[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-51-alikhan":694,"$f3jE1zYd4fUOfVAZLNRnUJ9rI8PrMzrtHwySmS3jEfLk":992},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":877},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ وَٱلذَّٰرِيَٰتِ ذَرْوًۭا","And olsun toz-torpağı ətrafa səpələyənlərə!",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"فَٱلْحَٰمِلَٰتِ وِقْرًۭا","And olsun yağmur yükü daşıyanlara!",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"فَٱلْجَٰرِيَٰتِ يُسْرًۭا","And olsun asanlıqla üzüb gedənlərə!",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"فَٱلْمُقَسِّمَٰتِ أَمْرًا","And olsun işləri paylaşdıranlara!",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَصَادِقٌۭ","Sizə vəd olunanlar həqiqətdir.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"وَإِنَّ ٱلدِّينَ لَوَٰقِعٌۭ","Haqq-hesab da mütləq çəkiləcəkdir.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"وَٱلسَّمَآءِ ذَاتِ ٱلْحُبُكِ","And olsun gözəl görünüşü olan səmaya!",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"إِنَّكُمْ لَفِى قَوْلٍۢ مُّخْتَلِفٍۢ","Sizin sözləriniz ziddiyyətlidir.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"يُؤْفَكُ عَنْهُ مَنْ أُفِكَ","Ondan (Qurandan və Peyğəmbərdən) dönən kimsə döndərilər.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"قُتِلَ ٱلْخَرَّٰصُونَ","Məhv olsun yalançılar!",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"ٱلَّذِينَ هُمْ فِى غَمْرَةٍۢ سَاهُونَ","O kəslər ki, cəhalət içində olan qafillərdir.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"يَسْـَٔلُونَ أَيَّانَ يَوْمُ ٱلدِّينِ","Onlar Haqq-hesab gününün nə vaxt olacağını soruşurlar.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"يَوْمَ هُمْ عَلَى ٱلنَّارِ يُفْتَنُونَ","O gün onlara odda əzab veriləcəkdir.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"ذُوقُوا۟ فِتْنَتَكُمْ هَٰذَا ٱلَّذِى كُنتُم بِهِۦ تَسْتَعْجِلُونَ","Onlara deyiləcək: “Dadın əzabınızı! Sizin tez-tələsik gəlməsini istədiyiniz şey budur!”",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"إِنَّ ٱلْمُتَّقِينَ فِى جَنَّٰتٍۢ وَعُيُونٍ","Şübhəsiz ki, müttəqilər Cənnət bağlarında və bulaqlar başında olacaqlar,",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"ءَاخِذِينَ مَآ ءَاتَىٰهُمْ رَبُّهُمْ ۚ إِنَّهُمْ كَانُوا۟ قَبْلَ ذَٰلِكَ مُحْسِنِينَ","öz Rəbbinin onlara verdiyini alacaqlar. Həqiqətən, onlar bundan əvvəl yaxşı iş görən adamlar olmuşdular.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"كَانُوا۟ قَلِيلًۭا مِّنَ ٱلَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ","Onlar gecələr ibadət edib az yatırdılar.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"وَبِٱلْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ","Sübh çağı isə bağışlanma diləyirdilər.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"وَفِىٓ أَمْوَٰلِهِمْ حَقٌّۭ لِّلسَّآئِلِ وَٱلْمَحْرُومِ","Onların mal-dövlətində dilənçinin və yoxsulun payı vardır.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"وَفِى ٱلْأَرْضِ ءَايَٰتٌۭ لِّلْمُوقِنِينَ","Qəti inananlar üçün yer üzündə dəlillər vardır.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"وَفِىٓ أَنفُسِكُمْ ۚ أَفَلَا تُبْصِرُونَ","Sizin özünüzdə də dəlillər vardır. Məgər görmürsünüz?",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"وَفِى ٱلسَّمَآءِ رِزْقُكُمْ وَمَا تُوعَدُونَ","Sizin ruziniz və sizə vəd olunan şeylər göydədir.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"فَوَرَبِّ ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ إِنَّهُۥ لَحَقٌّۭ مِّثْلَ مَآ أَنَّكُمْ تَنطِقُونَ","Göyün və yerin Rəbbinə and olsun ki, bu vəd sizin danışmağa qüdrətiniz olduğu kimi həqiqətdir.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"هَلْ أَتَىٰكَ حَدِيثُ ضَيْفِ إِبْرَٰهِيمَ ٱلْمُكْرَمِينَ","İbrahimin möhtərəm qonaqlarının əhvalatı sənə gəlib çatdımı?",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"إِذْ دَخَلُوا۟ عَلَيْهِ فَقَالُوا۟ سَلَٰمًۭا ۖ قَالَ سَلَٰمٌۭ قَوْمٌۭ مُّنكَرُونَ","Onlar onun yanına daxil olub: “Sənə salam olsun!”– dedilər. İbrahim: “Sizə də salam olsun! Siz yad adamlara oxşayırsınız!”– dedi.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"فَرَاغَ إِلَىٰٓ أَهْلِهِۦ فَجَآءَ بِعِجْلٍۢ سَمِينٍۢ","O, təşviş içində ailəsinin yanına getdi və kök bir buzov qızardıb gətirdi.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"فَقَرَّبَهُۥٓ إِلَيْهِمْ قَالَ أَلَا تَأْكُلُونَ","Onu qabaqlarına qoyub: “Yemək yeməyəcəksinizmi?”– dedi.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"فَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةًۭ ۖ قَالُوا۟ لَا تَخَفْ ۖ وَبَشَّرُوهُ بِغُلَٰمٍ عَلِيمٍۢ","O, qonaqların yemədiklərini görüb onlardan qorxuya düşdü. Onlar: “Qorxma!”– dedilər və ona elmli bir oğlan uşağı ilə müjdə verdilər.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"فَأَقْبَلَتِ ٱمْرَأَتُهُۥ فِى صَرَّةٍۢ فَصَكَّتْ وَجْهَهَا وَقَالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌۭ","Zövcəsi qışqırıb üz-gözünə vura-vura dedi: “Axı mən sonsuz qoca qarıyam!”",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"قَالُوا۟ كَذَٰلِكِ قَالَ رَبُّكِ ۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْحَكِيمُ ٱلْعَلِيمُ","Onlar dedilər: “Sənin Rəbbin belə demişdir. Həqiqətən, O, Müdrikdir, Biləndir!”",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"۞ قَالَ فَمَا خَطْبُكُمْ أَيُّهَا ٱلْمُرْسَلُونَ","İbrahim dedi: “Sizin işiniz nədir, ey elçilər?”",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"قَالُوٓا۟ إِنَّآ أُرْسِلْنَآ إِلَىٰ قَوْمٍۢ مُّجْرِمِينَ","Onlar dedilər: “Biz günahkar bir qövmə göndərilmişik ki,",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجَارَةًۭ مِّن طِينٍۢ","onların üstünə gildən daşlar yağdıraq –",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"مُّسَوَّمَةً عِندَ رَبِّكَ لِلْمُسْرِفِينَ","həddi aşanlar üçün sənin Rəbbinin yanında nişan qoyulmuş daşlar!”",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"فَأَخْرَجْنَا مَن كَانَ فِيهَا مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ","Biz orada olan möminləri o kənddən çıxartdıq.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"فَمَا وَجَدْنَا فِيهَا غَيْرَ بَيْتٍۢ مِّنَ ٱلْمُسْلِمِينَ","Amma orada bir evdən başqa müsəlman tapmadıq.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"وَتَرَكْنَا فِيهَآ ءَايَةًۭ لِّلَّذِينَ يَخَافُونَ ٱلْعَذَابَ ٱلْأَلِيمَ","Ağrılı-acılı əzabdan qorxanlar üçün orada bir əlamət qoyduq.",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"وَفِى مُوسَىٰٓ إِذْ أَرْسَلْنَٰهُ إِلَىٰ فِرْعَوْنَ بِسُلْطَٰنٍۢ مُّبِينٍۢ","Musanın əhvalatında da ibrət vardır. O zaman Biz onu Fironun yanına aydın bir dəlillə göndərmişdik.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"فَتَوَلَّىٰ بِرُكْنِهِۦ وَقَالَ سَٰحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌۭ","O, öz camaatı ilə birlikdə üz çevirib: “Bu sehrbazdır, ya da dəlidir!”– dedi.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"فَأَخَذْنَٰهُ وَجُنُودَهُۥ فَنَبَذْنَٰهُمْ فِى ٱلْيَمِّ وَهُوَ مُلِيمٌۭ","Biz Fironu və əsgərlərini yaxalayıb dənizə atdıq. O, qınanmağa layiq idi.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"وَفِى عَادٍ إِذْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ ٱلرِّيحَ ٱلْعَقِيمَ","Ad qövmünün hekayətində də ibrət vardır. O zaman Biz onların üstünə xeyir-bərəkətsiz bir külək göndərmişdik.",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"مَا تَذَرُ مِن شَىْءٍ أَتَتْ عَلَيْهِ إِلَّا جَعَلَتْهُ كَٱلرَّمِيمِ","O külək üstündən keçdiyi hər bir şeyi sovurub külə döndərirdi.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"وَفِى ثَمُودَ إِذْ قِيلَ لَهُمْ تَمَتَّعُوا۟ حَتَّىٰ حِينٍۢ","Səmud qövmünün hekayətində də ibrət vardır. O zaman onlara: “Müəyyən vaxtadək dolanıb-keçinin!”– deyilmişdi.",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"فَعَتَوْا۟ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ فَأَخَذَتْهُمُ ٱلصَّٰعِقَةُ وَهُمْ يَنظُرُونَ","Onlar öz Rəbbinin əmrindən çıxdılar və onları gözləri baxa-baxa ildırım vurdu.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"فَمَا ٱسْتَطَٰعُوا۟ مِن قِيَامٍۢ وَمَا كَانُوا۟ مُنتَصِرِينَ","Onlar ayağa qalxa bilmədilər və onlara kömək edən də olmadı.",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"وَقَوْمَ نُوحٍۢ مِّن قَبْلُ ۖ إِنَّهُمْ كَانُوا۟ قَوْمًۭا فَٰسِقِينَ","Daha əvvəl Nuh qövmünü məhv etdik. Çünki onlar fasiq adamlar idilər.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"وَٱلسَّمَآءَ بَنَيْنَٰهَا بِأَيْي۟دٍۢ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ","Biz göyü qüdrətlə yaratdıq və Biz onu genişləndiririk.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"وَٱلْأَرْضَ فَرَشْنَٰهَا فَنِعْمَ ٱلْمَٰهِدُونَ","Yeri də Biz döşədik. Nə gözəl döşəyənlərik Biz!",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"وَمِن كُلِّ شَىْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ","Biz hər şeydən erkək və dişi olmaqla cütlər yaratdıq ki, bəlkə, düşünüb ibrət alasınız.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"فَفِرُّوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ ۖ إِنِّى لَكُم مِّنْهُ نَذِيرٌۭ مُّبِينٌۭ","De: “Allaha tərəf qaçın! Mən sizi Onunla açıq-aşkar qorxudub xəbərdar edənəm!",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"وَلَا تَجْعَلُوا۟ مَعَ ٱللَّهِ إِلَٰهًا ءَاخَرَ ۖ إِنِّى لَكُم مِّنْهُ نَذِيرٌۭ مُّبِينٌۭ","Allahla yanaşı başqa bir məbud qəbul etməyin. Mən sizi Onunla açıq-aşkar qorxudub xəbərdar edənəm!”",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"كَذَٰلِكَ مَآ أَتَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِم مِّن رَّسُولٍ إِلَّا قَالُوا۟ سَاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ","Beləcə, onlardan əvvəlkilərə də elə bir elçi gəlmədi ki, onun barəsində: “Sehrbazdır, ya da dəlidir!”– deməsinlər.",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"أَتَوَاصَوْا۟ بِهِۦ ۚ بَلْ هُمْ قَوْمٌۭ طَاغُونَ","Onlar bunu bir-birinə vəsiyyətmi etmişlər? Xeyr, onlar həddi aşan adamlardır.",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمَآ أَنتَ بِمَلُومٍۢ","Artıq onlardan üz döndər! Sən buna görə qınanmazsan.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"وَذَكِّرْ فَإِنَّ ٱلذِّكْرَىٰ تَنفَعُ ٱلْمُؤْمِنِينَ","Sən xatırlat! Çünki xatırlatmaq möminlərə fayda verir.",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"وَمَا خَلَقْتُ ٱلْجِنَّ وَٱلْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ","Mən cinləri və insanları ancaq Mənə ibadət etmək üçün yaratdım.",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"مَآ أُرِيدُ مِنْهُم مِّن رِّزْقٍۢ وَمَآ أُرِيدُ أَن يُطْعِمُونِ","Mən onlardan ruzi istəmirəm. Mən onlardan Məni yedirtmələrini də istəmirəm.",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلرَّزَّاقُ ذُو ٱلْقُوَّةِ ٱلْمَتِينُ","Həqiqətən, Allah ruzi verəndir, qüvvət sahibidir, Mətindir.",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ ذَنُوبًۭا مِّثْلَ ذَنُوبِ أَصْحَٰبِهِمْ فَلَا يَسْتَعْجِلُونِ","Şübhəsiz ki, zülm edənləri həmtaylarının qisməti kimi bir qismət gözləyir. Qoy onlar Məni tələsdirməsinlər!",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"فَوَيْلٌۭ لِّلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِن يَوْمِهِمُ ٱلَّذِى يُوعَدُونَ","Onlara vəd olunmuş Gündən ötrü vay kafirlərin halına!",[878,879,880,881,882,883,884,885,886,887,888,889,890,891,892,893,894,895,896,897,898,899,900,901,902,903,904,905,906,907,908,909,910,911,912,913,914,915,916,917,918,919,920,921,922,923,924,925,926,927,928,929,930,931,932,933,934,935,936,937,938,939,940,941,942,943,944,945,946,947,948,949,950,951,952,953,954,955,956,957,958,959,960,961,962,963,964,965,966,967,968,969,970,971,972,973,974,975,976,977,978,979,980,981,982,983,984,985,986,987,988,989,990,991],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":993,"sura":334,"blocks":994},"saadi-az",[995,997,999,1001,1003,1005,1007,1009,1011,1013,1015,1017,1019,1021,1023,1025,1027,1029,1031,1033,1035,1037,1039,1041,1043,1045,1047,1049,1051,1053,1055,1057,1059,1061,1063,1065,1067,1069,1071,1073,1075,1077,1079,1081,1083,1085,1087],{"from":5,"to":5,"text":996},"Nəzərdə tutulan – küləklərdir ki, yer üzündə tozu və qumu bəzən sakitcə, bəzən də böyük sürətlə və coşaraq qaldırıb, ətrafa səpir.",{"from":13,"to":13,"text":998},"Ayədə, yerə yağaraq torpağa və onun sakinlərinə çoxlu fayda verən yağış suyu ilə yüklənmiş buludlardan bəhs edilir.",{"from":21,"to":21,"text":1000},"Ayədə göy qübbəsini parlaqlığı ilə bəzəyən, gecə qaranlığında insanlara həm quruda, həm də dənizdə yol tapmağa yardım edən və onları Xaliqin fövqəlqüdrəti üzərində düşünməyə sövq edən ulduzlardan bəhs edilir.",{"from":28,"to":28,"text":1002},"Bu ayədə isə Allahın izni ilə Onun hökümlərini paylaşdıran mələklərdən bəhs edilməkdədir. Mələklərdən hər biri onlara həvalə edilmiş vəzifəni ya yer üzündə, ya da göylərdə, öz səlahiyyətlərini aşmayaraq və nöqsanlara yol verməyərək, qüsursuz yerinə yetirir.",{"from":35,"to":11,"text":1004},"Səmadakı ulduzlar üzərində yüngül nəsimin əsdiyi qumsal cığırlara və ensiz, darboğazlı çaylara bənzəyirlər».",{"from":55,"to":55,"text":1006},"Biriniz onu (s.ə.s.) cadugər, digərləriniz – sehirbaz, daha digərləriniz isə dəli adlandırırlar. Siz ona (s.ə.s.) müxtəlif adlar qoyursunuz və təkcə bu, artıq sizin azğınlığınızın və çaş-baş qaldığınızın, şəkk-şübhələr içində çabalağınızın sübutudur.",{"from":62,"to":62,"text":1008},"Peyğəmbərdən (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yalnız o kəslər üz döndərərlər ki, onlar dinə nifrət bəsləyir, inandırıcı və təkzibolunmaz dəlilləri qəbul etmirlər. Öz davranışlarına bəraət qazandırmağa cəhd göstərən kafirlərin bəyanatlarının ziddiyyətli olması, onların baxışlarının qüsurluluğunu bir daha təsdiq edir. Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) təlimində belə ziddiyyətlər yoxdur, çünki şərəfli mətnlər bir-birini təsdiq edir. Bu islam dininin gerçəkliyinin və onun ilahi mənşəyinin çoxsaylı dəlillərindən biridir. Fövqəluca buyurur: “...və əgər o Allahdan başqası tərəfindən gəlsəydi, onlar onda çox ziddiyyətlər tapardılar” (Nisa, 4\u002F82).",{"from":69,"to":75,"text":1010},"Məhv olsun Allaha böhtan atan və Onun ayələrini inkar edən, yaramaz iftiralara iman gətirən və onunla haqqın nurunu söndürməyə cəhd göstərən, Allah haqqında heç bir biliyi olmadan, hər ağzına gələn sözü danışmağa cəsarət edən və cəhalət, küfür və azğınlıq burulğanında olanlar!",{"from":81,"to":87,"text":1012},"İmansızlığın və şübhələrin əndişələndirdiyi kəslər soruşurlar: “Biz, nəhayət, nə vaxt dirildiləcəyik?” Onlar dirildilməni mümkün olmayan bir şey hesab edirlər və buna görə onları, qəlblərində gizlətdikləri pisliklərə və onların da oradan zahirə püskürdüyünə görə onları Cəhənnəm alovuna atdıqda, O gün necə əzab-əziyyətlər çəkəcəklərini heç soruşma!",{"from":94,"to":94,"text":1014},"Bu cəza – sizin sınaqdan keçə bilməməyinizin nəticəsidir, kafirliyinizin və azğınlığınızın nəticəsidir. Siz Bizdən bu Saatın başlanmasını tezləşdirməyi xahiş edirdiniz, indi bu dəhşətli əzab-əziyyətdən zövq alın və qandallarınız, zəncirləriniz ilə gurultu salın! Allahın qəzəbini və intiqamını dadın!",{"from":101,"to":101,"text":1016},"Fövqəluca, təqvalı möminlərin öz saleh əməlləri ilə layiq olduqları mükafatların onlar üçün hazırlandığını xəbər verir. Rəbb onları təqvalı[2] adlandırır, çünki itaətkarlıq və dındarlıq onların sarsılmaz məziyyətlərindən idi. Bunun əvəzində veriləcək mükafat – onların cazibədar meyvə ağacları olan bağlarda yerləşdirilmələri olacaqdır. Onlar yer üzündə gördüklərinə bənzəyən meyvələrdən, varlığı haqqında heç vaxt eşitmədikləri və hətta təsəvvürlərinə belə gətirməyə cəhd etmədikləri bir çox başqa meyvələrdən nuş edib ləzzət alacaqlar. Onlar şırıltı ilə fışqıran və çaylara çevrilən Cənnət çəmənliklərini və bağlarını suvaran bulaqların yaxınlığında istirahət edəcəklər. Allahın qulları bu mənbələrdən dadlı içkilər içəcək və bu çayların mənsəbini istədiqləri istiqamətə yönəldə biləcəklər.",{"from":108,"to":108,"text":1018},"Belə bir rəy var ki, burada söhbət Fövqəlucanın möminlərə bəxş edəcəyi hər növ nemətlərdən gedir. Onlar nemətləri qəbul edəcək və öz Rəbbindən razı qalacaqlar. Onların ürəkləri sevinclə dolu olacaq, baxışları isə ətraflarında baş verənlərdən ayrıla bilməyəcək. Onlar bəxş edilmiş bu nemətlərin heç nə ilə əvəz edilməsini xahiş etmək istəməyəcəklər və daha artığını almaq haqqında düşünə bilməyəcəklər.\n\nBaşqa bir rəyə görə isə bu ayədə bu dünyada təqvalı saleh insanların malik olduqları məziyyətlərdən bəhs edilir: onlar Rəbbin əta etdiyi hökm və qadağalara riayət edirlər. Doğrudan da, islam şəriəti, bəxş edilən ənamların yer üzündə qullara nazil edilən ən yaxşısıdır və bu böyük nemət onları öz Rəbbinə həmd etməyi, Ona itaət göstərməyi vacibləşdirir.\n\nLakin birinci şərh bu parçanın mətninə daha çox yaxındır, çünki bu sözlərin ardınca Fövqəluca buyurur ki, onlar əvvəllər xeyirxahlıqlar etmişdilər. Bu isə o deməkdir ki, indi onlar vəd edilən Cənnət nemətlərini artıq almışlar.\n\nBu saleh insanlar Allaha Onu öz gözləri ilə görürmüşlər kimi ibadət edirdilər, halbuki onlar Onu görmürdülər, amma onlar qəti əmin idilər ki, O (Pak və Müqəddəs), onları görür. Onlar sədəqə paylayır, insanlara xeyirxah işlər görməyi öyrədir, onlara faydalı məsləhətlər veirdilər, onları dindarlığa çağırır, günahlardan çəkindirir və bir çox digər xeyirli işlər görürdülər. Onların xeyirxahlığı o qədər böyük idi ki, onlar öz xidmətçiləri və kölələri ilə də nəzakətli idilər, ev heyvanlarına və digər heyvanlara da diqqətlə yanaşırdılar.",{"from":115,"to":128,"text":1020},"Gecənin yarısında namaz ibadətin ən əzəmətli ayinidir və qulun Rəbbinə bəslədiyi sədaqətinin səmimiliyini və onun imanının gerçəkliyini təsdiq edir. Buna görə həqiqi möminlər gecənin yalnız az bir qismini yatar və gecə vaxtının çoxunu namazda və Quran oxumaqla keçirər, Allahı mütiliklə xatırlayar və Ona dua edirdilər. Onların namazları səhər açılanadək davam edirdi və onlar onu bağışlanmaq haqqında dua ilə bitirirdilər. Sübh qabağı bağışlanma haqqında dua etmək - ən böyük və şərəfli məziyyətdir və heç də bütün qullara xas olmur və buna görə Fövqəluca Allah onun barəsində əsil möminlərin keyfiyyətlərindən biri kimi xatırlamışdır: “Onlar səbirlidirlər, sədaqətlidirlər, mütidirlər, sədəqə verirlər və sübh ərəfəsində bağışlanma diləyirlər” (3\u002F17). Xeyirxah əməllərə həmçinin dilənənlərin, habelə, çətinliklərə və məhrumiyyətlərə sakitcə dözənlərin xeyrinə vacib və nafilə ianələr də aid edilir.\n\nSonra Fövqəluca qullarını dünya aləmində əhatə edənlər haqqında düşünməyə çağırır:",{"from":135,"to":141,"text":1022},"Bu dəlillər arasında – nəhəng yer kürəsi öz dağları, dənizləri, çayları, ağacları, otları və çoxsaylı digər məxluqları ilə diqqətli və düşüncəli insanı Fövqəlqüdrətli Yaradanın böyüklüyünə, fövqəlgücünə, mərhəmətinə və hüdudsuz elminə əmin edir. Bu dəlillər insanın özündə də mövcuddur. İnsana əta edilmiş ağıl, müdriklik və rəhmdillik də Böyük Allahın heç kimə və heç nəyə möhtac olmadığını və heç nəyi boş yerə yaratmadığını təsdiq edir.",{"from":148,"to":148,"text":1024},"Bu qismət adı altında yağmurlar, maddi və mənəvi nemətlərin ona uyğun olaraq müəyyənləşdirildiyi Allahın qədəri nəzərdə tutulur. İnsana vəd edilən isə əvəzdir, yəni, həm yer üzündə, həm də Axirət həyatında veriləcək cəza və ya mükafatdır. Əlbəttə, o da, Fövqəlucanın yazdığı qədərə müvafiq olaraq müəyyən edilir.",{"from":155,"to":155,"text":1026},"Allah ağıllı və düşüncəli insanlara Özünün dəlillərini xatırlatdıqdan sonra, O (Pak və Müqəddəs), and içir ki, Onun vədi və əvəz veriləcəyi – bir həqiqət və dəyişilməzdir və həm də bu, insanın danışmaq qabiliyyətinə malik olması kimi bir gerçəklikdir. Məgər bundan daha aydın və daha inandırıcı bir örnək ola bilərmi? Siz qətiyyən şübhə etmirsiniz ki, danışa bilirsiniz və siz heç də şübhə etməməlisiniz ki, dirildiləcəksiniz və öz əməllərinizə görə cavab verməli olacaqsınız.",{"from":162,"to":162,"text":1028},"Bu – ecazkar və ibrətamiz əhvalat, Allahın Lut peyğəmbərin (ə) xalqını məhv etməyə və İbrahimə (ə) baş çəkməyə göndərdiyi mələklər haqqındadır. Mələklər Allaha itaət edərək, İbrahimin (ə) yanına qonaq qiyafəsində gəlmişdilər.",{"from":169,"to":169,"text":1030},"İbrahim (ə) mələkləri tanımadı və onlardan özlərini təqdim etmələrini xahiş etdi və yalnız bundan sonra başa düşdü ki, yanına gəlməklə onu (ə) şərəfləndirənlər kimlərdir.",{"from":176,"to":190,"text":1032},"İbrahim (ə) tələsərək ailəsinin yanına getdi ki, qonaqlarına yemək gətirsin. O (ə), kök bir buzovla qayıtdı və qonaqlarına onu yeməyi təklif etdi. O (ə), gördükdə ki, onlar yemək fikrində deyillər, həyəcanlanıb narahat oldu, lakin mələklər onu (ə) sakitləşdirib, müdrik oğlu İshaqın doğulacağı müjdəsi ilə sevindirdilər.",{"from":197,"to":197,"text":1034},"İbrahimin (ə) xoş xəbəri eşidən qarısı qonaqların yanına gəlib, sevincindən qışqırmağa və üzünə-üzünə vurmağa başladı. Bu onu göstərir ki, qadınların özlərini necə aparacaqları gözlənilməzdir və hər hansı məntiqə uyğun olmur. Qadın ucadan belə dedi: “Doğrudanmı mənim uşağım olacaq?! Mənim yaşımda qadınlar doğa bilməzlər, axı mən, həm də qısıram!”\n\nBu ayədə iki səbəb göstərilir ki, onlara görə İbrahimin (ə) zövcəsi uşaq doğa bilməzdi. “Hud” surəsində üçüncü səbəb də göstərilmişdir: “O dedi: “Vah halıma! Mən doğa bilərəm? Axı mən – qoca qarı, ərim isə, ixtiyarsız yaşında...” (Hud, 11\u002F72).",{"from":204,"to":204,"text":1036},"Rəbb Özü bunu öncədən müəyyən etmişdir və bu mütləq olacaqdır. Allahın fövqəlqüdrətinə isə təəccüb etmək lazım deyil! Müdrik və Bilən adları da Onun gözəl adları arasındadır. O (Pak və Müqəddəs), hər şeyi öz yerində yerləşdirir və hər şeydən xəbərdardır və buna görə Onun iradəsinə itaət göstərin və sizə olan mərhəmətinə görə Ona şükür edin.",{"from":211,"to":211,"text":1038},"İbrahim (ə) artıq başa düşmüşdü ki, mələklər Allahın tapşırığını yerinə yetirirlər və hansısa çox mühüm bir vəzifə ilə gəliblər.",{"from":218,"to":216,"text":1040},"Bu günahkar xalq Lutun (ə) xalqı idi və onlar Allahın elçisini (ə) inkar etmişdilər, uydurma ilahlara ibadət edir və iyrənc Sodom günahı törədirdilər ki, onlara qədər heç kim bunu etməmişdi. Onların şərəfsizliyinə və zalımlığına görə Allah onları daşlamağı əmr etmişdi. Daşların hər birinin üstündə onun kim üçün təyin edilməsi yazılmışdı. İbrahim (ə) Lutun (ə) xalqını, Allah onların cəzasına möhlət verə bilər ümidi ilə müdafiə etməyə başladı, mələklər isə ona (ə) dedilər: “Ey İbrahim! Mübahisə etmə, çünki sənin Rəbbin artıq əmrini vermişdir və qarşısıalınmaz əzablar onları haqlayacaqdır” (Hud, 11\u002F76).",{"from":237,"to":243,"text":1042},"Bu Lutun (ə) evi idi və onun bütün sakinləri, Lutun qarısından başqa, mömin idilər. Qarı həlak edilmək üçün nəzərdə tutulanların arasında idi.",{"from":249,"to":249,"text":1044},"Amansız cəzadan yalnız Allahın nəsihətlərindən ibrət alanlar və Onun elçilərinin (onlara Allahın salamı olsun!) necə haqlı və Onun cəzasının necə əzablı olduğunu bilənlər qorxarlar.\n\nBu ayədən aşağıdakı nəticələri çıxartmaq olar:\n\nFövqəlmüdrik Allah qullarına ən yaxşı və ən pis insanların həyatı haqqında xəbər verir ki, insanlar həm yaxşıları, həm də pisləri hansı qismətin gözlədiyi üzərində düşünsünlər.\n\nFövqəluca İbrahim (ə) haqqında hekayəti sualla başlayır ki, həmin peyğəmbərin (ə) böyük xidmətlərini və bu hekayətin özünün böyük əhəmiyyətini xüsusilə vurğulasın.\n\nAllahın dini qonaqpərvərliyi həvəsləndirir ki, bu, Allahın sevimlisi olan İbrahimin (ə) məziyyətlərindən biri idi. Məhz bu şanlı elçinin (ə) yolu ilə getməyi Fövqəluca Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və müsəlmanlara əmr etmişdi. İbrahimin (ə) qonaqpərvərliyi bu surədə təriflənən və nəcib xasiyyət kimi qeyd olunur.\n\nEv sahibi qonaqlara xoş sözlə və nəzakətli davranışla ehtiram göstərməlidir. Allah İbrahimin (ə) qonaqlarını möhtərəm adlandırır və təkcə ona görə yox ki, onlar yalnız Allahın qarşısında ehtiram sahibidirlər, həm də ona görə ki, İbrahim (ə) öz layiqli qəbulu ilə onlara ehtiram göstərmişdi. Fövqəluca, peyğəmbərin (ə) öz sözlərində və rəftarında necə nəzakətli olduğunu xəbər verir.\n\nİbrahimin evi qonaqlar və yola çıxanlar üçün daldalanacaq idi. Bunu təsdiq edən mələklərin evə daxil olarkən icazə almamaları idi. Sonra onlar, nəzakət və ədəb qaydalarına riayət edərək, birinci olaraq İbrahimlə (ə) salamlaşdılar və o (ə) da onların salamına daha mükəmməl salamla cavab verdi ki, bunu iyirmibeşinci ayədə istifadə olunan ərəb dili ibarəsi göstərir. Burada söhbət adlıq cümləsindən gedir ki, bu halda frazanın bitməmsi və ardının davam etməsi nəzərdə tutur.\n\nTanış olmayan bir adamla ünsiyyət zamanı onun adını soruşmağa icazə verilir, çünki bu sonradan çox faydalı ola bilər.\n\nİbrahim (ə) qonaqları tanımadığı adamlar adlandırır ki, bu onun (ə) nəzakətli və ədəb-ərkanlı olduğunu və müsahibə aparmaq bacarığını vurğulayır. O (ə) demədi ki: “Mən sizin kim olduğunuzu bilmirəm». Bu iki ifadənin arasında böyük fərqin olduğuna diqqət yetirin.\n\nQonaqları görən kimi, İbrahim (ə) tələsir ki, onlara tez yemək gətirsin, çünki xeyirli işi vaxtında görmək daha yaxşıdır.\n\nQonağa onun üçün hazırlanmamış yeməyi verməyə icazə verilir. Belə davranış qonağa qarşı hörmətsizlik deyil, əksinə, ona hörmətlə yanaşmaya dəlalət edir. İbrahim peyğəmbər (ə) də öz qonaqlarına məhz belə ehtiram göstərmişdi.\n\nİbrahim peyğəmbər (ə) bolluq içində yaşayırdı, çünki onun (ə) evində kök buzov var idi və o nə bazara, nə də qonşuya getməyə ehtiyc duymamışdı.\n\nAllahın sevimlisi İbrahim (ə) özü qonaqlarına xidmət göstərirdi və Onun qonaqpərvər qullarının ağası adlanmaq haqqına layiq görülmüşdü.\n\nİbrahim (ə) yeməyi bilavasitə qonaqların qarşısında qoydu, onlara yeməyi götürmək üçün yerlərini dəyişmələrini təklif etmədi. Belə rəftar daha yaxşıydı və daha nəzakətli idi.\n\nMələklərə yemək təklif edərkən, İbrahim (ə) xüsusi ehtiram göstərərək dedi: “Yeməzmisiniz?” O (ə) demədi ki: “Yeyin!” ya da bu qəbildən olan sözlər işlətmədi və çox nəzakətlə müraciət etdi. Bu onu göstərir ki, qonaqlarla son dərəcə ehtiramla rəftar etmək lazımdır, xüsusilə, onları yeməyə dəvət edəndə. Ədəb-ərkanlı müsəlman bu şərəfli peyğəmbərdən (ə) nümunə götürməli və ən zərif ifadələrdən istifadə etməlidir, məsələn: “Bizimlə birlikdə yemək istəməzsinizmi? Bizə qoşulmağınızla bizi sevindirmək istəməzsinizmi?”\n\nƏgər insan görərsə ki, onun müsahibi qorxur və ya həyəcan keçirir, onda o, onu sakitləşdirməyə çalışmalı, onun həyəcanını dağıtmalıdır. Mələklər də İbrahimin (ə) həyəcanlı olduğunu görəndə, məhz belə etdilər. Onlar ona (ə) dedilər: “Qorxma!” – sonra isə ona (ə) oğlu olacağı haqqında müjdə verdilər.\n\nİbrahimin (ə) zövcəsi Sara bu xəbərdən o dərəcədə sevinmişdi ki, özünü tamamilə qeyri-adi tərzdə apardı, üzünə vura-vura, qışqırmağa başladı.\n\nFövqəluca İbrahimi (ə) və Saranı mükafatlandırdı və onları müdrik oğlunun doğulacağı haqqında müjdə ilə şərəfləndirdi.",{"from":256,"to":261,"text":1046},"Allah Fironun (L) və Misir zadəganlarının yanına göndərdiyi Musa (ə) peyğəmbər haqqında xəbər verir. O (ə) onlara aydın ayələri bəyan etməli və ən böyük möcüzələr göstərməliydi. Musanın (ə) peyğəmbərliyi Allahın əzabla cəzalandıracağından dəhşətə gələnlər üçün inandırıcı bir dəlil olsa da, bu yalnız Firon (L) üçün belə deyildi. O (L) öz ətrafındakılarla haqdan üz çevirmişdi və Musanı (ə) təhqir etməyə başlamışdı. O (L) onu (ə) sehirbaz və məcnun[3] adlandırırdı. Əgər o (ə), sehirbaz olsaydı, onda onun (ə) bütün sehri, yalandan başqa bir şey olmazdı. Əgər o (ə), məcnun idisə, onda onun dediklərinə əhəmiyyət verməyə dəyməzdi, belə olduqda, axı o nə dediyini bilməzdi.\n\nLakin misirlilər, ilk növbədə, Fironun (L) özü çox gözəl bilirdilər ki, Musa (ə) həqiqəti deyir və bu barədə Fövqəluca belə buyurur: “Özləri onların gerçəkliyinə əmin olduqları halda, onları zalımcasına və təkəbbürlə inkar etdilər...” (Nəml, 27\u002F14). Musa (ə) isə Firona (L) belə dedi: “Sən artıq bilirsən ki, bir başqası deyil, məhz göylərin və yerin Rəbbi onları, əyani dəlillər kimi, nazil etmişdir. Ey Firon! Mən güman edirəm ki, sən həlak olacaqsan” (İsra, 17\u002F102).",{"from":267,"to":267,"text":1048},"Firon (L) ittiham olunmağa layiq idi, çünki günahlar girdabına batmışdı və həddini lap aşmışdı. O (L) özü Allah qarşısında lovğalanırdı və O (Pak və Müqəddəs) də onu (L) sərt cəzalandırdı.",{"from":274,"to":274,"text":1050},"Adlar – keçmişdə məşhur bir xalq olmuşdur və Hud peyğəmbərə (ə) iman gətirməkdən imtina etmişdilər və buna görə Allah onlara güclü qasırğa göndərmişdi və o özü ilə onlara vəhşətdən başqa bir şey gətirmədi.",{"from":280,"to":280,"text":1052},"Bu qasırğa toxunduğu hər şeyi toza, torpağa çevirirdi. Belə acı tale vaxtilə nəhəng hakimiyyətə və böyük qüdrətə malik bir xalqa nəsib oldu. Lakin Allahın hakimiyyəti daha böyük və daha qüdrətlidir və heç bir günahkar amansız qisasdan xilas ola bilməyəcəkdir.",{"from":92,"to":92,"text":1054},"Səmud xalqının məhv edilməsi də ibrət alınmalı bir dəlil idi. Onlara alicənab Saleh peyğəmbər (ə) göndərilmişdi. Səmudlular da onu (ə) yalançı saydılar və təkəbbürlə ona (ə) itaət etməkdən boyun qaçırdılar. Allah onlara canlı dəlil olaraq bir dişi dəvə göndərdikdə, onlar dinə qarşı daha böyük ədavət və kin bəslədilər.",{"from":293,"to":293,"text":1056},"Səmudluları bağrı çatladan bir fəryad yaxaladı və onlar Rəbbin cəzasını öz gözləri ilə gördülər.",{"from":241,"to":241,"text":1058},"Onlar qisasdan canlarını qurtara bilməkdən ötrü ayaq üstə qalxa da bilmədilər və özlərinə kömək edə də bilmədilər.",{"from":305,"to":305,"text":1060},"Daha əvvəllər Allah Nuhun (ə) xalqını məhv etmişdi, çünki o xalq öz peyğəmbərini (ə) rədd etmiş və Rəbbinə itaət etməmişdi. Göylər və yer onların üstünə öz sularını axıtmış və bütün kafirlərin hamısı bir-bir suda boğulmuşdu. Fövqəluca Allah Onun hökümlərinə riayət etməyənlərə belə divan tutur.\n\nSonra Allah Özünün hüdudsuz hakimiyyəti və fövqəlqüdrətini insanlara xatırladaraq, belə buyurur:",{"from":311,"to":311,"text":1062},"Biz göyü gözəl, kamil məxluq kimi yaratdıq, onu yerdəki məkanınızın qübbəsi etdik və onu daima genişləndiririk.\n\nAllah təkcə göyləri deyil, Öz qullarının zənginliyini də artırır. Ucsuz-bucaqsız səhrada heç bir sürünən, dənizlərin nəhayətsiz dibində heç bir balıq, göylərdə və yerdə heç bir canlı varlıq Fövqəluca Allahın qayğısından və diqqətindən kənarda qalmır. O (Pak və Müqəddəs), Özünün bütün məxluqlarının, onların yaşamasına bəs edən ruzisini təmin edir. O Pakdır və Onun Səxavəti bütün məxluqatı əhatə edir! Hər məxluquna mərhəməti ilə Himayəedən – Bərəkətlidir!",{"from":317,"to":317,"text":1064},"Biz yeri insanlar üçün yumşaq yataq etdik. Onlar orada istədiklərini həyata keçirərək, yaşamaları üçün zəruri olan hər şeyi edə: ev tikə, ağac əkə, əkin becərə, məhsul yığa, istirahət edə və işləyə bilərlər. Hər bir məkanın özünə məxsus bəzi çatışmayan cəhətləri olduğu üçün, Fövqəluca yeri belə gözəl və kamil xəlq etdiyi üçün Özü Özünü tərifləyir. Öz mərhəməti və müdrikliyi sayəsində O (Pak və Müqəddəs), yeri gözəl yaratmış və onu insanlar üçün zəruri olan hər şeylə təmin etmişdir.",{"from":323,"to":323,"text":1066},"Biz heyvanları erkək və dişi olaraq yaratdıq ki, siz Allahın saysız-hesabsız nemətləri və Onun müdrikliyi haqqında düşünəsiniz. Axı məhz Onun sayəsində heyvanların kökü kəsilmir və onlar öz cinslərini artırmaqda davam edirlər. Məhz Onun himayəsi altında insanlar ev heyvanlarını yetişdirməyi, onlara qulluq etməyi və onlara zəruri vərdişləri aşılayaraq, əvəzində onlardan çoxlu nemətlər almağı öyrəniblər.\n\nBu və digər ayələr insanları Allahdan qorxmağa və təkcə Ona səmimiyyətlə qulluq etməyə yönəldir. Buna görə, O (Pak və Müqəddəs), əvvəlcə bizə Onun ayələri üzərində düşünməyi, sonra isə, cəzalandırılma qarşısında xalis qorxu hissi keçirməyi və yalnız Onda sığınacaq axtarmağı buyurmuşdur. Fövqəluca belə buyurur:",{"from":329,"to":329,"text":1068},"Allahın nifrətinə səbəb ola biləcək hər şeydən çəkinin və Onun bəyəndiyi nə varsa, onlara can atın. Nadanlıqdan biliklərə tərəf, allahsızlıqdan imana, itaətsizlikdən mütiliyə, laqeydlikdən düşüncəliliyə tərəf qaçın. Kim bunu etməyə nail olarsa, öz imanını təkmilləşdirər və bütün arzu etdiklərini və gözəl olan nə varsa əldə edə bilər və bütün çirkin və xoşagəlməz şeylərdən çəkinmiş olar.\n\nAllah xalis iman ağuşuna qayıtmağı qaçış adlandırır, çünki yalnız Onun yolunda insan əmin-amanlıq, sevinc və xoşbəxtlik tapır və eyni zamanda bütün digər yollar pisliklərlə və dəhşətli sonuclarla doludur. İnsan həmişə bir şeyə yönəlirsə, digər şeydən qaçır, mömin isə, bir şeydən ehtiyat etdikdə, Allaha doğru can atır. O, bu şeydən nə qədər bərk ehtiyat edirsə, öz məqsədinə daha tez nail olur.",{"from":334,"to":334,"text":1070},"Çoxallahlıq – insanın çəkinməli olduğu günahlardan sadəcə biri deyildir. Bu, günahların ən böyüyüdür. Allahın qulu bütlərə, heykəllərə, ölmüş saleh insanlara, qəbirlərə və fasiqlərin Allahla yanaşı ilahlaşdırdıqları şeylərə sitayiş etməkdən uzaq qaçmalıdır. O, yalnız Ona səmimi ibadət etməli, Ondan qorxmalı, Ona təvəkkül etməli, kömək və bağışlanma haqqında Ona dua etməlidir.",{"from":99,"to":99,"text":1072},"Allah Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) təsəlli verir, çünki müşriklər onu (s.ə.s.) yalançı sayır və haqqında dəhşətli böhtan uydururdular ki, buna görə də o (s.ə.s.) bərk narahat olurdu. O (Pak və Müqəddəs), ona (s.ə.s.) xatırladır ki, bütün zamanlarda kafirlər Allahın elçiləri (onlara Allahın salamı olsun!) barəsində eyni şeyləri söyləyirdilər. Elə bir elçi gəlməmişdi ki, onun xalqı onu sehrbaz və ya dəli adlandırmasın.",{"from":285,"to":285,"text":1074},"Kafirlər özlərindən əvvəlkilərin sözlərini dəyişdirmədən təkrar edirlər. Lakin onların həmrəyliyinə təəccüb etməyə dəyməz, çünki bunun səbəbi – onların zalımlığı və azğınlığıdır. Onların ürəkləri onlarda kök salmış pisliklərə bənzəyir, onların sözləri isə oxşardır, çünki onlar bu pisliklərlə qidalanırlar.\n\nKafirlərin əsil vəziyyəti belədir və bu barədə Fövqəluca buyurur: “Elmdən məhrum olanlar deyirlər: “Niyə Allah bizimlə danışmır? Niyə ayələr bizə nazil olmur?” Eyni sözləri onlardan əvvəlkilər də deyirdilər. Onların ürəkləri oxşardır” (Bəqərə, 2\u002F118).\n\nEyni şeyi möminlər haqqında da demək olar. Onların ürəkləri haqqa mütidir, elçilərə qarşı iman və ehtiramla doludur. Onların nitqi həmişə gözəl və ləyaqətlidir.",{"from":235,"to":235,"text":1076},"Fövqəluca Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əmr edir ki, onu (s.ə.s.) yalançı hesab edən və xütbələrindən imtina edən günahkarlardan üz döndərsin. Onlara əhəmiyyət vermə və onları söymə, sənə həvalə olunmuş vəzifəni yerinə yetirməkdə davam et. Səni onların günahlarına görə ittiham etməyəcəklər, çünki sənin vəzifə borcun – haqqı onlara çatdırmaqdır və sən öz borcunu qüsursuz icra etmisən, Rəbbin vəhyini artıq onların diqqətinə çatdırmısan.",{"from":355,"to":355,"text":1078},"Nəsihət iki növ olur. Onlardan birinə, insanlara onların əvvəllər ümumi təsəvvürə malik olduqları şeylərin təfsilatı ilə izah edilməsi kimidir. Allah insana ağıl və şüuraltı fitri duyğu əta etmişdir ki, onlar ona xeyiri sevməyi, şərə nifrət bəsləməyi və şər qarşısında xeyirə üstünlük verməyi öyrədir. Allahın nazil etdiyi qanunlar insanın idrakı və şüuraltı fitrəti ilə həmahəng olur və bu qanunların açıqlanıb şərh edilməsi nəsihətin növlərindən biridir. Bu nəsihətin daha tam və mükəmməl olması üçün nəsihətçi dinin bəyəndiyi əməllərin faydasını, xeyrini və cazibədarlığını və həm də qünahların zərərliliyini və fəlakətli olmasını insanlara izah etməlidir.\n\nNəsihətin ikinci növü – möminlərə diqqətsiz və laqeyd yanaşdıqları şeyləri xatırlatmaqdır. Müsəlmanlar bir-birilərinə öz vəzifə borclarını tez-tez xatırlatmalıdırlar ki, vəzifənin dərk edilməsi onların ürəyində kök salsın. Belə olduqda onların hər biri öz sözlərinə və əməllərinə diqqətlə yanaşar və Fövqəlucanın bütün hökümlərini yerinə yetirməyə səy göstərər. Belə nəsihət sayəsində müsəlman daha fəal və çalışqan olur və bu məziyyətlər onlara xeyirxahlıq etməyə və həmişə yalnız yüksəlməyə kömək göstərər.\n\nAllah qeyd edir ki, nəsihətlər və xatırlatmalar yalnız möminlərə fayda verir, çünki təkcə onların ürəkləri imanla, Rəbbin cəzası qarşısında qorxu ilə və doğru yola gəlməyə və Allahın mərhəmətini qazanmağa göstərilən səylə dolu olur. Bu barədə “əl-Əla” surəsində belə deyilir: “Nəsihət fayda verdikdə, nəsihət ver. Qorxan onu qəbul edər, ən bədbəxt isə ondan üz döndərər” (Əla, 87\u002F9-11).\n\nİmandan məhrum olan və nəsihətlərə qulaq asmaq istəməyənlərə gəldikdə isə, nə nəsihətlər, nə xütbələr, yağış şoranlığa fayda vermədiyi kimi, onlara da fayda verməz. Bu fasiqlərə hər hansı ayə gəlsə də, onlar öz gözləri ilə şiddətli cəzanı görmədikcə, onsuz da iman gətirməzlər.",{"from":362,"to":362,"text":1080},"Fövqəluca xəbər verir ki, O (Pak və Müqəddəs), cinləri və insanları nə üçün yaratmış və nəyə görə onlara o qədər elçilər göndərmişdir. Rəbb qullarını xəlq etmişdir ki, onlar Ona ibadət etsinlər, Onu dərk edib sevsinlər, Onun razılığını qazanmağa səy göstərsinlər, Onun əmrlərinə itaət etsinlər və özlərinə digər ilahlar axtarmasınlar.\n\nQullar öz Xaliqini dərk etmədikcə, bütün bunlar mümkün olmaz. İbadət qulun Fövqəluca Allahın sifətlərini tamamilə dərk etməsinin dərinliyindən asılıdır. O, öz Rəbbi haqqında nə qədər çox biliyə malikdirsə, bir o qədər də Ona yaxşı ibadət edir. Məhz buna görə Allah cinləri və insanları yaratmışdır və o şəxslər ki, Allahın onlara ehtiyacı olduğu üçün onları yaratdığını düşünürlər, bərk yanılırlar.",{"from":369,"to":369,"text":1082},"Allah heç kimə və heç nəyə möhtac deyil, amma bütün varlıqlar Ona möhtacdırlar. İnsanlar və digər məxluqlar bütün işlərində və bütün təşəbbüslərində öz Xaliqinin köməyinə möhtacdırlar və buna görə sonra Allah belə buyurur:",{"from":375,"to":375,"text":1084},"Onun bəxşişləri bol və zəngindir və nə göylərdə, nə də yerdə elə bir canlı məxluq yoxdur ki, bu hədiyyələrdən bəhrələnməsin. O (Pak və Müqəddəs), bilir ki, qulları harada sığınacaq tapırlar və harada ruzi axtarırlar. Onun fövqəlqüdrəti və hakimiyyəti hüdudsuzdur. Onların sayəsində O (Pak və Müqəddəs), yer və göy aləmlərini xəlq etmiş, onların sayəsində O (Pak və Müqəddəs), bütün Kainatda işləri idarə edir və bütün varlıqlar üzərində hökümranlıq edir. Onun iradəsi sarsılmazdır və buna görə dünyada yalnız Onun istədiyi baş verir. Heç bir şey Onun iradəsi əleyhinə baş verə bilməz, heç kim Onun hakimiyyətini laxlatmağa qadir deyil və elə bir yer yoxdur ki, Onun hökümranlığı altında olmasın. O (Pak və Müqəddəs), Fövqəlqüdrətlidir və Özünün fövqəlqüdrəti sayəsində O (Pak və Müqəddəs), məxluqlarını Kainatın hər guşəsində ruzi ilə təmin edir.\n\nÖz fövqəlqüdrəti sayəsində O (Pak və Müqəddəs), ölüləri, onların bədənləri soyuq torpaqda çürüyəndən sonra və ya onların külü küləklərlə bütün dünyaya səpələnəndən sonra və ya da ki, meyitləri vəhşi quşlar və yırtıcı heyvanlar tərəfindən parçalanıb gəmiriləndən sonra da, dirildəcəkdir. İnsanın harada – uzaq bir səhralıqda və ya ucsuz-bucaqsız dənizdə həlak olmasından asılı olmayaraq, Allah onu nəzərindən qaçırmır və həqiqətən bilir ki, onun bədəninin qisməti nədir. Həqiqətən, Fövqəlqüdrətli, Mətin Xaliq pakdır!",{"from":298,"to":298,"text":1086},"Fövqəluca bildirir ki, Muhəmməd Peyğəmbərlə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) zalımcasına rəftar edənləri və ona (s.ə.s.) iman gətirməyənləri, əvvəllər onların küfür və zalımlıqda tayları olanları yaxalamış qisas və cəza gözləyir. Qoy onları cəzalandırmaqda Məni tələsdirməsinlər. Axı Mən, onlardan əvvəlkiləri ittiham etdiyim qanunlardan geri çəkilən deyiləm.\n\nƏgər insan iman gətirməkdən inadkarcasına imtina edirsə və tövbə etmək, doğru yola gəlmək niyyətində deyilsə, onda onu mütləq Allahın cəzası gözləyəcəkdir. O, onun üçün təyin olunmuş saat çatdıqda, heç nəyi dəyişdirə bilməyəcəkdir. Buna görə Fövqəluca qullarına Qiyamət gününü xatırladır və buyurur:",{"from":209,"to":209,"text":1088},"Bu ayədə Qiyamət günündən və cəngindən qurtulub xilas olmaq mümkün olmayacaq Cəhənnəmdə dəhşətli cəzadan bəhs edilir. Allah bizi ondan qorusun!\n\n[4] Mənim verdiyim tərcümə: “O, özünü qınayarkən” ayənin rus dilindəki tərcüməsində: “...он был достоин порицания” kimi çevrilmişdi ki, bu da ayənin əslinə və məntiqinə uyğun gəlmirdi. Bu yanlış variant Azərbaycan dilindəki bir sıra Quran tərcümələrində də eyni ifadələrlə verilmişdir ki, bu, əslində dilimizdəki tərcümələrin orijinallığına dəlalət etmir. Lakin bəzi araşdırmalardan sonra ayənin əslində Fironun (L) “qınanılmağa layiq olması” deyil, onun (L) özünün özünü artıq qınamasından bəhs olunduğunu müəyyən etdim (ərəb dilini bilənlər üçün: (“فَاَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِى الْيَمِّ وَهُوَ مُلٖيمٌ). Mənim verdiyim variant üçün bax: İmam Kurtubi. “Əl-Camiu li Əhkamil-Kuran». Bundan başqa Fironun (L) səcdə vəziyyətində aşkar edilmiş və neçə minilliklərdən sonra aşkar edilmiş cəsədi də, onun ölüm ayağında Allah qarşısında tövbə etmək istədiyinə şahidlik edir və bu ayənin tərəfimizdən verilən redaktəsini təsdiqləyir. Tərcüməçilərimizin isə Quran ayələrinin çevirilərində belə sərbəstlik etməsi yolverilməzdir! Həm də ərəb dilini bilib, Quranı tərcümə edənlər belə fərqləri görməli idilər və ayəni olduğu kimi tərcümə etməyə səy göstərməliydilər. F.S."]