[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-66-alikhan":694,"$f95EpN6viAfx2GpCO2Ll6taAN9_A-5Hz82gdXi5o-_yI":848},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":733},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَآ أَحَلَّ ٱللَّهُ لَكَ ۖ تَبْتَغِى مَرْضَاتَ أَزْوَٰجِكَ ۚ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ","Ey Peyğəmbər! Zövcələrini razı salmağa çalışaraq Allahın sənə halal etdiyi şeyi nə üçün özünə qadağan edirsən? Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"قَدْ فَرَضَ ٱللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَٰنِكُمْ ۚ وَٱللَّهُ مَوْلَىٰكُمْ ۖ وَهُوَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْحَكِيمُ","Allah, andlarınızdan kəffarə verməklə azad olmağı sizdən ötrü qanuniləşdirmişdir. Allah sizin himayədarınızdır. O, Biləndir, Müdrikdir.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"وَإِذْ أَسَرَّ ٱلنَّبِىُّ إِلَىٰ بَعْضِ أَزْوَٰجِهِۦ حَدِيثًۭا فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِۦ وَأَظْهَرَهُ ٱللَّهُ عَلَيْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُۥ وَأَعْرَضَ عَنۢ بَعْضٍۢ ۖ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِۦ قَالَتْ مَنْ أَنۢبَأَكَ هَٰذَا ۖ قَالَ نَبَّأَنِىَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْخَبِيرُ","Bir zaman Peyğəmbər öz zövcələrindən birinə sirr verdi. O da bunu onun digər zövcəsinə xəbər verdikdə və Allah da bunu Peyğəmbərə aşkar etdikdə o, bunun bir qismini sirr verdiyi zövcəsinə bildirdi, digər qismindən isə vaz keçdi. Peyğəmbər bunu ona bildirdikdə zövcəsi dedi: “Bunu sənə kim xəbər verdi?” O dedi: “Bunu mənə hər şeyi Bilən, Xəbərdar olan Allah xəbər verdi!”",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"إِن تَتُوبَآ إِلَى ٱللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا ۖ وَإِن تَظَٰهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ ٱللَّهَ هُوَ مَوْلَىٰهُ وَجِبْرِيلُ وَصَٰلِحُ ٱلْمُؤْمِنِينَ ۖ وَٱلْمَلَٰٓئِكَةُ بَعْدَ ذَٰلِكَ ظَهِيرٌ","Əgər ikiniz də Allaha tövbə etsəniz, yaxşı olar. Çünki hər ikinizin qəlbi günaha meyl etmişdir. Əgər Peyğəmbərə qarşı bir-birinizə dəstək versəniz, bilin ki, Allah, Cəbrail və əməlisaleh möminlər onun dostu və yardımçısıdır. Bunlardan başqa mələklər də onun yardımçılarıdır.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"عَسَىٰ رَبُّهُۥٓ إِن طَلَّقَكُنَّ أَن يُبْدِلَهُۥٓ أَزْوَٰجًا خَيْرًۭا مِّنكُنَّ مُسْلِمَٰتٍۢ مُّؤْمِنَٰتٍۢ قَٰنِتَٰتٍۢ تَٰٓئِبَٰتٍ عَٰبِدَٰتٍۢ سَٰٓئِحَٰتٍۢ ثَيِّبَٰتٍۢ وَأَبْكَارًۭا","Əgər o sizi boşasa, Rəbbi sizin əvəzinizə ona sizdən daha yaxşı zövcələr – müsəlman, mömin, itaətkar, tövbə edən, ibadət edən, oruc tutan dul qadınlar və bakirə qızlar verə bilər.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ قُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًۭا وَقُودُهَا ٱلنَّاسُ وَٱلْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَٰٓئِكَةٌ غِلَاظٌۭ شِدَادٌۭ لَّا يَعْصُونَ ٱللَّهَ مَآ أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ","Ey iman gətirənlər! Özünüzü və ailənizi yanacağı insanlar və daşlar olan oddan qoruyun! Onun başı üstündə Allahın onlara verdiyi əmrlərə heç vaxt asi olmayan, özlərinə buyurulanları yerinə yetirən amansız və güclü mələklər vardır.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَا تَعْتَذِرُوا۟ ٱلْيَوْمَ ۖ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ","Ey kafir olanlar! Bu gün üzr diləməyin. Siz ancaq etdiyiniz əməllərin cəzasını çəkəcəksiniz!",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ تُوبُوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ تَوْبَةًۭ نَّصُوحًا عَسَىٰ رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّـَٔاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ يَوْمَ لَا يُخْزِى ٱللَّهُ ٱلنَّبِىَّ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ ۖ نُورُهُمْ يَسْعَىٰ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَٰنِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَآ أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَٱغْفِرْ لَنَآ ۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ","Ey iman gətirənlər! Allaha səmimi olaraq tövbə edin. Ola bilsin ki, Rəbbiniz günahlarınızdan keçsin və sizi, Allah o Peyğəmbəri və onunla birlikdə iman gətirənləri utandırmayacağı gündə, ağacları altından çaylar axan Cənnət bağlarına daxil etsin. Onların nuru önlərindən və sağ tərəflərindən ətrafa yayılacaqdır. Onlar deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Nurumuzu bizim üçün tamamla və bizi bağışla. Həqiqətən, Sən hər şeyə qadirsən!”",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ جَٰهِدِ ٱلْكُفَّارَ وَٱلْمُنَٰفِقِينَ وَٱغْلُظْ عَلَيْهِمْ ۚ وَمَأْوَىٰهُمْ جَهَنَّمُ ۖ وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ","Ey Peyğəmbər! Kafirlərə və münafiqlərə qarşı vuruş! Onlarla sərt davran! Onların sığınacağı yer Cəhənnəmdir. Ora necə də pis dönüş yeridir!",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"ضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًۭا لِّلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱمْرَأَتَ نُوحٍۢ وَٱمْرَأَتَ لُوطٍۢ ۖ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَٰلِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ ٱللَّهِ شَيْـًۭٔا وَقِيلَ ٱدْخُلَا ٱلنَّارَ مَعَ ٱلدَّٰخِلِينَ","Allah kafirlərə Nuhun arvadı ilə Lutun arvadını misal çəkdi. Onlar Bizim əməlisaleh qullarımızdan iki qulun nikahı altında idilər. Onlar ərlərinə xəyanət etdilər və bunlar onları Allahdan heç cür xilas edə bilmədilər. Onlara: “Girənlərlə birgə ikiniz də oda girin!”– deyildi.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"وَضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًۭا لِّلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱمْرَأَتَ فِرْعَوْنَ إِذْ قَالَتْ رَبِّ ٱبْنِ لِى عِندَكَ بَيْتًۭا فِى ٱلْجَنَّةِ وَنَجِّنِى مِن فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِۦ وَنَجِّنِى مِنَ ٱلْقَوْمِ ٱلظَّٰلِمِينَ","Allah iman gətirənlərə isə Fironun zövcəsini misal çəkdi. O zaman o: “Ey Rəbbim! Mənə Öz yanında – Cənnətdə bir ev tik. Məni Firondan və onun əməlindən xilas et. Məni zalım adamlardan qurtar!”– demişdi.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"وَمَرْيَمَ ٱبْنَتَ عِمْرَٰنَ ٱلَّتِىٓ أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهِ مِن رُّوحِنَا وَصَدَّقَتْ بِكَلِمَٰتِ رَبِّهَا وَكُتُبِهِۦ وَكَانَتْ مِنَ ٱلْقَٰنِتِينَ","Həmçinin ismətini qoruyan İmran qızı Məryəmi də misal çəkdi. Biz ona paltarının yaxasından Öz ruhumuzdan üfürdük. O, Rəbbinin Sözlərini və Onun Kitablarını təsdiq etdi və itaət edənlərdən oldu.",[734,735,736,737,738,739,740,741,742,743,744,745,746,747,748,749,750,751,752,753,754,755,756,757,758,759,760,761,762,763,764,765,766,767,768,769,770,771,772,773,774,775,776,777,778,779,780,781,782,783,784,785,786,787,788,789,790,791,792,793,794,795,796,797,798,799,800,801,802,803,804,805,806,807,808,809,810,811,812,813,814,815,816,817,818,819,820,821,822,823,824,825,826,827,828,829,830,831,832,833,834,835,836,837,838,839,840,841,842,843,844,845,846,847],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":849,"sura":419,"blocks":850},"saadi-az",[851,853,855,857,859,861,863,865,867,869,871,873],{"from":5,"to":5,"text":852},"Allah Muhəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), o, köləsi Mariyanı özü üçün toxunulmaz elan etdiyinə görə, məzəmmət edir. Deyirlər ki, həmçinin o (s.ə.s.) heç vaxt bal içməyəcəyinə də and içmişdi. Bununla o (s.ə.s.) öz zövcələrindən bəzilərini razı salmaq istəyirdi və bunun tarixçəsi yaxşı məlumdur.\n\nO vaxt Fövqəluca ona (s.ə.s.) bu sözlərlə müraciət etmişdi: “Ey Allahın Özünə Peyğəmbər və Elçi seçdiyi, Öz Vəhyi ilə şərəfləndirdiyi qulu! Niyə sən Allahın sənə və ardıcıllarına əta etdiyi nemətdən imtina edirsən? Bil ki, sənin Rəbbin – Bağışlayandır, Rəhimlidir».\n\nBu sözlərdən açıq-aşkar görünür ki, Allah Öz Elçisini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) artıq bağışlamış və onu (s.ə.s.) Öz qınağından xilas etmişdir. Fövqəluca ona (s.ə.s.) rəhm etmiş və onun (s.ə.s) rəftarı müsəlmanlara yeni bir müdrik vəhyin nazil edilməsinə səbəb olmuşdur.[1]",{"from":13,"to":13,"text":854},"Allah sizə, andınızı pozmadan öncə ondan necə azad olmağı və günah işlətdikdən sonra onu necə yumağı öyrətmişdir. Bu, möminlərin hər hansı bir şeyi etməyi və ya, əksinə, etməməyi vəd etdikləri bütün andlara aiddir.\n\nFövqəluca buyurmuşdur: “Ey iman gətirənlər! Allahın sizə halal qıldığı nemətləri haram etməyin və həddi aşmayın. Həqiqətən, Allah həddi aşanları sevmir. Allahın sizə verdiyi halal və təmiz ruzilərdən yeyin və iman gətirdiyiniz Allahdan qorxun. Allah sizi bilmədən içdiyiniz andlarınıza görə məsuliyyətə cəlb etməz, lakin bilərəkdən içdiyiniz anda görə məsuliyyətə cəlb edər. Lakin bu halda andın kəffarəsi ailənizə yedirdiyiniz şeylərin yaxşısından on yoxsulu doydurmaq və ya onları geyindirmək, ya da bir kölə azad etməkdir. Kim bunu edə bilməzsə, üç gün oruc tutsun. Bu, and içdiyiniz zaman andınızın kəffarəsidir. Andlarınızı qoruyun. Allah ayələrini sizə belə izah edir, - ola bilsin ki, şükür edəsiniz” (Maidə, 5\u002F87-89).\n\nBuna görə, kim ki, Allahın halal qıldıqlarından ərzaq, içki kimi bir şeyi və ya kənizi haram, ya da hər hansı bir şeyi etməyə və ya etməməyə and içib, onu şüurlu surətdə yerinə yetirməməsi kimi, andını pozmuş olarsa, onda o, günahını Rəbbin buyurduğu kimi yumalıdır.\n\nAllah sizin əməllərinizi himayə edir, dininizə və maddi həyatınıza aid olan xeyirxahlıqları sizə öyrədir və şərdən necə qorunmalı olduğunuzu izah edir. Buna görə, O (Pak və Müqəddəs), sizin üçün içdiyiniz andlardan geri çəkilmə yolunu da qoymuşdur ki, onun sayəsində siz onlara görə məsuliyyətdən xilas ola biləsiniz.\n\nHəqiqətən də, Allah sizin etdiklərinizin və qəlbinizdə gizlətdiklərinizin hamısını bilir. O (Pak və Müqəddəs), yalnız Öz ilahi müdrikliyinə uyğun gələnləri yaradır və idarə edir. O (Pak və Müqəddəs), sizin üçün mənafelərinizə cavab verən və ehtiyaclarınıza uyğun gələn hökümlərdən ibarət bir şəriət qoymuşdur. Axı sizin ehtiyaclarınız haqqında digər hər kəsdən ən yaxşı bilən yalnız Allahdır.",{"from":21,"to":21,"text":856},"Təfsirçilərin əksəriyyəti qeyd edirlər ki, burada bəhs edilən möminlərin anası Hafzədir (Allah ondan razı olsun!). Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ona bir sirr vermiş və tapşırmışdı ki, onu heç kimə açmasın. Lakin o (Allah ondan razı olsun!), bunu Aişəyə (Allah ondan razı olsun!) danışmışdı.\n\nAllah Peyğəmbərinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) xəbər vermişdi ki, zövcəsi sirri açıqlamışdır. Belə olduqda o (s.ə.s), ona məlum olanın bir hissəsini zövcəsinə söyləmiş və öz alicənablığı və xeyirxahlığı ucbatından digər hissəsini isə gizli saxlamışdı. Zövcəsi ondan (s.ə.s) soruşmuşdu ki: “Sən bunu haradan bildin, axı biz heç kimə bu barədə danışmamışıq?” Peyğəmbər (s.ə.s) ona demişdi ki, bu barədə Allah xəbər vermişdir. Ondan heç nəyi gizlətmək mümkün deyil, çünki O (Pak və Müqəddəs), bütün gizli və qeybə aid olanları Biləndir.",{"from":28,"to":28,"text":858},"Fövqəluca bu sözləri ilə Allahın Elçisinin nəcib zövcələrinə - Hafsə və Aişəyə (Allah onlardan razı olsun!) müraciət edirdi, çünki məhz onlar onun (s.ə.s) ona sevimli olanlardan imtina edəcəyi haqqında Allaha and içməsinə səbəb olmuşdular. Allah onlara tövbə etməyi təklif etmiş və onları etdiklərinə görə qınamışdı. O (Pak və Müqəddəs), buyurmuşdu ki, onların qəlbi haqdan, yəni zəruri təqvalılıqdan və əxlaqi ədəbdən kənara meyl etmişdir. Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) zövcələri onunla (s.ə.s) ədəb və nəzakətlə dolanmalı, ona (s.ə.s) ehtiram bəsləməli, onun (s.ə.s) istəklərinə hörmət etməli və heç bir halda onu (s.ə.s) öz şıltaqlıqları ilə sıxmamalıydılar.\n\nƏgər siz inadcıllıq göstərsəniz və bir-birinizi müdafiə etsəniz və onun (s.ə.s) vəziyyətini çətinləşdirməyə çalışsanız, onda unutmayın ki, ona (s.ə.s) Himayəedən – Allahdır, onun (s.ə.s) dostları isə Cəbrail (ə) və xeyirxah əməl sahibləri olan möminlərdir. Hətta mələklər də onun (s.ə.s) yardımçılarıdır. Onların hamısı Allahın Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) kömək edir və yardım göstərirlər.\n\nBeləliklə, Fövqəluca Xaliq Özü Özünə və seçilmiş məxluqlarına alicənab Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) kömək göstərməyi vacib etmişdir.\n\nBundan başqa, bu ayədə Elçinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) hər iki nəcib zövcəsinə aydın ifadə edilmiş xəbərdarlıq vardır. Buna görə sonra Allah onları, qadının həyatında ən ağır və xoşagəlməz addım olan boşanma ilə hədələyir.",{"from":35,"to":35,"text":860},"Ey Elçinin zövcələri! Təkəbbürlənməyin və yadda saxlayın ki, əgər o (s.ə.s) sizi boşayarsa, sıxıntı çəkməyəcəkdir və sizə möhtac olmayacaqdır. O (s.ə.s), Allahın ona (s.ə.s) əta edəcəyi, sizi əvəz edəcək zövcələr tapacaqdır ki, həm dindarlıqlarına, həm də gözəlliklərinə görə sizdən yaxşı olacaqlar. Bu, bir xəbərdarlıq idi ki, onun icra edilməsi məcburi deyildi və buna görə Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) zövcələrini boşamadı. Lakin əgər o (s.ə.s), onları boşasaydı, onda Allah öncədən nə buyurmuşdusa, hamısı gerçəkləşəcəkdi və o (s.ə.s) daha da ləyaqətli olan qadınlarla evlənəcəkdi.\n\nOnlar mömin qadınlar olacaqdılar, yəni, eyni zamanda işlərində əsaslanmaları zəruri olan həm islam qanunlarına, həm də insanların əqidəsinin istinad etdiyi dinin prinsiplərinə riayət edəcəkdirlər. Onlar itaətkar olacaqdılar, yəni, Vahid Allaha ibadətdə səy göstərəcək və Ona müti olacaqdılar və Rəbbin nifrətinə layiq olan hər şeydə tövbəkar olacaqdılar. Fövqəluca xüsusilə vurğulayır ki, Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) zövcələri Allahın sevdiyi hər şeyi yerinə yetirməli və Onun nifrət bəslədiyi hər işdə tövbə etməlidirlər. Onların arasında həm ərdə olmuş dul qadınlar, həm də bakirələr olacaqdı ki, Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onun (s.ə.s) ürəyincə olan hər şeydən həzz ala bilsin.\n\nPeyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) zövcələri bu təhdidi eşitdikdən sonra, o saat Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) lütüfkarlığını qazanmaq imkanlarını axtarmağa başladılar. Onlar bu ayədə ifadə olunmuş bütün ən üstün sifətlərə layiq oldular və mömin qadınların arasında ən yaxşıların yerini tutdular.",{"from":42,"to":42,"text":862},"Ey Allahın haqq din nəsib etdiyi qulları! Dininizin sizdən tələb etdiyi nə varsa, ona riayət edin. Öz ailələrinizlə birlikdə qorxulu və dəhşətli Oddan qorunun. Ondan özünüzün qorunmanız üçün yalnız Allahın hökümlərinə tabe olmaq və Onun qəzəbinə səbəb olan, cəzalandırılmağı labüd edən hər şeyə görə tövbə etmək lazımdır.\n\nCəhənnəm Alovundan doğmalarınızı, zövcələrinizi və övladlarınızı qorumaq üçün isə, onlara əxlaq ədəbi və faydalı biliklər öyrətmək və bəzən də onları Allaha itaət etməyə məcbur eləmək lazımdır. Allahın qulu, onun özünə və onun məsuliyyət daşıdığı və onun başçılığı altında olan yaxınlarına aid bütün məsələlərdə Ona itaət etmədikcə, xilas ola bilməz.\n\nİnsanları qorxutmaqdan və onları Öz əmrlərinə laqeyd yanaşmaqdan çəkindirməkdən ötrü isə, Rəbb Cəhənnəmi təsvir edir və onun yanacağının insanlar və daşlardan olacağını bildirir. Bu barədə Fövqəluca belə buyurur: “Siz və sizin Allahdan başqa ibadət etdikləriniz, vasil ediləcəyiniz Cəhənnəmin yanacaqlarısınız” (Ənbiya, 21\u002F98).\n\nCəhənnəmə sərt əxlaqa malik və intiqam almaqda amansız olan mələklər təhkim edilmişlər. Onlar Allahın günahkarlara əzab və sərt cəza vermək barədə əmrlərini yerinə yetirərək, səsləri və görkəmləri ilə Cəhənnəm əzabkeşlərinin ürəyinə qorxu və dəhşət salırlar, öz qüdrəti ilə isə onları alçaldır və əzaba düçar edirlər. Mələklər Allahın əmrlərini yerinə yetirməkdən heç vaxt geri çəkilmir və onlara nə əmr edilirsə, onu icra edirlər. Bu sözlərdə alicənab mələklərə, onların Allahın bütün əmr etdiklərinə tabe olmalarına görə tərif ifadə edilmişdir.",{"from":11,"to":11,"text":864},"Qiyamət günü kafirləri bu sözlərlə qınayacaqlar. Ey kafirlər! Üzür istəmək, tövbə etmək müddəti artıq keçmişdir və onlar indi sizə heç bir fayda verməyəcək. Bizə yalnız əməllərinizə görə sizə əvəz vermək qalmışdır. Siz bundan ötrü, Allaha küfür etməkdən başqa, özünüz üçün heç bir sursat ehtiyatı tədarük etməmisiniz. Siz Onun ayələrini qəbul etməmiş və Onun elçiləri, mömin qulları ilə ədavətə qurşanmışdınız.",{"from":55,"to":55,"text":866},"Allah insana Onun qarşısında səmimiyyətlə tövbə etməyi buyurur və bunun əvəzində onu mükafatlandıracağını - əvvəllər törətdiyi günahlarını ona bağışlayacağını, onu sevindirəcəyini və digər uğur qazanmış qulları ilə birlikdə Cənnətə daxil edəcəyini vəd edir. Dirilmə günü möminlər öz imanlarının nuru ilə qarşı tərəflərini işıqlandıracaqları və onun parlaq işığı sayəsində hərəkər edəcəkləri vaxt, əmin-amanlıqdan, asayişdən həzz alacaqları zaman, onlar birdən görəcəklər ki, münafiqlərin yolunu işıqlandıran işıq sönür. Belə olduqda möminləri qorxu bürüyəcək, onlar Allaha müraciət edərək, onların iman nurunu söndürməməyi və onu sınağın sonuna qədər uzatmağı xahiş edəcəklər. Allah onların xahişinə qulaq asacaq, onlara onları Səadət bağlarına gətirəcək işıq və əminlik əta edəcək və orada onlar öz Mərhəmətli Rəbbinin yaxınlığında yerləşəcəklər. Bütün bunlar – səmimi və təmiz vicdanla tövbə etmənin bəhrələridir. Bundan ötrü insan bütün günahlarını ixlasla, Allah xatirinə tövbə etməli və həmişə də buna sadiq qalmalıdır.",{"from":62,"to":62,"text":868},"Fövqəluca Öz Peyğəmbərinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əmr edir ki, kafirlər və münafiqlərlə mübarizə aparsın və onlarla sərt davransın. Onlarla mübarizəni onlara haqq bilikləri çatdırmaq yolu ilə aparmaq lazımdır[6]. Bundan ötrü isə onları Vahid Allahın dininə xütbələr və xeyirxah nəsihətlər vasitəsi ilə dəvət etmək və onların çoxsaylı azğın baxışlarının yalan olduğunu ifşa etmək lazımdır. Bəzən onlarla, hətta, ələ silah alıb döyüşmək lazım gəlir, çünki doğru yola gəlməkdən və Allahın qanunlarına itaət etməkdən imtina edənlər onlarla sərt və qətiyyətlə davranılmağa layiq olurlar. Lakin hər şeydən öncə Allahın sözünü müdrik və xeyirxah nəsihətlərlə yaymaq lazımdır.\n\nBeləliklə, Allah, Onun elçiləri və möminlər qarşısında qismətləri baş əymək olacaq kafirləri və münafiqləri bu dünyada alçaldıcı cəzaya və həmçinin Axirət həyatında Cəhənnəm əzablarına uğradacaqdır. Hər bir bədbəxt kafiri gözləyən belə sonluq necə də acınacaqlıdır!\n\nBu surənin son ayələrində Allah möminlər və kafirlər üçün iki məsəl çəkir ki, kafirin möminlə əlaqəsinin və ya onunla qohumluğunun – birinciyə heç bir fayda gətirməyəcəyini və sonuncuya, əgər o, Allahın hökümlərini qüsursuz yerinə yetirərsə, heç nə ilə zərər vurmayacağını onlara izah etsin. Bununla Fövqəluca bir daha Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) zövcələrini Allaha itaətsizlikdən çəkindirir, çünki onunla (s.ə.s) qohumluq əməlləri yaramaz olanlara qətiyyən kömək etməyəcəkdir.",{"from":69,"to":69,"text":870},"Bu ayədə xəyanət adı altında arvadın ərə namus baxımından vəfasızlığı deyil, məhz haqq dindən imtina etmək başa düşülür. Allahın peyğəmbərlərinin və elçilərinin (onlara salam olsun!) zövcələri öz ərlərinə heç vaxt xəyanət etməmişdilər, çünki Allah onları pozğunluqdan və zinadan qoruyurdu. Buna baxmayaraq, nə Nuh peyğəmbər (ə), nə də Lut peyğəmbər (ə) zövcələrini Allahın cəzasından xilas etmədilər və Fövqəluca onları başqa fasiqlərlə birlikdə Cəhənnəmə atdı.",{"from":75,"to":75,"text":872},"Söhbət Müzahim qızı Asiyədən gedir. Allah onu mömin və müti qul kimi təsvir edir. O, Rəbbinə təkcə insanın xəyalına gətirə biləcəyi və ən çox arzuladığı şey barədə dua edirdi – o, Ondan xahiş edirdi ki, onu Cənnətə daxil etsin və orada onu Öz yaxınlığında yerləşdirsin. O, həm də Ona yalvarırdı ki, onu Fironun (L) işgəncələrindən və onun yaramaz əməllərindan və hər hansı günahkar fasiqin azğınlığından xilas etsin. Allah qadının dualarına cavab verdi və o ölənə qədər möhkəm iman sahibi olaraq qaldı, çətinliklərə dözdü və bütün işgəncələrdən və aldanışlardan keçib adlaya bildi. Buna görə də Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) belə demişdir: “Bir çox kişilər kamilliyə nail olmuşdular, lakin qadınlar arasında bu, yalnız İmran qızı Məryəmə, Müzahim qızı Asiyəyə və Xuveylid qızı Xədicəyə müyəssər olmuşdur. Aişənin başqa qadınlardan üstünlüyü isə, səridin digər yeməklərdən üstünlüyü kimidir».",{"from":81,"to":81,"text":874},"Məryəm özünün dindarlıq, xeyirxahlıq və paklıq kimi məziyyətləri sayəsində qüsurlardan və çirkin günahlardan qorunmağı bacardı. Cəbrail (ə) onun yanına gəldi və ruhu ona üfürməklə, o, İsaya (ə) hamilə oldu ki, o (ə) da sonradan Allahın alicənab elçisi olmuşdur.\n\nMəryəm mükəmməl biliyə və sağlam düşüncəyə malikdi. O, Rəbbin sözünə, yəni, dini hökümlərə, qədərə iman gətirmişdi və həm də Onun Kitablarına iman gətirmişdi, yəni, əslində, doğru biliklərə malik idi və əməllərində onlara istinad edərək, dininin doğruluğunu təsdiq edirdi. Bunun sayəsində o, ən dindar möminlərdən biri oldu, yəni o, Allaha səylə, qorxu və itaətlə ibadət edir və Ona həmişə itaətkar olaraq qalırdı. O, əməlisaleh mömin qadın idi, əməlisaleh möminlik isə həmişə kamil biliklərlə və əməllərin qüsursuzluğu ilə ifadə edilir.\n\n[1] Kursiv mənimdir. Müdrik Allah Mübarək Quranda inikasını tapmış vəhylərini Peyğəmbərinə (s.ə.s) Cəbrail (ə) vasitəsilə Ana Kitabının əsasında nazil etdiyi üçün bu iki ayə (66.1 və 66.2) və onların arasındakı şərhə istinad edərək, bir daha belə bir gerçəkliyə əmin ola bilərik ki, O (Pak və Müqəddəs), Öz Səltənətində hər şeyi bilavasitə Ana Kitabında yazdığına müvafiq olaraq idarə edir: hadisələri yaradır, onların gedişatını davam etdirir və Elçisinə (s.ə.s) vəhy etmiş olduğu mübarək ayələri də bu İlahi idarəçiliyinin əsrarəngiz mahiyyətini əks etdirir.\n\nMöhtərəm Oxucu! Bu qeyd etdiyim həqiqətin yəqinliyinə əmin olmağın üçün bu ayələrə və onların arasındakı mətnə diqqətlə yanaşman bəs edəcəkdir. Birinci ayədə Allah halal qıldığını Peyğəmbərin (s.ə.s) özünə (s.ə.s) niyə haram etdiyini soruşur, sanki onu (s.ə.s) qınayır. Müfəssir isə öz şərhində qeyd edir ki, “Fövqəluca ona (s.ə.s.) rəhm etmiş və onun (s.ə.s) rəftarı müsəlmanlara yeni bir müdrik vəhyin nazil edilməsinə səbəb olmuşdur». Mənim işarə etmək istədiyim incəlik ondan ibarətdir ki, Peyğəmbərin (s.ə.s) “özünə haram etməsi hadisəsi baş verdiyi andan öncə vəhy ediləcək növbəti (66.2) ayə artıq Lövhi Məhfuzda (Ana Kitabda) mövcud idi. (Allah Kainatı xəlq etməzdən öncə hər şeyi Ana Kitabında yazmışdı.) Deməli, Fövqəlqüdrətli Allah vəhyləri hadisələrə görə deyil, hadisələri Ana Kitabından nazil edəcəyi ayələrə müvafiq idarə edir. Məhz bu nəzər nöqtəsindən Quran ayələri ilə Allahın Peyğəmbərimizə (s.ə.s) təlqin etdiyi hədislər arasında fərqi anlamaq və dəyərləndirmək yerinə düşərdi. Allahın Elçisinə (s.ə.s) buyurduğu hər iki növ ilahi hökümləri mahiyyət və dəyərlilik etibarı ilə mükəmməl və kamildir. Bu deyilənlərdən belə bir nəticə hasil etmək olar ki, Fövqəluca Allah Quranı Yaradılışdan öncə (və ya onun ərəfəsində) Ana Kitaba yazmışdır. Belə olduqda, ayələr hadisələrə görə deyil, hadisələr vəhy edilmiş və vəhy ediləcək ayələrə uyğun olaraq baş verir. Bu Həqiqət isə Allahın istisnasız hər şeyi Özünün bilavasitə idarə etdiyinin daha bir sarsılmaz dəlilidir. Məni bu nəticəyə yönəldən əsas meyarlardan biri isə Quranın Əzəmətli Allah tərəfindən öncədən misilsiz özünümühafizə sistemi ilə təchiz etməsidir. Kodlaşdırılmış 19 sistemi (və digər altsistem kodları) müsəlman alimləri tərəfindən 20-ci əsrin sonunda kəşf edilmişdir və Quranın ecazkar sirləri hələ Qiyamətə qədər bəşəriyyətə açıqlanacaqdır. Bu kəşflər barədə bu Təfsirin müxtəlif hissələrinin önsözlərində və dibnotlarında geniş məlumat vermişəm. Onları xüsusi diqqətlə oxuyun. Həmd isə xarüqələr Yaradan Allaha – aləmlərin Rəbbinə məxsusdur! F.S.\n\n[2] Zövcəsi. F.S.\n\n[3] Yəni, Peyğəmbərin (s.ə.s) başqa zövcəsinə. F.S\n\n[4] Yəni, Peyğəmbərə. F.S.\n\n[5] Peyğəmbərin (s.ə.s) gizli sözü açdığı zövcəsi. F.S.\n\n[6] Allahın bu kərim ayəsinin müəllif tərəfindən verilmiş təfsirinin həm forması, həm də mahiyyətinə son dərəcə diqqət yetirilməlidir. Bu müddəamın səbəbləri çoxdur. Burada isə mən yalnız bir-neçəsini qeyd etmək istəyirəm. Quranı tərcümə edənlərin əksəriyyəti “cihad” sözünü ya “müqəddəs müharibə” və ya “döyüş-vuruş” ifadələri ilə çevirir və Allahın Kitabında onun daha geniş məna kəsb etməsini kölgədə (qəsdənmi və ya bilmədənmi?) saxlamağa çalışırlar. Bu isə, öz növbəsində, İslam düşmənlərinə “cihad”ın əsil mahiyyəti haqqında uydurmalar və böhtanlar yaymağa bəhanə vermiş olur. Bunları nəzərə alaraq, burada çox qısaca da olsa, öz mülahizəmi və düşüncələrimi hörmətli oxuculara, yeri düşmüşkən, bildirməyi zəruri sayıram. Aşağıda “cihad” sözünün göstərəcəyim mənalarına və məna çalarlarına diqqət yetirin (onlar Babylon elektron tərcüməçi-lüğətdindən götürülmüşdür). Mən onları orijinaldakı kimi verirəm:\n\n- “препятствовать, свидетельствовать...{ militate }; стараться, прилагать усилия,\n\n- бороться,... { strive }\n\n- деятельный, энергичный, активный, живой,... { active }\n\n- старательный, усердный, тщательный,... { painstaking }\n\n( Nümunə gətirdiyim onlayn tərcümə proqramı beynəlxalq aləmdə geniş yayılmış və bütün dünyada məşhur olan Babylon Ltd. kompaniyasının məhsuludur, 200 ölkədə yüz milondan çox istifadəçisi vardır).\n\nGördüyünüz kimi, “CİHAD” kəlməsinin əsas mənası – səy göstərmək, mübarizə aparmaqdır. Müsəlman isə, əsas səyini, mübarizəsini öz nəfsini paklaşdırmağa, günah xəltələrindən arıtlamağa, təmizləməyə yönəltməli və, o cümlədən, zəruriyyət yarandıqda, mübarizə - döyüşə, vuruşa və şəriətə zidd olmayan digər formalara da çevrilə bilər. Cihad sözündən istifadə edərək müsəlmanları, ilk növbədə, gəncləri müxtəlif çeşidli qovğalara və savaşlara cəlb etmək heç də Allahın əsil dininin mahiyyətindən qaynaqlanmır. Mən deyərdim ki, İblis əməlinə daha çox meyil edən mənbələr tərəfindən yönəldilir. Hörmətli oxucular bunu nəzərə almalıdırlar. Digər bir nümunə üçün uzağa getməyək. Bilməyənlər bilmir. Bilənlər bilir ki, XX əsrin sonu - XXI əsrin əvvəllərindən başlayaraq, İslam dini dinc vasitələrlə Qərb ölkələrində vüsətlə yayılmaqdadır və hətta bir sıra ölkələrdə mütərəqqi və ziyalı dünyabaxış sahibi olan dövlət adamları müsəlmanların vicdan azadlığına müsbət yanaşma yönündə bir sıra səviyyələrdə haqlı rəsmi qərarlar qəbul edirlər. Məgər belə bir şəraitdə, bəzən xuliqanlıq edən öyrədilmiş uşaqlar və gənclər tərəfindən həmin ölkələrdə törədilən iğtişaşlara haqq qazandırmaq olarmı? Öz ölkələrindən qaçıb Avropa şəhərlərində özlərinə dini “azadlıq” tələb edənləri necə başa düşmək olar? Mən düşünürəm ki, belə iğtitşaşlar Allahın düşmənləri tərəfindən yönləndirilir, qızışdırılır və maliyyələşdirilir və üzdən iraq belə “hərəkatları” “cihad” kimi qələmə vermək istəyənlər, çox ehtimal ki, şeytanın quyruqbulayanları, əlaltıları, daha dəqiq desək, muzdlu aqenturasına məxsusdurlar. Belə hərəkətlərin Allahın həqiqəti uğrunda mübarizə ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Bunu iddia edənlər suyu bulandıranlardır!\n\nOxucu qaraş və bacı! Ayıq ol! Allah iğtişaşçıları, “daş-kəsəkli” nümayiş həvəskarlarını, xuliqanlıq edən cinayətkar ünsürləri, kiminsə siyasi məqsədlərini gerçəkləşdirmək üçün xalqın adından sui-istifadə edərək, boğazdanyuxarı şüarlar söyləyənləri sevə bilməz! Haqq uğrunda mübarizə (cihad) isə Qurana və Peyğəmbərimizin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Sünnəsinə uyğun olmalıdır. Məhz bu Quran Təfsirində böyük alim şeyx Əbdürrəhman əs-Səədi tərəfindən, Fövqəluca Allahın hidayəti ilə, həmin haqq mübarizə yolları müsəlmanlara çox sadə və anlaşıqlı dildə açıqlanır. Tərc. F.S.\n\n[7] Haqqı bilməyə haqqı olan oxucuya bildirmək istəyirəm ki, bu ayənin bu fraqmentinə izah verməyimin səbəbi, mənim ayələri rus dilindən çevirərkən, onları ərəb əslinə müvafiq olaraq redaktə etməyimdən qaynaqlanır. Ayələrin tərcüməsi, bildiyiniz kimi, çox böyük məsuliyyət tələb edir və ərəb dilinə mükəmməl bələd olmadan onu həyata keçirmək istəyi kökündən yanlışdır. Lakin oxucuların bildiyi kimi, mən Təfsirin mətninin tərcüməsində Azərbaycan dilində olan sanballı hazır Quran tərcümələrindən istifadə etməliydim. Əsərin birinci və qismən ikinci cilidlərində belə etməyə çalışmışam. Amma sonrakı hissələrdə, mən dilimizdə olan tərcümələrin bu Təfsiri dilimizə çevirməyə böyük çətinliklər yaratdığını başa düşərək, ayələrin mövcud tərcümələrində redaktə xarakterli təshihlər etmişəm, yəni, ayələrin əslində olmamasına baxmayaraq, onlara əlavə edilmiş söz, ifadə, fraqment və hətta bütöv cümlələri çıxarmağa və onlara kiçik təshihlər verməyə təşəbbüs göstərmişəm. Lakin bu təşəbbüslər heç də faydasız və düşünülməmiş deyildi. Artıq Təfsirin 3-cü cildinin çevirisindən başlayaraq, ayələrin əslini müxtəlif proqram və üsulların köməyi ilə və həm də çoxsaylı türk, rus və ingilis çevirilərindən müqayisəli istifadə etmək vəsiləsi ilə, onları bütünlüklə öz redaktəmdə verməyə başladım. I ciliddə bəzi texniki yanlışlıqların olmasına baxmayaraq, bu sonuncu cilidədək tənqidçilərimizdən tərcüməçinin ünvanına ciddi bir irad hələ ki, daxil olmamışdır. Bu da onu göstərir ki, Böyük Allahın hidayəti və mərhəməti sayəsində bu Təfsirin mümkün olduqca az qüsurla xalqımıza çatdırılmasına, bəlkə də, inşallah, nail ola bilmişəm. Buna görə həmd Allaha məxsusdur! Qaldı ki, bu ayəyə (66\u002F12) dibnotun yazılmasının əsas səbəbi ayənin rus mətnindəki fraqmentinin ərəbdilindən tərcüməsini (“...Мы вдохнули в него (в вырез на ее одежде) посредством Нашего духа (Джибрила)” araşdırdıqda aydın oldu ki, ərəb mətnində bu: (فَنَفَخْنَا فٖيهِ مِنْ رُوحِنَا, yəni, “ona ruhumuzdan üfürdük”) yalnız belədir. Yəni, ayədə yalnız “öz ruhumuzdan üfürdük” ifadəsi var. Allah ayədə Cəbrail əleyhissalamın adını çəkmir və ona (ə) işarə belə etmir. Özü də, qeyd etmək yerinə düşər ki, bu “(в вырез на ее одежде)” ifadəsi rus tərcüməsində əlavə (yəni, tərcüməçinin özündən ayəyə qoşduğu əlavə ifadə kimi verilmişsə də, artıq E. Quliyevin rüs dilinə etdiyi Quran tərcüməsindən sonra işığ üzü görmüş bir Azərbaycan tərcüməsində isə, bu fraqment: “paltarının yaxasından” ifadəsi kimi ayənin əsli mətni olaraq verilmişdir. Türk qardaşlarımızın Allah xatiri üçün təmənnasız hazırladıqları “Hasenat” proqramında otuza yaxın türk və ingilis dillərində olan Quran çevirilərinin heç birində mən belə ibarələrə rast gəlmədim və buna görə ayəni, anladığım qədər, əslinə daha yaxın saydığım formatda redaktə etdim. F.S."]