nəhəng dəyənəklərlə döyürlər. Bundan əlavə, Fövqəluca Allah da onlara qəzəblənir və onlar Ona bağışlanma xahişi ilə müraciət edəndə, O (Pak və Müqəddəs) onlara belə buyuracaq: “Burada rüsvayçılıqla qalın və Mənimlə danışmayın!” (Muminun, 23\u002F108).\n\nƏgər onlar xahiş etsələr ki, Allah onları əzab və sarsıntılardan xilas etsin və onlara dünya həyatına yalnız xeyirxah işlər görmək üçün qayıtmağa[6] icazə versin, onlara belə mərhəmət göstərilməyəcək, çünki onların tövbə etmək vaxtı artıq keçmiş olacaq. Onlar yer üzündə çox yaşamışdılar və vaxtında ağıllarını başlarına yığa bilərdilər. Onların yanına xəbərdaredənlər gəlmişdilər. İndi isə artıq onların kafirliyinə bəraət yoxdur. Onların Cəhənnəmdə tövbə etməsi büsbütün yalandır. Fövqəluca buyurur: “Əgər onları geri qaytarsaydılar, onlar mütləq onlara qadağan olunana qayıdardılar. Həqiqətən, onlar – yalançıdırlar” (Ənam, 6\u002F28).",{"from":169,"to":169,"text":1016},"Haqqı danmağa cəhd edən günahkarların həmkarları şeytanlardır. Fövqəluca buyurur: “Məgər görmürsən ki, şeytanları kafirlərə, onları yoldan çıxartmaq üçün göndərmişik?” (Məryəm, 19\u002F83). Bu həmkarları fasiqləri aləmlərin Rəbbinə itaətsizlik etməyə itələyirlər.\n\nŞeytanlar fasiqlərin gələcəyini və keçmişini özlərinə gözəl surətdə təqdim edirlər. İnsanları hər tərəfdən dünya nemətləri və gözəllikləri əhatə edir və şeytanlar da günahkarları bu nemətlərin arasında məhz Allahın haram etdiklərindən ləzzət almağa təhrik edirlər. Onlar insanları həmin nemətlərlə yoldan çıxarır və onlar şeytanların şirnikdirməsi qarşısında öz nəfslərini saxlaya bilmir, Allaha itaətsizlik göstərməyə başlayırlar və nəticədə Allahla və Onun elçisi (s.ə.s.) ilə düşmənçilik yoluna qədəm qoyurlar. Bundan başqa, şeytanlar insanları Axirət həyatını unutmağa məcbur edirlər və beləliklə, o, insanlara çox uzaq bir şey kimi görünür. Bəzən də elə olur ki, insanların müəyyən qismi Axirətin mövcudluğuna şübhə etməyə başlayır. Tədricən Allah qarşısında qorxu hissi onların ürəklərini tərk edir və onlar kafirliyə, bidətə və cürbəcür günahlara batıb qalırlar.\n\nAllah, kafirlərin Allahdan, Onun ayələrindən üz döndərmələrinə və haqqı inkar etmələrinə görə, şeytanlara onları yoldan azdırmağa imkan verir. Fövqəluca buyurur: “Rəhmanı zikr etməkdən üz döndərənə, Biz şeytanı təhkim edəcəyik və o, onun ayrılmaz həmkarı olacaq. Şeytanlar, şübhəsiz ki, onları yoldan sapdıracaqlar, lakin onlar elə düşünəcəklər ki, doğru yoldadırlar” (Zuhruf, 43\u002F36-37).\n\nAllahın qədəri mütləq gerçəkləşəcəkdir və cəza onlara hökmən yetişəcəkdir, çünki o, Allaha iman gətirməyən cinlərin və insanların bir çoxunu əvvəllər artıq haqlamışdı. Onlar zərərə uğramışların arasında oldular, çünki imanlarını itirmiş və öz Axirət həyatını məhv etmişdilər. Ziyana uğrayan hər kəs mütləq cəzalandırılacaq, alçaldılacaq və bədbəxt olacaqdır.\n\nSonra Fövqəluca Allah kafirlərin Qurandan necə üz döndərdiklərini və bir-birilərinə nə dediklərini xəbər verir.",{"from":176,"to":176,"text":1018},"“Quran ayələrinə və nəsihətlərinə qulaq asmayın. Əgər birdən Quran oxunmasını və ya onun təbliğ edilməsini eşitsəniz, o saat oradan çıxıb gedin. Bundan başqa, onun barəsində mənasız şeylər danışın ki, fayda verməsin, yalnız zərər vursun. İnsanlara Quran haqqında danışmağa, onu oxumağa və məzmununu şərh etməyə var gücünüzlə mane olun”.\n\nAllahın Kitabından üz döndərən kafirlər belə deyirlər. Onlar elə düşünürlər ki, təkcə bu minvalla Muhəmmədə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və möminlərə üstün gəlmək olar. İslam düşmənlərinin bu şəhadətindən aydın olur ki, əgər onlar haqdan uzaq qaçsalar və başqalarını da buna yönəldə bilsələr, haqqa qalib gələ biləcəklərini güman edirlər. Kafirlərin bu sözlərindən o da aydın olur ki, onlar Quran ayələrinə qulaq asmışlar və başa düşmüşlər ki, Allahın dininə qalib gələ bilməyəcəklər, çünki qələbə həmişə haqqın olacaqdır və ona qalib gəlmək mümkün deyil. Bu, haqq tərəfdarlarına da, onun düşmənlərinə də məlumdur.\n\nKafirlərin haqqa müqavimət göstərməsi onların inadkarlıqlarının və zalımlıqlarının nəticəsidir. Onların doğru yola qayıtmaq ümidi itirilmişdir və buna görə onlar əzab və sarsıntılardan başqa heç nəyə layiq deyillər. Buna görə sonra Fövqəluca buyurur:",{"from":183,"to":183,"text":1020},"Ayədə kafirliyə günahlara görə veriləcək əvəzdən bəhs edilir. Onlar çoxlu günahlar işlətmişlər, lakin veriləcək əvəz onların ən ağırına – kafirliyə və müşrikliyə uyğun olacaqdır. Allah heç kimə zalımlıq etməyəcəkdir!",{"from":190,"to":190,"text":1022},"Allahın Onun dini və Onun sadiq qulları ilə döyüşən düşmənlərini gözləyən intiqam belədir. Bu – kafirliyə və allahsızlığa görə, haqqa müqavimət göstərməyə və onunla mübarizə aparmağa görə cəzadır. Onlar əbədi olaraq Cəhənnəmdə qalacaqlar. Orada onların əzab-əziyyəti bir an belə səngiməyəcək, orada kimsə özünə köməkçi tapa bilməyəcək. Onlar Bizim haqlı olduğumuzun, hər bir diqqətli insanı əmin edə biləcək, təkzibolunmaz dəlillərini inkar etdiklərinə görə iztirab çəkəcəklər. Həqiqətən, belə bir rəftar, ən böyük zalımlıq və ən böyük inadcıllıqdır!",{"from":197,"to":197,"text":1024},"Kor-koranə başqalarının ardınca gedən kafirlər qəzəblə bağıracaqlar: “Ey Rəbbimiz! Bizi azdıran cinləri və insanları bizə göstər! Kafir insanlar və şeytanlar bizi azdırdılar və əzab-əziyyətə saldılar. Biz onlardan ötrü Cəhənnəmə düşdük!” Əzabkeşlər beləcə qəzəblənəcək və bir-birilərini inkar edəcəklər.\n\nSonra Fövqəluca Özünün sadiq qullarından xəbəbr verir və daha da sədaqətlə təkcə Ona qulluq etmələri üçün onları ruhlandırır.",{"from":204,"to":204,"text":1026},"Möminlər haqqı səmimi qəlblə qəbul etdilər, ona şəhadət gətirdilər, Allahın hökmlərinə itaət etməyə və doğru yolla getməyə, onu qəbul etməyə və əldə etdikləri bilikləri həyata keçirməyə başladılar. Həqiqətən də, belə qullar həm bu dünyada, həm də ölümdən sonra xoşbəxt olacaqlar.\n\nOnların bu dünya ilə vidalaşmaq vaxtı yaxınlaşdıqda onların yanına bir-birinin ardınca alicənab mələklər nazil olacaqlar və onlara Cənnət səadəti haqqında müjdə verərək, belə deyəcəklər: “Sizi gözləyəndən qorxmayın və artıq ötüb keçənlərə görə də kədərlənməyin. Siz nə sizin başınıza gələnlərə, nə də sizi qarşıda gözləyənlərə nifrət hissi keçirməyəcəksiniz. Sevinin sizə vəd edilmiş Cənnətə. Siz mütləq ona daxil olacaqsınız, çünki Allahın vədi dəyişilməzdir!”",{"from":211,"to":211,"text":1028},"Mələklər bu dünyada iman sahiblərinə xeyirxah əməllər etməyə təkan verirlər və həmin əməlləri onların gözü qarşısında gözəl göstərirlər və həm də onları günah işlətməkdən çəkindirir və onlarda pis əməllərə qarşı ikrah hissi yaradırlar. Bundan başqa, mələklər möminlərə görə Allaha dua edirlər və onlara bəlalar zamanı, təhlükə yarandığı hallarda, xüsusilə, ölümqabağı, məzarın qatı qaranlığında, Qiyamət günü meydanında və Cəhənnəm Uçurumu üzərində salınmış Sirət körpüsündə kömək göstərirlər[7]. Onlar həmçinin möminləri Cənnətə daxil olarkən müşayiət edəcək və onları Allahın əfv etməsi və şərəfləndirməsi münasibəti ilə təbrik edəcəklər. Fövqəluca buyurur: “Mələklər onların yanına istənilən dərvazadan girəcəklər. Sizə səbir etdiyinizə görə salam olsun! Son Məskən necə də gözəldir!” (Rəd, 13\u002F23-24). Onlar möminlərə xəbər verəcəklər ki, Cənnətdə onlar üçün müxtəlif ləzzətlər və məmnunluq bəxş edən şeylər hazırlanmışdır ki, onları nə gözlər görmüş, nə qulaqlar eşitmiş və hətta onlar insanların xəyallarından belə keçməmişdir.",{"from":218,"to":218,"text":1030},"Bu bol, səxavətli Mükafat və Əbədi Səadət – Allahın verdiyi ziyafətdir. O (Pak və Müqəddəs), günahlarını tövbə edənləri bağışlayır və Onun mərhəməti sayəsində insanlar xeyirxah işlər görürlər və O (Pak və Müqəddəs) də onların bu əməllərini qəbul edir. Onun lütüfkarlığı sayəsində möminlər acı qismətdən qurtula bilirlər, Onun mərhəməti ilə isə onlar arzuedilən mükafatlara layiq görülürlər.",{"from":224,"to":224,"text":1032},"Bu, bəlağətli bir sualdır ki, bilmiyənləri öyrədənin, haqqa laqeyd olanlara və ona müqavimət göstərənlərə nəsihət verənlərin, şərlə mübarizə edənlərin, Vahid Allaha ibadəti təbliğ edənlərin, insanları Ona dəvət edənlərin və Onu ən gözəl surətdə təqdim edənlərin və həmçinin günahlardan çəkindirənlərin, onlara nifrət və kin bəslənməsinə çağıranların nitqindən də gözəl nitq olmadığını nəzərdə tutur.\n\nBelə bir insan, ilk növbədə, digər insanları islamın əsasına – Vahid Allaha iman gətirməyə dəvət edir, onlara onun üstünlüklərini izah edir, onun düşmənləri ilə ən gözəl tərzdə və ən ləyaqətli üsullarla mübahisə aparır, insanları haqq dinlə bir araya sığmayan allahsızlıq və müşriklikdən qoruyur, xeyirxahlıq etməyi öyrədir və şərdən çəkindirir.\n\nO, Allahın dinini Onun qulları arasında təbliğ edərək, onlarda öz Xaliqinə məhəbbət hissi aşılayır, onlara Onun nemətlərini, Onun səxavətini, alicənablığını və hüdudsuz mərhəmətini xatırladır və onlara Onun şərəfli və kamil sifətlərini öyrədir.\n\nO, insanları Quranın və Sünnənin doğru yolu haqqında biliklərə nail olmağa ruhlandırır və həm də onları bütün imkanlar vasitəsi ilə buna dəvət edir. O, onlarda gözəl əxlaqi keyfiyyətlər tərbiyə edir və onlara valideynlərini sevməyi və onlara ehtiram göstərməyi, qohumlara yardım göstərməyi, Allahın bütün məxluqlarına yaxşılıq etməyi, pisliyə xeyirxahlıqla cavab verməyi öyrədir.\n\nO, əlverişli şəraitdən istifadə edir ki, bütün insanlara moizələrlə müraciət etsin, bayramlar və böyük fəlakətlər zamanı onları dəvət edərək, bu və ya digər hadisələrə uyğun ürəkdən gələn səmimi nitqlər söyləyir. Onun güddüyü yeganə məqsəd – insanlara xeyirxah işlərə məhəbbət aşılamaq və onları bütün yaramaz əməllərdən uzaqlaşdırmaqdır.\n\nLakin mömin təkcə başqalarını Rəbbin yoluna çağırmır, o həm də özü var qüvvəsi ilə Allahın hökmlərini yerinə yetirməyə və yalnız Rəbbinin razı qaldığı şeyləri həyata keçirməyə can atır. O deyir: “Həqiqətən, mən – Allahın iradəsinə itaət edən və Onun yolu ilə gedənlərdən biriyəm”. Bu – imanında səmimi olan, onu təkmilləşdirən və bunda başqalarına kömək edən möminin nail ola biləcəyi ən yüksək dərəcədir. Həqiqətən, belə bir insan peyğəmbərlərin həqiqi ardıcılı olur. Bütün deyilənlərdən belə bir nəticə çıxartmaq olar ki, ən yaramaz sözlər – azğınlıq yoluna çağıran və özü də bu yolla gedənin sözləridir.\n\nBu iki bir-birinə tamamilə zidd dərəcələr arasında, onlardan biri insanı Cənnətin lap üst qatlarına qədər yüksəldir, digəri isə, onu Cəhənnəmin lap dibinə vasil edir. Məxluqların məskunlaşdığı çoxsaylı pillələr mövcuddur ki, onların sayı yalnız Allaha məlumdur. Fövqəluca belə buyurur: “Hamı üçün törətdiklərinə müvafiq dərəcələr olacaqdır. Sənin Rəbbin onların etdiklərindən bixəbər deyildir” (Ənam, 6\u002F132).",{"from":216,"to":216,"text":1034},"Allahın lütüfkarlığını qazanmaq üçün edilən xeyirxahlıqlar və itaətkarlıq, Onun qəzəbinə səbəb olan günahlara və itaətsizliyə bərabər deyildir. Xeyirxahlıq və cinayətkarlıq – eyni şey deyildir. Onların mahiyyəti, onların təzahürü və onlara görə cəza da eyni deyildir. Fövqəluca belə buyurur: “Yaxşılığa yaxşılıqdan başqa bir əvəz verilərmi?” (55\u002F60).\n\nSonra Rəbb xeyirxahlığın Allahın dinində mühüm yer tutan xüsusi formasını xatırladır. Bu, pisliyə yaxşılıqla cavab vermək bacarığıdır. Əgər insanlardan kimsə pis söz deyirsə və ya sənə bir pislik edirsə, əvəzində sən ona yaxşılıqla cavab ver, xüsusilə, əgər o sənin qohumundursa, tanışındırsa və ya başqa bir adamdırsa və sənin onun qarşısında vəzifələrin daha böyükdürsə. Əgər o səninlə əlaqələrini kəsirsə, sən onunla barış; əgər o səni incitsə, onu bağışla; əgər o sənin barəndə sənin yanında və ya sənsiz, pis rəy bildirmişsə, ona onun etdiyi kimi cavab vermə, onunla nəzakətli ol və ona yumşaqlıqla yanaş; əgər o səndən qaçırsa və səninlə danışmaq istəmirsə, onda ona xoşagələn bir söz söylə və onunla salamlaşmaq imkanını əldən vermə. Həqiqətən, əgər sən pisliyi yaxşılıqla dəf etsən, böyük bir nemətə nail olarsan və onda sənə ədavət bəsləyən belə, sənə yaxın qohumun kimi nəvazişlə yanaşar.",{"from":237,"to":237,"text":1036},"Yuxarıda sadalanan üstün keyfiyyətlərə, səbirli olanlardan, hətta özünün xoşu gəlməsə də, Allahın bəyəndiyi şeyləri etməyə özünü məcbur edəndən başqa, heç kim malik olmur. İnsan qəlbi, öz təbiəti etibarı ilə, pisliyə pisliklə cavab verməyə meyillidir və ona əziyyət verənlərə nəinki yaxşılıq etməyi, hətta onları bağışlamağı belə sevmir.\n\nƏgər insan səbir edirsə, Rəbbinə itaət göstərirsə, Onun səxavətlə verəcəyi mükafata inanırsa, dərk edirsə ki, yaramazlığa qarşı yaramazlıq fayda gətirməyəcək, yalnız ədavəti artıracaq və anlayırsa ki, xeyirxahlıq onu heç də alçaltmayacaq və əksinə olacaq, onda Allah onu, göstərdiyi təvazökarlığa görə ucaldacaq, onda o, çətinlik çəkmədən onu incidənə yaxşılıq edər, özünü ləyaqətlə apararaq, bundan məmnun olar. Bu keyfiyyətlər Allahın yalnız alicənab qullarına məxsusdur. Bunlar gözəl əxlaqın təcəssümü olaraq onu bu dünyada da, öləndən sonra da şərəfləndirəcəkdir.",{"from":243,"to":243,"text":1038},"Öncəki ayədə Fövqəluca, insanlar arasından olan Allahın düşmənlərinin etdiyi pisliyə necə cavab vermək lazım olduğunu xəbər verir. Bu ayədə isə, O (Pak və Müqəddəs), möminlərə şeytanlardan olan düşmənlərlə necə rəftar etməyi öyrədir. Ey insan! Əgər sən cinayətləri sənin gözünün qarşısında bəzəkli göstərən, xeyirxah təşəbbüsləri yerinə yetirmək əvəzinə sənə tənbəllik, laqeydlik təlqin edən, səni günah törətməyə itələyən şeytanın vəsvəsəsini və yoldan azdırmasını hiss etsən, əgər sən anlasan ki, onun çağırdığı tərəfə meyil edirsən, onda aciz, köməksiz qul kimi dua ilə Allaha sığın və Ondan səni şeytandan müdafiə etməyi və qorumağı dilə. Həqiqətən, O (Pak və Müqəddəs), sənin sözlərinə və dualarına diqqətlidir və bilir ki, sən hal-hazırda hansı vəziyyətdəsən və Onun müdafiə etməsinə və sənə himayə göstərməsinə necə də möhtacsan.",{"from":249,"to":249,"text":1040},"Fövqəluca bildirir ki, Onun hüdudsuz qüdrətini, sarsılmaz iradəsini, mütləq hakimiyyətini və qullarına bəslədiyi böyük mərhəmətini təsdiq edən dəlilləri Onun qullarını əhatə edir. Bütün bu sübutlar Allahın Vahid İlah olmasına və Onun şəriklərinin olmamasına dəlalət edir. Gecə və gündüz bu dəlillərin arasındadır. Gündüz insanlara işıq gətirir ki, onlar öz vacib işlərini görə bilsinlər, gecə isə, onları öz qaranlığı ilə bürüyür ki, onlar istirahət edə bilsinlər. Günəş və ay da Allahın qullarının onlarsız yaşamasının mümükün olmayacağı ayələrdir. İnsanların və heyvanların orqanizmi onlara möhtacdır və onlar saysız-hesabsız fayda verir.\n\nNə günəşə, nə də aya ibadət etməyin, çünki onlar Allah tərəfindən yaradılmışlar və Onun hökmranlığı altındadırlar. Yalnız Əzəmətli Xaliqə ibadət edin və məxluqları Ona bərabər tutmayın. Onların istənilən nəhəng ölçülərinə, gətirdikləri faydaya baxmayaraq, onlar ibadət olunmağa layiq deyillər, çünki onlar öz istəkləri ilə deyil, yalnız Fövqəlxeyirxah və Fövqəluca Yaradanın mərhəməti sayəsində fayda verirlər. Təkcə Ona ibadət edin və öz qulluğunuzda səmimi olun!",{"from":256,"to":256,"text":1042},"Əgər müşriklər Fövqəluca Allaha ibadətdən və itaətdən təşəxxüslə imtina etsələr, onlar bununla Allaha qətiyyən zərər vura bilməzlər, çünki Allah onlara möhtac deyildir. Onun alicənab qulları vardır ki, Onun əmrlərinə itaətsizlik göstərmirlər və Onun onlara buyurduğu bütün əmrləri yerinə edirlər. Həmişə Onun yaxınlığında yaxın mələkləri olur və onlar Onu gecə də, gündüz də şərəfləndirərək, yorulmadan təqdis edirlər. Onlar Allaha ibadət etməkdən sıxılmır, təngə gəlmir və usanmırlar, çünki onlara böyük qüvvə əta edilmişdir və onlar öz məşğələlərini səmimi qəlblə yerinə yetirirlər.",{"from":261,"to":261,"text":1044},"Allahın fövqəlqüdrətini təsdiq edən dəlillərdən biri də quru torpağın, Allah ona yağış nazil etdikdən sonra, titrəşib ayılmasıdır. O, bətnindəki bitkilərin oyanması nəticəsində ehtizaza gəlir və köpüb qabarır. Beləliklə, Allah onun üstündə mümkün olan hər cür bitkilərin, kolların və bar verən ağacların gözəl cütlərini[8] yaradır və onlarla qullarını və onların malikanələrini canlandırır və O, boynu bükük torpağı[9] həyata qaytardığı kimi, ölüləri də beləcə diriltmək iqtidarındadır.",{"from":267,"to":267,"text":1046},"Allahın ayələrinin rədd edilməsi ifadəsi altında bu və ya digər formada onlara riayət edilməsindən yayınmaq nəzərdə tutulur. Bu, ayələri inkar etmək və onları gətirənləri yalançılıqda ittiham etmək kimi də ola bilər. Bu, onların xalis mənalarını təhrif etməklə və onları yanlış, yəni Allahın onlara verdiyi mənalara uyğun gəlməyən tərzdə şərh etməklə ola bilər. Buna görə Rəbb qullarına xatırladır ki, O (Pak və Müqəddəs), ən gizli saxlanılan niyyətlərdən də agahdır və O (Pak və Müqəddəs), Onun ayələrini rədd etməyə cürət göstərən hər kəsi hökmən cəzalandıracaqdır.\n\nMəgər Allahın ayələrini və Onun Kitabını qəbul etmədiyinə görə Cəhənnəmə atılan, Qiyamət günü Allahın mükafatını gözləyəndən və buna görə Onun onu cəzalandıracağından ehtiyat etməyəndən yaxşı ola bilərmi? Əlbəttə ki, yox!\n\nEy insanlar!\n\nRəbb sizə haqq ilə nahaqqın, xilas yolu ilə həlaka aparan cığırların arasındakı fərqi göstərmişdir. İndi necə istəyirsinizsə, belə də edin. Əgər istəyirsinizsə, doğru yolla gedin və onda siz Rəbbinizin iltifatını qazanmağı bacararsınız və Cənnətə daxil olarsınız, yox, bunu etmək istəmirsinizsə, onda azğınlıq zülməti içində veyillənin və o zaman Rəbbiniz sizə qəzəblənər və sizi əbədi bədbəxtlik məkanına vasil edər. O (Pak və Müqəddəs) sizi görür və sizin bütün əməllərinizə və törətdiklərinizə görə sizə əvəzini verəcəkdir. Fövqəluca buyurur: “De: “Haqq – sizin Rəbbinizdəndir. Kim istəyir iman gətirsin, kim istəmirsə, qoy iman gətirməsin” (Kəhf, 18\u002F29).",{"from":274,"to":274,"text":1048},"Kafirlər, Allahın bütün qullarına bu həyatda və ölümdən sonra nəyin fayda gətirəcəyini və Onun hökmlərini rəhbər tutanları ucalda biləcəyini xatırladan Mübarək Quranı inkar edirlər. Kafirlər bu Kitabın, Allahın lütüfkarlığı sayəsində, məxluqların ən alicənabının və ən yaxşısının dili ilə onlara çatdırıldığına əhəmiyyət vermirlər. Onlar Qurana, onun ən gözəl adlara layiq olmasına və ona qarşı pislik etmək istəyənlərin ona heç bir zərər vura və Allahın nazil etdiyini təhrif edə bilməyəcəkləri qədər fövqəladə əzəmətinə baxmayaraq, iman gətirməkdən imtina edirlər. Bax elə buna görə sonra Allah belə buyurur:",{"from":280,"to":280,"text":1050},"Şeytanlar və onların insanlardan olan həmkarları onun ayələrinin bir hissəsini ondan çıxartmaq və ya Allahın nazil etmədiyini ona yazmaq üçün ona yaxınlaşa bilməzlər. Kitabın özünü, onun sözləri və mənalarını – bütün bunların hamısını mühafizə etməyi Öz öhdəsinə götürmüş onu Naziledən Allah belə buyurur: “Həqiqətən, Zikri Biz nazil etmişik və Biz də onun mühafizəçisiyik” (Hicr, 15\u002F9).\n\nBu Kitabı, İlahi hikmətinə uyğun yaradan və hökmranlıq edən və hər şeyi öz yerində yerləşdirən Müdrik Rəbb nazil etmişdir. O (Pak və Müqəddəs), Öz kamil sifətləri və əzəmətli adları ilə, ədaləti və mərhəməti ilə həmd olunmağa layiqdir. Onun Kitabı hikmətlə doludur, nəhəng fayda verir və şəri uzaqlaşdırır və bütün bunlara görə həmd yalnız Tək Ona aiddir.",{"from":92,"to":92,"text":1052},"Ey Elçi! Səni yalançı hesab edən və haqqı inadkarcasına danan müşriklər sənə, sənəqədərki peyğəmbərlərə dediklərini deyəcəklər. Onlar eyni oxşar iddialar irəli sürürlər, bəzən də, sadəcə olaraq, sələflərinin dedikləri sözləri təkrarlayırlar. Onların hamısı təəccüblənirdilər ki, niyə elçilər onları Allaha səmimiyyətlə qulluq etməyə və yalnız Tək Ona, şərik qoşmadan, ibadət etməyə dəvət edirdilər. Onlar var qüvvələri ilə peyğəmbərlərə mane olmağa cəhd göstərirdilər və onlara deyirdilər: “Siz də bizim kimi insanlarsınız...” (36\u002F15). Onlar möcüzə göstərilməsini və mənası olmayan dəlillər gətirilməsini tələb edirdilər. Bütün zamanlarda onların sözləri və düşüncələri oxşar olurdu, lakin elçilər onlara çəkdirilən iztirab və incidilmələrə səbirlə dözürdülər. Buna görə, səndən əvvəlki peyğəmbərlər kimi, sən də döz!\n\nSonra Rəbb günahkarları tövbə etməyə, bağışlanma yoluna qədəm qoymağa və azğınlıqdan əl çəkməyə çağırır. O (Pak və Müqəddəs), insanlara xatırladır ki, günah törətməkdən əl çəkənlərin və tövbə edənlərin günahlarını bağışlayır, inadla və təkəbbürlə günah işlətməkdə davam edənləri ağrı-acılı əzabla cəzalandırır.",{"from":293,"to":293,"text":1054},"Fövqəluca, Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Kitabı onun doğma ərəb dilində nazil etməsi ilə Öz məxluqlarını himayəsi altına alan mərhəməti və alicənablığı haqqında xəbər verir ki, o (s.ə.s.), onu xalqına izah edə bilsin. Bu – Allahın xeyirxahlığıdır və Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) qəbilədaşlarını Kitaba maraq göstərmək, ona iman gətirməyə və itaət etməyə həvəsləndirmək üçün edilmişdi. Axı əgər Allah onu yad bir dildə nazil etsəydi, kafirlərin əksəriyyəti deyərdi ki: “Niyə onun ayələri izah edilməmişdir? Ah, əgər biz onun mənasını və əhəmiyyətini başa düşə bilsəydik! Necə ola bilər ki, ərəb Quranı qeyri-ərəb dilində bəyan edir? Niyə Muhəmməd – ərəbdir, gətirdiyi Kitab – yadellidir? Belə ola bilməz!”\n\nBeləliklə, Allah Öz Kitabının haqq olduğuna insanların şəkk gətirməsinə şübhə yeri qoymamış, sonra isə onu ən gözəl adlarla vəsf edib səciyyələndirmişdir. Bu adlar insanlardan onun hökmlərinə itaət etməyi tələb edir. Buna əmin olan möminlər bu nəsihətlərdən faydalanır və özlərini nəcibləşdirirlər ki, bunu kafirlər haqqında demək mümkün deyil.\n\nMübarək Quran möminlərə doğru yolu göstərir və onlara faydalı biliklər öyrədir və bunların sayəsində onlar Allahın kamil təliminə yiyələnirlər. Bundan başqa, o, onların canına və qəlbinə şəfa verir, onları qüsurlu əxlaqdan və yaramaz əməllərdən uzaqlaşdırır, onları, günahları təmizləyən və ürəyi sağaldan səmimi tövbə etməyə ruhlandırır.\n\nKafirlərə gəldikdə isə, onlar doğru yolu görə bilmirlər ki, onunla gedə bilsinlər və buna görə atdıqları hər addım ilə getdikcə daha dərin azğınlığa batırlar. Hər dəfə haqqı inkar edəndə, onların korluğu güclənir və vəziyyətləri daha da ağırlaşır. Onların qulaqları Quran ayələrindən üz döndərdikləri üçün nəsihətləri eşitmir. Onları iman gətirməyə dəvət edirlər, lakin onlar bu çağırışa cavab vermirlər, sanki onları çox uzaqdan çağırırlar və onlar da çağıranın səsini eşitmirlər. Bu sözlərin mahiyyəti ondadır ki, Qurana iman gətirməmiş insanlar onun nəsihətlərindən faydalanmırlar, onun nurunu görmürlər və onun nemətinə nail ola bilmirlər, çünki onlar doğru yola aparan qarşılarındakı qapını özləri bağlamışlar və üzlərini küfrə tərəf çevirmişlər.",{"from":241,"to":241,"text":1056},"Hələ əvvəlcə Allah Musaya (ə) Kitab əta etmişdi və insanlar onunla (ə) da Muhəmmədlə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) davrandıqları kimi davranmışdılar. Bəziləri Kitaba iman gətirmiş, doğru yolla getmiş və böyük nemətə[12] nail olmuşdular, digərləri isə, onu yalan saymış və onun nəsihətlərindən faydalanmamışdılar. Əgər Fövqəluca Allah Mülayim və Səbirli olmasaydı və əgər O (Pak və Müqəddəs), cəza verilməsinə müəyyən müddətə qədər möhlət verməsəydi, onda möminlərlə kafirlərin arasındakı ixtilaf elə bu dünyadaca həll edilərdi və kafirlər məhv olunardılar. Lakin bu möhlətə baxmayaraq, onlar artıq özləri özlərini həlaka məhkum etmişdilər və o, onları mütləq yaxalayacaqdır. Amma allahsızlar buna şübhə və inamsızlıqla yanaşırlar və bu onları həyəcana salır və narahat edir və onları Kitabı rədd etməyə və yalan saymağa məcbur edir.",{"from":305,"to":305,"text":1058},"Yaxşılıq etmək yalnız Allahın və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əmrlərinə itaət etməklə mümkündür və bunun nəticəsi olaraq həm bu dünyada, həm də Axirət həyatında Allahın mükafatı olacaqdır. İnsan beləcə davranaraq, özünə fayda verir. Əgər o, pislik edirsə, onda bu halda özünə zərər vurur, çünki günahlar öz ardınca həm yer üzündəki həyatda, həm də ölümdən sonra pislik və cəza gətirir.\n\nRəbb qullarını xeyirxah işlər görməyə və cinayətlərdən qaçınmağa ruhlandırır ki, insanlar öz gözəl əməllərindən faydalana bilsinlər, günahkarlar isə günahlarının pisliyini dadsınlar. Həqiqətən də, heç kəs özgə günahlarının yükünü daşımayacaq, Rəbb isə insanı, onun törətmədiyi günahlara görə cəzalandırmır.",{"from":311,"to":311,"text":1060},"Fövqəluca, Ondan başqa heç kimin malik olmadığı qeybə məxsus bilikləri ehtiva edən Öz elminin əhatəolunmazlığından xəbər verir. Onun elmi bütün məxluqlarının bildiklərindən üstündür. Peyğəmbərlər, mələklər və bütün digər məxluqlar özlərinin gücsüzlüyünü və Fövqəluca Allahdan asılılıqlarını etiraf edirlər.\n\nHeç bir dişi Onun xəbəri olmadan hamilə qala və doğa bilməz. Bu, bütün insanlara və heyvanlara aiddir. Bütpərəstlər və müşriklər, nəinki biliklərdən, hətta eşitmə və görmə qabiliyyətindən məhrum olanları Allahala bərabər tutmağa necə cəsarət ediblər?!\n\nQiyamət günü qopanda Fövqəluca Allah müşrikləri qınayaraq, belə buyuracaq: “Hanı sizin mənə şərik qoşduğunuz, ibadət etdiyiniz və onların xatirinə elçilərlə mübahisə və düşmənçilik yürütdüyünüz “ilahlarınız”?” Onda onlar müşrikliyin yanlış olduğunu etiraf edib deyəcəklər: “Bu gün bizlərdən heç kim digər ilahları qəbul etmir. Ey Rəbbimiz, biz dərk etdik ki, Sən kimsən. Şahid ol ki, biz bundan sonra Səninlə barabər heç bir ilah və şəriklər tanımırıq və onlara ibadət etməkdən əl çəkirik”.",{"from":317,"to":317,"text":1062},"Onların bütün həyatlarını sərf etdikləri inancları və əməlləri hədər gedəcək. Onlar Allahla yanaşı uydurma “ilahlara” ibadət edərək, bütlərin onlara fayda verəcəyinə, onları cəzadan qoruyacaqlarına və Allah qarşısında onlar üçün şəfaətçilik edəcəklərinə ümid bəsləmişdilər. Amma onların gözlədikləri özünü doğrultmayacaq, onların səyləri əbəs olacaq və “ilahları” onlara kömək etməyəcəklər. Belə olduqda, müşriklər başa düşəcəklər ki, onlar nə xilas ola biləcək, nə də sığınacaq tapa bilməyəcəklər.",{"from":323,"to":323,"text":1064},"Fövqəluca insan qəlbinin təbiəti haqqında xəbər verir. İnsanların əksəriyyəti həm xeyirxahlıq etməkdə, həm də müsibət anında səbirli olmaqdan və dözümlülükdən məhrum edilmişdir. Lakin bunu, yalnız Allahın qəlblərini daha kamil etdiyi və imanla süsləndirdiyi şəxslər haqqında demək olmaz.\n\nİnsan ara vermədən Allahdan ona uğur qazanmaqda kömək göstərməyi, var-dövlət verməyi, övladlar və çoxsaylı maddi nemətlər bağışlamağı xahiş edir. İnsan bir saat belə bu nemətlər xatirinə çalışmaqdan əl çəkmir, nə azla, nə də çoxla qane olmur. Onun var-dövlətinin çoxluğundan asılı olmayaraq, o, daha artıq istəməkdən əl çəkmir.\n\nOna xəstəlik, ehtiyac və ya bədbəxtlik düçar olduqda, o, Fövqəluca Allahın mərhəmətinə ümid bağlamır və elə düşünür ki, bu müsibətlər onu məhv edəcəkdir. O özünü itirir və elə addımlar atır ki, bunlar ona sevdiyi və arzu etdiyinə nail olmağa mane olur.\n\nO kəslər ki, iman gətirmişlər və xeyirxah işlər görürlər, onlar, Fövqəluca Allah onlara nemətlər və mərhəmətini əta edəndə, Ona şükür və minnətdarlıq edirlər və ehtiyat edirlər ki, bu – sınaq və onların yaxşı əməllərinin tam əvəzidir. Onların özlərinə, övladlarına və ya mallarına bədbəxtlik üz verəndə, onlar səbir edir, ümidsizliyə qapılmır və öz Rəbbinin mərhəmətinə ümid bəsləyirlər.",{"from":329,"to":329,"text":1066},"Xeyirxahlıq arzusunda olan insan, ona bədbəxtlik düçar olanda, ümidini itirir və çox vaxt Rəbbinə, göstərdiyi mərhəmətinə görə, şükür etmir. Allah ona xəstəliklərindən şəfa verir və onu kasıblıqdan xilas edir, o isə əxlaqsızlıq edir, zalımlıq göstərir və deyir: “Bunu mən özüm əldə etmişəm. Mən layiq olduğum üçün bu yaxşılıq mənə əta edilmişdir. Mən, ümumiyyətlə, heç düşünmürəm ki, Qiyamət saatı havaxtsa gələcəkdir”. Bir baxın, görün o, Qiyamət gününü necə inkar edir və Allahın ona əta etdiyi xeyir və mərhəmət əvəzində necə naşükürlüklə cavab verir. Bununla yanaşı o elə zənn edir ki, Qiyamət günü onsuz da olasıdır və o, Allaha qaytarılacaq və daha çox və daha gözəl qismətə nail ediləcəkdir. O, elə fikirləşir ki, Axirət həyatında da onu yer üzündə olanlar gözləyir. Həqiqətən, bu, ən böyük həyasızlıq və Allaha atılan məşum böhtandır. Bax, elə buna görə, bu ayənin sonunda Rəbb belə azğınlıq içində olanları şiddətli cəza ilə təhdid edir.",{"from":334,"to":334,"text":1068},"Allah insana sağlamlıq, zənginlik, ruzi və bir çox digər şeylər verdikdə, o, Rəbbindən üz döndərib, Ona minnətdarlığını bildirmədən, çıxıb gedir, yəni, əldə etdiklərinə görə qürrələnir və fəxr edir və başqalarına təkəbbürlə baxır.\n\nO, xəstəliyə tutulduqda, ehtiyaca düşdükdə və başqa oxşar hallara düçar olduqda, çoxlu və tez-tez dua etməyə başlayır. Bunun səbəbi onun səbirdən məhrum olmasındadır. O, bəla zamanı hövsələsizdir və xeyirxahlığa qarşı naşükürdür. Həqiqətən, bu, Allahın lütüfkarlığını göstərdiyi və doğru yola yönəltdiyi şəxslərdən başqa, hamıya aiddir.",{"from":99,"to":99,"text":1070},"Ey Muhəmməd! Doğrudanmı Quranı inkar edən və onu düşünmədən yalan adlandıran kafirlər, əgər doğrudan da Quranı Allah nazil etmişdirsə, onda bunun necə olacağını fikirləşmirlər? Buna şübhə etmək mümkün deyil, lakin onlar yenə də Kitabı inkar edirlər. Haqq və doğru yol ona aydın olandan sonra haqq ilə dərin ixtilafa girmiş, Allah və Onun Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ilə inadkarcasına düşmənçilik edəndən daha azğın kim ola bilər? Bunlar o kəslərdir ki, yalanı və cahilliyi haqdan üstün tuturlar. Bunlar Allahın ən azmış və ən şərəfsiz qullarıdır.",{"from":285,"to":285,"text":1072},"Əgər siz Quranın haqq olmasına və doğruluğuna şübhə edirsinizsə, onda Allah haqqı ayırd etməkdə sizə kömək edər və Öz dəlillərini sizə göstərər. Göylərdə və yerdə böyük hadisələr baş verəcək və siz bir çox yeniliklər kəşf edəcəksiniz ki, onlar sizə haqqı aydın görməyə imkan verəcəkdir. Siz həmçinin Allahın insanı necə gözəl biçimdə yaratmasının və ona necə fövqəladə valehedici istedadlar əta etməsinin ecazkar möcüzələrini görəcəksiniz. Siz öz gözünüzlə görəcəksiniz ki, kafirlər necə cəzalandırılacaq və möminlər necə mükafatlandırılacaqlar. Bütün bunlardan sonra isə, bunun[16] haqq olmasında sizin ən kiçik şübhəniz belə qalmayacaqdır.\n\nFövqəluca Öz vədini yerinə yetirərək, möcüzələrini insanlara göstərdi, lakin onların çoxu yenə də iman gətirməyəcək. Həqiqətən, Allah, istədiyinə iman bəxş edir, istədiyini də Öz yardımından məhrum edir.\n\nMəgər Quranın haqqı bəyan etməsi və Allahın Özünün onlara gələn Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) doğruçuluğuna şəhadət verməsi onlara bəs deyil? Allah onun (s.ə.s.) haqlı olmasını təsdiq etmişdir. O (Pak və Müqəddəs), şahidlərin ən Sadiqidir! O (Pak və Müqəddəs) Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onun peyğəmbərliyinə şübhə edənlərlə mübarizəsində kömək etmiş və onu (s.ə.s.) Özünün Sözü ilə müdafiə etmişdir.",{"from":235,"to":235,"text":1074},"Onlar Qiyamət gününün qopacağına, bütün ölülərin dirildiləcəyinə şübhə edirlər. Onlar Axirət həyatına inanmırlar və buna görə onun üçün çalışmırlar və ona nəzər salmırlar. Axı Allah Öz elmi, əzəməti və fövqəlqüdrəti ilə bütün varlığı əhatə edir.\n\n[2] Oxucu 41\u002F9 və 41\u002F10-cu ayələrdəki gün fərqlərinə diqqət yetirməlidir. 9-cu ayədə yerin iki günə (iki əyyamda) xəlq edilməsi və 10-cu ayədə dörd əyyamda (dörd gündə) yer üzündə sarsılmaz dağlar yaradılmasından bəhs edilir. Əslində isə, burada təzad yoxdur. Çünki iki günə yeri yaradan Allah, iki sonrakı gün ərzində də dağları yaratmışdır və buna görə, növbəti 10-cu ayədə dörd gün (əyyam) yazılmışdır, yəni yerin və dağların yaradılması cəmi dörd gün (əyyam) çəkmişdir. Ayələrin şərhində bu ifadə öz əksini tapmışdır. Burada qeyd etmək yerinə düşərdi ki, 41\u002F9 ayədə iki gün sözü - (يَوْمَيْنِ – yəvməyni) -“iki gün” şəklində verilmişdir, 41\u002F10 ayədə isə bu – (اَيَّامٍ) formatındadır ki, bu – “günlər”, “əyyam” mənalarını da verir. Mənim gəldiyim qənaətə görə, hər iki ayədəki “gün” və “əyyam” ifadələri bizim bu sözlərə verdiyimiz kəmiyyət və zaman mənaları üst-üstə düşməyə bilər. Bunun daha dərin araşdırılması isə mütəxəssislərə aid məsələdir. Tərc. F.S."]