[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-11-alikhan":694,"$fz6Als_mcB5LaI48Yi4h5FMs66Ljt0MX6m9dwyelQPk8":1187},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":1072},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874,877,880,883,886,889,892,895,898,901,904,907,910,913,916,919,922,925,928,931,934,937,940,943,946,949,952,955,958,961,964,967,970,973,976,979,982,985,988,991,994,997,1000,1003,1006,1009,1012,1015,1018,1021,1024,1027,1030,1033,1036,1039,1043,1047,1051,1054,1058,1061,1065,1069],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ الٓر ۚ كِتَٰبٌ أُحْكِمَتْ ءَايَٰتُهُۥ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِن لَّدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ","Əlif. Ləm. Ra. Bu, Müdrik, hər şeydən Xəbərdar olan Allah tərəfindən, ayələri mükəmməlləşdirilmiş, sonra da ətraflı izah edilmiş bir Kitabdır.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"أَلَّا تَعْبُدُوٓا۟ إِلَّا ٱللَّهَ ۚ إِنَّنِى لَكُم مِّنْهُ نَذِيرٌۭ وَبَشِيرٌۭ","Bu ona görədir ki, Allahdan başqasına ibadət etməyəsiniz. Həqiqətən, mən Onun tərəfindən sizi xəbərdar edən və müjdələyənəm.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"وَأَنِ ٱسْتَغْفِرُوا۟ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوٓا۟ إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُم مَّتَٰعًا حَسَنًا إِلَىٰٓ أَجَلٍۢ مُّسَمًّۭى وَيُؤْتِ كُلَّ ذِى فَضْلٍۢ فَضْلَهُۥ ۖ وَإِن تَوَلَّوْا۟ فَإِنِّىٓ أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍۢ كَبِيرٍ","Həm də Rəbbinizdən bağışlanma diləyəsiniz, sonra da tövbə edəsiniz ki, O sizə müəyyən olunmuş vaxtadək gözəl gün-güzəran nəsib etsin və hər fəzilət sahibinə Öz lütfündən versin. Əgər Ondan üz çevirsəniz, bilin ki, mən sizə üz verəcək əzəmətli günün əzabından qorxuram.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"إِلَى ٱللَّهِ مَرْجِعُكُمْ ۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌ","Siz Allahın hüzuruna qayıdacaqsınız. O, hər şeyə qadirdir.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"أَلَآ إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ لِيَسْتَخْفُوا۟ مِنْهُ ۚ أَلَا حِينَ يَسْتَغْشُونَ ثِيَابَهُمْ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ ۚ إِنَّهُۥ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ","Baxın, onlar ürəklərini qısırlar (küfrü ört-basdır edirlər) ki, Allahdan gizlənsinlər. Doğrusu, onlar libaslarına büründükdə belə, Allah onların gizli saxladıqlarını da, aşkara çıxartdıqlarını da bilir. Həqiqətən də, O, kökslərdə olanları bilir.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"۞ وَمَا مِن دَآبَّةٍۢ فِى ٱلْأَرْضِ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا ۚ كُلٌّۭ فِى كِتَٰبٍۢ مُّبِينٍۢ","Yer üzündə elə bir canlı yoxdur ki, onun ruzisini Allah verməsin. Allah onların qərar tutduqları yeri də, qorunub saxlanıldıqları yeri də bilir. Bunların hamısı açıq-aydın Yazıdadır (Lövhi-məhfuzdadır).",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"وَهُوَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ فِى سِتَّةِ أَيَّامٍۢ وَكَانَ عَرْشُهُۥ عَلَى ٱلْمَآءِ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًۭا ۗ وَلَئِن قُلْتَ إِنَّكُم مَّبْعُوثُونَ مِنۢ بَعْدِ ٱلْمَوْتِ لَيَقُولَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ إِنْ هَٰذَآ إِلَّا سِحْرٌۭ مُّبِينٌۭ","Hansınızın daha yaxşı əməl sahibi olduğunu sınamaq üçün, Ərşi su üzərində ikən, göyləri və yeri altı gündə yaradan Odur. Əgər sən: “Siz öləndən sonra diriləcəksiniz!”– desən, kafir olanlar: “Bu, açıq-aydın bir sehrdir!”– deyərlər.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"وَلَئِنْ أَخَّرْنَا عَنْهُمُ ٱلْعَذَابَ إِلَىٰٓ أُمَّةٍۢ مَّعْدُودَةٍۢ لَّيَقُولُنَّ مَا يَحْبِسُهُۥٓ ۗ أَلَا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفًا عَنْهُمْ وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُوا۟ بِهِۦ يَسْتَهْزِءُونَ","Əgər onlara gələcək əzabı müəyyən vaxtadək gecikdirsək: “Onu saxlayan nədir?”– deyəcəklər. Xəbəriniz olsun ki, əzab onlara gəldiyi gün onu heç nə onlardan dəf edə bilməyəcək və istehza etdikləri o əzab onları bürüyəcəkdir.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"وَلَئِنْ أَذَقْنَا ٱلْإِنسَٰنَ مِنَّا رَحْمَةًۭ ثُمَّ نَزَعْنَٰهَا مِنْهُ إِنَّهُۥ لَيَـُٔوسٌۭ كَفُورٌۭ","Əgər insana Özümüzdən bir mərhəmət daddırsaq, sonra da ondan onu geri alsaq, o, naümid və nankor olar.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"وَلَئِنْ أَذَقْنَٰهُ نَعْمَآءَ بَعْدَ ضَرَّآءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ ٱلسَّيِّـَٔاتُ عَنِّىٓ ۚ إِنَّهُۥ لَفَرِحٌۭ فَخُورٌ","Əgər başına gələn müsibətdən sonra, ona firavanlıq daddırsaq: “Bəlalar məndən sovuşdu!”– deyər və sevinib lovğalıq edər.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"إِلَّا ٱلَّذِينَ صَبَرُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ أُو۟لَٰٓئِكَ لَهُم مَّغْفِرَةٌۭ وَأَجْرٌۭ كَبِيرٌۭ","Səbir edib yaxşı işlər görənlər istisnadır. Məhz onlar üçün bağışlanma və böyük bir mükafat vardır.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"فَلَعَلَّكَ تَارِكٌۢ بَعْضَ مَا يُوحَىٰٓ إِلَيْكَ وَضَآئِقٌۢ بِهِۦ صَدْرُكَ أَن يَقُولُوا۟ لَوْلَآ أُنزِلَ عَلَيْهِ كَنزٌ أَوْ جَآءَ مَعَهُۥ مَلَكٌ ۚ إِنَّمَآ أَنتَ نَذِيرٌۭ ۚ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ وَكِيلٌ","Onların: “Nə üçün ona bir xəzinə endirilməyib yaxud onunla bir mələk gəlməyib?”– deməkləri üzündən, bəlkə də, sənə gələn vəhyin bir hissəsini tərk edəcəksən və buna görə köksün daralacaq. Sən ancaq qorxudansan. Allah isə hər şeyi Qoruyandır.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"أَمْ يَقُولُونَ ٱفْتَرَىٰهُ ۖ قُلْ فَأْتُوا۟ بِعَشْرِ سُوَرٍۢ مِّثْلِهِۦ مُفْتَرَيَٰتٍۢ وَٱدْعُوا۟ مَنِ ٱسْتَطَعْتُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ","Yoxsa onlar: “Muhəmməd onu özündən uydurdu!”– deyirlər. De: “Əgər doğru danışırsınızsa, Ona bənzər uydurulmuş on surə də siz gətirin və Allahdan başqa, kimi bacarırsınızsa, köməyə çağırın!”",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"فَإِلَّمْ يَسْتَجِيبُوا۟ لَكُمْ فَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّمَآ أُنزِلَ بِعِلْمِ ٱللَّهِ وَأَن لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ فَهَلْ أَنتُم مُّسْلِمُونَ","Əgər sizə cavab verməsələr, bilin ki, o ancaq Allahın elmi ilə nazil olmuşdur və Ondan başqa ibadətə layiq olan məbud yoxdur. Siz müsəlman olacaqsınızmı?",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"مَن كَانَ يُرِيدُ ٱلْحَيَوٰةَ ٱلدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَٰلَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُونَ","Kim dünya həyatını və onun bərbəzəyini istəyirsə, onlara əməllərinin əvəzini orada tam verərik və onlar orada zərər çəkməzlər.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِى ٱلْءَاخِرَةِ إِلَّا ٱلنَّارُ ۖ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا۟ فِيهَا وَبَٰطِلٌۭ مَّا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ","Onlar, axirətdə özləri üçün oddan başqa heç bir şeyi olmayan kimsələrdir. Onların dünyada gördükləri işlər boşa çıxar və tutduqları əməllər puç olar.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"أَفَمَن كَانَ عَلَىٰ بَيِّنَةٍۢ مِّن رَّبِّهِۦ وَيَتْلُوهُ شَاهِدٌۭ مِّنْهُ وَمِن قَبْلِهِۦ كِتَٰبُ مُوسَىٰٓ إِمَامًۭا وَرَحْمَةً ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِۦ ۚ وَمَن يَكْفُرْ بِهِۦ مِنَ ٱلْأَحْزَابِ فَٱلنَّارُ مَوْعِدُهُۥ ۚ فَلَا تَكُ فِى مِرْيَةٍۢ مِّنْهُ ۚ إِنَّهُ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّكَ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ","Məgər Rəbbindən açıq-aydın bir dəlilə istinad edən, ardınca Ondan bir şahid (Cəbrail) gələn, ondan da əvvəl rəhbər və mərhəmət olmuş Musanın Kitabını təsdiqlədiyi kimsə kafirə tay ola bilərmi? Müsəlmanlar ona (Qurana) iman gətirirlər. Onu inkar edən firqələrin vəd olunduğu yer oddur. Sənin isə ona (Qurana) heç bir şübhən olmasın. Çünki bu, sənin Rəbbindən gələn haqdır, lakin insanların çoxu buna inanmır.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ ٱفْتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ يُعْرَضُونَ عَلَىٰ رَبِّهِمْ وَيَقُولُ ٱلْأَشْهَٰدُ هَٰٓؤُلَآءِ ٱلَّذِينَ كَذَبُوا۟ عَلَىٰ رَبِّهِمْ ۚ أَلَا لَعْنَةُ ٱللَّهِ عَلَى ٱلظَّٰلِمِينَ","Allaha qarşı yalan uyduran kəsdən daha zalım kim ola bilər? Onlar Rəbbinin hüzuruna gətiriləcək və şahidlər: “Bunlar Rəbbinə iftira yaxanlardır”– deyəcəklər. Allahın lənəti olsun zalımlara!",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"ٱلَّذِينَ يَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًۭا وَهُم بِٱلْءَاخِرَةِ هُمْ كَٰفِرُونَ","O kəslərə ki, insanları Allah yolundan sapdırır, onu əyri göstərməyə çalışır və Axirəti inkar edirlər.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"أُو۟لَٰٓئِكَ لَمْ يَكُونُوا۟ مُعْجِزِينَ فِى ٱلْأَرْضِ وَمَا كَانَ لَهُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِنْ أَوْلِيَآءَ ۘ يُضَٰعَفُ لَهُمُ ٱلْعَذَابُ ۚ مَا كَانُوا۟ يَسْتَطِيعُونَ ٱلسَّمْعَ وَمَا كَانُوا۟ يُبْصِرُونَ","Onlar yer üzündə Allahdan yaxa qurtara bilməyəcəklər. Onların Allahdan başqa himayədarları da yoxdur. Onların əzabı qat-qat artırılar. Çünki onlar haqqı eşidə bilmirdilər və görmürdülər.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَفْتَرُونَ","Onlar özlərini ziyana uğradarlar. Uydurduqları bütlər isə onlardan qeybə çəkilib gedər.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"لَا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِى ٱلْءَاخِرَةِ هُمُ ٱلْأَخْسَرُونَ","Şübhə yoxdur ki, axirətdə ən çox ziyana uğrayanlar da onlardır.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَأَخْبَتُوٓا۟ إِلَىٰ رَبِّهِمْ أُو۟لَٰٓئِكَ أَصْحَٰبُ ٱلْجَنَّةِ ۖ هُمْ فِيهَا خَٰلِدُونَ","Sözsüz ki, iman gətirib saleh əməllər edənlər və Rəbbinə boyun əyənlər Cənnət sakinləridir. Onlar orada əbədi qalacaqlar.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"۞ مَثَلُ ٱلْفَرِيقَيْنِ كَٱلْأَعْمَىٰ وَٱلْأَصَمِّ وَٱلْبَصِيرِ وَٱلسَّمِيعِ ۚ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا ۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ","Bu iki zümrənin halı korla karın, görənlə eşidənin halına bənzəyir. Onların halı eyni ola bilərmi? Məgər düşünüb ibrət almırsınız?",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوْمِهِۦٓ إِنِّى لَكُمْ نَذِيرٌۭ مُّبِينٌ","Biz Nuhu öz xalqına elçi göndərdik. O dedi: “Həqiqətən, mən sizin üçün açıq-aydın xəbərdar edən bir elçiyəm.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"أَن لَّا تَعْبُدُوٓا۟ إِلَّا ٱللَّهَ ۖ إِنِّىٓ أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍۢ","Allahdan başqasına ibadət etməyin! Mən sizi yaxalayacaq məşəqqət gününün əzabından qorxuram”.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"فَقَالَ ٱلْمَلَأُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِن قَوْمِهِۦ مَا نَرَىٰكَ إِلَّا بَشَرًۭا مِّثْلَنَا وَمَا نَرَىٰكَ ٱتَّبَعَكَ إِلَّا ٱلَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِىَ ٱلرَّأْىِ وَمَا نَرَىٰ لَكُمْ عَلَيْنَا مِن فَضْلٍۭ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَٰذِبِينَ","Onun qövmünün kafir zadəganları dedilər: “Biz səni özümüz kimi sadəcə bir insan hesab edir və içimizdən ancaq düşüncəsiz olan ən rəzil adamların sənə qoşulduğunu görürük. Həmçinin sizin bizdən üstün olduğunuzu da görmürük. Əksinə, biz sizi yalançı hesab edirik”.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"قَالَ يَٰقَوْمِ أَرَءَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٍۢ مِّن رَّبِّى وَءَاتَىٰنِى رَحْمَةًۭ مِّنْ عِندِهِۦ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنتُمْ لَهَا كَٰرِهُونَ","Nuh dedi: “Ey qövmüm! Bir deyin görək, əgər mən Rəbbimdən açıq-aydın bir dəlilə istinad edirəmsə, O da Öz tərəfindən mənə gözünüzə görünməyən bir mərhəmət (peyğəmbərlik) bəxş edibsə, onda necə olsun? Yoxsa siz onu görmək istəməyib kor qaldığınız bir halda, biz sizi ona inanmağa məcburmu edəcəyik?",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"وَيَٰقَوْمِ لَآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ مَالًا ۖ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِ ۚ وَمَآ أَنَا۠ بِطَارِدِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ ۚ إِنَّهُم مُّلَٰقُوا۟ رَبِّهِمْ وَلَٰكِنِّىٓ أَرَىٰكُمْ قَوْمًۭا تَجْهَلُونَ","Ey qövmüm! Mən buna görə sizdən var-dövlət istəmirəm. Mənim mükafatım ancaq Allaha aiddir. Mən iman gətirənləri qovan deyiləm. Çünki onlar Rəbbi ilə qarşılaşacaqlar. Lakin mən sizin cahil adamlar olduğunuzu görürəm.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"وَيَٰقَوْمِ مَن يَنصُرُنِى مِنَ ٱللَّهِ إِن طَرَدتُّهُمْ ۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ","Ey qövmüm! Əgər onları qovsam, məni Allahdan kim qoruya bilər? Məgər düşünüb ibrət almırsınız?",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"وَلَآ أَقُولُ لَكُمْ عِندِى خَزَآئِنُ ٱللَّهِ وَلَآ أَعْلَمُ ٱلْغَيْبَ وَلَآ أَقُولُ إِنِّى مَلَكٌۭ وَلَآ أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِىٓ أَعْيُنُكُمْ لَن يُؤْتِيَهُمُ ٱللَّهُ خَيْرًا ۖ ٱللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِىٓ أَنفُسِهِمْ ۖ إِنِّىٓ إِذًۭا لَّمِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ","Mən sizə demirəm ki, Allahın xəzinələri mənim yanımdadır. Mən qeybi də bilmirəm. Mən sizə demirəm ki, mən mələyəm. Mən sizin xor baxdığınız kəslərə demirəm ki, Allah onlara əsla xeyir verməyəcəkdir. Onların canında nələr olduğunu Allah daha yaxşı bilir. Əks təqdirdə, sözsüz ki, mən zalımlardan olardım”.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"قَالُوا۟ يَٰنُوحُ قَدْ جَٰدَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَٰلَنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَآ إِن كُنتَ مِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ","Onlar dedilər: “Ey Nuh! Sən bizimlə mübahisə etdin və mübahisəmizi də çox uzatdın. Əgər doğru danışanlardansansa, bizə vəd etdiyin əzabı gətir”.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"قَالَ إِنَّمَا يَأْتِيكُم بِهِ ٱللَّهُ إِن شَآءَ وَمَآ أَنتُم بِمُعْجِزِينَ","O dedi: “Onu istəsə, ancaq Allah sizə gətirəcək və siz də ondan yaxa qurtara bilməyəcəksiniz.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"وَلَا يَنفَعُكُمْ نُصْحِىٓ إِنْ أَرَدتُّ أَنْ أَنصَحَ لَكُمْ إِن كَانَ ٱللَّهُ يُرِيدُ أَن يُغْوِيَكُمْ ۚ هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ","Əgər Allah sizi azdırmaq istəyirsə, mən sizə nəsihət vermək istəsəm belə nəsihətim sizə fayda verməz. O sizin Rəbbinizdir və Ona da qaytarılacaqsınız”.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"أَمْ يَقُولُونَ ٱفْتَرَىٰهُ ۖ قُلْ إِنِ ٱفْتَرَيْتُهُۥ فَعَلَىَّ إِجْرَامِى وَأَنَا۠ بَرِىٓءٌۭ مِّمَّا تُجْرِمُونَ","Yoxsa onlar: “Muhəmməd onu özündən uydurdu!”– deyirlər. De: “Əgər mən onu özümdən uydurmuşamsa, günahım özümə aiddir. Lakin mən sizin etdiyiniz günahlardan uzağam”.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"وَأُوحِىَ إِلَىٰ نُوحٍ أَنَّهُۥ لَن يُؤْمِنَ مِن قَوْمِكَ إِلَّا مَن قَدْ ءَامَنَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا۟ يَفْعَلُونَ","Nuha belə vəhy olundu: “Qövmündən, daha əvvəl iman gətirənlər istisna olmaqla artıq heç kəs iman gətirməyəcək. Elə isə onların etdikləri əməllərə görə kədərlənmə.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"وَٱصْنَعِ ٱلْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا وَلَا تُخَٰطِبْنِى فِى ٱلَّذِينَ ظَلَمُوٓا۟ ۚ إِنَّهُم مُّغْرَقُونَ","Gözlərimizin önündə və vəhyimiz üzrə gəmini düzəlt. Zalım olanlardan ötrü Mənə müraciət etmə. Şübhəsiz ki, onlar suda batırılacaqlar”.",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"وَيَصْنَعُ ٱلْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌۭ مِّن قَوْمِهِۦ سَخِرُوا۟ مِنْهُ ۚ قَالَ إِن تَسْخَرُوا۟ مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ","Nuh gəmini düzəldir, qövmünün zadəganları isə hər dəfə yanından keçdikcə onu ələ salırdılar. O isə deyirdi: “Əgər siz bizi ələ salırsınızsa, biz də sizi, siz bizi ələ saldığınız kimi ələ salacağıq.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَن يَأْتِيهِ عَذَابٌۭ يُخْزِيهِ وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌۭ مُّقِيمٌ","Siz rüsvayedici əzabın kimə gələcəyini və daimi əzabın kimə üz verəcəyini mütləq biləcəksiniz”.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَ أَمْرُنَا وَفَارَ ٱلتَّنُّورُ قُلْنَا ٱحْمِلْ فِيهَا مِن كُلٍّۢ زَوْجَيْنِ ٱثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلَّا مَن سَبَقَ عَلَيْهِ ٱلْقَوْلُ وَمَنْ ءَامَنَ ۚ وَمَآ ءَامَنَ مَعَهُۥٓ إِلَّا قَلِيلٌۭ","Nəhayət, əmrimiz gəldiyi və təndir qaynayıb daşdığı zaman Biz Nuha dedik: “Heyvanların hər növündən bir cüt, barələrində söz keçmiş kəslər istisna olmaqla, öz ailəni və bir də iman gətirənləri gəmiyə mindir”. Lakin, onunla birlikdə az adam iman gətirmişdi.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"۞ وَقَالَ ٱرْكَبُوا۟ فِيهَا بِسْمِ ٱللَّهِ مَجْر۪ىٰهَا وَمُرْسَىٰهَآ ۚ إِنَّ رَبِّى لَغَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ","Nuh dedi: “Gəmiyə minin! Onun üzüb getməsi də, dayanması da Allahın adı ilədir. Şübhəsiz ki, Rəbbim Bağışlayandır, Rəhmlidir”.",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"وَهِىَ تَجْرِى بِهِمْ فِى مَوْجٍۢ كَٱلْجِبَالِ وَنَادَىٰ نُوحٌ ٱبْنَهُۥ وَكَانَ فِى مَعْزِلٍۢ يَٰبُنَىَّ ٱرْكَب مَّعَنَا وَلَا تَكُن مَّعَ ٱلْكَٰفِرِينَ","Gəmi onları dağlar kimi dalğalar içərisində apardığı zaman Nuh kənarda duran oğlunu səsləyib dedi: “Oğlum! Bizimlə birlikdə gəmiyə min, kafirlərdən olma!”",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"قَالَ سَـَٔاوِىٓ إِلَىٰ جَبَلٍۢ يَعْصِمُنِى مِنَ ٱلْمَآءِ ۚ قَالَ لَا عَاصِمَ ٱلْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ ٱللَّهِ إِلَّا مَن رَّحِمَ ۚ وَحَالَ بَيْنَهُمَا ٱلْمَوْجُ فَكَانَ مِنَ ٱلْمُغْرَقِينَ","O dedi: “Məni sudan qoruyacaq bir dağa sığınacağam!” Nuh dedi: “Bu gün, Allahın rəhm etdiklərindən başqa heç kəs Onun əmrindən qoruna bilməz!” Sonda dalğa onları bir-birindən ayırdı və o, suda boğulanlardan oldu.",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"وَقِيلَ يَٰٓأَرْضُ ٱبْلَعِى مَآءَكِ وَيَٰسَمَآءُ أَقْلِعِى وَغِيضَ ٱلْمَآءُ وَقُضِىَ ٱلْأَمْرُ وَٱسْتَوَتْ عَلَى ٱلْجُودِىِّ ۖ وَقِيلَ بُعْدًۭا لِّلْقَوْمِ ٱلظَّٰلِمِينَ","Sonra deyildi: “Ey yer, suyunu ud! Ey göy, yağışını saxla!” Su çəkildi, iş bitdi və gəmi Cudi dağı üzərində qərar tutdu. Sonra deyildi: “Məhv olsun zalım adamlar!”",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"وَنَادَىٰ نُوحٌۭ رَّبَّهُۥ فَقَالَ رَبِّ إِنَّ ٱبْنِى مِنْ أَهْلِى وَإِنَّ وَعْدَكَ ٱلْحَقُّ وَأَنتَ أَحْكَمُ ٱلْحَٰكِمِينَ","Nuh Rəbbini çağırıb dedi: “Ey Rəbbim! Axı oğlum da mənim ailəmdəndir. Sənin vədin, şübhəsiz ki, haqdır. Sən hakimlərin ən hikmətlisisən!”",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"قَالَ يَٰنُوحُ إِنَّهُۥ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ ۖ إِنَّهُۥ عَمَلٌ غَيْرُ صَٰلِحٍۢ ۖ فَلَا تَسْـَٔلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌ ۖ إِنِّىٓ أَعِظُكَ أَن تَكُونَ مِنَ ٱلْجَٰهِلِينَ","O dedi: “Ey Nuh! O, sənin ailəndən deyildir. Doğrusu, bu, pis bir işdir. Elə isə bilmədiyin bir şeyi Məndən istəmə. Həqiqətən də, Mən sənə cahillərdən olmamağı tövsiyə edirəm”.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"قَالَ رَبِّ إِنِّىٓ أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْـَٔلَكَ مَا لَيْسَ لِى بِهِۦ عِلْمٌۭ ۖ وَإِلَّا تَغْفِرْ لِى وَتَرْحَمْنِىٓ أَكُن مِّنَ ٱلْخَٰسِرِينَ","O dedi: “Ey Rəbbim! Bilmədiyim bir şeyi Səndən istəməkdən Sənə sığınıram. Əgər məni bağışlamasan, mənə rəhm etməsən, ziyana uğrayanlardan olaram”.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"قِيلَ يَٰنُوحُ ٱهْبِطْ بِسَلَٰمٍۢ مِّنَّا وَبَرَكَٰتٍ عَلَيْكَ وَعَلَىٰٓ أُمَمٍۢ مِّمَّن مَّعَكَ ۚ وَأُمَمٌۭ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ يَمَسُّهُم مِّنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌۭ","Sonra deyildi: “Ey Nuh! Sənə və səninlə birlikdə olan ümmətlərə Bizim bəxş etdiyimiz əmin-amanlıq və bərəkətlərlə gəmidən en! Özlərinə bir müddət güzəran verəcəyimiz, sonra da Öz tərəfimizdən ağrılı-acılı bir əzaba düçar edəcəyimiz ümmətlər də olacaqdır”.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"تِلْكَ مِنْ أَنۢبَآءِ ٱلْغَيْبِ نُوحِيهَآ إِلَيْكَ ۖ مَا كُنتَ تَعْلَمُهَآ أَنتَ وَلَا قَوْمُكَ مِن قَبْلِ هَٰذَا ۖ فَٱصْبِرْ ۖ إِنَّ ٱلْعَٰقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ","Bunlar, sənə vəhy yolu ilə bildirdiyimiz qeyb xəbərlərindəndir. Bundan əvvəl onları nə sən, nə də sənin qövmün bilirdi. Səbir et! Şübhəsiz ki, gözəl aqibət müttəqilərindir.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"وَإِلَىٰ عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًۭا ۚ قَالَ يَٰقَوْمِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَٰهٍ غَيْرُهُۥٓ ۖ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا مُفْتَرُونَ","Ad qövmünə də qardaşları Hudu göndərdik. O dedi: “Ey qövmüm! Allaha ibadət edin. Sizin Ondan başqa məbudunuz yoxdur. Siz ancaq iftira yaxırsınız.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"يَٰقَوْمِ لَآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا ۖ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَى ٱلَّذِى فَطَرَنِىٓ ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ","Ey qövmüm! Mən bunun əvəzinə sizdən heç bir mükafat istəmirəm. Mənim mükafatım ancaq məni yaradandadır. Məgər anlamırsınız?",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"وَيَٰقَوْمِ ٱسْتَغْفِرُوا۟ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوٓا۟ إِلَيْهِ يُرْسِلِ ٱلسَّمَآءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًۭا وَيَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَىٰ قُوَّتِكُمْ وَلَا تَتَوَلَّوْا۟ مُجْرِمِينَ","Ey qövmüm! Rəbbinizdən bağışlanma diləyin, sonra da Ona tövbə edin ki, göydən sizə bolluca yağış yağdırsın və gücünüzü daha da artırsın. Günahkarcasına üz çevirməyin”.",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"قَالُوا۟ يَٰهُودُ مَا جِئْتَنَا بِبَيِّنَةٍۢ وَمَا نَحْنُ بِتَارِكِىٓ ءَالِهَتِنَا عَن قَوْلِكَ وَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ","Onlar dedilər: “Ey Hud! Sən bizə açıq-aydın bir dəlil gətirmədin, biz də sənin sözünlə məbudlarımızı tərk edən deyilik. Biz sənə inanmırıq.",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"إِن نَّقُولُ إِلَّا ٱعْتَرَىٰكَ بَعْضُ ءَالِهَتِنَا بِسُوٓءٍۢ ۗ قَالَ إِنِّىٓ أُشْهِدُ ٱللَّهَ وَٱشْهَدُوٓا۟ أَنِّى بَرِىٓءٌۭ مِّمَّا تُشْرِكُونَ","Biz ancaq onu deyə bilərik ki, bəzi məbudlarımız səni bəlaya düçar edib”. O dedi: “Həqiqətən, mən Allahı şahid çağırıram, siz də şahid olun ki, mən sizin şərik qoşduqlarınızdan uzağam.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"مِن دُونِهِۦ ۖ فَكِيدُونِى جَمِيعًۭا ثُمَّ لَا تُنظِرُونِ","Ondan başqa tapındıqlarınızın hamısından uzağam. Hamılıqla mənə qarşı hiylə qurun və mənə heç möhlət də verməyin.",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"إِنِّى تَوَكَّلْتُ عَلَى ٱللَّهِ رَبِّى وَرَبِّكُم ۚ مَّا مِن دَآبَّةٍ إِلَّا هُوَ ءَاخِذٌۢ بِنَاصِيَتِهَآ ۚ إِنَّ رَبِّى عَلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ","Mən, Rəbbim və Rəbbiniz olan Allaha təvəkkül etdim. Elə bir canlı yoxdur ki, Allah onun kəkilindən tutmuş olmasın. Həqiqətən, Rəbbim ədalətlidir.",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"فَإِن تَوَلَّوْا۟ فَقَدْ أَبْلَغْتُكُم مَّآ أُرْسِلْتُ بِهِۦٓ إِلَيْكُمْ ۚ وَيَسْتَخْلِفُ رَبِّى قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّونَهُۥ شَيْـًٔا ۚ إِنَّ رَبِّى عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ حَفِيظٌۭ","Əgər üz çevirsəniz, bilin ki, mənə əmr olunanı sizə çatdırdım. Rəbbim yerinizə başqa bir qövm gətirər və siz də Ona heç bir zərər yetirə bilməzsiniz. Şübhəsiz ki, Rəbbim hər şeyi hifz edir”.",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"وَلَمَّا جَآءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا هُودًۭا وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ بِرَحْمَةٍۢ مِّنَّا وَنَجَّيْنَٰهُم مِّنْ عَذَابٍ غَلِيظٍۢ","Əmrimiz gəldikdə Hudu və onunla birlikdə iman gətirənləri Öz mərhəmətimizlə xilas etdik və onları ağır bir əzabdan qurtardıq.",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"وَتِلْكَ عَادٌۭ ۖ جَحَدُوا۟ بِـَٔايَٰتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْا۟ رُسُلَهُۥ وَٱتَّبَعُوٓا۟ أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍۢ","Bu, Ad qövmü idi! Onlar Rəbbinin ayələrini inkar etdilər, Onun elçilərinə asi oldular və hər bir inadcıl təkəbbür sahibinin əmrinə uydular.",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"وَأُتْبِعُوا۟ فِى هَٰذِهِ ٱلدُّنْيَا لَعْنَةًۭ وَيَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ ۗ أَلَآ إِنَّ عَادًۭا كَفَرُوا۟ رَبَّهُمْ ۗ أَلَا بُعْدًۭا لِّعَادٍۢ قَوْمِ هُودٍۢ","Onları həm bu dünyada, həm də Qiyamət günündə lənət təqib edəcəkdir. Həqiqətən, Ad qövmü öz Rəbbini inkar etdi. Məhv olsun Hudun qövmü Ad!",{"number":391,"arabic":878,"translation":879},"۞ وَإِلَىٰ ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَٰلِحًۭا ۚ قَالَ يَٰقَوْمِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَٰهٍ غَيْرُهُۥ ۖ هُوَ أَنشَأَكُم مِّنَ ٱلْأَرْضِ وَٱسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا فَٱسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوٓا۟ إِلَيْهِ ۚ إِنَّ رَبِّى قَرِيبٌۭ مُّجِيبٌۭ","Səmud qövmünə də qardaşları Salehi göndərdik. O dedi: “Ey qövmüm! Allaha ibadət edin. Sizin Ondan başqa ibadətə layiq olan məbudunuz yoxdur. O sizi torpaqdan yaratdı və sizi orada sakin etdi. Elə isə ondan bağışlanma diləyin, sonra da Ona tövbə edin. Şübhəsiz ki, Rəbbim Yaxındır, çağırışa cavab verəndir”.",{"number":349,"arabic":881,"translation":882},"قَالُوا۟ يَٰصَٰلِحُ قَدْ كُنتَ فِينَا مَرْجُوًّۭا قَبْلَ هَٰذَآ ۖ أَتَنْهَىٰنَآ أَن نَّعْبُدَ مَا يَعْبُدُ ءَابَآؤُنَا وَإِنَّنَا لَفِى شَكٍّۢ مِّمَّا تَدْعُونَآ إِلَيْهِ مُرِيبٍۢ","Onlar dedilər: “Ey Saleh! Sən bundan əvvəl içərimizdə ümid edilən bir kimsə idin. Doğrudanmı atalarımızın ibadət etdiyinə ibadət etməyi bizə qadağan edirsən? Doğrusu, biz sənin bizləri dəvət etdiyin əqidə barəsində şübhə doğuran şəkk içindəyik”.",{"number":402,"arabic":884,"translation":885},"قَالَ يَٰقَوْمِ أَرَءَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٍۢ مِّن رَّبِّى وَءَاتَىٰنِى مِنْهُ رَحْمَةًۭ فَمَن يَنصُرُنِى مِنَ ٱللَّهِ إِنْ عَصَيْتُهُۥ ۖ فَمَا تَزِيدُونَنِى غَيْرَ تَخْسِيرٍۢ","O dedi: “Ey qövmüm! Bir deyin görək, əgər mən Rəbbimdən açıq-aydın bir dəlilə istinad edirəmsə, O da Öz tərəfindən mənə bir mərhəmət (peyğəmbərlik) bəxş edibsə, onda necə olsun? Əgər Allaha asi olsam, məni Ondan kim qoruya bilər? Siz mənə ziyandan başqa bir şey artırmayacaqsınız.",{"number":167,"arabic":887,"translation":888},"وَيَٰقَوْمِ هَٰذِهِۦ نَاقَةُ ٱللَّهِ لَكُمْ ءَايَةًۭ فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِىٓ أَرْضِ ٱللَّهِ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوٓءٍۢ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌۭ قَرِيبٌۭ","Ey qövmüm! Allahın qayadan çıxartdığı bu dişi dəvəsi sizin üçün bir möcüzədir. Buraxın onu Allahın torpağında otlasın. Ona bir pislik etməyin, yoxsa sizi yaxın bir əzab yaxalayar”.",{"number":413,"arabic":890,"translation":891},"فَعَقَرُوهَا فَقَالَ تَمَتَّعُوا۟ فِى دَارِكُمْ ثَلَٰثَةَ أَيَّامٍۢ ۖ ذَٰلِكَ وَعْدٌ غَيْرُ مَكْذُوبٍۢ","Onlar dəvənin diz vətərini kəsdilər. Saleh dedi: “Yurdunuzda üç gün də kef eləyin. Bu, yalan olmayan bir vəddir”.",{"number":419,"arabic":893,"translation":894},"فَلَمَّا جَآءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا صَٰلِحًۭا وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ بِرَحْمَةٍۢ مِّنَّا وَمِنْ خِزْىِ يَوْمِئِذٍ ۗ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ ٱلْقَوِىُّ ٱلْعَزِيزُ","Əmrimiz gəldikdə Salehi və onunla birlikdə iman gətirənləri Öz mərhəmətimizlə əzabdan və o günün rüsvayçılığından qurtardıq. Həqiqətən, Rəbbin Qüvvətlidir, Qüdrətlidir.",{"number":425,"arabic":896,"translation":897},"وَأَخَذَ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ ٱلصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا۟ فِى دِيَٰرِهِمْ جَٰثِمِينَ","Zülm edənləri isə qorxunc bir səs yaxaladı və onlar öz evlərində üzüqoylu düşüb qaldılar.",{"number":431,"arabic":899,"translation":900},"كَأَن لَّمْ يَغْنَوْا۟ فِيهَآ ۗ أَلَآ إِنَّ ثَمُودَا۟ كَفَرُوا۟ رَبَّهُمْ ۗ أَلَا بُعْدًۭا لِّثَمُودَ","Sanki orada heç yaşamamışdılar. Həqiqətən, Səmud qövmü öz Rəbbini inkar etdi. Məhv olsun Səmud qövmü!",{"number":202,"arabic":902,"translation":903},"وَلَقَدْ جَآءَتْ رُسُلُنَآ إِبْرَٰهِيمَ بِٱلْبُشْرَىٰ قَالُوا۟ سَلَٰمًۭا ۖ قَالَ سَلَٰمٌۭ ۖ فَمَا لَبِثَ أَن جَآءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍۢ","Elçilərimiz (mələklər) İbrahimə (İshaqın doğulacağı barədə) müjdə gətirdilər və: “Salam!”– dedilər. O da: “Salam!”– dedi və dərhal gedib qızardılmış bir buzov gətirdi.",{"number":442,"arabic":905,"translation":906},"فَلَمَّا رَءَآ أَيْدِيَهُمْ لَا تَصِلُ إِلَيْهِ نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةًۭ ۚ قَالُوا۟ لَا تَخَفْ إِنَّآ أُرْسِلْنَآ إِلَىٰ قَوْمِ لُوطٍۢ","İbrahim mələklərin yeməyə əl vurmadıqlarını gördükdə onlar onun xoşuna gəlmədi və onların yanında canına qorxu düşdü. Onlar dedilər: “Qorxma! Həqiqətən, biz Lut qövmünə göndərilmişik”.",{"number":448,"arabic":908,"translation":909},"وَٱمْرَأَتُهُۥ قَآئِمَةٌۭ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْنَٰهَا بِإِسْحَٰقَ وَمِن وَرَآءِ إِسْحَٰقَ يَعْقُوبَ","Onun arvadı pərdə arxasında durmuşdu. O, güldü. Biz onu İshaqla, (İshaqın) ardınca da Yaqubla müjdələdik.",{"number":453,"arabic":911,"translation":912},"قَالَتْ يَٰوَيْلَتَىٰٓ ءَأَلِدُ وَأَنَا۠ عَجُوزٌۭ وَهَٰذَا بَعْلِى شَيْخًا ۖ إِنَّ هَٰذَا لَشَىْءٌ عَجِيبٌۭ","O dedi: “Vay halıma! Mən bir qoca qarı, bu ərim də bir qoca kişi olduğu halda doğa bilərəmmi? Doğrusu, bu, təəccüblü bir şeydir”.",{"number":229,"arabic":914,"translation":915},"قَالُوٓا۟ أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ ٱللَّهِ ۖ رَحْمَتُ ٱللَّهِ وَبَرَكَٰتُهُۥ عَلَيْكُمْ أَهْلَ ٱلْبَيْتِ ۚ إِنَّهُۥ حَمِيدٌۭ مَّجِيدٌۭ","Onlar dedilər: “Allahın əmrinə təəccübmü edirsən? Ey ev əhli! Allahın rəhməti və bərəkəti sizin üstünüzdə olsun! Həqiqətən, O, Tərifəlayiqdir, Şan-şöhrətlidir”.",{"number":464,"arabic":917,"translation":918},"فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْرَٰهِيمَ ٱلرَّوْعُ وَجَآءَتْهُ ٱلْبُشْرَىٰ يُجَٰدِلُنَا فِى قَوْمِ لُوطٍ","İbrahimdən qorxu çəkildikdə və ona müjdə gəldikdə Lut qövmü barəsində Bizimlə mübahisə etməyə başladı.",{"number":60,"arabic":920,"translation":921},"إِنَّ إِبْرَٰهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّٰهٌۭ مُّنِيبٌۭ","Həqiqətən, İbrahim həlim, Allaha çox yalvaran və Ona üz tutan bir şəxs idi.",{"number":475,"arabic":923,"translation":924},"يَٰٓإِبْرَٰهِيمُ أَعْرِضْ عَنْ هَٰذَآ ۖ إِنَّهُۥ قَدْ جَآءَ أَمْرُ رَبِّكَ ۖ وَإِنَّهُمْ ءَاتِيهِمْ عَذَابٌ غَيْرُ مَرْدُودٍۢ","Mələklər dedilər: “Ey İbrahim! Bundan (bu mübahisədən) əl çək. Çünki Rəbbinin əmri artıq gəlmişdir və onlara qarşısıalınmaz bir əzab gələcəkdir”.",{"number":174,"arabic":926,"translation":927},"وَلَمَّا جَآءَتْ رُسُلُنَا لُوطًۭا سِىٓءَ بِهِمْ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًۭا وَقَالَ هَٰذَا يَوْمٌ عَصِيبٌۭ","Elçilərimiz Lutun yanına gəldikdə, onlara görə kədərləndi, ürəyi sıxıldı və: “Bu, çox çətin bir gündür”– dedi.",{"number":153,"arabic":929,"translation":930},"وَجَآءَهُۥ قَوْمُهُۥ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ وَمِن قَبْلُ كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ٱلسَّيِّـَٔاتِ ۚ قَالَ يَٰقَوْمِ هَٰٓؤُلَآءِ بَنَاتِى هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ ۖ فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَلَا تُخْزُونِ فِى ضَيْفِىٓ ۖ أَلَيْسَ مِنكُمْ رَجُلٌۭ رَّشِيدٌۭ","Qövmü yüyürərək onun yanına gəldi. Onlar əvvəllər də yaramaz işlər görürdülər. O dedi: “Ey qövmüm! Bunlar mənim qızlarımdır. Onlar sizin üçün daha təmizdirlər. Allahdan qorxun və qonaqlarımın yanında məni rüsvay etməyin! Məgər aranızda ağıllı bir kişi yoxdur?”",{"number":491,"arabic":932,"translation":933},"قَالُوا۟ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا لَنَا فِى بَنَاتِكَ مِنْ حَقٍّۢ وَإِنَّكَ لَتَعْلَمُ مَا نُرِيدُ","Onlar dedilər: “Bilirsən ki, sənin qızlarına heç bir ehtiyacımız yoxdur. Nə istədiyimizi də yəqin ki, bilirsən”.",{"number":497,"arabic":935,"translation":936},"قَالَ لَوْ أَنَّ لِى بِكُمْ قُوَّةً أَوْ ءَاوِىٓ إِلَىٰ رُكْنٍۢ شَدِيدٍۢ","O dedi: “Kaş ki, sizə çatan bir qüvvəm olaydı, yaxud möhkəm bir dayağa söykənəydim!”",{"number":503,"arabic":938,"translation":939},"قَالُوا۟ يَٰلُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَن يَصِلُوٓا۟ إِلَيْكَ ۖ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍۢ مِّنَ ٱلَّيْلِ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنكُمْ أَحَدٌ إِلَّا ٱمْرَأَتَكَ ۖ إِنَّهُۥ مُصِيبُهَا مَآ أَصَابَهُمْ ۚ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ ٱلصُّبْحُ ۚ أَلَيْسَ ٱلصُّبْحُ بِقَرِيبٍۢ","Mələklər dedilər: “Ey Lut! Biz sənin Rəbbinin elçiləriyik. Onlar əsla sənə zərər yetirə bilməzlər. Gecənin bir vaxtında arvadından başqa bütün ailənlə yola düş. Qoy içinizdən heç kəs dönüb arxaya baxmasın. Çünki onların başına gələcək müsibət onun da başına gələcəkdir. Onların həlak olmaq vaxtı səhərdir. Məgər səhər yaxın deyilmi?”",{"number":509,"arabic":941,"translation":942},"فَلَمَّا جَآءَ أَمْرُنَا جَعَلْنَا عَٰلِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةًۭ مِّن سِجِّيلٍۢ مَّنضُودٍۢ","Əmrimiz gəldikdə oranın altını üstünə çevirdik və odda bişmiş gil daşları ardıcıl olaraq onların üstünə yağdırdıq.",{"number":247,"arabic":944,"translation":945},"مُّسَوَّمَةً عِندَ رَبِّكَ ۖ وَمَا هِىَ مِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ بِبَعِيدٍۢ","O daşlara Rəbbinin yanında işarə qoyulmuşdur. Onlar zalımlardan da uzaq deyildir.",{"number":520,"arabic":947,"translation":948},"۞ وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًۭا ۚ قَالَ يَٰقَوْمِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَٰهٍ غَيْرُهُۥ ۖ وَلَا تَنقُصُوا۟ ٱلْمِكْيَالَ وَٱلْمِيزَانَ ۚ إِنِّىٓ أَرَىٰكُم بِخَيْرٍۢ وَإِنِّىٓ أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍۢ مُّحِيطٍۢ","Mədyən qövmünə də qardaşları Şueybi göndərdik. O dedi: “Ey qövmüm! Allaha ibadət edin. Sizin Ondan başqa ibadətə layiq olan məbudunuz yoxdur. Ölçünü və çəkini əskiltməyin. Mən sizi bolluq içində görürəm və qorxuram ki, başınıza hər şeyi bürüyən günün əzabı gələ.",{"number":272,"arabic":950,"translation":951},"وَيَٰقَوْمِ أَوْفُوا۟ ٱلْمِكْيَالَ وَٱلْمِيزَانَ بِٱلْقِسْطِ ۖ وَلَا تَبْخَسُوا۟ ٱلنَّاسَ أَشْيَآءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ مُفْسِدِينَ","Ey qövmüm! Ölçüyə və çəkiyə ədalətlə tam riayət edin, insanların mallarını əksik verməyin və yer üzündə fəsad yaymaqla pis işlər görməyin!",{"number":531,"arabic":953,"translation":954},"بَقِيَّتُ ٱللَّهِ خَيْرٌۭ لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ ۚ وَمَآ أَنَا۠ عَلَيْكُم بِحَفِيظٍۢ","Əgər möminsinizsə, bilin ki, Allahın saxladığı nemətlər sizin üçün daha xeyirlidir. Mən sizin üstünüzdə gözətçi deyiləm”.",{"number":537,"arabic":956,"translation":957},"قَالُوا۟ يَٰشُعَيْبُ أَصَلَوٰتُكَ تَأْمُرُكَ أَن نَّتْرُكَ مَا يَعْبُدُ ءَابَآؤُنَآ أَوْ أَن نَّفْعَلَ فِىٓ أَمْوَٰلِنَا مَا نَشَٰٓؤُا۟ ۖ إِنَّكَ لَأَنتَ ٱلْحَلِيمُ ٱلرَّشِيدُ","Onlar dedilər: “Ey Şueyb! Atalarımızın ibadət etdikləri məbudlardan, yaxud mallarımızı istədiyimiz kimi istifadə etməkdən vaz keçməyimizi sənə namazınmı əmr edir? Doğrudan da, sən yumşaq xasiyyətlisən, ağıllısan”.",{"number":195,"arabic":959,"translation":960},"قَالَ يَٰقَوْمِ أَرَءَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٍۢ مِّن رَّبِّى وَرَزَقَنِى مِنْهُ رِزْقًا حَسَنًۭا ۚ وَمَآ أُرِيدُ أَنْ أُخَالِفَكُمْ إِلَىٰ مَآ أَنْهَىٰكُمْ عَنْهُ ۚ إِنْ أُرِيدُ إِلَّا ٱلْإِصْلَٰحَ مَا ٱسْتَطَعْتُ ۚ وَمَا تَوْفِيقِىٓ إِلَّا بِٱللَّهِ ۚ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ","O dedi: “Ey qövmüm! Bir deyin görək, əgər mən Rəbbimdən açıq-aydın bir dəlilə istinad edirəmsə, O da Öz tərəfindən mənə gözəl bir ruzi veribsə, onda necə olsun? Sizə qadağan etdiyim şeyləri etməklə sizin əleyhinizə çıxmaq istəmirəm. Mən ancaq bacardığım qədər islah etmək istəyirəm. Mən ancaq Allahın sayəsində uğur qazanıram. Mən yalnız Ona təvəkkül edir və yalnız Ona üz tuturam.",{"number":291,"arabic":962,"translation":963},"وَيَٰقَوْمِ لَا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقَاقِىٓ أَن يُصِيبَكُم مِّثْلُ مَآ أَصَابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صَٰلِحٍۢ ۚ وَمَا قَوْمُ لُوطٍۢ مِّنكُم بِبَعِيدٍۢ","Ey qövmüm! Qoy mənimlə olan ixtilafınız, Nuh qövmünün, yaxud Hud qövmünün, yaxud Saleh qövmünün başına gələnlərin eynisini sizin də başınıza gətirməsin. Lut qövmü də sizdən uzaq deyildir”.",{"number":553,"arabic":965,"translation":966},"وَٱسْتَغْفِرُوا۟ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوٓا۟ إِلَيْهِ ۚ إِنَّ رَبِّى رَحِيمٌۭ وَدُودٌۭ","Rəbbinizdən bağışlanma diləyin, sonra Ona tövbə edin. Həqiqətən, Rəbbim Rəhmlidir, Sevəndir (həm də Seviləndir).",{"number":559,"arabic":968,"translation":969},"قَالُوا۟ يَٰشُعَيْبُ مَا نَفْقَهُ كَثِيرًۭا مِّمَّا تَقُولُ وَإِنَّا لَنَرَىٰكَ فِينَا ضَعِيفًۭا ۖ وَلَوْلَا رَهْطُكَ لَرَجَمْنَٰكَ ۖ وَمَآ أَنتَ عَلَيْنَا بِعَزِيزٍۢ","Onlar dedilər: “Ey Şueyb! Dediklərinin çoxunu anlamırıq. Biz səni aramızda zəif görürük. Əgər qəbilən olmasaydı, səni daşqalaq edərdik. Sən bizim üçün heç də böyük bir adam deyilsən”.",{"number":565,"arabic":971,"translation":972},"قَالَ يَٰقَوْمِ أَرَهْطِىٓ أَعَزُّ عَلَيْكُم مِّنَ ٱللَّهِ وَٱتَّخَذْتُمُوهُ وَرَآءَكُمْ ظِهْرِيًّا ۖ إِنَّ رَبِّى بِمَا تَعْمَلُونَ مُحِيطٌۭ","O dedi: “Ey qövmüm! Məgər mənim qəbiləm sizin üçün Allahdan da əzizdir? Siz Onu saymayıb unutdunuz. Şübhəsiz ki, Rəbbim sizin nə etdiklərinizi əhatə edir.",{"number":188,"arabic":974,"translation":975},"وَيَٰقَوْمِ ٱعْمَلُوا۟ عَلَىٰ مَكَانَتِكُمْ إِنِّى عَٰمِلٌۭ ۖ سَوْفَ تَعْلَمُونَ مَن يَأْتِيهِ عَذَابٌۭ يُخْزِيهِ وَمَنْ هُوَ كَٰذِبٌۭ ۖ وَٱرْتَقِبُوٓا۟ إِنِّى مَعَكُمْ رَقِيبٌۭ","Ey qövmüm! Əlinizdən gələni edin, mən də edəcəyəm. Rüsvayedici əzabın kimə gələcəyini və kimin yalançı olduğunu tezliklə biləcəksiniz. Gözləyin! Şübhəsiz ki, mən də sizinlə birlikdə gözləyirəm”.",{"number":576,"arabic":977,"translation":978},"وَلَمَّا جَآءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا شُعَيْبًۭا وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ بِرَحْمَةٍۢ مِّنَّا وَأَخَذَتِ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ ٱلصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا۟ فِى دِيَٰرِهِمْ جَٰثِمِينَ","Əmrimiz gəldikdə Şueybi və onunla birlikdə iman gətirənləri Öz mərhəmətimizlə xilas etdik. Zülm edənləri isə qorxunc səs yaxaladı və onlar öz evlərində üzüqoylu düşüb qaldılar.",{"number":582,"arabic":980,"translation":981},"كَأَن لَّمْ يَغْنَوْا۟ فِيهَآ ۗ أَلَا بُعْدًۭا لِّمَدْيَنَ كَمَا بَعِدَتْ ثَمُودُ","Sanki orada heç yaşamamışdılar. Səmud qövmü məhv olduğu kimi Mədyən qövmü də məhv olsun!",{"number":367,"arabic":983,"translation":984},"وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَىٰ بِـَٔايَٰتِنَا وَسُلْطَٰنٍۢ مُّبِينٍ","Biz Musanı möcüzlərimizlə və aydın bir dəlillə elçi göndərdik –",{"number":593,"arabic":986,"translation":987},"إِلَىٰ فِرْعَوْنَ وَمَلَإِي۟هِۦ فَٱتَّبَعُوٓا۟ أَمْرَ فِرْعَوْنَ ۖ وَمَآ أَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِيدٍۢ","Firon və onun əyanlarına. Onlar isə Fironun əmrinə tabe oldular. Halbuki Fironun əmri doğru yol göstərən əmr deyildi.",{"number":133,"arabic":989,"translation":990},"يَقْدُمُ قَوْمَهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ فَأَوْرَدَهُمُ ٱلنَّارَ ۖ وَبِئْسَ ٱلْوِرْدُ ٱلْمَوْرُودُ","Firon Qiyamət günü öz qövmünün qabağına düşüb onları Oda aparacaq. Girəcəkləri yer nə pis yerdir!",{"number":106,"arabic":992,"translation":993},"وَأُتْبِعُوا۟ فِى هَٰذِهِۦ لَعْنَةًۭ وَيَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ ۚ بِئْسَ ٱلرِّفْدُ ٱلْمَرْفُودُ","Onları həm burada, həm də Qiyamət günündə lənət təqib edəcəkdir. Onlara verilən pay nə pis paydır!",{"number":609,"arabic":995,"translation":996},"ذَٰلِكَ مِنْ أَنۢبَآءِ ٱلْقُرَىٰ نَقُصُّهُۥ عَلَيْكَ ۖ مِنْهَا قَآئِمٌۭ وَحَصِيدٌۭ","Bu, sənə söylədiyimiz məmləkətlər haqqında hekayətlərin bəzisidir. Onlardan izi qalanı da vardır, yerlə-yeksan olanı da.",{"number":615,"arabic":998,"translation":999},"وَمَا ظَلَمْنَٰهُمْ وَلَٰكِن ظَلَمُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ ۖ فَمَآ أَغْنَتْ عَنْهُمْ ءَالِهَتُهُمُ ٱلَّتِى يَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مِن شَىْءٍۢ لَّمَّا جَآءَ أَمْرُ رَبِّكَ ۖ وَمَا زَادُوهُمْ غَيْرَ تَتْبِيبٍۢ","Biz onlara zülm etmədik, lakin onlar özləri özlərinə zülm etdilər. Rəbbinin əmri gəldikdə Allahdan başqa çağırdıqları bütlər onları heç nədən qurtara bilmədilər. Bütlər onların ancaq tələfatını artırdı.",{"number":621,"arabic":1001,"translation":1002},"وَكَذَٰلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَآ أَخَذَ ٱلْقُرَىٰ وَهِىَ ظَٰلِمَةٌ ۚ إِنَّ أَخْذَهُۥٓ أَلِيمٌۭ شَدِيدٌ","Rəbbin, haqsızlıq edən məmləkətləri yaxaladığı zaman belə yaxalayır. Onun yaxalaması həqiqətən də, üzücüdür, şiddətlidir.",{"number":627,"arabic":1004,"translation":1005},"إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةًۭ لِّمَنْ خَافَ عَذَابَ ٱلْءَاخِرَةِ ۚ ذَٰلِكَ يَوْمٌۭ مَّجْمُوعٌۭ لَّهُ ٱلنَّاسُ وَذَٰلِكَ يَوْمٌۭ مَّشْهُودٌۭ","Həqiqətən, bunlarda axirət əzabından qorxanlar üçün bir ibrət vardır. Bu, insanların bir yerə toplanacağı bir gündür. Bu həm də hamının şahid olacağı bir gündür.",{"number":633,"arabic":1007,"translation":1008},"وَمَا نُؤَخِّرُهُۥٓ إِلَّا لِأَجَلٍۢ مَّعْدُودٍۢ","Biz onu sadəcə müəyyən olunmuş vaxtadək təxirə salmışıq.",{"number":639,"arabic":1010,"translation":1011},"يَوْمَ يَأْتِ لَا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِۦ ۚ فَمِنْهُمْ شَقِىٌّۭ وَسَعِيدٌۭ","Qiyamət gəldiyi gün Allahın izni olmadan heç kəs danışa bilməz. Onlardan kimi bədbəxt, kimi də xoşbəxt olacaq.",{"number":645,"arabic":1013,"translation":1014},"فَأَمَّا ٱلَّذِينَ شَقُوا۟ فَفِى ٱلنَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌۭ وَشَهِيقٌ","Bədbəxtlərə gəlincə, onlar Od içərisində qalacaqlar. Onlar orada bağıracaq və zarıyacaqlar.",{"number":651,"arabic":1016,"translation":1017},"خَٰلِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ ٱلسَّمَٰوَٰتُ وَٱلْأَرْضُ إِلَّا مَا شَآءَ رَبُّكَ ۚ إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌۭ لِّمَا يُرِيدُ","Rəbbinin istədiyi istisna olmaqla, göylər və yer durduqca onlar orada əbədi qalacaqlar. Həqiqətən, Rəbbin istədiyini edəndir.",{"number":657,"arabic":1019,"translation":1020},"۞ وَأَمَّا ٱلَّذِينَ سُعِدُوا۟ فَفِى ٱلْجَنَّةِ خَٰلِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ ٱلسَّمَٰوَٰتُ وَٱلْأَرْضُ إِلَّا مَا شَآءَ رَبُّكَ ۖ عَطَآءً غَيْرَ مَجْذُوذٍۢ","Xoşbəxtlərə gəldikdə isə, onlar Cənnətdə olacaqlar. Rəbbinin istədiyi istisna olmaqla, göylər və yer durduqca onlar orada əbədi qalacaqlar. Bu, tükənməz bir sovqatdır.",{"number":73,"arabic":1022,"translation":1023},"فَلَا تَكُ فِى مِرْيَةٍۢ مِّمَّا يَعْبُدُ هَٰٓؤُلَآءِ ۚ مَا يَعْبُدُونَ إِلَّا كَمَا يَعْبُدُ ءَابَآؤُهُم مِّن قَبْلُ ۚ وَإِنَّا لَمُوَفُّوهُمْ نَصِيبَهُمْ غَيْرَ مَنقُوصٍۢ","Onların nəyə ibadət etdiklərinə şübhə etmə. Onlar da atalarının əvvəllər ibadət etdiyi kimi ibadət edirlər. Şübhəsiz ki, Biz onların cəzasını əskiltmədən tam verəcəyik.",{"number":126,"arabic":1025,"translation":1026},"وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا مُوسَى ٱلْكِتَٰبَ فَٱخْتُلِفَ فِيهِ ۚ وَلَوْلَا كَلِمَةٌۭ سَبَقَتْ مِن رَّبِّكَ لَقُضِىَ بَيْنَهُمْ ۚ وَإِنَّهُمْ لَفِى شَكٍّۢ مِّنْهُ مُرِيبٍۢ","Biz Musaya Kitab verdik, lakin onun barəsində də ixtilaf düşdü. Əgər Rəbbin tərəfindən əzəldən bir Söz olmasaydı, aralarında dərhal hökm verilərdi. Həqiqətən, onlar Quranın barəsində də şübhə doğuran şəkk içindədirlər.",{"number":85,"arabic":1028,"translation":1029},"وَإِنَّ كُلًّۭا لَّمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ أَعْمَٰلَهُمْ ۚ إِنَّهُۥ بِمَا يَعْمَلُونَ خَبِيرٌۭ","Şübhəsiz ki, Rəbbin onların hər birinə əməllərinin əvəzini tam verəcəkdir. Şübhəsiz ki, Allah onların nə etdiklərindən xəbərdardır.",{"number":146,"arabic":1031,"translation":1032},"فَٱسْتَقِمْ كَمَآ أُمِرْتَ وَمَن تَابَ مَعَكَ وَلَا تَطْغَوْا۟ ۚ إِنَّهُۥ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌۭ","Sənə əmr edildiyi kimi sən də, səninlə birlikdə tövbə edənlər də doğru yolda olun. Həddi aşmayın, çünki O, sizin nə etdiklərinizi görür.",{"number":683,"arabic":1034,"translation":1035},"وَلَا تَرْكَنُوٓا۟ إِلَى ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ فَتَمَسَّكُمُ ٱلنَّارُ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِنْ أَوْلِيَآءَ ثُمَّ لَا تُنصَرُونَ","Zalımlara meyl etməyin, yoxsa sizə od toxunar. Sizin Allahdan başqa dostlarınız yoxdur. Sonra sizə kömək də olunmaz.",{"number":689,"arabic":1037,"translation":1038},"وَأَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ طَرَفَىِ ٱلنَّهَارِ وَزُلَفًۭا مِّنَ ٱلَّيْلِ ۚ إِنَّ ٱلْحَسَنَٰتِ يُذْهِبْنَ ٱلسَّيِّـَٔاتِ ۚ ذَٰلِكَ ذِكْرَىٰ لِلذَّٰكِرِينَ","Gündüzün iki başında (əvvəlində və axırında) və gecənin bəzi saatlarında namaz qıl! Həqiqətən, yaxşı işlər pis əməlləri silib aparır. Bu, yada salanlar üçün bir xatırlatmadır.",{"number":1040,"arabic":1041,"translation":1042},115,"وَٱصْبِرْ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ ٱلْمُحْسِنِينَ","Səbir et! Həqiqətən, Allah yaxşı iş görənlərin mükafatını puç etməz.",{"number":1044,"arabic":1045,"translation":1046},116,"فَلَوْلَا كَانَ مِنَ ٱلْقُرُونِ مِن قَبْلِكُمْ أُو۟لُوا۟ بَقِيَّةٍۢ يَنْهَوْنَ عَنِ ٱلْفَسَادِ فِى ٱلْأَرْضِ إِلَّا قَلِيلًۭا مِّمَّنْ أَنجَيْنَا مِنْهُمْ ۗ وَٱتَّبَعَ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ مَآ أُتْرِفُوا۟ فِيهِ وَكَانُوا۟ مُجْرِمِينَ","Heç olmasa, sizdən əvvəlki nəsillərdə yer üzündə fitnə-fəsad törətməyi qadağan edən ağıl və hikmət sahibləri olaydı. Onlardan yalnız xilas etdiyimiz az bir qismi belə idi. Zülm edənlər isə onlara verilmiş dünyanın ləzzətinə uydular və günahkar oldular.",{"number":1048,"arabic":1049,"translation":1050},117,"وَمَا كَانَ رَبُّكَ لِيُهْلِكَ ٱلْقُرَىٰ بِظُلْمٍۢ وَأَهْلُهَا مُصْلِحُونَ","Ölkə əhalisi əməlisaleh olduğu bir halda, Rəbbin o ölkəni haqsız yerə məhv etməz.",{"number":160,"arabic":1052,"translation":1053},"وَلَوْ شَآءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ ٱلنَّاسَ أُمَّةًۭ وَٰحِدَةًۭ ۖ وَلَا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ","Əgər Rəbbin istəsəydi, insanları vahid bir ümmət edərdi. Amma onlar elə hey ixtilafdadırlar.",{"number":1055,"arabic":1056,"translation":1057},119,"إِلَّا مَن رَّحِمَ رَبُّكَ ۚ وَلِذَٰلِكَ خَلَقَهُمْ ۗ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ ٱلْجِنَّةِ وَٱلنَّاسِ أَجْمَعِينَ","Yalnız Rəbbinin rəhm etdiyi şəxslərdən başqa. Allah onları bunun üçün yaratdı. Rəbbinin: “Mən Cəhənnəmi bütün günahkar cinlər və insanlarla dolduracağam!” Sözü yerinə yetəcək.",{"number":40,"arabic":1059,"translation":1060},"وَكُلًّۭا نَّقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنۢبَآءِ ٱلرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِۦ فُؤَادَكَ ۚ وَجَآءَكَ فِى هَٰذِهِ ٱلْحَقُّ وَمَوْعِظَةٌۭ وَذِكْرَىٰ لِلْمُؤْمِنِينَ","Elçilərin xəbərlərindən hər birini sənə söyləyirik ki, bununla sənin ürəyini möhkəmləndirək. Bu ayələrdə sənə həqiqət, möminlərə də öyüd-nəsihət və xatırlatma vəhy edilmişdir.",{"number":1062,"arabic":1063,"translation":1064},121,"وَقُل لِّلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ ٱعْمَلُوا۟ عَلَىٰ مَكَانَتِكُمْ إِنَّا عَٰمِلُونَ","İman gətirməyənlərə de: “Əlinizdən gələni edin, biz də edəcəyik.",{"number":1066,"arabic":1067,"translation":1068},122,"وَٱنتَظِرُوٓا۟ إِنَّا مُنتَظِرُونَ","Gözləyin! Biz də gözləyirik”.",{"number":79,"arabic":1070,"translation":1071},"وَلِلَّهِ غَيْبُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَإِلَيْهِ يُرْجَعُ ٱلْأَمْرُ كُلُّهُۥ فَٱعْبُدْهُ وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ ۚ وَمَا رَبُّكَ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ","Göylərin və yerin qeybi Allaha məxsusdur. Bütün işlər də Ona qayıdacaqdır. Elə isə yalnız Ona ibadət et və yalnız Ona təvəkkül et. Rəbbin nə etdiklərinizdən xəbərsiz deyildir.",[1073,1074,1075,1076,1077,1078,1079,1080,1081,1082,1083,1084,1085,1086,1087,1088,1089,1090,1091,1092,1093,1094,1095,1096,1097,1098,1099,1100,1101,1102,1103,1104,1105,1106,1107,1108,1109,1110,1111,1112,1113,1114,1115,1116,1117,1118,1119,1120,1121,1122,1123,1124,1125,1126,1127,1128,1129,1130,1131,1132,1133,1134,1135,1136,1137,1138,1139,1140,1141,1142,1143,1144,1145,1146,1147,1148,1149,1150,1151,1152,1153,1154,1155,1156,1157,1158,1159,1160,1161,1162,1163,1164,1165,1166,1167,1168,1169,1170,1171,1172,1173,1174,1175,1176,1177,1178,1179,1180,1181,1182,1183,1184,1185,1186],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":1188,"sura":75,"blocks":1189},"saadi-az",[1190,1192,1194,1196,1198,1200,1202,1204,1206,1208,1210,1212,1214,1216,1218,1220,1222,1224,1226,1228,1230,1232,1234,1236,1238,1240,1242,1244,1246,1248,1250,1252,1254,1256,1258,1260,1262,1264,1266,1268,1270,1272,1274,1276,1278,1280,1282,1284,1286,1288,1290,1292,1294,1296,1298,1300,1302,1304,1306,1308,1310,1312,1314,1316,1318,1320,1322,1324,1326,1328,1330,1332,1334,1336,1338,1340,1342,1344,1346,1348,1350,1352,1354,1356,1358],{"from":5,"to":5,"text":1191},"Fövqəluca Allah Müqəddəs Quranı ayələri gözəl və kamil olan Böyük Kitab və Mübarək Vəhy adlandırmışdır. Onda həqiqi tarixi hekayətlər, ədalətli hökmlər və qadağalar öz əksini tapmışdır. Onun sözləri bəlağətli, onların mənası isə çox gözəldir. Allah bu ayələrin məzmununu ən mükəmməl surətdə izah etmişdir, axı Onun adları arasında Müdrik və Hər şeyi Bilən adları vardır. O, hər şeyi öz yerində yerləşdirir, aşkar və qeybə aid olan hər şey haqqında biliyə malikdir, Onun hökmləri və qadağaları ilahi hikmətinə həmişə uyğun gəlir.",{"from":13,"to":13,"text":1193},"Əgər Quran ayələri Müdrik və hər şeyi Bilən Allah tərəfindən kamilləşdirilmiş və izah edilmişdirsə, onda onların əzəməti və ucalığı və həmçinin onlarda əks etdirilmiş hikmət və mərhəmət barədə soruşmağa ehtiyac qalmır. Lakin bilmək lazımdır ki, Allah bu Kitabı insanların təkcə Ona ibadət etmələri, dinə Onun xatiri üçün etiqad etmələri və müxtəlif məxluqları Onunla bərabər tutmamaları üçün nazil etmişdir. Bu Kitabı Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gətirmişdir. Rəbb onu (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) günah işlətməyə cəsarət edənləri bu həyatda və öləndən sonra cəzalandırılacaqları barədə xəbərdarlıq etməkdən və Allaha itaətkarlıqla tabe olanları isə dünya həyatında və Axirətdə savablandırılacaqları ilə müjdələməkdən ötrü göndərmişdir.",{"from":21,"to":21,"text":1195},"Ey insanlar! Günahlarınıza görə bağışlanma diləyin və verilmiş möhlətdən istifadə edin ki, Allahın nifrətinə səbəb olan hər şeydən əl çəkəsiniz və Onun sevdiyi və razı qaldığı hər şeyə can atasınız. Sizin bağışlanma haqqında dualarınız və tövbələriniz ona səbəb olacaq ki, Allah sizə ləzzət verən və sizin xeyrinizə olan dünya malı qismət edəcəkdir. Həmçinin Fövqəluca Allah sizə ayrılmış möhləti yaşamaq üçün imkan verəcək və aranızdakı mərhəmətlilərə və xeyirxahlara Öz neməti əta edəcəkdir. Həqiqətən, sizin xeyirxahlığınızın əvəzi – xoşunuza gələn şeyləri əldə etməniz və ikrah etdiyiniz hər şeydən qurtulmanız olacaqdır. Lakin əgər siz bu çağırışa cavab verməkdən boyun qaçırsanız, haqdan üz çevirsəniz və ya hətta onu yalan saysanız, onda sizi dəhşətli bir cəza haqlayacaqdır. Bu isə, Allah insanların bütün ilk və sonrakı nəsillərini və digər məxluqları bir yerdə topladığı Əzəmətli Gündə baş verəcəkdir.",{"from":28,"to":28,"text":1197},"Hamınız Allahın hüzuruna qayıdacaqsınız və O, etdiyiniz əməllərə müvafiq olaraq – xeyirə xeyirlə, şərə də şərlə əvəz verəcəkdir. Bütün varlıqlar Onun hakimiyyəti altındadırlar və O, ölüləri diriltməyə qadirdir, çünki ölmüşləri diriltmək – Onun imkanlarının ancaq az bir hissəsidir. Bu barədə, sözü ən doğru olan Rəbb Özü xəbər vermişdir. Bu isə o deməkdir ki, dirildilmənin labüdlüyü həm məntiqi dəlillər və həm də müqəddəs mətnlərlə təsdiq edilir.",{"from":35,"to":35,"text":1199},"Fövqəluca Allah, öz gizli niyyətlərini Allahdan məxfi saxlamağa cəhd göstərənlərin cahilliyini və dərin azğınlıq içində olduqlarını bildirərək, göstərir ki, bu əməl sadəcə onların öz ürəklərini pərdələyir, çünki Allah onların niyyətlərindən xəbərdardır və əməllərini görür. Onların azmış olduqlarını ifşa etmək üçün Fövqəluca Allah qeyd edir ki, insanlar əməllərini pərdələməyə çalışdıqları zaman onlar ən kiçik, gözəgörünməz hərəkətlər etməyə nail olurlar. Bundan başqa, Fövqəluca Allaha insanların etdikləri və ya səslə, ya da pıçıltı ilə dedikləri bütün söz və əməlləri haqqında hər şey məlumdur. Daha sonra Ona insan qəlbində gizlədilən və hətta adamların pıçıltı ilə deməyə cəsarət etmədikləri bütün məxfi fikirləri, gizli niyyətləri və vəsvəsələri haqqında da hər şey Ona məlumdur. Doğrudanmı bundan sonra siz elə zənn edirsiniz ki, siz özünüz barədə Allahdan nə isə gizlədə biləcəksiniz?\n\nDigər bir şərhə müvafiq olaraq, bu ayədə kafirlərin Muhəmməd Peyğəmbərdən (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) üz çevirmələrindən və onun xütbələrinə laqeyd yanaşmalarından bəhs edilir. Onların haqdan dönmələri o dərəcədə böyük idi ki, onlar Muhəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gördükdə ürəkləri sıxılardı ki, o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onları görməsin və onlara öz çağırışı və faydalı nəsihətləri ilə müraciət etməsin. Bundan da böyük üz döndərmə olarmı?!!\n\nSonra isə Fövqəluca Allah onları, bütün hərəkətləri və əməlləri haqqında Ona məlum olması ilə hədələyir. Bir əməl belə Allahın nəzərindən qaça bilməz və kafirlər törətdiklərinin əvəzini bütövlüklə alacaqlar.",{"from":42,"to":42,"text":1201},"Fövqəluca Allah yer üzündə yaşayan, istər insanlar və ya heyvanlar olsun, quruda və ya suda yaşayanlar olsun, bütün canlı məxluqlarını ruzi və maddi nemətlərlə təmin etməyi Öz öhdəsinə götürmüşdür. Onların hamısı ruzisini Allahdan alırlar. Ona məxluqlarının məskunlaşdığı və yaşadığı yerlər və həmçinin onların gedib-gəldikləri yerlər məlumdur. Onların yerdə yaşayışının bütün təfərrüatı Mühafizəolunan Lövhədə yazılmışdır. Onda səmalarda və yerdə baş verməli olacaq bütün hadisələrə aid biliklər öz əksini tapmışdır. Bütün bunlar əzəldən Allaha məlum idi və yazı qələmi ilə qeyd olunmuşdur. Allah istəmişdir ki, hər şey məhz olacağı kimi baş versin və hər bir məxluq ruzisini tam ala bilsin. Bu isə o deməkdir ki, məxluqların ürəkləri Rəbbə təvəkkül etməlidir, çünki O, onları maddi nemətlə təmin etməyi öhdəsinə götürmüş və onların barəsində hər şeyi və onların hər birinin keyfiyyətini bilir.",{"from":11,"to":11,"text":1203},"Fövqəluca bildirir ki, göylər və yer altı gün ərzində yaradılmışdır. Onların yaradılması bazar günü başladılmış və cümə günü qurtarmışdır. Bütün bu vaxt ərzində Onun Kürsüsü su üzərində olmuşdur ki, bu da yeddinci göyün üzərindədir. Göylərin və yerin xəlq edilməsindən sonra Fövqəluca Allah Kürsüsünə qalxıb oturmuş və oradan O, Kainatın işlərini Öz bildiyi kimi idarə etməyə başlamış və bu zaman qədər və səmavi dinlərinin qanunlarına istinad etmişdir. O, insanları sınaqdan keçirmək vasitəsi kimi göylərdə və yerdə olan hər şeyi onlardan ötrü yaratmışdır. O, onlara Öz hökmlərini və qadağanlarını nazil edir və onlardan kimin saleh əməllər etdiyinə, əgər əl-Fudeyl b. İyadın sözləri ilə desək, onlardan kimin Allahın dininə səmimi və düzgün etiqad etdiyinə baxır. İyaddan soruşurlar ki: “Ey Əbu Əli! Səmimi və düzgün nə deməkdir?” O, belə cavab verir: “Əməllər səmimi olsa da, düzgün olmadıqca, onsuz da qəbul edilməyəcəkdir. Əgər əməllər düzgündürsə, onlar səmimi olmadıqca da qəbul edilməyəcəkdir. Əməllər səmimi və düzgün olmalıdır. Əməlin səmimi olması onun Allah xatirinə edilməsidir. Əməlin düzgün olması isə, onun şəriətə və Sünnəyə uyğun olmasıdır”.\n\nBu barədə Fövqəluca buyurmuşdur: “Mən cinləri və insanları yalnız Mənə ibadət etmək üçün yaratdım!” (Zariyat, 51\u002F56);\n\n“Yeddi (qat) göyü və bir o qədər də yeri yaradan Allahdır. Allahın hər şeyə qadir olduğunu, Allahın hər şeyi elmi ilə ehtiva etdiyini biləsiniz deyə, (Allahın) əmri onların arasında (mövcud olan bütün məxluqata) nazil olar” (Talaq, 65\u002F12). Bu deyilənlərdən belə çıxır ki, Fövqəluca Allah məxluqları ona görə yaratmışdır ki, Ona ibadət etsinlər və Onu gözəl adları və sifətləri vasitəsi ilə dərk etsinlər. O, onlara bu minvalla davranmağı əmr etmişdir və kim Allaha itaət edirsə, o, öz vəsifələrini yerinə yetirmiş olur və o, uğur qazananların arasında olacaqdır. Kim də bundan üz döndərərsə, zərərə uğramışlardan olacaqdır. Onların hamısı öz Rəbbinin hökmlərinə və haramlarına necə riayət etmişlərsə, ona müvafiq olaraq əvəz alacaqları məskəndə mütləq toplanacaqlar.\n\nMəhz buna görə, Allah xatırladır ki, müşriklər əvəz alacaqlarına iman gətirməkdən boyun qaçırırlar. Onlara öldükdən sonra dirildiləcəkləri haqqında deyildikdə, onlar bunu yalan adlandırırlar. Bundan başqa, onlar ən müdhiş tərzdə Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) peyğəmbərliyini inkar edir və bunu açıq-aşkar sehirbazlıq adlandırırlar, halbuki əslində, bu aydın bir həqiqətdir.",{"from":55,"to":55,"text":1205},"Allah kafirləri cəzalandırmağı müəyyən olunmuş vaxtadək təxirə salır və onlar səbirsizliklə onun gəlməsini gözləməyə başlayırlar. Onlar öz cahillikləri və zalımlıqlarına görə bir-birindən soruşurlar: “Cəza niyə gecikir?” Onların sözləri Allahın cəzalandıracağına iman gətirmədiklərini təsdiq edir, çünki onlar bu dünyadakı firavan yaşayışlarına istinad edərək, Allahın Elçisini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yalan danışmaqda ifşa etməyə cəhd göstərirlər, halbuki o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), onları cəzanın yaxınlaşması haqqında xəbərdar etmişdi. Lakin bundan da əhəmiyyətsiz bir bəhanə tapmaq olarmı?!!\n\nHəqiqətən, elə bir gün gələr ki, heç kim müşriklərin yaxasını cəzadan kənara çəkə bilməz və onda onlar öz əməlləri üzərində düşünə bilərlər. Cəza onları hər tərəfdən bürüyər və onlar qismət olar. Axı onlar əvvəllər bu cəzaya o dərəcədə laqeyd idilər ki, hətta onun gələcəyi haqqında xəbərdarlıq edənlərin yalançılığına əmin idilər.",{"from":62,"to":75,"text":1207},"Fövqəluca xəbər verir ki, insan öz təbiəti etibarı ilə cahil və ədalətsiz məxluqdur. Allah ona sağlamlıq, ruzi, övlad və digər nemətlər bəxş etdikdə və sonra da onları onun əlindən aldıqda, o, ümidsizliyə qapılır. O, Allahın mükafatlandıracağına inamını itirir və hətta məhrum olduğu nemətləri Allahın ona qaytaracağı və ya onu eyni dəyərli nemətlərlə yenidən təmin edəcəyi və yaxud da onu daha yaxşı bir tərzdə mükafatlandıracağı haqqında heç düşünmür də. Əgər Allah insana, onun başına gələn bəladan sonra, əmin-amanlıq nəsib edirsə, o, təkəbbürlə sevinməyə başlayır və elə zənn edir ki, əldə etdiyi uğur onu bir daha tərk etməyəcəkdir. O, ürəyinə yatan nemətlərə şadlanır və Allahın qullarına nazil etdiyi hədiyyələrlə fəxr edir. Bütün bunlar onu lovğalandırır, özündən razı qalmağa səbəb olur, təkəbbürlü insana çevirir və o, digər məxluqlara ötkəmliklə, həqarətlə və etinasızlıqla yanaşır. Bəs hansı nöqsan bundan da pis ola bilər?!!\n\nBu sifətlər, Allahın doğru yola yönəltdiyi, yaramaz keyfiyyətlərdən xilas etdiyi və gözəl əxlaqla iltifat göstərdiyi insanlardan başqa, qalan bütün insanlara xas olan məziyyətlərdır. Bu saleh insanlar müsibət düşdükdə səbirli olur və heç vaxt məyuslaşmırlar. Əmin-amanlıq yarandıqda isə təkəbürlülük göstərmir, özlərinin fərz və vacib olmayan xeyirxah əməllərini davam etdirirlər. Məhz onlar öz günahlarının bağışlanmasına və bunun sayəsində hər cür yaramaz və xoşagəlməz hallardan xilas olmağa və həmçinin qəlbin həzz alacağı və baxışların heyran qalacağı şeylərin onlar üçün hazırlandığı Cənnətdə böyük savaba layiqdirlər.",{"from":81,"to":81,"text":1209},"Ey Muhəmməd! Kafirlərin səni qəbul etmədiklərinə görə kədərlənmə. Onların sözləri sənin rəftarına təsir göstərməməli və səni getdiyin yoldan döndərməməlidir. Vəhylə sənə nazil edilənin hətta ən kiçik bir hissəsindən belə əl çəkmək sənə yaraşmaz və sənin ürəyin onların inadkarləğından sıxılmamalıdır. Onlar soruşurlar ki: “Niyə ona xəzinə nazil edilməmişdir? Niyə onun yanında bir mələk yoxdur?” Lakin bil ki, onların bu sözlərinin səbəbi öz inadkarlıqları, tərslikləri, ədalətsizlikləri, azğınlığı, sübut və dəlillərdən istifadə edə bilməmələridir. Buna görə də başladığın işini davam etdir və onların ancaq axmaqlara və cahillərə xas olan rabitəsiz sözlərindən ötrü doğru yolundan azma. Qoy ürəyin bunlara görə sıxılmasın.\n\nMəgər onlar sənə, heç olmazsa, bir dəlil belə gətiriblər ki, sən onu təkzib edə bilməyəsən? Yaxud da onlar sənin təbliğ etdiyin baxışlarının heç olmazsa birində belə nöqsan tapdılarmı? Sənin ürəyini ümumiyyətlə daralmağa məcbur edən nədir?! Ya da sən onlara görə məsuliyyətmi daşıyırsan və hər vasitə ilə olsa da onları düz yola gətirməyə borclusan? Qətiyyən yox! Sən anacaq nəsihətçisən, onların etibarlı vəkili isə Allahdır. O, onların əməllərini yadda saxlayır və onların hər birinə əvəzini büsbütün verəcəkdir.",{"from":87,"to":94,"text":1211},"Əgər onlar desələr ki, Quranı Muhəmməd özü (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) tərtib etmişdir, onda qoy onlar da, Quran surələrinə bənzəyən heç olmazsa on surə tərtib etsinlər və bunun üçün istədiklərini köməyə çağırsınlar. Ey kafirlər! Əgər doğrudan da o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) doğrudan da bu Kitabı uydurmuşdursa, axı siz də bəlağətdə və natiqlik sənətində ondan geri qalmırsınız. Məgər siz qatı düşmən deyilsinizmi? Məgər siz hər hansı yolla olursa olsun onun təbliğatını inkar etməyə can atmırsınızmı? Əgər siz doğrudan da həqiqəti deyirsinizsə, onda siz də Quran surələrindən fərqlənməyən on surə özünüzdən uydurun. Yox əgər buna nail olmasanız, onda bilin ki, Müqəddəs Quran Allah tərəfindən nazil edilmişdir ki, haqqın lehinə olaraq təkzibolunmaz dəlillər gətirsin və istənilən ittihamı təkzib etsin. Bilin ki, təkcə Allah ibadətə və sitayişə layiqdir. Bəs siz niyə Rəbbiniz Allah qarşısında itaətdən boyun qaçırırsınız?\n\nBu və bundan əvvəlki ayələrdən aydın olur ki, dinə dəvət edən şəxs insanların ona maneçilik etməsi və onun nöqsanlarını ifşa etməyə cəhd göstərməsi səbəbi ilə tutduğu doğru yoldan çıxmamalıdır, xüsusilə, əgər onların ittihamı əsassızdırsa və onun təbliğatında hər hansı bir nöqsan tapa bilmirlərsə. O, bundan kədərlənməməlidir. Əksinə, bu onun əminliyini artırmalı və o, işini davam etdirməlidir. O, onun köməksizliyini aşkar etmək istəyən günahkarların tələblərini yerinə yetirməyə borclu deyil və onların üstün saydıqları dəlillərə istinad etməməlidir. Onun, bütövlükdə bütün məsələlərin lehinə şəhadət verən inandırıcı və ziddiyyətsiz dəlilləri nümunə göstərməsi kifayət edər. Bu ayələrdən həmçinin aydın olur ki, Müqəddəs Quran təkrarolunmaz bir möcüzədir, çünki heç kim bu Kitaba bənzər bir kitab və ya Quran surələrinə bənzər on surə belə və ya da heç olmazsa bir surə uydurmağa qadir deyildir. Allah bəlağətli və dildən pərgar olan düşmənlərinə çağırış göndərərək onları cavab verməyə dəvət edir. Lakin onlar bu çağırışı qəbul etmirlər, çünki onların hamısı çox gözəl anlayırlar ki, Qurana bənzər bir şey uydumağa qadir deyillər. Bu ayələrdən həm də belə bir nəticə çıxır ki, Quran elmlərini və tövhidi müzakirə edərkən kamil biliklər tələb olunur və ancaq ilk nəzərdən doğru görünən zənnə əsaslanmaq kifayət etmir. Məhz buna görə Fövqəluca əmr edir ki, insanlar Müqəddəs Quranın Allahın rizası ilə nazil olunduğunu və Allahdan başqa ilah olmadığını bilsinlər.",{"from":101,"to":108,"text":1213},"Əgər insanın bütün düşüncə və niyyətləri müstəsna olaraq təkcə dünya həyatı və yerin gözəllikləri ilə bağlı olarsa, əgər o, ancaq qadınlar, oğullar, ağır qızıl və gümüş külçələr, cins atlar, ev heyvanları və əkinəcək haqqında fikirləşirsə, əgər o, bütü qüvvəsi ilə bu nemətləri əldə etməyə çalışırsa, ancaq bu məqsədlər üçün zəruri olan biliklərə yiyələnirsə və Axirət həyatına qətiyyən can atmırsa, onda belə bir insan əsil kafirdir, axı əgər insan dindardırsa, onda onun qəlbinə yol tapmış iman ona imkan verməzdi ki, o, təkcə maddi nemətlər əldə etməyə can atsın. Bundan başqa, haqq din və saleh əməllərin özü artıq onun Axirət aləminə can atmasını təsdiq edərdi. Lakin bədbəxt kafirlər özlərini elə aparırlar ki, sanki onlar ancaq bu dünyada yaşamaq üçün yaradılmışlar və bu səbəbdən Allah əməllərinə görə onlara əvəzini elə bu dünyadaca tam verəcəkdir. Onlar maddi nemətləri onlar üçün başlanğıcda Qorunan Lövhədə təyin edildiyi kimi alacaqlar. Onlar haqqından azca da olsa kəsilməyəcəkdir, lakin bu onların sevincinin və keçirdikləri məmnuniyyətin sonu olacaqdır, çünki Axirət həyatında onlar Cəhənnəmin əbədi sakinlərinə çevriləcəklər və orada onların çəkəcəkləri əzablı cəza bir anlığa belə fasilə verilmədən davam edəcəkdir. Bununla yanaşı onlar ən qiymətli savabdan məhrum ediləcəklər. Onların bu dünyada haqqa və onun tərədarlarına qalib gəlmək ümidilə törətdikləri əməllər və həmçinin etdikləri yaxşı əməllər faydasız və puç olacaq. Bu ona görə belə olacaq ki, onların yaxşı əməlləri möhkəm əsasa malik deyildi və vacib şərtdən – haqq dindən məhrum idi.",{"from":115,"to":115,"text":1215},"Fövqəluca bu ayədə Öz Elçisi Muhəmmədin (ona Allahın salavatı və salamı olsun) və habelə onun dinin hökmlərini nöqsansız yerinə yetirən və möhkəm etiqada malik olan varislərinin məziyyətləri haqqında xəbər verir. Onların fərdi keyfiyyətləri digər insanların keyfiyyətlərindən tamamilə fərqlənir, onları müqayisə etmək belə, sadəcə, mümkün deyil. Onlar öz Rəbbindən gələn aydın dəlillərə istinad edirlər, çünki Allahın nazil etdiyi vəhy bir çox mühüm məsələləri aydınlaşdırır və insanda tam etiqad yaradılmasına səbəb olan açıq dəlilləri özündə əks etdirir. Onların haqlı olmasının bu sübutlarının ardınca yenə bir dəlil gəlir – qüsursuz təhtəlşüur və sağlam təfəkkür Fövqəluca Allahın nazil etdiyi və qanuniləşdirdiyi hər şeyin doğruluğunu təsdiq edir və bunların sayəsində möminlər ayənin ecazkarlığını dərk edirlər və imanları güclənir. Bununla yanaşı onlar üçüncü dəlilə - insanlar üçün Təlimat və mərhəmət olan Müqəddəs Tövrata istinad edirlər. O, Quranın gerçəkliyini təsdiq edir və Quranın özünün təbliğ etdiyi haqqı təbliğ edir.\n\nSadalanan məziyyətlərə malik olan, çoxsaylı dəlillərə istinad edən və özlərinin haqlı olmasında tam əmin olmaları üçün əllərində əsas olan möminlər məgər nadanlıq zülmətində dolaşan günahkarlara oxşaya bilərlərmi?! Şübhəsiz ki, onlar Allahın qarşısında bərabər olmadıqları kimi, Allahın qullarının gözü qarşısında da bərabər deyillər.\n\nSadalanan dəlilləri etiraf edən insanlar həqiqətən Müqəddəs Qurana inanırlar və belə imanın xeyirxah nəticələri – onların bu dünyada və həm də ölümdən sonra tam əmin-amanlıq şəritində olacaqlarıdır. Yer üzündə mövcud olan və haqqa qarşı mübarizə aparan müxtəlif təriqətlər mütləq Cəhənnəmə vasil ediləcəklər. Bu isə o deməkdir ki, insan Fövqəluca Rəbdən gələn haqq Quranın doğruluğuna azca da olsun belə şübhə etməməlidir. Lakin insanların əksəriyyəti buna iman gətirməkdən boyun qaçırır. Onların bir qismi nadanlıqları və yolunu azmış insan olduqlarına görə belə rəftar edirlər, digərləri isə öz ədalətsizlikləri, öz inadkarlıqları və zalımlıqları üzündən belə davranırlar. Əgər onlar təmiz niyyətə və sağlam mühakimə yürütmək qabiliyyətinə malik olsaydılar, onda hökmən Müqəddəs Qurana iman gətirərdilər, çünki ətrafda olan hər şey insanı üzünü haqq dinə çevirməyə çağırır.",{"from":121,"to":128,"text":1217},"Fövqəluca Allah bu ayədə bəyan edir ki, ən zalım insanlar – Allaha böhtan atanlardır. Bu, Allaha şərik qoşan və Onun əzəmətinə uyğun gəlməyən keyfiyyətlər aid edən, Allahın demədiyini Onun adından danışan, özü özünü peyğəmbər elan edən və yaxud Allaha bir başqa üsulla iftira deyən hər kəsə aiddir. Belə insanlar ən böyük zalımlardır və onlar mütləq öz Rəbbi hüzurunda öz zalımlıqlarına görə əvəzini almaq üçün cavab verməli olacaqlar. Fövqəluca Allah onları sərt cəzaya məhkum etdiyi zaman, şahidləri təsdiq edəcəklər ki, dünya həyatında bu günahkarlar Allahın adından yalan uydururdular və belə deyəcəklər: “Bax bunlar idi öz Rəbbinə böhtan atanlar! Onları lənətə gəlsinlər!”\n\nBu lənət əbədi lənət olacaqdır, çünki zalımlıq bu günahkarların ayrılmaz məziyyətlərindən idi və buna görə onlar vəziyyətlərinin yüngülləşdirilməsinə layiq deyillər. Onlar özləri Allahın elçilərinin dəvət etdikləri Allah yolundan azmışdılar və ətraflarındakıları da bu yoldan çıxardırdılar ki, bunun sayəsində də onları Cəhənnəm oduna aparan öndə gedənlərinə çevrilirdilər. Onlar düz yolu təhrif etməyə və ləkələməyə can atırdılar ki, insanlar onu yanlış yol hesab etsinlər. Onlar yalanı bəzəyir və həqiqətə isə qara yaxırdılar. Allah onları rüsvay etsin! Onlar hətta Axirətə də inanmırdılar.",{"from":135,"to":135,"text":1219},"Onlar Allahın onlardan alacağı intiqamından qaça bilməyəcəklər, çünki Onun hakimiyyəti altındadırlar və Onun iradəsindən asılıdırlar. Heç kim onları xoşagəlməz və bəd hadisələrdən xilas edə və onlara savab verə bilməz və onlar başlarına gələcək hadisələrə təsir göstərmək imkanından məhrum ediləcəklər. Onları getdikcə güclənəcək sərt cəza gözləyəcəkdir, çünki onlar özləri azğınlığa düşmüşdülər və bir çox başqalarını da azdırmışdılar. Onların haqqa qarşı olan nifrəti və ondan ikrah etmələri o dərəcədə böyük idi ki, Allahın ayələrini dərk edə və onlardan faydalana bilmirlər. Bu barədə Fövqəluca belə buyurur: “Onlara nə olub ki, nəsihətdən üz döndərirlər? Sanki ürküdülmüş vəhşi uzunqulaqlardır ki, ovçulardan (yaxud aslandan) qaçırlar” (Müdəssir, 74\u002F49-51). Bununla yanaşı onları gördükləri üzərində düşünə və bundan faydalı nəticələr çıxara bilmədilər. Onlar fikirləşməyə qadir olmayan kar və lal divanələrə bənzəyirlər.",{"from":141,"to":148,"text":1221},"Rəbbinin hökmü gerçəkləşəndə önlar özlərini itirəcəklər və ən əzab-əziyyətli cəzaya layiq olacaqlar. Onların təbliğ etdikləri və təriflədikləri “din” puç olacaq, Allahdan başqa itaət etdikləri tanrıçalar isə onlara heç bir fayda verməyəcəklər. Onlar yeganə zərərə düşənlər olacaqlar və onların düşdükləri zərər hədsiz dərəcədə böyük olacaqdır. Onların nəsibi təkcə qəm-qüssə və məhrumiyyətlər olacaqdır və heç kim onlar bədbəxtliklərdən və cəzadan xilas olmağa kömək göstərməyəcəkdir. Ey Allah, bizi belə qismətdən qoru!",{"from":155,"to":155,"text":1223},"Bədbəxt kafirlərin məziyyətlərini və onları gözləyən taleyi təsvir etdikdən sonra Fövqəluca Allah xoşbəxt möminlərin məziyyətlərindən və onlar üçün hazırlanmış savablardan bəhs edir. Onlar Allahın iman gətirilməsini əmr etdiyi dinin bütün əsas məsələlərinə ürəkdən iman gətirmişdilər. Bununla yanaşı onlar qəlbi və bədən üzvləri ilə saleh əməllər edir və doğru sözlər danışırlar. Onlar Rəbbin qarşısında itaətkardırlar və Onun əzəmətinə tabedirlər. Onlar Onu sevir və Ondan qorxurlar, Ona ümid bəsləyir və mütiliklə dua edirlər. Bu gözəl keyfiyyətləri özündə cəmləşdirən hər kəs mütləq Cənnət sakinləri arasında olacaqdır. Onlar Cənnət bağlarını əbədi olaraq tərk etməyəcəklər, çünki həmişə xeyirxahlığa can atmış və hər hansı saleh əməli ləngimədən yerinə yetirmişlər.",{"from":162,"to":162,"text":1225},"Bu iki zümrə - bədbəxt günahkarlar və xoşbəxt möminlərdir. Birincilər kor və karlara, ikincilər isə görən və eşidən kəslərə bənzəyərlər. Məgər onları bir-biri ilə müqayisə etmək olar? Şübhəsiz ki, onları müqayisə etmək mümkün deyil. Bundan başqa, onların arasında sözlə təsvir etmək mümkün olmayan çox böyük fərq var. Doğrudanmı bundan sonra da insanlar onlara fayda verən və ya zərər vuran əməllər üzərində düşünməyəcəklər ki, faydalı işlər görüb, əsil zərərli hərəkətlərdən çəkinə bilsinlər.",{"from":169,"to":176,"text":1227},"Nuh (ə) ilk elçi idi ki, Allah onu öz tayfasına, onları Allaha dəvət etmək və müşriklikdən çəkindirmək hökmü ilə göndərmişdi. Nuh demişdi: “Ey mənim xalqım! Mən sizə nədən çəkinməli olduğunuzu hərtərəfli izah etdim. Mən həmçinin sizə onu da bildirdim ki, siz təkcə bir olan Allaha ibadət etməlisiniz və Allahdan başqa ibadət etdiyiniz bütlərdən əl çəkməlisiniz. Həqiqətən, mən qorxuram ki, əgər siz tək Allaha etiqad və mənə itaət etməsəniz, onda şiddətli əzab verən cəzaya məruz qalarsınız”.",{"from":183,"to":183,"text":1229},"Tayfanın başçıları və əyanları Nuhun çəğırışına rədd etdilər. Məhz cəmiyyətin adlı-sanlı adamları, adətən, ilk növbədə Allahın elçilərini rədd edərdilər. Onlar saleh peyğəmbərə, onun adi insan olmasına görə, iman gətirməkdən boyun qaçırırdılar. Onlar öz küfrlərini belə izah edirdilər, halbuki əslində məhz insan adamların yanına elçi kimi göndərilə bilərdi. Ayrı cür ola da bilməzdi, çünki insanlar ancaq özlərinə bənzər olanlarla görüşə bilərlər, onlardan nəyi isə öyrənə bilərlər, onlara istənilən sualla müraciət edə bilərlər, halbuki bunları mələklərlə edə bilməzlər. Tayfa başçılarının iman gətirməkdən boyun qaçırmalarına bir səbəb də peyğəmbərlərin ardıyca gedənlərin ən yazıq, zavallı, aciz və miskin insanlar olması idi. Bunu tayfa başçıları belə hesab edirdilər, halbuki əslində peyğəmbərin ardıcılları öz xalqının ən şərəfli və ən ağıllı oğulları olurdular. Onlar haqqa itaət edir və çox vaxt zadəgan adlandırılan və hər cür qiyamçı şeytanlara tabe olan, daşlara, ağaclara ibadət edən, bütlərə tapınan və onların qarşısında səcdə edən alçaq təbiətli insanlara bənzəmirdilər.\n\nBelə tayfa başçılarından daha alçaq və daha günahkar insanlar görmüsənmi? Onlar öz peyğəmbərinə belə deyirdilər: “İnsanlar nə etdiklərini anlamadan sənin ardınca gəlirlər. Sən onlar ardınca gəlməyi təklif etmisən, onlar da sənə itaət etmişlər”. Onlar bununla demək istəyirdilər ki, möminlər dindən heç nə anlamırlar. Lakin onlar bilmirdilər ki, açıq-aşkar həqiqət ağıllı və fərasətli insanları özünə cəlb edir və dərrakəli insanlar haqqa rast gələn kimi onu tanıyır və qəbul edirlər. Onlar həmçinin bilmirdilər ki, aydın həqiqət gizli sirlərə bənzəmir ki, onların üstündə çox düşünməli olsunlar. Onlar deyirdilər: “Biz sizi özümüzdən ləyaqətli hesab etmirik və sizə itaət etməyə hazırlaşmırıq. Bundan başqa, biz sizi yalançı sayırıq”. Lakin onlar özləri yalan danışırdılar, çünki Allahın Nuha (ə) verdiyi çoxsaylı möcüzələrin şahidi olmuşdular və bunlar onun (ə) tamamilə doğruçu olduğuna şübhə yeri qoymurdu.",{"from":190,"to":190,"text":1231},"Nuh (ə) öz qəbilədaşlarına etiraz edərək onları əmin etməyə çalışırdı ki, o (ə) möhkəm dəlillərə istinad edir və haqqa şübhə etmir. O (ə) Allahın elçisi, kamil insan və təqlid olunası bir nümunə idi. Onların təfəkkürlərini sezə bilmədikləri ağıllı insanlar ona (ə) itaət edirdilər. O (ə) doğrudan da sadiq insandı və əgər o (ə) nə deyirdisə, ancaq Rəbbindən nazil edilən dəlillərə istinad edirdi və buna görə onun (ə) dediyi sözlər ona (ə) inanmağa kifayət edirdi. O (ə) həmçinin belə deyirdi: “Ey mənim qəbilədaşlarım! Allah mənə vəhy nazil etmiş, məni Özünün elçisi seçmiş və mənə doğru yol Təlimatı vermişdir. Siz Allahın mənə iltifat göstərdiyi himayəsini görmürsünüz və o sizə ağır gəlir. Doğrudanmı siz elə düşünürsünüz ki, biz haqq saydığımıza, sizin şübhələrinizə baxmayaraq, sizi iman gətirməyə məcbur edəcəyik? Doğrudanmı siz zənn edirsiniz ki, sizin mənim möizələrimi təkzib etmək arzusunda olduğunuz dərəcədə nifrət etdiyiniz bir şeyə sizi məcbur edəcəyik? Sizin cəhdləriniz bizə ziyan vurmayacaqdır və bizim imanımızı sarsıda bilməyəcəkdir, sizin yalançı danışıqlarınız və uydurmalarınız isə bizi etiqad etdiklərimizdən əl çəkməyə məcbur edə bilməyəcəkdir. Hər şey onunla bitəcək ki, sizin hərəkətləriniz sizə doğru yola gəlməyə mane olacaq, sizi haqqa itaət etməkdən saxlayacaq və həqiqət sizə yalan kimi görünəcəkdir. Əgər bu aryıq baş vermişdirsə, onda biz sizi Allahın hökmünü yerinə yetirməyə və çəkindiyiniz şeyə tərəfdar olmağa məcbur edə bilmərik”.",{"from":197,"to":197,"text":1233},"Ey mənim qəbilədaşlarım! Mən sizdən möizələrimə görə savab istəmirəm və sizin var-dövlətinizə göz dikməmişəm, sizi özümə borclu da saymıram. Həqiqətən, məni təkcə Allah mükafat- landıra bilər. Siz məndən mənim ətrafıma yığılmış iman gətirmiş kasıb insanları qovmağımı xahiş edirsiniz, axı mənə bel rəftar etmək yaraşmaz. Əksinə, mən onları mehribanlıqla qarşılayacaq, onlara ehtiram göstərəcək və hörmətlə yanaşacağam. Yaxınlarda onlara Rəblə görüşmək qismət olacaq və O, iman gətirdiklərinə və təqvalılıqlarına görə onları Cənnət bağları ilə mükafatlandıracaq. Əgər siz məndən əməlisaleh insanları qovmağımı və onlardan uzaq durmağımı tələb edirsinizsə və həmin səbəbə görə, həmin möminlərin onu qəbul etdiklərinə görə haqqı rədd edirsinizsə, əgər siz haqqı, mənim başqalarından fərqlənmədiyimə, sadəcə adi bir adam olmağıma görə, yalan hesab edirsinizsə, onda mən cəsarət edib sizi cahil, nadan insanlar adlandırıram.",{"from":204,"to":204,"text":1235},"Əgər mən möminləri qovsam kim məni Allahın cəzasından xilas edər? Həqiqətən, belə bir hərəkət insanı əzabverici bir cəzaya və böyük iztirablara məhkum edər ki, bunlardan xilas etməyə Allahdan daşqa heç kim qadir deyildir. Doğrudanmı siz sizə fayda gətirə bilən şeylər üzərində düşünmürsünüz? Doğrudanmı siz ətrafda gedən proseslərin mahiyyəti barədə fikirləşmirsiniz?",{"from":211,"to":211,"text":1237},"Mən – ancaq Allahın elçisiyəm. Kimə müjdə verir və xəbərdarlıq edirəm. Mən bundan başqa bir şeyə qadir deyiləm və Allahın xəzinələrinə malik deyiləm. Mən nemətlərin sərəncamçısı da deyiləm və insanları öz istəyimlə mükafatlandıra və ondan məhrum edə bilmərəm. Qeybi də bilmirəm və Kainatın sirlərini və gizli olan şeylərini də sizə danışa bilmirəm. Mən özümü mələk də adlandırmıram və layiq olmadığım mövqeyə iddia da etmirəm. Mən istəmirəm ki, Allahın məni qoyduğu yerdən yuxarıya qaldırsınlar və insanlar haqqında öz zənnimə əsaslanaraq mühakimə yürütmək də istəmirəm. Əgər iman gətirməmiş başçılar yoxsullara və adsız-sansız möminlərə nifrət edirlərsə, mən demərəm ki, Allah onlara heç vaxt var-dövlət verməyəcəkdir. Onların qəlbində olanlar Allaha daha yaxşı məlumdur. Əgər onlar doğrudan da iman gətiriblərsə, onda onlara mütləq böyük nemət nəsib olacaqdır. Yox əgər onların imanı səmimi deyilsə, onlar buna görə Allah qarşısında cavab verməli olacaqlar. Əgər mən mənə aid olmayan bir şeyi demək istəsəm, onda mən ədalətsiz zalımların sırasına düşərəm.\n\nNuh (ə) belə sözlərlə öz qəbilədaşlarına cəhd göstərirdi izah etsin ki, o (ə) kasıb möminləri heç vaxt tərk etməyəcəkdir və onlara nifrət bəsləməyəcəkdir. Bununla yanaşı, o (ə) onları daha doğru və daha ədalətli yol ilə getməyə dəvət edirdi.",{"from":218,"to":218,"text":1239},"Müşriklər görəndə ki, Nuh (ə) öz möizələrindən əl çəkməyə hazırlaşmır və onların istəklərinə tabe olmaq niyyətində deyil, belə dedilər: “Ey Nuh! Sən bizimlə çox mübahisə etdin. Əgər doğru deyirsənsə, onda bizi qorxutduğun cəzanı bizə göstər”. Onlara səmimiyyətlə xeyirxahlıq diləyən Peyğəmbərə bu sözləri deyən kafirlərdən daha nadan və azğın insanlar tapmaq olarmı? Onlar deyə bilərdilər ki: “Ey Nuh! Sən bizə faydalı məsləhətlər verirdin, bizə görə narahat olurdun, bizi bizə aydın olmayan baxışlara dəvət edirdin. Biz istəyirik ki, sən öz əqidəni bizə daha yaxşı izah edəsən ki, sənin ardınca gedə bilək. Hələlik isə biz sənə bizə bəslədiyin səmimi münasibətinə görə ancaq minnətdarlıq bildirə bilərik”. Belə cavab, ətrafdakılara aydın olmayan baxışlar təbliğ edən insana münasibətdə ədalətli olardı. Lakin müşriklərin cavabı yalan və kobud idi. Onlar əməlisaleh peyğəmbəriin möizələrini təkzib etmək üçün hətta şübhə doğuran dəlillər belə gətirə bilmədilər. Onların dəlilləri belə inandırıcı və təkzibolunmaz deyildi.",{"from":224,"to":216,"text":1241},"Müşriklərin nadanlığı və ədalətsizliyi onları şiddətli sərt cəzanın tez gəlməsini arzulamağa sövq etdi. Onlar sanki Allahı gücsüzlükdə və acizlikdə ittiham edirdilər və belə olduqda Nuh peyğəmbər (ə) dedi: “Siz ancaq Allah istədikdə cəzanızı alacaqsınız və əgər bu, Onun ilahi müdrikliyinə uyğun gələrsə, O, sizdən günahlarınızın əvəzini hökmən çıxacaqdır. O zaman siz artıq Allahdan xilas ola bilməyəcəksiniz və mən də sizə heç nə ilə kömək edə bilməyəcəyəm. Hətta mənim ən səmimi nəsihətlərim belə, Allah sizi azdırmaq istəyərsə, sizə fayda verməyəcəkdir, çünki Rəbbin iradəsi mütləq gerçəkləşdiriləcəkdir. Əgər sizin haqdan sapmanız Allahın sizi azğınlığa salmağa səbəb olmuşdursa, onda mənim bütün səylərim və möizələrim sizin üçün faydasız olacaqdır. Allah – sizin Rəbbinizdir. O, sizinlə istədiyi kimi rəftar edə və istədiyi kimi sizi idarə edə bilər. Siz isə Onun dərgahına qayıtmalı olacaqsınız ki, əməllərinizə görə əvəz alasınız”.",{"from":237,"to":237,"text":1243},"Bir təfsirə görə bu ayədə Nuh peyğəmbərdən (ə) bəhs edilir və bu şərhin lehinə olan dəlil müzakirə edilən ayələrin mətinləridir. Onun (ə) tayfasından olanlar iddia edirdilər ki, o (ə) Allaha böhtan atıb və yalandan Allahın ona (ə) vəhy nazil etdiyini söyləyib. Belə olduqda, Fövqəluca Allah ona (ə) əmr edir ki, onlara belə desin: “Əgər mən bunu özümdən uydurmuşamsa, öz cinayətimə görə özüm də cavab verəcəyəm, amma sizin günahlarınıza mənim heç bir aidiyyətim yoxdur. Hər birimiz öz törətdiyi nöqsanlı əməllərinə görə özü cavab verməli olacaqdır”. Bununla əlaqədar Fövqəluca buyurmuşdur: “Heç bir günahkar başqasının günahını daşımayacaqdır!” (Nəcm, 53\u002F38).\n\nDigər bir şərhə görə isə, bu ayədə şəxs əvəzliyi Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) aiddir. Onda belə çıxır ki, bu ayə Nuh peyğəmbər (ə) haqqında rəvayətə ancaq Allahın peyğəmbərlərinə şəxsən məlum olan səbəblərə görə salınmışdır. Allahın Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onun doğruçuluğuna şəhadət verən və onun (s.ə.s.) peyğəmbərliyini təsdiq edən rəvayəti Onun möcüzələrindən biri idi. Bu rəvayətin nazil edilməsi gedişində Allah ona (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) xatırladır ki, o da haqqı öz qəbilədaşlarına izah etsin, lakin onlar da onu (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) rədd etməyi üstün tutmuşdular. Onlar demişdilər: “Bu Quranı Muhəmməd uydurmuşdur!” Amma onların belə deməsi çox biyabırçı yalandı. Axı məkkəlilər yaxşı bilirdilər ki, Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) nə yazmağı və nə də oxumağı bilmir. Onlara həm də məlum idi ki, o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), heç vaxt onlardan ayrılıb oxumaq üçün Kitab əhli arasına getməmişdi. İndi isə o (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onlara Kitab gətirmiş, meydan oxumuş və Quran surələrinə oxşayan heç olmazsa bir surə yazmalarını təklif etmişdi. Əgər bundan sonra da onlar Muhəmmədin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Quranı uydurduğu iddiası üzərində inadla dayanırlarsa, onda onlar inadkar kafirlərdir və onlar üçün dəlil-sübut gətirmək faydasızdır. Ümumiyyətlə isə, onları rahat buraxmaq lazımdır və buna görə də Allah Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onlara belə deməyi əmr etmişdir: “Əgər Quranı mən uydurmuşamsa, onda mən özüm öz günahıma və yalanıma görə cavab verməli olacağam. Lakin mənim sizin törətdiyiniz cinayətlərə heç bir aidiyyətim yoxdur. Niyə onda siz mənim “yalanımı” belə inadla ifşa etməyə cəhd göstərirsiniz?”",{"from":243,"to":249,"text":1245},"Allah Nuha (ə) bildirdi ki, onun (ə) həmqəbilələri arasında ancaq əvvəl iman gətirənlər haqq dinə etiqad edəcəklər. Qalanların ürəkləri artıq daşa dönmüşdür və peyğəmbər onlara görə kədərlənməməli və onların əməllərinə əhəmiyyət verməməlidir. Allah onun (ə) kafir qəbilədaşlarına nifrət edir və onlar üçün heç kimin qarşısını ala bilməyəcəyi cəza müəyyəmləşdirmişdir. Allah peyğəmbərinə (ə) bir böyük gəmi düzəltməyi tapşırdı. Gəminin inşa edilməsi Rəbbin Özünün nəzarəti altında həyata keçirilirdi, O, gəmini qoruyurdu və itaətkar qullarının hərəkətlərindən razı qalmışdı. Bununla yanaşı Allah Nuha (ə) cəzanı bir qədər ləngitmək xahişi ilə Ona müraciət etməsini yasaqlamışdı, çünki hökm artıq verilmişdi və Qədər gerçəkləşməliydi.",{"from":256,"to":261,"text":1247},"Nuh (ə) Rəbbin iradəsinə itaət edərək nəhəng bir gəmi inşa etməyə başladı. Zadəganlar onun (ə) nə ilə məşğul olduğunu gördükdə, onu (ə) məsxərəyə qoydular. Hər dəfə onlar onun (ə) yanından keçdikdə, onu (ə) ələ salırdılar, o (ə) isə belə deyirdi: “Bu gün siz bizə istehza edib gülürsünüz, lakin lap yaxın vaxlarda biləcəksiniz ki, bizdən kimə ən rüsvayçı cəza nəsib olacaq və kimin qismətinə əbədi əzab-əziyyət düşəcəkdir”. Allahın cəzası onları haqlayan kimi, bunun həqiqət olduğunu bildilər.",{"from":267,"to":267,"text":1249},"Allahın günahkarları cəzalandırması üçün təyin etdiyi vaxt çatdıqda, göylər yeri selə verdilər və yerin hər tərəfindən su fəvvarə vurmağa başladı. Su hətta, adətən, od qalanan və su üçün uyğunlaşdırılmamış sobalarda belə coşmağa, gutuldamağa başladı. Su hər tərəfdən tökülürdü – Rəbbin qədəri belə idi. Allah peyğəmbərə (ə) buyurdu: “Gəmiyə bir dişi və bir erkək olmaqla hər növ heyvanlardan mindir ki, onları sonradan yer üzündə çoxaltmaq mümkün olsun. Bütün qalan heyvanları isə gəmi onsuz da tutmayacaq. Qoy səninlə birlikdə ailə üzvlərin və o qədər də çoxsaylı olmayan iman gətirmiş tayfadaşların gəminin göyərtəsinə qalxsınlar. Gəmidə kafirlərə yer yoxdur”. Nuhun (ə) iman gətirməmiş ailə üzvlərindən biri onun oğlu idi ki, o da suda batmalıydı.",{"from":274,"to":274,"text":1251},"Nuh (ə) əmr aldıqdan sonra dedi: “Gəmiyə minin! Bu gün o, Allahın adı ilə üzəcək və Onun iradəsi ilə dayanacaqdır. Həqiqətən, mənim Rəbbim – Bağışlayan və Rəhmedəndir. O, bizi bağışlamış, bizə rəhm etmiş və ədalətsiz xalqın əlindən xilas etmişdir”.",{"from":280,"to":280,"text":1253},"Allah gəminin hərəkətini elə təsvir etdi ki, sanki biz öz gözümüzlə onu müşahidə edirdik. Nuh (ə) və onunla birlikdə olanlar gəmi ilə nəhəng dalğaların arasından üzüb gedirdilər, Allah isə gəminin və onda olanların hamısının salamat qalmasının qayğısını çəkirdi. Nuh (ə) gəmiyə qalxanda, onun göyərtəsinə qalxan möminlərdən aralıda dayanmış oğlunu gördü. O (ə), oğlunu yanına çağırdı və təklif etdi ki, gəmiyə minsin. O (ə) dedi: “Oğlum! Bizimlə birlikdə gəmiyə min, kafirlərdən olma, onların hər birini gözləyən aqibət sənin də başına gələr”.",{"from":92,"to":92,"text":1255},"Oğlu yenə atasına inanmadı və ancaq gəmiyə minənlərin xilas olacağı ilə razılaşmadı. O dedi: “Mən hündür bir dağa qalxıb orada sudan daldalanaram”. Belə olduqda, peyğəmbər (ə) dedi: “Bu mümkün deyil! Bu gün nə dağlar, nə də digər sığınacaqlar Allahın cəzasından qurtulmağa kömək edə bilməz”. Bu anda dalğa onları bir-birindən ayırdı və Nuhun (ə) oğlu suda boğulanlardan oldu.",{"from":293,"to":293,"text":1257},"Müşriklər suda qərq edildikdən, Nuh (ə) və onunla birlikdə olanlar isə xilas olduqdan sonra, Allah yerə, öz tərkindən püskürdüyü suyunu səthindən udmağı, göyə isə bol leysan yağdırmağı dayandırmağı əmr etdi. Onlar Allahın hökmünə itaət etdilər: yer öz səthindən suyu özünə çəkdi, göy isə yağışını kəsdi. Su yatdı, müşriklər məhv oldular, möminlər isə xilas edildilər.\n\nBir müddət keçdikdən sonra gəmi Mosul[3] yaxınlığında yerləşən əl-Cudi dağına yanaşdı. Belə deyildi: “Məhv olsun günahkarlar!” Onlar məhv edildilər. Lakin bunun ardınca onları əbədi lənət və bədbəxtliklər gözləyirdi.",{"from":241,"to":241,"text":1259},"Ey Rəbbim! Sən mənə əmr etdin ki, biri erkək və digəri dişi olmaqla hər bir heyvan növündən və mənim ailəmi gəmiyə mindirim, mənim oğlum (Kənan) da mənim ailəmin bir hissəsidir. Həqiqətən, Sən heç vaxt Öz vədini pozmursan. Sən – hakimlərin Ən ədalətlisi və müdrikisən!\n\nYəqin ki, Nuhun (ə) öz ailəsinə ürəyi yanırdı və Allah ona (ə) ailəsini xilas etməyi söz verəndə, Nuh (ə) elə zənn etmişdi ki, bu vəd onun (ə) bütün ailə üzvlərinə - həm iman gətirənlərə, həm də kafirlərə aiddir. Buna görə o (ə), belə bir dua ilə Allaha müraciət edir. Buna baxmayaraq, o (ə) qəti qərar qəbul ediləcəyini Onun kamil müdrikliyi ilə bağlamışdı.",{"from":305,"to":305,"text":1261},"Ey Nuh! Sənin oğlun xilas olunacaqları vəd edilmiş sənin ailə üzvlərinə aid deyildir. Allaha və Onun elçisinə iman gətirməkdən boyun qaçıran allahsızın bağışlanması haqqında dua etmək isə ədalətsizlikdir. Nəticəsi sənə məlum olmayan şeylər haqqında isə Məndən xahiş etmə, axı onlardan bəziləri xeyir verə bilərsə, digərləri sənə zərər yetirər. Mən sənə təkidlə məsləhət görürəm ki, sən kamil qullarımdan biri olasan və cahil insanlara xas olan sifətlərdən xilas olasan.",{"from":311,"to":311,"text":1263},"Nuh (ə) atdığı yalnış addım haqqında bərk təəssüfləndi və dedi: “Ey Rəbbim! Sənə bilmədiyim bir şeylə əlaqədar dua etməkdən Sənə sığınıram. Məni bağışla və rəhm et. Əgər məni bağışlamasan, mən ziyana uğramışların arasında olaram. Həqiqətən, böyük ziyandan ancaq bağışlanma və rəhm edilməsi sayəsində qaçınmaq olar”.\n\nBu dua ona dəlalət edir ki, Nuh (ə) kafir oğlunun xilas edilməsi haqqında Allahdan xahiş etməyin ona qadağan olunduğunu bilmirmiş. Fövqəluca ona belə buyurmuşdu: “Gözlərimizin önündə və vəhyimiz üzrə gəmini düzəlt. Zalım olanlardan ötrü Mənə müraciət etmə. Şübhəsiz ki, onlar suda batırılacaqlar” (Nuh, 11\u002F37).\n\n“...Heyvanların hər növündən bir cüt... və öz ailəni... gəmiyə mindir” (Nuh, 11\u002F40).\n\nPeyğəmbər (ə) hər iki hökmü birləşdirərək, elə bilmişdi ki, oğlu onun (ə) ailəsinin üzvlərinə aiddir. Lakin sonradan ona (ə) bəlli oldu ki, oğlu kafirlərə aid olduğu üçün onun tərəfini saxlamaq qadağan edilmişmiş.",{"from":317,"to":317,"text":1265},"Ey Nuh! Sənə və səninlə birlikdə olan xilqətlərə Bizim bəxş etdiyimiz əmin-amanlıq və bərəkətlə gəmidən sahilə çıxın və dünyanın bütün guşələrinə yayılın! Amma bilin ki, sonrakı xalqların nəsilləri arasında elələri olacaq ki, Biz əvvəlcə onlara maddi nemətlər verəcək, sonra isə şiddətli cəzaya məruz qoyacağıq. Biz sizi xilas etdik, lakin bu, Bizə sonrakı nəsilləri kafirliklərinə görə cəzalandırmağa maneə olmayacaq. Onlar qısa müddətə nemətlərdən həzz alsalar da, haqq onları mütləq yaxalayacaqdır.\n\nBu, təkcə Allahın peyğəmbərlik bəxş etdiyi şəxsin bilməyə qadir olduğu ecazkar hekayətin təfsilatlı izahı bitdikdən sonra, Fövqəluca Allah Muhəmmədə (Allahın ona salavatı və salamı olsun!) belə buyurdu:",{"from":323,"to":323,"text":1267},"Bundan qabaq nə sən, nə də sənin xalqın bu hekayəti bilirdi. Onlar deyə bilməzlər ki, onu əvvəlcədən bilirdilər. Buna görə Allaha həmdsəna et, Ona minnətdarlığını bildir və dininin hökmlərini səbrlə yerinə yetir, doğru yolla get və insanları Ona dəvət et! Həqiqətən, xeyirli son günahlardan qorunanlar və itaətsizlikdən çəkinənlər üçün hazırlanmışdır. Nuh öz xalqı üzərində zəfər çaldı, sən isə kafirlərə qalib gələcəksən.",{"from":329,"to":329,"text":1269},"Hud peyğəmbər öz xalqı Adlara (ə) göndərildi. Bir zamanlar məşhur olan bu xalq Yəməndə yerləşən Əhqaf adlı bir yerdə yaşayırdı. Allah Öz peyğəmbərini Adların qardaşı adlandırır, çünki o (ə) həmin xalqın içindən çıxmışdı. İnsanlara onun (ə) doğru danışan olduğu məlum idi və Allah elçisi kimi məhz onu (ə) seçmişdi ki, insanlar onun (ə) təlimini rədd etməsinlər. Hud (ə) onlara bir Allaha ibadət etmək hökmünü vermiş və Allaha şərik qoşmağı yasaq etmişdi. O (ə) onlara xəbər vermişdi ki, bütün qalan “ilahlar” uydurmadır və belə “ilahlara” ibadət böyük yanlışlıqdır. O (ə) həm də izah etmişdi ki, tək Allaha ibadət etmək hökmən vacibdir və müşriklik[4] ən dəhşətli nəticələrə səbəb olacaqdır. Sonra isə o (ə) qeyd etmişdi ki, onun (ə) tayfadaşlarının ona (ə) itaət etməməsinə heç bir səbəb yoxdur. O (ə) demişdi:",{"from":334,"to":334,"text":1271},"Mən sizin üzərinizə maddi mükəlləfiyyət qoymuram və məni möizələrimə görə mükafatlandırmağınızı xahiş etmirəm. Əks təqdirdə siz deyə bilərdiniz ki, bu adam var-dövlətimizə sahib çıxmaq istəyir. Həqiqətən də mən öz möizələrimə və nəsihətlərimə görə sizdən haqq istəmirəm, axı məni təkcə Fövqəluca Yaradan savablandıra bilər. Doğrudanmı siz mənim möizələrim üzərində düşünmək istəmirsiniz? Onlar hər bir insan üçün haqqa iman gətirməyi zəruri edir və onların rədd edilməsi üçün heç bir səbəb qalmır.",{"from":99,"to":99,"text":1273},"Keçmişdə etdiyiniz günahlara görə bağışlanmanızı diləyin və sonradan törədə biləcəklərinizdən tövbə edin. Qoy tövbəniz cəmimi olsun və o, ancaq Fövqəluca Allaha yönəldilsin. Əgər siz belə etsəniz, onda Allah sizə göydən bol yağış nazil edər və onun sayəsində torpaq sizə çoxsaylı hədiyyələr bəxş edər və siz bol məhsul yığarsınız. Siz nəhəng fiziki qüvvəyə maliksiniz və: “Qücdə bizi kim ötüb keçə bilər?” (Fussilət, 41\u002F15) deyirsiniz. Lakin əgər siz mənə qulaq assanız, onda Allah qüvvənizi artırar. Öz Rəbbinizdən üz döndərməyin və Allaha ibadət etməkdən təkəbbürlə boyun qaçıran və kobud günahlar etməyə cəsarət göstərən cinayətkarlar olmayın!",{"from":285,"to":369,"text":1275},"Xeyirxah peyğəmbərin (ə) kafir qəbilədaşları onun (ə) möizələrini rədd edərək belə dedilər: “Ey Hud! Sən bizə aydın bir möcüzə göstərmədin”. Əgər onlar peyğəmbərdən (ə) onu acizlikdə və gücsüzlükdə ifşa etmək üçün özlərinə lazım olan bir möcüzə nəzərdə tuturdularsa, onda haqqın təsdiq edilməsindən ötrü belə bir möcüzənin göstərilməsinin heç bir mənası yox idi, çünki peyğəmbərdən (ə) təkcə onun təliminin doğruluğunu təsdiq edən möcüzələr tələb olunurdu. Amma əgər onlar onun (ə) ümumiyyətlə öz doğruçuluğuna dəlalət edən möcüzələr göstərmədiyini nəzərdə tuturdularsa, onda onlar yalan danışırdılar, çünki peyğəmbərlərin hamısı öz xalqlarının yanına göndərilərkən, mütləq qaydada, Allahın iradəsinə müvafiq olaraq, kifayət qədər möcüzələr göstərirdilər ki, insanlar onlara iman gətirə bilsinlər.\n\nHud onları səmimiyyətlə tək Allaha ibadət etməyə, Ona şərik qoşmamağa, saleh işlər görməyə, nəcib əxlaqi keyfiyyətlərə yiyələnməyə dəvət edir, onları bütpərəstlikdən, iyrənc əməllərdən, zalımlıqdan, hər cür günahlardan və digər alçaq xasiyyətlərdən çəkindirirdi. Bununla yanaşı o (ə) ancaq ən yaxşı və ən sədaqətli insanlara xas olan məziyyətlərə malik idi. Əgər onun (ə) möizələri və əxlaqi sifətləri onun yeganə möcüzəsi olsaydı belə, bu bəs edərdi ki, onun (ə) doğruçuluğuna əmin olaydılar. Bundan başqa, hər bir sağlam düşüncəli və şüurlu insana tamamilə aydındır ki, ancaq bəzi həssas insanların müşahidə edəbildiyi təəccüb doğuran qeyri-adi xarüqəladə hallara nisbətən, möcüzələr daha çox qabarıq şəkildə özünü büruzə verir.\n\nXeyirxah peyğəmbərin (ə) həqiqətə sadiqliyinə dəlalət edən aydın möcüzələrə diqqət yetirin. O (ə), nə köməkçiləri, nə də səhabələri olmadan öz qəbilədaşlarının qarşısına çıxaraq onlara belə bəyan etdi: “Mən Allaha, mənim də sizin də Rəbbinizə təvəkkül edirəm. Mən Allahı şahid çağırıram və sizdən də şahidlik etməyinizi xahiş edirəm ki, sizin Allaha şərik qoşduğunuz “ilahlara” heç bir aidiyyətim yoxdur. Mənə qarşı öz qüvvələrinin birləşdirin və mənə möhlət də verməyin!” O (ə), gücə və hakimiyyətə malik olan, onun (ə) təliminin nurunu hər cür vasitələrlə söndürməyə çalışan düşmənlərinin mövqeyinə əhəmiyyət verməyərək, onlara çağırışla müraciət etdi və onlar ona (ə) heç bir pislik edə bilmədilər. Həqiqətən, bunda anlayan insanlar üçün bir möcüzə var idi.\n\nOnun (ə) kafir qəbilədaşları deyirdilər: “Biz ancaq sənin bizə yasaq etdiyinə görə öz ilhlarımıza bu qaydada ibadət etməkdən əl çəkmərik. Biz belə hesab edirik ki, sən öz sözlərini təkzibolunmaz möcüzələrlə təsdiq etməyə nail olmadın. Biz sənə iman gətirməkdən imtina edirik”. Bu sözləri ilə onlar xeyirxah peyğəmbərə (ə) anlatmaq istəyirdilər ki, heç vaxt haqq dinə üz tutmayacaqlar və küfr zülmətində dolaşmaqdan əl çəkməyəcəklər. Sonra isə onlar belə dedilər: “Biz ancaq onu deyə bilərik ki, ilahlarımızdan biri səni divanə etmiş və ağlını əlindən almışdır. Sən sayıqlayırsan və nə dediyini bilmirsən”. Bu mürtədlərin qəlblərini möhürləmiş Allah Pakdır! Onlar aralarında açıq-aydın haqqı təbliğ edən ən sədaqətli insanı tamamilə abırsızcasına səciyyələndirdilər. Əgər Fövqəluca Allah onların sözlərini xəbər verməsə idi, ağıllı kişilər bu müdhiş yalanı təkrar etməyə xəcalət çəkərdilər.\n\nLakin Hud (ə) qəti əmin idi ki, nə müşriklər, nə də onları uydurulmuş tanrıçaları ona (ə) zərər vura bilməzlər və buna görə də belə söyləmişdi: “Mən Allahı şahid çağırıram və sizdən də şahidlik etməyinizi xahiş edirəm ki, sizin Allaha şərik qoşduğunuz “ilahlara” heç bir aidiyyətim yoxdur. Mənə qarşı öz qüvvələrinin birləşdirin və mənə möhlət də verməyin və ləngimədən hərəkət edin. Mən ancaq bütün varlığı yaradan, bizim qayğımıza qalan, bizi və sizi idarə edən Allaha təvəkkül edirəm. Bütün canlılar ancaq Onun iradəsi ilə hərəkətə gəlir və ya yerində donub qalır və əgər siz birləşib mənə zərər vurmaq istəsəniz, Allah mənə üstün gəlməyi sizə icazə vermədikcə, buna nail ola bilməzsiniz”. Əgər belə bir şey baş versə, onda bu Allahın hikmətinə müvafiq olacaqdır. Həqiqətən, mənim Rəbbim ədalətlidir, insaflıdır və müdrikdir. Onun qədəri, qanunları, hökmləri, savabı və cəza verməsi ən şərəfli təriflərə layiqdir. Onun bütün əməlləri düzgün və tərifəlayiqdir. Əgər siz mənim sizi dəvət etdiyimdən imtina edərsinizsə, onda bilin ki, mən öz vəzifəmi yerinə yetirmişəm və sizin əməllərinizə görə cavab verməyəcəyəm. Bilin ki, mənim Rəbbim sizi, tək Ona itaət edəcək, Ona şərik qoşmayacaq başqa bir xalqla əvəz etməyə qadirdir. Öz cinayətlərinizlə siz ancaq özünüzə zərər vura bilərsiniz, çünki tabe olmayanların itaətsizliyi Allaha heç bir zərər vurmur və eynilə də möminlərin itaəti Ona heç bir fayda vermir. İnsan yaxşı əməllər etdikdə, bu onun özü üçün xeyirli olur, günah işlətdikdə də bu onun zərərinə olur. Həqiqətən, mənim Rəbbim mövcud olan hər şeyi mühafizə edir və yadda saxlayır”.",{"from":375,"to":375,"text":1277},"Ad xalqı üçün Allahın cəzası – qorxunc qasırğa oldu. Fövqəluca o barədə belə buyurmuşdur: “Adın (Ad xalqının) başına gələnlərdə də (bir ibrət dərsi vardır). O zaman Biz onların üstünə hər şeyi qurudub məhv edən (xeyirsiz) bir külək göndərmişdik. O, qarşısına çıxan heç bir şeyi buraxmır və sovurub külə (çör-çöpə) döndərirdi” (Zariyat, 51\u002F41-42). Ondan təkcə Hud (ə) və onunla birlikdə iman gətirənlər xilas oldular. Onun (ə) xalqının bütün qalan nümayəndələri isə amansız cəzaya məruz qoyularaq, məhv edildi. Son nəticədə, adlardan onların ancaq yaşayış yerlərinin xarabalıqları qaldı.",{"from":298,"to":298,"text":1279},"Onlar zalım insanlar idilər və amansız cəzaya layiq görüldülər. Onla öz Rəbbinin ayələrini inkar etdilər və peyğəmbərə (ə) belə dedilər: “...Ey Hud! Sən bizə açıq-aşkar bir möcüzə gətirmədin...” (Hud, 11\u002F53). Onlar onun (ə) möizələrini inadkarcasına rədd etməkdən əl çəkmirdilər, halbuki haqlı olduğuna əmin idilər. Onlar Allahın elçilərinə itaətsizlik göstərirdilər, çünki hətta bir elçiyə belə itaətsizlik edən şəxs, əslində bütövlükdə bütün elçilərə itaətsizlik göstərir. Bunun səbəbi onların hamısının eyni bir dini təbliğ etmələrindədir[6]. Bununla yanaşı onlar, Allahın qullarına zalımcasına münasibət bəsləyən və Allahın ayələrini inadla inkar edən təkəbbürlü tərs insanlara itaət edirdilər. Bütün bu deyilənlərdən aydın olur ki, onlar Allahın qullarına səmimi qəlbdən xeyirxahlıq diləyən və onlardan ötrü narahatlıq çəkən insanlara itaət etmdikləri halda, onları aldadanlara və məhvə aparanlara tabe oldular. Allahın belələrini məhv etməsi heç də təəccüblü deyil.",{"from":209,"to":209,"text":1281},"Bütün zamanların insanları bu əxlaqsız xalqın tarixini və onun yaramaz əməllərini xatırlayacaq və alçaqlıq hissi onları əsrlər boyu addım-addım təqib edəcəkdir. Qiyamət günü başladıqda isə onlar lənətlənmişlərin arasında olacaqlar, çünki onları xəlq edən, mal-mülklə təmin edən və tərbiyələndirən öz Rəbbini onlar inkar etmişdilər. Məhv olsun Hudun xalqı olan Adlar! Allah artıq onları sonsuzluğa qədər hər cür xeyirdən uzaqlaşdırmış və onları hər cür müsibətlərə yaxınlaşdırmışdır.",{"from":391,"to":391,"text":1283},"Səmudlular məşhur xalq idi və əl-Qura vadisində Hicr adlı yerdə yaşayırdılar. Allah onların yanına Öz qulu və elçisi kimi bu xalqın içindən çıxmış və öz həmqəbilələrinin qardaşı olan Salehi (ə) göndərmişdi. Ona (ə) tapşırılmışdı ki, insanları Tək olan Allaha ibadətə dəvət etsin və o (ə), belə demişdi: “Ey mənim xalqım! Tək olan Allaha ibadət edin və təkcə Ona səmimiyyətlə qulluq göstərin, çünki nə Göylərdə, nə də Yerdə ibadətə layiq başqa ilah yoxdur! Allah sizi torpaqdan yaratmış və oradaca – Yerdə məskunlaşdırmış və sizə hakimiyyət vermişdir. O, sizə gözlə gördüyünüz və görə bilmədiyiniz nemətlər bəxş etmiş, qarşınızda böyük imkanlar açmışdır ki, onların sayəsində siz evlər inşa edir, ağaclar əkir və tarlalarınızı əkib-becərirsiniz. Siz bunlardan xeyir götürür və əməyinizin bəhrələrindən istifadə edirsiniz və bütün bunlar isə yalnız Allahın lütfkarlığı sayəsində baş verir. Bu işdə Ona heç kim kömək etmir və heç kim Onunla bərabər ibadətə layiq deyildir. Allahdan keçmişdən sizə xas olan küfrünüzü, müşrikliyinizi və itaətsizliyinizi bağışlamasını xahiş edin. Onlardan əl çəkin və səmimi tövbə vasitəsilə Rəbbinizə müraciət edin. Həqiqətən, Rəbb yardım haqqında dua ilə Ona müraciət edənlərə və ya sadəcə Ona ibadət edənlərə yaxındır. O, qullarının dualarına, onlara kömək göstərməklə, onların ibadətlərini qəbul etməklə və ən gözəl tərzdə onları mükafatlandırmaqla cavab verir”.\n\nBilmək lazımdır ki, Allahın Öz məxluqlarına yaxınlığı iki növdür: ən ümumi və xüsusi. Fövqəluca Allahın istisnasız bütün məxluqlarına ən ümumi yaxınlığı Onun Öz elminin təzahürüdür. Bu barədə Fövqəluca belə buyurur: “And olsun ki, insanı Biz yaratdıq və nəfsinin ona nə vəsvəsə etdiyini də Biz bilirik. Biz ona şah damarından da yaxınıq!” (Qaf, 50\u002F16). Allahın xüsusi yaxınlığı isə təkcə Allaha ibadət edənlərə, Ona duaları ilə yalvaranlara və səmimi məhəbbət bəsləyənlərə şamil edilir. Belə yaxınlıq haqqında aşağıdakı vəhydə də deyilmişdir: “Yox, yox! Sən ona uyma! Sən ancaq (Rəbbinə) səcdə et və yaxınlaş!” (Ələq, 96\u002F19). Məhz belə bir yaxınlıqdan söhbət zərh etdiyimiz ayədə və aşağıdakı vəhydə xatırlanmaqdadır: “Qullarım səndən Mənim barəmdə soruşsalar, Mən onlara yaxınam, Mənə yalvaranın duasını yalvardığı vaxt qəbul edirəm...” (Bəqərə, 2\u002F186). Allahın Öz qullarına xüsusi yaxınlığı qullarının dualarına cavab verən və onların arzularını yerinə yetirən Fövqəluca Rəbbin rəhmdil olmasına dəlalət edir. Məhz buna görə Allahın gözəl adları arasında – Yaxın və Cavabverən adları birlikdə xatırlanır.",{"from":349,"to":349,"text":1285},"Saleh peyğəmbər (ə) müşrikləri tək Allaha səmimi qəlbdən ibadət etməyə çağırdıqda, onlar onun (ə) dəvətini rədd etdilər və bu çağırışa çox pis cavab verdilər. Onlar dedilər: “Ey Saleh! Sən ağıllı adam olduğun üçün biz sənə bel bağlamışdıq və sənə ümid edirdik ki, öz xalqına fayda verəcəksən. Lakin bu gün hər şey dəyişdi”. Onlar bu sözləri ilə təsdiq edirdilər ki, Saleh (ə) nəcib əxlaqı və gözəl mənəvi keyfiyyətləri ilə tanınmışdı və xalqının ən yaxşı oğullarından biri idi. Amma o (ə), qəbilədaşlarını onların alçaq niyyətli niyyətləri ilə üst-üstə düşməyən baxışlara dəvət etməyə başlayan kimi, onlar ona (ə) bəslədikləri münasibətlərini dəyişdilər və bəyan etdilər ki, əvvəllər o (ə) nöqsansız bir insan idi, lakin ona bəslənən ümidləri doğrultmadı və ondan xeyirli heç nə gözləmədikləri bir adama dönmüşdür. Qəbilədaşlarının nəzərində onun (ə) “cinayəti” - xalqını, əvvəllər yollarını azmış atalarının ibadət etdikləri bütlərə onları ibadət etməkdən əl çəkməyə çağırdığı möizələri olmuşdu. Müşriklər bunu Saleh peyğəmbərin ən böyük nöqsanı hesab etmişdilər. O (ə) onlara bildirmişdi ki, qəbilədaşları və onların azğın ata-babaları sağlam düşüncəli insanlar olmamışlar və onlara təklif etdi ki, fayda verməyə və zərər vurmağa qadir olmayan daş heykəllərə, ağaclara və digər bütlərə ibadət etməkdən əl çəksinlər. O (ə) hökm verdi ki, dinə səmimiyyətlə Allah xatirinə – fasiləsiz olaraq insanlara bol nemətlər bəxş edən, Öz yaratdıqlarına xeyirxahlıq göstərən və onlara yeganə nemətlər nazil edən və onları hər cür fəlakətlərdən və gözlənilməz hadisələrdən qoruyan Fövqəluca Rəbb xatirinə etiqad etsinlər. Lakin kafir qəbilədaşları cavab verdilər ki, onun (ə) möizələrinin həqiqətə uyuğun olması onlarda şəkk-şübhə doğurur. Onlar bildirirdilər ki, əgər onlar Salehin (ə) dəvət etdiyi dinin doğru olduğuna qəti əmin olsaydılar, onda mütləq onun ardınca gedərdilər. Lakin onlar bunu yalan deyirdilər və bu aşağıdakı ayələrdən bəlli olur.",{"from":402,"to":167,"text":1287},"Saleh (ə) dedi: “Ey mənim qəbilədaşlarım! Mən Rəbbimdən nazil olan dəlillərə istinad edirəm və dediklərimin doğruluöuna əminəm. Allah mənə böyük bir nemət bəxş etmiş, məni peyğəmbərliklə və vəhylə şərəfləndirmişdir. Doğrudanmı bundan sonra mən sizin nəzər nöqtələrinizi qəbul etməli və sizin məni dəvət etdiyinizlə razılaşmalıyam? Belə etsəm, Ona itaətsizlik göstərsəm, onda məni Allahdan kim qoruya bilər? Həqiqətən, siz mənə zərər verməkdən, ziyan vurmaqdan və ölüm gətirməkdən başqa, heç nə ilə kömək edə bilməzsiniz. Ey qəbilədaşlarım! Budur Allahın sizin üçün möcüzəsi və xarüqəladə əlaməti[7] olan dəvəsi. O, günaşırı quyudan su içəcəkdir, siz isə quyudan suyu o biri gün içəcəksiniz[8]. O biri gün ərzində isə siz dəvənin əmcəklərindən süd içəcəksiniz. Siz onu yemlə və başqa qida ilə təmin etməyəcəksiniz – qoy o, Allahın gen-bol ərazisində özü üçün otlasın. Onu öldürməyin və ona ziyan toxundurmayın ki, ləngidilməz ölüm cəzası sizi yaxalamasın”.",{"from":413,"to":419,"text":1289},"Müşriklər dəvəni kəsdikdə Saleh peyğəmbər (ə) onlara dedi: “Sizin bu dünyanın nemətlərindən ləzzət almağa daha üç gün vaxtınız qalmışdır, sonra isə sizi qarşısıalınmaz bir qisas sarsıdacaqdır”. Fövqəluca Allah fasiqləri cəzalandırmaq hökmünü verdikdə, əzabdan, rüsvayçılıqdan və şərəfsizlikdən xilas olmaq təkcə Salehə (ə) və onun (ə) iman gətirmiş qəbilədaşlarına müyəssər oldu. Həqiqətən də, Onun gözəl adları arasında – Qüdrətli və Qüvvətli adları əlamətdardır. Allah Öz Gücü və Öz Qüdrəti sayəsində bir çox fasiq xalqları məhv edərək, Öz elçilərini və onların yolu ilə gedənləri cəzalandırılmaqdan xilas etmişdir.",{"from":425,"to":431,"text":1291},"Dəhşətli və qorxunc bir səs qopdu və bu səsdən kafirlərin ürəkləri partladı və diz çökərək, öz evlərindəcə yıxılıb öldülər, sanki onlar bu dünyanın nemətlərindən heç vaxt ləzzət almamışdılar, sanki onlar maddi bolluqdan heç vaxt istifadə etməmişdilər. Onların əlləri nemətlərdən üzüldü və sonu olmayan cəzanı daddılar və bundan fasiqlərə elə gəlirdi ki, bu cəza əbədidir və daima olmuşdur. Onlar aydın möcüzəni gördükdən sonra da öz Rəbbinə iman gətirməmişdilər. Həqiqətən, onlar ən bədbəxt və mənfur xalq idi. Allah bu həyatda bizi belə rüsvayçılıqdan və cəzadan saxlasın!",{"from":202,"to":442,"text":1293},"Xeyirxah mələklər Allahın sevimlisi və Allahın elçisi İbrahimin (ə) yanına gəldikdə, ona (ə) tezliklə bir oğlunun olacağı haqqında müjdə verdilər. Bu, Allah Lut xalqını məhv etmək və İbrahimin (ə) kəndindən keçərək, onu (ə) İshaq adlı oğlunun doğulacağı ilə müjdələmək üçün Öz hökmü ilə mələklərini göndərdikdə baş vermişdi. Pak peyğəmbərin (ə) yanına gələrək, məmləklər onu (ə) salamladılar, o (ə) da onlarla salamlaşdı. Bu onu göstərir ki, hətta İbrahim peyğəmbərin (ə) dinində də salamlaşmaq[9] qanuniləşdirilmişdi. Həm də, rastlaşdığın şəxsi söhbətə başlamazdan öncə salamlamaq lazımdır. Bu həmçinin ona dəlalət edir ki, salam verənin salamına daha geniş salamlaşmaqla cavab vermək lazımdır. Məsələ ondadır ki, mələklərin salamlaşması feili cümlə ilə ifadə edilmişdi və bu ərəb dilində nitqin yeniləndirilməsini vurğulayır, halbuki İbrahimin (ə) cavab salamlaşması adlıq cümləsi ilə ifadə edilmişdi ki, bu da nitqin davam etməsini nəzərdə tutur. Feili və adlıq cümlələr arasında ümumiyyətlə ərəb dilini bilənlərə yaxşı məlum olan böyük fərq vardır.\n\nQonaqlar İbrahimin (ə) evinə daxil olduqda, o (ə) ləngimədən tez gedib qızardılmış yağlı bir büzov gətirdi. O (ə), buzovu onların qabağına qoyub dedi: “Bizim təamımızdan dadmaq istəməzsinizmi?” Lakin qonaqlar heç dadına baxmaq üçün belə əllərini uzatmadılar və belə olduqda İbrahim (ə) qorxuya düşdü. O (ə) elə fikirləşdi ki, onlar bəd niyyətlə gəliblər və ona (ə) pislik etməyə hazırlaşırlar. Bu anda mələklər dedilər: “Bizdən qorxma! Biz Allahın, Lut xalqını məhv etməyi tapşırdığı elçiləriyik”.",{"from":448,"to":453,"text":1295},"İbrahim peyğəmbərin (ə) zövcəsi də qonağlara xidmət göstərirdi və qonaqlarının kim olduğunu və hansı tapşırıqla gəldiklərini bildikdə, o dərəcədə təəccüblənmişdi ki, bu deyilənlərə gülmüşdü. Onda mələklər ona İshaqın tezliklə doğulacağı və onun ardınca da Yaqubun dünyaya gələcəyi haqqında xəbər verdilər. Bu müjdə onun üçün gözlənilməz idi və o, təəccüblə ucadan dedi: “Doğrudanmı mənim uşağım olacaq? Axı mən qoca arvadam və ərim də yaşı ötmüş kişidir”. O, uşaq doğacağına təəccüb etdiyi iki səbəbi göstərdi.",{"from":229,"to":229,"text":1297},"Mələklər dedilər: “Doğurdanmı sən Allahın hökmünə təəccüblənirsən? Həqiqətən, bunda qəribə bir şey yoxdur, Çünki Onun istənilən arzusu mütləq gerçəkləşir. Allah üçün, xüsusilə, əgər söhbət bu xoşbəxt evin sakinlərindən gedirsə, mümkün olmayan bir şey yoxdur. Allahın mərhəməti həmişə bu evin sakinlərinə himayə edəcəkdir və Allahın bərəkəti sayəsində bu ev həmişə mərhəmət və rəhmlə dolu olacaqdır. Həqiqətən, sizin Rəbbiniz tərifəlayiqdir və şan-şöhrətlidir. Onun sifətləri mədh edilməyə layiqdir, çünki onlar kamillik sifətləridir. Onun əməlləri tərifə layiqdir, çünki onlar xeyrixahlıqla, səxavətlə, mərhəmətlə, müdrikliklə, ədalətlə və qərəzsizliklə doludur. O – şan-şöhrət Sahibidir, çünki Onun sifətləri və adları əzəmətli və hər şeyi əhatəedəndir. Allah nəinki sadəcə kamil sifətlərə malikdir – onlar ən kamil və ən qüsursuz təzahur formalarında (başlanğıcı olmayan sonsuzluqdan bəri)[10] Ona xas və məxsusdurlar”.",{"from":464,"to":475,"text":1299},"Qonaqların qəribə rəftarından sonra qorxusu ötüb keçdikdə, İbrahim (ə) – pak peyğəmbər uşağın dünyaya gəlməsi haqqında müjdəni eşidərək, Lut xalqını ölümə məhkum etməmək üçün mələkləri fikrindən daşındırmağa cəhd göstərdi. Bununla əlaqədar Fövqəluca Allah belə buyurur: “Elçilərimiz (mələklər) İbrahimə (İshaqın, sonra da Yəqubun doğulacağı barədə) müjdə gətirdikləri zaman: “Biz bu məmləkət əhlini məhv edəcəyik, çünki onlar zalımdirlar (Allaha asi olmaqla, onun peyğəmbərini təkzib etməklə, çirkin işlər görməklə özləri-özlərinə zülm edirlər)”, dedilər. (İbrahim) dedi: “Orada (onların içində Allahın mömin bəndəsi) Lut da var! Onlar: “Biz orada kimin olduğunu (hamıdan) yaxşı bilirik. Biz onu və ailəsini mütləq xilas edəcəyik. Yalnız övrətindən başqa. O (əzab içində) qalanlardan olacaq!” – deyə cavab verdilər” (Ənkəbut, 29\u002F31-32).\n\nİbrahim alicənab insan idi, gözəl əxlaqa malikdi və cahil adamlar zalımlıq etdikdə də soyuqqanlılığını saxlayardı. O (ə) həmişə mütiliklə Allaha dua edər və həmişə Allaha yaxınlaşmağa can atardı. Bu məqsədlə o (ə), Allaha daha yaşxı dərk etməyə, öz Rəbbini daha möhkəm sevməyə, bütün qəlbi ilə Ona doğru yönəlməyə və hər şeydən imtina etməyə səy göstərirdi. Məhz bu keyfiyyətləri onu (ə) hətta Allahın məhvə məhkum etdiklərinə havadar çıxmağa vadar etmişdi. Lakin Allahın elçiləri ona (ə) mübahisədən əl çəkməyi məsləhət gördülər, çünki Allah artıq Öz hökmünü vermişdi və belə şəraitdə hər hansı mübahisə faydasızdır.",{"from":174,"to":174,"text":1301},"Mələklər İbrahimdən (ə) ayrılaraq Lutun (ə) yanına yollandılar. Onların gəlişi Lut peyğəmbəri (ə) olduqca narahat etdi. Onun (ə) ürəyi sıxıldı və öz-özünə dedi: “Bu gün çox ağır bir gündür”. O (ə) bilirdi ki, qəbilədşları, hətta hələ saqqalı çıxmamış gözəl və cazibədar gənc oğlanların qiyafəsində gəlmiş mələkləri rahat buraxmayacaqlar. Nədən qorxurdusa, o da baş verdi.",{"from":153,"to":153,"text":1303},"Fasiqlər hər tərəfdən qaça-qaça gəlib onun (ə) evinin yanında yığışdılar ki, Lutun (ə) qonaqları ilə, o vaxtadək aləmlərin heç bir sakininin hələ törətmədiyi iyrənc Sodom[11] günahını işlətsinlər. Belə olduqda Lut peyğəmbər (ə) onlara dedi: “Ey mənim qəbilədaşlarım! Mənim qızlarımı götürün, çünki qadınlarla şəhvətinizi söndürməyiniz, bu işi mənim qonaqlarımla etməkdən sizin üçün daha yaxşıdır”. Bu təklif, uşaqdan ötrü iki qadının etdikləri mübahisə ilə əlaqədar olaraq Süleyman peyğəmbərin (ə) onlara uşağı iki yerə bölməyi təklif etməsinə bənzəyir. O (ə) bu təklifi etmişdi ki, həqiqəti aydınlaşdırsın, çünki çox gözəl bilirdi ki, onun (ə) qəbilədaşları onun (ə) qızlarına toxunmayacaq və onlara heç bir həvəs və meyl göstərməyəcəklər. Onun (ə) əsas məqsədi isə qəbilədaşlarını ən böyük yaramazlıqdan çəkindirmək idi. O (ə) dedi: “Allahdan qorxun və məni qonaqların yanında rüsvay etməyin! Ya Allah qarşısında qorxudan, ya da mənə və qonaqlarıma hörmət göstərərək niyyətinizdən əl çəkin! Məni onların yanında biabır etməyin! Doğrudanmı aranızda bir nəfər də olsun ağıllı kişi yoxdur ki, sizi bu əməldən əl çəkməyə çağırsın və sizin cinayətinizin qarşısını alsın?” Alicənab peyğəmbərin (ə) bu sözləri ona dəlalət edir ki, onun (ə) qəbilədaşları xeyirxahlıqdan və qeyrətdən tamamilə məhrum idilər.",{"from":491,"to":497,"text":1305},"Fasiqlər dedilər: “Sənə məlumdur ki, biz təkcə kişilərə həvəs göstəririk və qadınlarla yaxınlıq etmək istəmirik”. Onların dedikləri Lut peyğəmbəri (ə) son dərəcə həyəcanlandırdı və o (ə) ucadan belə cavab verdi: “Əgər mən sizin öhdənizdən gəlmək üçün kifayət qədər qüvvəyə malik olsaydım! Əgər mən sizin qarşınızı ala bilən bir qəbiləyə arxalana bilsəydim!” O (ə) maddi səbəbləri xatırlatsa da, heç bir məxluqun qarşısında qurmağa qadir olmadığı ən qüdrətli dayağa – Fövqəluca Allaha söykəndiyini bir an belə unutmurdu.",{"from":503,"to":247,"text":1307},"İş bu vəziyyətə gəlib çatdıqda və Lut peyğəmbərin (ə) narahatçılığı təsvirolunmaz dərəcədə artdıqda, mələklər ona (ə) əslində kim olduqlarını xəbər verdilər. Onlar onu (ə) əmin etdilər ki, fasiqlər ona (ə) heç bir zərər toxundura bilməyəcəklər. Sonra mələk Cəbrail qanadını açan kimi fasiqlər görmə qabiliyyətini itirdilər. Onlar evlərinə dağılışaraq, səhər açılan kimi Lutu cəzalandıracaqları ilə hədələdilər. Sonra mələklər ona (ə) gecə qaranlığının pərdəsi altında ailəsini, səhər açılmamışdan xeyli əvvəl, şəhərdən çıxarması əmrini verdilər ki, onlar öz şəhərlərindən kifayət qədər təhlükəsiz bir məsafəyə uzaqlaşa bilsinlər. Onlara tələsmələri, öz xilası haqqında düşünmək və hətta geriyə belə dönüb baxmamaq əmr olunmuşdu. Təkcə Lut peyğəmbərin (ə) arvadının qismətinə şəhərdə qalmaq və öz qəbilədaşları ilə birlikdə cəzanın əzabını çəkmək düşdü, çüni o qadın da fasiqlərin cinayətinin iştirakçısı idi. Məhz o, onlara Lutun (ə) evində cavanların olmasını xəbər vermişdi.\n\nMələklər alicənab peyğəmbərə (ə) bu barədə xəbər verdikdə, o (ə) sanki ədalətli qisasın tezləşdirilməsini qərara aldı və belə olduqda, elçilər dedilər: “Onların möhləti səhər qurtaracaqdır. Məgər səhər yaxın deyilmi?” Fövqəluca Allah isə sübh çağı bu günahkar xalqı cəzalandırmağı əmr etdi. Onların yaşayış yerləri alt-üst edildi, öz başlarına isə bişirilmiş gildən odlu kəsəklər yağdırıldı. Bu od kimi közərdilmiş daş-kəsəklər bir-birinin ardıyca düşür və şəhərdən qaçmağa müvəffəq olanları yaxalayırdı. Bu daşlar Allahın cəzasının və Allahın qəzəbinin əlamətləri ilə nişanlanmışdı. Lut xalqının törətdiyi mənfur günaha görə məruz qaldığı əzab-əziyyətin yenə də belə günahları işləyən fasiqlərin başına gətirilməsi heç də təəccüblü olmayacaqdır. Qoy Allahın qulları belə cinayətlər törətməkdən çəkinsinlər ki, onlar da onlardan əvvəlkiləri məhv edən cəzaya məruz qalmasınlar.",{"from":520,"to":520,"text":1309},"Madyanlılar məşhur xalqdır və Fələsində yerləşən Madyan adlı yerdə yaşayırdılar. Allah onların yanına öz tayflarından olan və çox yaxşı tanıdıqları Şueybi (ə) göndərdi ki, heç bir maneə olmadan ondan (ə) təlim alsınlar. O (ə) onlara belə dedi: “Ey mənim xalqım! Səmimiyyətlə bir olan Allaha ibadət edin və etiqad etdiyiniz müşriklikdən əl çəkin. Bütpərəstliklə yanaşı siz başqa günahlar işlədir, insanları ölçüdə və çəkidə aldadırsınız. Özünüzü bundan saxlayın, ölçərkən və tərəzidə çəkərkən alıcıları aldatmayın, ədalətli və qərəzsiz olun. Mən görürəm ki, zənginlikdən, sağlamlıqdan, rifahınızdan və uşaqlarınızdan zövq alırsınız. Sizə göstərdiyi səxavətinə görə Allaha həmd edin, minnətdarlığınızı bildirin. Allahın lütfkarlığına qarşı naşükürlüklə cavab verməyin, yoxsa bütün nemətlərdən məhrum edilərsiniz. Mən qorxuram ki, sizi elə bir cəzaya düçar olasınız ki, o, sizi hər tərəfdən çulğasın və sizdən heç bir şey qalmasın”.",{"from":272,"to":531,"text":1311},"Ölçüdə və çəkidə ədalətli olun, insanlara, özünüzə necə yanaşılmasını istədiyiniz kimi, yanaşın. Başqa insanların mallarının bir hissəsini mənimsəməyin, çünki alıcıların mallarının ölçüsünün və çəkisinin azaldılması oğurluğa bərabərdir. Yer üzündə şərəfsizlik yatmayın, çünki daima Allaha göstərilən itaətsizlik insanların baxışlarını korlayır, onların dindarlığına və dünya həyatına məhvedici təsir göstərir, məhsullarını puç edir və nəsillərinə fəlakət gətirir. Allahın sizə verdiyi nemətlər, öz haqqınız kimi, özünüzə məxsusdur və sizə tamamilə bəs edər. Buna görə qətiyyən ehtiyacınız olmayan və sizə böyük zərər vura bilən şeylərə tərəf getməyin. Əgər siz doğrudan da möminsinizsə, haqq dinin tələblərinə uyğun olaraq hərəkət edin. Mən sizin əməllərinizi müşahidə etmək üçün göndərilməmişəm və mən sizə zamin də deyiləm. Sizin əməllərinizi yadda saxlayan Fövqəluca Allahdır, mən isə sizə ancaq Allahın mənə nazil etdiyi vəhyini çatdırıram.",{"from":537,"to":537,"text":1313},"Müşriklər alicənab peyğəmbəri (ə) məsxərəyə qoymağı və onun (ə) çağırışına cavab verməyə hazırlaşmadıqlarını qərara aldılar. Onlar dedilər: “Sən bizə, atalarımızın ibadət etdikləri ilahlara sitayiş etməyimizi, özünün yək bir Allaha ibadət etdiyinə və namazı təkcə Allah üçün qıldığına görə qadağan edirsən. Məgər biz öz allahlarımızdan sənin qətiyyən dəllilərə əsaslanmayan sözlərinə görə əl çəkməliyik? Doğrudanmı biz ancaq sənin xoşuna gəlsin deyə belə etməliyik? Məgər biz sənin ardınca gələrik və müdrik ata-babalarımızın yolundan əl çəkərikmi?! Biz heç vaxt belə davranmarıq və öz malımıza sənin bizə əmr etdiyin kimi əncam çəkə bilmərik. Biz satdığımız malları ədalətlə ölçməyəcək və tərəzidə düz çəkəməyəcək və ətrafdakılara haqlarını tam verməyəcəyik. Biz öz istədiyimiz kimi davranacağıq, çünki bu mallar bizə məxsusdur və sənin bizim mülkiyyətimizə cərəncam çəkməyə haqqın yoxdur. Doğrudanmı öz səbirliliyi və təmkinliliyi ilə məşhur olan – sənsən?[12] Doğrudanmı sənin xislətin alicənablıqdır? Deyirlər ki, sən həmişə doğru hərəkət edirsən və ancaq doğru işlər görməyi əmr edirsən. Bu, heç də belə deyil”. Onlar bu istehzalı ifadələri ilə demək istəyirdilər ki, əslində alicənab peyğəmbər (ə) tamamilə sadalananların əksi olan keyfiyyətlərə malikdir. Onlar onu (ə) axmaqlıqda və yolunu azmaqda ittiham etmək istəyir və belə deyirdilər: “Əgər sən dözümlü və ağıllı adamsansa, onda belə çıxır ki, bizim ata-babalarımız axmaq və azğın insanlarmışlar. Bu necə ola bilər?!”\n\nOnlar Allahın Elçisini (ə) səbirli və ağıllı adam adlandırmaqla onu (ə) məsxərəyə qoymaq istəyirdilər. Onlar göstərmək istəyirdilər ki, əslində hər şey əksinədir. Lakin doğrudan da, hər şey məhz onların söylədikləri kimi idi. Məhz namaz alicənab peyğəmbəri (ə) öz qəbilədaşlarını, onların azmış ata-babalarının sitayiş etdikləri bütlərə ibadəti və bu vaxtadək etdikləri kimi öz malına istədikləri kimi sərəncam çəkməyi qadağan etməyə ruhlandırırdı. Həqiqətən, namaz insanı yaramazlıqlardan və çirkin əməllərdən saxlayır. Saxta ilahlara ibadətdən və Allahın qullarının ölçüdə və çəkidə haqlarını kəsməklə mallarını mənimsəməkdən daha yaramaz və çirkin hansı günahlar var? Şüeyb peyğəmbərə (ə) gəldikdə isə, o (ə), həqiqətən, səbirli, təmkinli və ağıllı insan idi.\n\n[1] Ayənin tərcümə edilmiş mətni qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[2] Mətn qismən redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[3] İraq Respublikasının ərazisində şəhər adıdır. F.S.\n\n[4] Müşrik – çoxallahlıq tərəfdarı. F.S.\n\n[5] Ayənin tərcümə edilmiş mətninin son fraqmenti redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[6] Müəllif burada demək istəyir ki, Allahın bütün elçiləri ancaq tövhid dinini, yəni Allahdan başqa haqq məbudun olmaması əqidəsini bəşəriyyətə aşılayan yeganə bir dini – İslamı təbliğ edirdilər. İslam ərəb sözüdür və təkcə bir Allaha təslim olmağı, ibadət və sitayiş etməyi ifadə edir. F.S.\n\n[7] Burada: “xarüqəladə əlamət” ifadəsi ilə Fövqəluca Allahın hər şeyə qadir olan elminin və qüdrətinin canlı əlaməti, rəmzi nəzərdə tutulur. F.S.\n\n[8] Yəni, siz o quyudan növbə ilə su götürəcəksiniz: bir gün dəvə quyudan su içəcək, səhərisi gün quyudan siz istifadə edəcəksiniz.. F.S.\n\n[9] Yəni, rastlaşarkən bir-birinə “salam” demək (vermək). F.S.\n\n[10] Kursiv mənimdir. F.S.\n\n[11] İordan çayının mənsəbində və ya Ölü dənizin qərb sahilində yerləşən iki şəhərdən biridir, əhalisi əxlaqsızlıq batağlığına çökmüşdülər və bu yaramazlıqlarına Fövqəluca Allahın hökmü ilə büsbütün məhv edilib yer üzündən silinmişlər. F.S.\n\n[12] Yəni, səbirliliyi və təmkinliyi ilə tanınan adam – sənsən?! F.S.",{"from":195,"to":195,"text":1315},"Şüeyb peyğəmbər (ə) dedi: “Ey mənim qəbilədaşlarım! Mən tamamilə sakitəm və öz təlimimin doğruluğuna əminəm. Allah mənə hər cür zənginlik bəxş etmişdir və mən sizi bu günahlardan çəkindirərək, insanların ölçüdə və çəkidə aldadılmasını istəmirəm. Əks halda siz mənə qarşı ciddi ittihamlar irəli sürə bilərsiniz. Amma mən çalışıram ki, özüm ilk növbədə sizi tövbə etməyə çağırdığım bütün günahlardan çəkinim. Mən aranızda təbliğat aparıram ki, əməlləriniz saleh olsun və sizə fayda versin. Mən bundan mənfəət güdmürəm və öz imkanlarım sayəsində heç bir şeyi təkcə öz xeyrim üçün etmirəm. Elə düşünməyin ki, mən özümü tərifləyirəm. Həqiqətən, mən xeyirxah işlər görməyə və cinayətlərdən çəkinməyə ancaq Fövqəluca Allahın yardımı sayəsində nail oluram. Əlbəttə ki, bu mənim səylərimin və cəhdlərimin nəticəsi deyildir. Bütün işlərimdə mənn təkcə Allaha təvəkkül edirəm və Onun yardımı mənə bəsdir. Mən təkcə Ona dua edir və ibadətimi təkcə Ona həsr edirəm”.\n\nAlicənab peyğəmbər (ə) bu sözləri ilə vurğulamağa çalışır ki, o (ə), müxtəlif xeyirxah əməllərinin köməyi ilə Allaha yaxınlaşmağa cəhd göstərmişdir. Əgər insan yardımı Allahdan istəyirsə və səmimiyyətlə ancaq Ona dua edirsə, onda onun bütün hərəkətləri hökmən düzgün olacaqdır. Məhz buna görə Fövqəluca Allah belə buyurur: “Göylərin və yerin qeybi Allaha aiddir. Bütün işlər də Ona qayıdacaqdır. Elə isə yalnız Ona ibadət et və yalnız Ona təvəkkül et. Rəbbin nə etdiklərinizdən xəbərsiz deyildir” (Hud, 11\u002F123). Digər bir ayədə isə deyir: “Biz yalnız Sənə ibadət edir və yalnız Səndən kömək diləyirik” (Fatihə, 1\u002F5).",{"from":291,"to":553,"text":1317},"Ey mənim xalqım! Siz mənimlə əlaqəni kəsib, mənə müqavimət göstərirsiniz! Qoy mənimlə etdiyiniz ixtilafınıza görə, Nuh peyğəmbərin (ə) xalqının, Hud peyğəmbərin (ə) xalqının və həm də Saleh peyğəmbərin (ə) xalqının məruz qoyulduğu cəza eyni ilə sizin başınıza da gəlməsin. Lut peyğəmbərin (ə) xalqı da o qədər uzaq bir vaxtda yaşamamışdır və sizdən uzaq deyillər. Allahdan törətdiyiniz günahlarınızın bağışlanmasını diləyin, törədəcəyiniz günahlarınıza görə də səmimi qəlblə tövbə edin. Allahın hökmlərini yerinə yetirməklə və itaətsizlikdən çəkinməklə Ona dua edin. Əgər tövbə etsəniz və öz Rəbbinizə doğru dönməyə çalışsanız, O, mütləq sizi əfv edər, bağışlayar, tövbələrinizi qəbul edər və sizi Öz rəğbəti ilə əhatə edər.\n\nQeyd etmək lazım gəlir ki, Allahın gözəl adlarından olan əl-Vədud adı (sevən, sevilən) Fövqəluca Allahın Onu sevən mömin qullarını sevdiyinə dəlalət edir. Bu ifadənin belə morfoloji quruluşda tərtib edilməsi onun eyni vaxtda həm feli sifət və həm də qayıdış feli sifəti[2] mahiyyətinin təzahürüdür.",{"from":559,"to":559,"text":1319},"Müşriklər alicənab peyğəmbərin (ə) təbliğatı və nəsihətlərindən bərk əsəbiləşmişdilər və belə dedilər: “Ey Şüeyb! Biz sənin möizələrini başa düşmürük və dediklərinin də çoxusunu anlamırıq”. Bu iddiaları onların haqqa kin bəslədiklərini və nifrət etdiklərini təsdiq edirdi. Onlar həmçinin belə deyirdilər: “Sən bizim nə ağsaqqalımız, nə də başçımız deyilsən. Sən sadəcə zəif və gücsüz bir adamsan. Sənin dostların və qohum-əqraban olmasaydı, biz hökmən səni daş-qalaq edərdik. Biz səni qətiyyən hesaba almırıq və sənə heç hörmət də etmirik. Lakin biz sənin qohumlarına ehtiram bəsləyirik və buna görə də səni rahat buraxırıq”.",{"from":565,"to":565,"text":1321},"Alicənab peyğəmbər (ə) xalqının təəssübünü çəkdiyinə görə belə dedi: “Necə olur ki, siz mənə qohumlarıma görə mərhəmət göstərirsiniz, amma bunu Allah xatirinə etmirsiniz? Siz doğrudanmı Allahdan daha çox mənim tayfama hörmət edirsiniz? Əslində siz Allahın hökmlərinə arxa çevirmisiniz, Ona məhəl qoymursunuz və Ondan qorxmursunuz. Axı mənim Rəbbim Öz elmi ilə sizin bütün əməllərinizi əhatə edir. Səmalarda və yerdə bir zərrə belə Onun nəzərindən yayına bilməz və siz öz əməllərinizə görə tam əvəz alacaqsınız”.",{"from":188,"to":188,"text":1323},"Şüeyb peyğəmbər (ə) möizələrinin fayda vermədiyini gördükdə dedi: “Ey mənim qəbilədaşlarım! Siz öz dininizi rəhbər tutun, mən də öz dinimi. Siz çox yaxın vaxtda biləcəksiniz ki, kim əbədi cəzaya məruz qalacaqdır. Siz həm də biləcəksiniz ki, bizim hansı birimiz yalançı idi. Siz mənim cəzalandırılacağımı gözləyin, mən də sizinlə nə baş verəcəyini gözləyəcəyəm”. Müşriklər, həqiqətən, Allahın elçisinin (ə) onlara öncədən bildirdiyi gerçəkləşdikdə, haqqı gördülər.",{"from":576,"to":582,"text":1325},"Fövqəluca Allah Şüeybin xalqını məhv etmək hökmü verdikdə, təkcə peyğəmbərin özü (ə) və onunla birlikdə iman gətirənlər cəzadan xilas oldular. Günahkarların hamısı qopmuş müdhiş bir fəryad nəticəsində öz evlərində yerə sərələnib hərəkətsiz qaldılar. Səhər artıq onlar nə tərpənir, nə də bir səs çıxara bilirdilər, sanki onların evlərində heç vaxt həyat çağlamamış və onlar heç vaxt dünya nemətlərindən zövq almamışdılar. Məhv olsun Allahın Özü tərəfindən rüsvay edilmiş mədyanlılar! Qoy onlar da səmudilər kimi məhv olsunlar! Həqiqətən, bu iki xalq Allahın lənətini və cəzasını daddılar.\n\nŞüeyb peyğəmbər (ə) isə qəbilədaşları ilə öz gözəl rəftarına görə peyğəmbərlərin möizəçisi adını daşımağa layiq görüldü. Onun haqqındakı hekayətdən çoxlu faydalı nəticələr və hikmətli nəsihətlər çıxarmaq olar.\n\nOnlardan bəzilərini sadalayaq:\n\nBirincisi, kafirlər cəzanı təkcə dinin əsasları haqqında təhrif edilmiş təsəvvürlərə görə deyil, həm də şəriətin fərdi hökmlərini[3] pozmalarına görə alırlar və buna görə möizələrdə dinin nəinki əsas məsələlərini, hətta onun fərdi hökmlərlə bağlı məsələlərini də xatırlamaq lazımdır. Elə buna görə də Şüeyb peyğəmbər (ə) tək Allaha ibadət etməyə çağırmaqla yanaşı, öz qəbilədaşlarını insanları ölçüdə və çəkidə aldatmamağa çağırır və həmçinin onları xatırlanan hər iki günaha görə cəzalandırılmaqdan çəkindirir.\n\nİkincisi, ölçüdə və çəkidə aldatmaq ağır günahlara aiddir və insan onlara görə hətta bu dünyada belə cəzalandırıla bilər. Bu günahlar oğurluğa bənzərdir və əgər qanunsuz olaraq ölçüdə və çəkidə aldatma üsulu ilə özgəsinin əmlakının mənimsənilməsi insanı əzab-əziyyətə məhkum edirsə, onda cinayətkarın insanı zorla onun mülkiyyətindən məhrum edən soğunçuluğu haqqında nə demək olar?\n\nÜçüncüsü, verilən əvəz həmişə törədilmiş əməllərə uyğun olur və bir adam öz var-dövlətini artırmaq ümidi ilə özgəsinin malının bir hissəsini özündə saxlayırsa, onda Allah onu ağır cəzalandıraraq, var-dövlətindən məhrum edir və onun günahı onun maddi uğursuzluğunun səbəbinə çevrilir. Buna görə də Şüeyb peyğəmbər deyir: “Mən görürəm ki, siz necə firavan yaşayırsınız. Buna görə, sizi bu maddi nemətlərdən məhrum edən əməllər törətməyin”.\n\nDördüncüsü, Allahın qulu Allahın ona verdiyi ilə qane olmalıdır. O, ona əta edilmiş nemətlərlərdən razı qalmalı və hər cür haramlardan çəkinməlidir. O, öz zəhməti ilə qazandığı əmək haqqı ilə kifayətlənməli və zənginliyini qanunsuz yolla artırmamalıdır. Belə etmək hər bir insan üçün yaxşıdır, çünki Şüeyb peyğəmbər demişdir: “Əgər möminsinizsə, (bilin ki,) Allahın verdiyi mənfəət (dünyada və axirətdə) sizin üçün daha xeyirlidir...” (Hud, 11\u002F86). Əgər insan öz təmiz vicdanı ilə əldə etdiyi zəhməthaqqı ilə qane olursa, o, ona bəxş edilmiş qismətdən faydalana, var-dövlətini artıra bilər, lakin o, mal-mülk əldə etmək üçün haram edilmiş vasitələrdən istifadə edirsə, onda o, özü özünü məhvə məhkum edir və Allahın ona verəcəyi uğurdan məhrum olunur.\n\nBeşincisi, vicdanla əldə edilən maddi nemətlər qazanılmasına can atma haqq dinə mənsubiyyətin nəticəsi və xeyirxah sonucudur, çünki alicənab peyğəmbər (ə) bu meyli imanla bağlamışdır. Bu isə o deməkdir ki, insan xeyirxah əməllər görmədikcə, onun imanı ya zəif olar, ya da heç olmaz.\n\nAltıncısı, namaz qılmaq hökmü hətta qədimdəki peyğəmbərlərə də verilmişdi, çünki bu əməl ən ləyaqətli əməllərdəndir. Hətta kafirlər də bu ibadət ayininin vacibliyini və onun digər əməllərdən üstünlüyünü dərk edirdilər. Məhz namaz insanı yaramazlıqlardan və qəbahətli əməllərdən çəkindirir, imanın və dindarlığın meyarı rolunu oynayır. Əgər insan müntəzəm olaraq layiqincə namaz qılırsa, onda onun bütün əməlləri düz olur. O, bunu etmədikdə isə, onun imanı məhv olur.\n\nYeddincisi, əgər Allah insana nemətlər verir və ona zənginlik bəxş edirsə, bu qətiyyən heç də o demək deyildir ki, insan var-dövləti ilə istədiyini edə bilər. İnsan ona həvalə edilmiş sərvətə görə məsuliyyət daşıyır və o, Allah qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirməli, insanlar qarşısında maddi öhdəliklərini icra etməli, Allahın və Onun elçisinin haram etdiyi gəlirlərdən uzaq durmalıdır. Kafirlər və onlara oxşayanlar isə, Allahın hökmlərinə uyğun və ya onlara zidd olmasından asılı olmayaraq, öz sərvətlərinə istədikləri kimi sərəncam çəkməyə haqlı olduqlarını zənn edərkən yanılırlar.\n\nSəkkizincisi, dəvətçinin çağırışı o zaman kamil olur ki, o, ətrafındakıları dəvət etdiyi şeyi ilk olaraq özü yerinə yetirsin və əvvəlcə özü qadağan etdiyi şeydən çəkinmiş olsun. Məhz buna görə Şüeyb peyğəmbər (ə) deyirdi: “...Sizə qadağan etdiyim şeyləri özüm etməklə sizin əleyhinizə çıxmaq istəmirəm...” (Hud, 11\u002F88). Fövqəluca Allah isə belə buyurur: “Ey iman gətirənlər! Etməyəcəyiniz bir şeyi niyə deyirsiniz? (Bəzi müsəlmanlar: “Hansı əməllərin Allaha daha xoş getdiyini bilsəydik, onları edər, malımızı və canımızı onların yolunda qoyardıq!” – deyirdilər. Lakin cihad əmri nazil olduqda bu, bir çöx möminlərin xoşuna gəlmədi). Etməyəcəyiniz bir şeyi demək Allah yanında böyük qəzəbə səbəb olar” (Saff, 61\u002F2-3).\n\nDoqquzuncusu, imkan yarandıqca insanların əməllərini islah etməyə səy göstərmək Allahın bütün elçilərinin vəzifəsi və yolu idi. Onlar ən yaxşı nəticələr əldə etməyi, adamlara xeyir verməyi və ya heç olmazsa gücləri çatdığı şeyləri yerinə yetirməyi arzulayırdılar. Onlar həm də şərin qarşısını almaq və ya heç olmazsa onu azaltmağı arzulayırdılar. Bununla yanaşı onlar ayrı-ayrı insanlara faydalı olmağa çalışırdılar. Əlbəttə ki, əsil faydalı iş bu dünya həyatı və insanların ruhi aləmi ilə bağlı olan əməllərin islah edilməsindən ibarətdir.\n\nOnuncusu, əgər insan mövcud şəraiti düzəltmək üçün əlindən gələn hər şeyi edirsə, onda onu imkanlarını aşan işləri görmədiyinə görə günahlandırmaq olmaz. Buna görə insan öz imkanları çərçivəsində özünün və ətrafındakılarının əməllərini islah etməlidir.\n\nOn birincisi, Allahın qulu bir anlığa belə öz gücünə arxalanmamalı və həmişə Allahdan yardım diləməli və Ona təvəkkül etməlidir. Əgər O, ona Öz yardımını əta etsə, o, öz nailiyyətləri ilə öyünməməli və onları öz Himayədarı və Xeyirxahı ilə əlaqələndirməlidir. Məhz buna görə Şüeyb peyğəmbər (ə) demişdir: “...Mən ancaq Allahın sayəsində uğur qazanıram. Mən yalnız Ona təvəkkül edir və yalnız Ona dua edirəm” (Hud, 11\u002F88).\n\nOn ikincisi, dəvətçi qədim xalqların başına gətirilmiş müsibətləri əsas tutaraq, insanların cəzalandırıla biləcəkləri ilə qorxutmalı və öz möizələrində günahkaların taleyindən bəhs edən hekayətləri tez-tez misal çəkməlidir. Bununla yanaşı o, insanları möminliyə dəvət etməli və onlara Allahın öz təqvalı qullarını savablandırmasından söhbət açmalıdır.\n\nOn üçüncüsü, əgər insan törətdiyi günüha görə tövbə edirsə, onda Fövqəluca Allah nəinki onun günahlarını bağışlayır, həm də ona Öz məhəbbətini əta edir. Elə şəxslər var ki, deyirlər: “İnsan günahlarını tövbə edirsə, ona Allahın onun törətdiklərini bağışlaması kifayətdir. Lakin bu o demək deyil ki, Allah onu yenə sevir”. Belə deyənlər yanılırlar. Bu barədə Şüeyb peyğəmbər demişdir: “Rəbbinizdən bağışlanma diləyin, sonra Ona tövbə edin. Həqiqətən, Rəbbim Rəhmlidir, Sevəndir” (Hud, 11\u002F90).\n\nOn dördüncüsü, Allah möminləri müxtəlif üsullarla müdafiə edir. Onların bəziləri iman sahiblərinə məlumdursa da, digərləri dərk olunmamış qalır. Allah bəzi möminləri öz qohumları və ya kafir qəbilədaşları vasitəsilə qoruyur. Bu, Şüeyb peyğəmbərlə (ə) baş vermişdi. Onun (ə) qəbilədaşları onu (ə) daş-qalaq etmək istədikdə, bunu qohumlarına görə həyata keçirmədilər. Əgər belə hallar İslamı və müsəlmanları mühafizə edə bilirsə, onlardan istifadə etməyə icazə verilir. Bundan başqa, bəzən bu, zəruri olur, çünki dəvətçidən cəmiyyəti islah etmək üçün hər cür imkanlardan istifadə etməsi tələb olunur. Bu isə o deməkdir ki, əgər müsəlmanların yaşadığı ölkəni kafirlər idarə edirlərsə, onda yaxşı olardı ki, onlar ölkədə respublika yaradılmasına səy göstərsinlər, çünki bu quruluş hər bir şəxsiyyətə və bütövlükdə xalqlara dini etiqad və öz dünyəvi həyatını yaxşılaşdırmaq hüququ nəzərdə tutduğu halda, despotik quruluşlarda insanlar dövlətə itaətkar olmağa məcbur edilir, şəxslərin və xalqların dini etiqad azadlığına və dünyəvi rifah haqqında qayğıya maneələr törədilir, insanlar istismar edilir və vətəndaşlıq hüquqlarından məhrum edilirlər. Şübhəsiz ki, müsəlmanların idarət etdiyi müsəlman dövlətinin olması daha yaxşı olardı. Lakin belə bir dövlət olmadığı halda, yaxşı olardı ki, insanların dini və mülki hüquqlarına hörmətlə yanaşan dövlətə daha üstünlük verilsin. Amma bu barədə ən yaxşısını bilən Allahdır.",{"from":367,"to":106,"text":1327},"Allah İmran oğlu Musanı (ə) peyğəmbər göndərdi və ona (ə) onun (ə) möizələrinin doğruluğunu təsdiq edən möcüzələr nazil etdi. O (ə), insanlara əsası və əli ilə əlaqədar olan və bir çox başqa möcüzələr göstərdi. Onun (ə) dəlilləri açıq-aydın və günəş kimi parlaqdı. O (ə), onları bütün xalqı öz dallarıyca aparan firona və Misir zadəganlarına təqdim etdi. Lakin onlar, Allahın “əl-Əraf” surəsində təfsilatı ilə təsvir etdiyi çox qəribə möcüzələrə şahid olmalarına baxmayaraq, Musaya (ə) itaət etməkdən boyun qaçırdılar. Onlar, tamamilə ağılsız qərar qəbul etmiş firona itaət edirdilər. O, hökmləri əsil müsibət gətirən azğın bir adamdı. Təəccüblü deyil ki, o, ardıyca gedən xalqını məhv etdi. Lənət onları bu dünyada izləyirdi və onları Qiyamət günü də təqib edəcək. Allah, mələklər və insanlar onları bu dünyada lənətləyirlər və Axirətdə də lənətləyəcəklər.\n\nAllahın elçilərinin öz xalqları arasında təbliğat aparmaları haqqında xatırlatdıqdan sonra Fövqəuca Allah Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) müraciət edərək belə buyurur:",{"from":609,"to":615,"text":1329},"Sən insanlara bu hekayətlər vasitəsilə öyüd-nəsihət verməlisən və onlar sənin peyğəmbərliyinin dəlillərindən olmaqla, həm də möminlər üçün nəsihət və xatırlatmadır. Məhv edilmiş xalqların bəzi məskənlərinin xarabalıqları indiyədək qalmaqdadır və həmin hekayətlərin doğruluğuna şahidlik edir. Bu məskənlərin bəziləri isə özülünə qədər dağıdılmış və yer üzündən silinib süpürülmüşdür. Biz günahkarları məhv edərkən zalımlıq etməmişik, onlar Allaha şərik qoşanda, kafirliyə etiqad edəndə və inadkarlıq göstərəndə özləri özlərinə qarşı zalım olmuşlar. Allah onları cəzaya məruz qoyanda, “ilahları” onlara heç bir fayda vermədilər. Əgər insan Allaha sığınmır, Ona pənah aparmırsa, özünə başqa hamilər seçirsə, onlar çətin anda onun köməyinə gəlməyəcəklər. Onlar ona ziyandan və ölümdən başqa heç nə gətirməyəcəklər. Həqiqətən, heç bir şey müşriklərin gözlədiyi kimi baş verməyəcəkdir.",{"from":621,"to":633,"text":1331},"Allah kafir xalqları yaxalayaraq onları cəzalandırdıqda və məhv etdikdə, uydurulmuş “ilahlar” onlara heç bir kömək göstərmədilər. Fasiqləri yaxalamış cəza isə Axirətdə cəzalandırılmaqdan qorxanlar üçün ibrət dərsi olmuşdur. Bu dərs ona dəlalət edir ki, zalım cinayətkarlar həm bu dünya həyatında və həm də ölümdən sonra Axirətdə məşəqqətlərə düçar olurlar. Bu barədə xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah bütün insanların əvəz almaları üçün bir yerə toplanılacaqları, onların hamısının Allahın əzəmətinin və kamil ədalətinin şahidləri olacaqları Qiyamət gününü təsvir etməyə başlayır. Məhz bunun sayəsində onlar öz Rəbbini əsil mənada dərk edəcəklər. Bu Gün, Allahın, mələklərin və bütün qalan məxluqların görəcəkləri bir gün olacaqdır. O Gün, Allahın dünya həyatı üçün müəyyən etdiyi müddət sona çatdıqdan və öncədən təyin etdiyi Qədərə aid hər şey gerçəkləşdikdən sonra gələcəkdir və o zaman Fövqəlqüdrətli Allah Öz məxluqlarını, dünya həyatında dini qanunların hökmranlıq etdiyi kimi, ədalətli əvəzalma qanunlarının hökm sürdüyü bir aləmə köçürəcəkdir.",{"from":639,"to":639,"text":1333},"Bütün insanlar bir yerə toplanacaq və Allahın izni olmadan heç kim danışmağa cəsarət etməyəcəkdir. Hətta peyğəmbərlər və alicənab mələklər belə Onun icazəsi olmadan məxluqlara görə şəfaət istəməyə cürət göstərə bilməyəcəklər və bu zaman insanlar xoşbəxtlərə və bədbəxtlərə bölünəcəklər. Allaha iman gətirməyən, Allahın elçilərini inkar edən və itaətsizlik göstərən günahkarlar bədbəxt, təqvalı möminlər isə xoşbəxt olacaqlar.",{"from":645,"to":651,"text":1335},"Bədbəxt günahkarlar rüsvay ediləcək və biabır olacaqlar. Onlara veriləcək əvəz isə onları ağuşuna çəkib amansızcasına cəzalandıracaq Cəhənnəm olacaqdır. Onların əzabı o dərəcədə dözülməz olacaqdır ki, onlar ancaq Cəhənnəm odu ilə nəfəs alacaq və ən dəhşətli və mənfur səslər çıxaracaqlar. Allahın onlara Cəhənnəmdən çıxmağa icazə verəcəyi vaxt fasiləsindən başqa, onlar orada əbədi qalacaqlar. Quran təfsirçilərinin əksəriyyəti belə hesab edirdilər ki, burada söhbət onların Cəhənnəmə düşənə qədər yaşadıqları həyatdan gedir. Bu isə o deməkdir ki, kafirlər Cəhənnəmdə əbədi qalacaqlar, çünki onların Cəhənnəmdə olmamasına, onlar ora düşənə qədər icazə verilmişdi. Doğrudan da, Fövqəlxeyirxah və Fövqəluca Allah istədiyini edir. Əgər O, Öz İlahi hikmətinə müvafiq olaraq nəyisə etməyi arzulayırsa, heç nə Onun dilədiyini etməsinə mane olmağa qadir deyil.",{"from":657,"to":657,"text":1337},"Xoşbəxtlik əldə edən və müvəffəqiyyətə nail olan möminlər Cənnət bağlarına daxil ediləcək və orada əbədi olaraq qalacaqlar. Bu, tükənməz məmnunluq olacaqdır, çünki Allahın möminlərə bəxş edəcəyi nemətlər, həzz və ləzzətlər əbədi və sonsuz olacaqdır. Onlar heç vaxt qurtarmayacaq və tükənməyəcəklər. Biz isə Fövqəlmərhəmətli Allaha yalvarırıq ki, bizə Öz rəhmini göstərsin və bizi o möminlərdən biri etsin!",{"from":73,"to":73,"text":1339},"Ey Muhəmməd! Müşriklərin etiqad etdikləri baxışların yanlışlığına şübhə etmə! Onlar müqəddəs mətnlərlə və məntiqi dəlillərlə əsaslandırılması mümkün olmayan yalana etiqad edirlər. Onların istinad etdikləri yeganə sübutları – “ilahlara” ibadət edən ata-babalarının yoludur ki, onu da onlar davam etdirirlər. Lakin bu sübut nə inandırıcı və nə də şübhəlidir, çünki peyğəmbər olmayan insanların rəyinə, xüsusilə də, onlar özləri yolunu azmış günahkarlar olduqları, çoxsaylı günahlar işlətdikləri və dinin əsas məsələlərində yanlış baxışlara malik olduqları halda, istinad etmək olmaz. Doğrudan da, belə insanların sözləri, hətta onlar bu barədə yekdil olsalar belə, səhv və nöqsanlı olur.\n\nEy Muhəmməd! Kafirlər layiq olduqları qisməti bütünlüklə alacaqlar. Bəzən bu maddi qismət çox böyük ola bilər, sənə gözəl və füsunkar görünə bilər. Lakin, bil ki, maddi nemətlər insanın dindarlığının göstəricisi deyil, çünki Fövqəluca Allah sevdiklərinə də, nifrət etdiklərinə də maddi nemətlər əta edir. Amma haqq din və möminlik təkcə Onun sevdiklərinin nəsibi olur. Bir sözlə, azğın günahkarların öz azğın əcdadlarının baxışlarına yekdilliklə şərik olmalarına aldanma və Allahın onlara nəsib etdiyi maddi nemətlərə də səni çaşdırmasın.",{"from":126,"to":85,"text":1341},"Fövqəluca xəbər verir ki, Musa peyğəmbərə Müqəddəs Tövrat – İsrail oğullarına Allahın hökm və haramları ətrafında birləşməyi tapşıran bir Kitab bəxş edilmişdi. Lakin özlərini Tövratın pərəstişkarları bəyan edən insanlar ixtilafa düşdülər, öz baxışlarına və mənəvi birliklərinə islah edilməsi mümkün olmayan ziyan vurdular. Əgər Fövqəluca Allah insanlara onları cəzalandıracağını ləngidəcəyini və onları günah işlətdikləri andaca əvəz verməyəcəyini vəd etməsəydi, onların mübahisəsi həll edilər və zalım günahkarlar yerindəcə cəzalandırılardılar. Amma Onun müdrikliyi tələb edirdi ki, bu günahkarlara cəza verilməsi Qiyamət gününədək ləngidilsin və buna görə haqq barədə şübhələr günahkarlara iztirab verməkdə davam edir. Diriliş Günü başladıqda isə Allah mütləq ədalətli hökm çıxaracaqdır və o vaxt hər bir insan layiq olduğu əvəzi alacaqdır. Həqiqətən, Ona insanların bütün yaxşı və pis əməlləri çox gözəl məlumdur. Elə bir böyük və ya kiçik əməl yoxdur ki, Ondan gizli qala bilsin.",{"from":146,"to":146,"text":1343},"İsrail oğullarının arasındakı ixtilaf və nifaqın səbəbi olan düz yola qəti tərəfdar olmamalarını xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və onunla birlikdə iman gətirən möminlərə əmr edir ki, düz yolla layiqincə getsinlər, şəriət qanunlarına riayət etsinlər, Allahın etiqad edilməsini buyurduğu düzgün baxışlara etiqad etsinlər, bu yoldan nə sağa, nə də sola meyl etməsinlər, həmişə təkcə bu prinsipləri əsas tutsunlar və yol verilən hədləri aşmasınlar. Doğrudan da, Allah qullarının əməllərini görür və möminləri mütləq savablandıracaqdır. Son sözləri ilə Fövqəluca müsəlmanları düz yolla mətanətlə getməyə ruhlandırır və onları itaətsizlikdən çəkindirir. Buna görə, növbəti ayə düz yoldan sapan tərəf meyl etməyi qadağan edir:",{"from":683,"to":683,"text":1345},"Ey möminlər! Əgər siz günahkarlara üz imkan versəniz və onların zalım əməllərilə razılaşsanız və yaxud onların etiqad etdikləri azğınlıqdan məmnun qalsanız, onda sizi Cəhənnəm odu qarsalayar və bu halda sizə Allahın cəzasından xilas olmağa və Allahın savabının heç olmazsa cüzi bir hissəciyini əldə etməyə heç kim yardım edə bilməz. Heç kim, amansız cəza sizə toxunduqdan sonra, sizi ondan qoruya bilməz.\n\nBu ayə möminlərə günahkarlara tərəf meyl etməmək, onlara qoşulmamaq, onların cinayətlərini bəyənməmək və onların zalım baxışları və əməllərilə razılaşmamaq barədə xəbərdarlıqdır. Əgər ağrı-acılı cəza günahkarların tərəfinə meyl edənlərə vəd edilibsə, onda bəs günahkarların taleyi haqqında nə demək olar?!! Ey Allah, bizi ədalətsizlikdən və zalımlıqdan qoru!",{"from":689,"to":689,"text":1347},"Fövqəluca əmr edir ki, günün başlanğıcında və sonunda və həmçinin gecənin bəzi vaxtlarında müntəzəm olaraq namaz qılınsın. Gündüz namazlarına sübh, zöhr və əsr namazları, gecə namazlarına isə məğrib və işa daxildir. Sonunculara isə əlavə gecə namazları[5] da aid edilmişdir ki, onların vasiləsilə Allahın qulu öz Fövqəluca Allahına yaxınlaşır. Beş gündəlik vacib namaz və habelə onlarla bağlı olan əlavə namazlar[6] (sünnələr)[7] ən gözəl əməllərdəndir. Onlar insanı nəinki Allaha yaxınlaşdırır və onu savabla təmin edir, həm də törətdiyi günahları ondan uzaqlaşdırır. Bu günahlardan bəhs edərkən, səhih hədislərdə rəvayət edilən kiçik günahlar nəzərdə tutulur. Onlardan birində belə deyilir: “Beş namaz, cümə namazı və ramazanda tutulan oruc onların arasında törədilən bütün günahları (böyük günahlardan başqa) təmizləyir”. Bu vəhyi “ən-Nisa” surəsinin aşağıdakı ayəsi sayəsində daha da konkretləşdirmək mümkündür: ““Sizə qadağan olunmuş böyük günahlardan çəkinsəniz, Biz sizin təqsirlərinizdən keçər və sizi şərəfli bir keçidə (Cənnətə) daxil edərik” (Nisa, 4\u002F31).\n\nXatırlayanlar üçün nəsihət belədir. Yəqin ki, buradakı işarə əvəzliyi yuxarıda sadalanan bütün hökmlərə aiddir. Bu isə o deməkdir ki, düz yolla getmək, yol verilənin həddini aşmamaq, zalımlara tərəf meyl etməmək və namazı qüsursuz qılmaq əmri və həmçinin saleh əməllərin törədilmiş günahları yumasının izah edilməsi, Allahın əmr və qadağalarını dərk edənlər və bu gözəl hökmlərə tabe olanlar üçün nəzərdə tutulmuş təlimatdır və o, böyük faydalar verir və insanı şərdən və günahlardan uzaqlaşdırır. Amma bu hökmlər insandan səy və səbir göstərməsini tələb edir və buna görə Fövqəluca Allah buyurur:",{"from":1040,"to":1040,"text":1349},"Allahın hökmlərini səbirlə yerinə yetir və səbirlə itaətsizlikdən çəkin. Həmişə ancaq belə davran və heç vaxt qəzəblənmə. Sənin Rəbbin yaxşı iş görənlərin əməllərinin savabını itirmir. O, onların xeyirxahlıqlarını qəbul edərək onlara savab verir ki, bu, onların layiq ola bildiklərindən qat-qat üstün olur.\n\nAllah bu sözləri ilə insanları səbir etməyə, öz zəifliklərini hiss etdikdə Allahın savablandıracağını hər dəfə yada salmağa çağırır.",{"from":1044,"to":1044,"text":1351},"Elçilərə iman gətirməkdən boyun qaçıran, Müqəddəs Kitablara riayət edən insanlardan üz döndərən və bunun da haqq dinin yox olmasına səbəb olan xalqların məhv edilməsi haqqında xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah bildirir ki, əgər keçmiş nəsillərin arasında saleh insanlar olsaydılar, onlar insanları doğru yola dəvət edər və onları günahlardan və tələf olmaqdan uzaqlaşdırardılar və beləliklə öz xalqlarına çox böyük fayda verə bilərdilər və dini yaşadardılar. Lakin belə insanlar çox az idilər. Onlar Allahın elçilərinin (onlara Allahın salamı olsun!) yolu ilə getmələri və dinin müəyyən hökmlərini yerinə yetirmələri sayəsində ancaq özlərini xilas etməyə nail ola bildilər. Bununla yanaşı onlar haqqı digər insanlara da çatdırdılar ki, qismətinə ölüm payı düşənlər tam aydınlıq içində həlak olsunlar, kimlər isə hələ yaşamalıdırlarsa, tam aydınlıq içində yaşasınlar. Günahkarlara gəldikdə isə, onlar ancaq kef çəkmək dalısıyca düşür və israfçılıqla məşğul olur və başqa heç nə arzu etmirdilər. Dəbdəbəli həyat sürməyə can atmaları onları günahkarlara və cinayətkarlara çevirirdi və nəticədə önlar cəzaya layiq görüldülər və həlak olunaraq yer üzündən silinib yox edildilər. Bütün bu deyilənlər müsəlmanlarda, digər insanlar əxlaqsızlığın bataqlığına batıb qalasalar da belə, əməlisaleh insan olmağa daima səy göstərmək hissi oyatmalı, Allahın dininin hökmlərini yerinə yetirməli, azmışları doğru yola dəvət etməli, onların gözlərinin açılmasına kömək göstərməli və onları nəsib olan əziyyətlərə səbirlə dözməlidirlər. Bu gözəl keyfiyyətlər Allahın qullarının ən ülvi qayəsi olmalıdır və əgər insan belə məziyyətlərə malikdirsə və öz həyatını bir olan Allaha həsr edirsə, onda o, dində ondan nümunə götürülməsi zəruri olan bir örnəyə çevrilir.",{"from":1048,"to":1048,"text":1353},"Allah şəhərlərin və kəndlərin əhalisini, əgər onlar müntəzəm olaraq yaxşı əməllərlə məşğul olurlarsa, onları heç vaxt nahaq yerə ədalətsiz cəzaya məruz qoymur. Həqiqətən, Fövqəluca Allah xalqları o vaxt məhv edir ki, onlar haqqı bildikdən sonra da öz zalımlıqlarını davam etdirmiş olsunlar. Başqa bir şərhə görə isə, bu ayənin mənası ondan ibarətdir ki, Fövqəluca Allah xalqların kökünü onların keçmişdə törətdikləri günahlara görə, əgər onlar tövbə edir və saleh insanlara çevrilirlərsə, yer üzündən kəsmir. Əksinə, Allah onlara bağışlanma əta edir və keçmişdə törətdikləri günahları silir.",{"from":160,"to":1055,"text":1355},"Fövqəluca bildirir ki, əgər O istəsəydi, bütün insanlar İslam dininə etiqad edərdilər. Allahın hər hansı istəyi sözsüz icra edilir və Onun üçün mümkün olmayan bir şey yoxdur. Lakin Allahın müdrikliyi tələb edir ki, inabların bəziləri ziddiyyətə düşsünlər, düz yoldan sapıb Cəhənnəmə aparan səmtə çıxsınlar. Belə insanlar ancaq öz baxışlarını haqq sayır və bütün qalan insanları yollarını azmaqda ittiham edirlər. Amma gerçək bilikləri əldə etməyə, saleh əməllər işləməyə və ziddiyyətə düşməməyə təkcə Allahın Öz lütfkarlığı ilə himayə etdiyi və doğru yola yönəltdiyi şəxslər nail ola bilirlər. Bu insanlara xoşbəxt olmaq və Allahın köməyindən istifadə etmək nəsib edilmişdir, amma bütün qalan insanlar Allahın himayəsindən məhrum edilərək özbaşına buraxılmışlar.\n\nFövqəluca Allah Öz ilahi müdrikliyi əsasında insanları xoşbəxt və bədbəxt xəlq etmişdir. Onların bəziləri Haqla razılaşır, digərləri isə Onunla ziddiyyətə qapılırlar. Bəziləri Allahın rəhbərliyi ilə yönəldilir, digərləri isə azğınlığa məhkum edilir. Allah bunu ona görə belə etmişdir ki, yaratdığı məxluqlar Onun ədalətliliyinə və müdrikliyinə əmin olsunlar, insanların qəlbində gizlədilən yaxşı və pis keyfiyyətlər aşkar olsun, möminlər Allah yolunda mübarizə aparmaq imkanına malik olsunlar və təkcə ağır sınaq dövründə icra edilən ibadət ayinlərini yerinə yetirsinlər. Məhz bunun sayəsində Cəhənnəmi cinlər və insanlarla dolduracağı haqqında Rəbbin vədi yerinə yetiriləcək. Bu isə o deməkdir ki, onları yanar Cəhənnəmə gətirən əməlləri törədən insanlar mütləq olmalıdırlar.\n\nBu surədə peyğəmbərlər haqqında bir sıra rəvayətlər xatırladıldıqdan sonra, Allah belə vəhylərin nazil edilməsi hikmətindən xəbər verir. Fövqəluca buyurur:",{"from":40,"to":40,"text":1357},"Ey Muhəmməd! Bu vəhylərin vasitəsilə Biz, digər möhkəm iman sahibi olan elçilər kimi, sənin də inamını artırır və layiqincə səbir etməyinə kömək göstəririk. Təqlid edilməsinə layiq olan örnəklər həmişə insanları fəallıq göstərməyə və başqalarını ötüb keçməyə can atmağa vadar edir, şahidlər və çoxsaylı tərəfdarlar isə haqqı daha da inandırıcı edirlər. Bu ayələrdə şübhə edilməsi qətiyyən mümkün olmayan haqq sənin qarşında aşkar olmuşdur. Bu barədə bilik haqqın bir hissəciyidir ki, o, insan qəlbinin ən böyük məziyyətlərindəndir. Bununla birgə, sənə nazil edilən vəhy möminlər üçün öyüd-nəsihət və xatırlatmadır. Onlar nəsihətlərə qulaq asaraq, günah işlətməkdən əl çəkir, Allahın bəyəndiyi əməlləri xatırlayır və onları həyata keçirirlər.",{"from":1062,"to":79,"text":1359},"Ey Muhəmməd! Kafirlər öyüd-nəsihətdən və müxtəlif növ təlimatlardan faydalana bilmirlər. Onlara açıq-aydın ayələri göstər və qoy onlar öz dinlərinə etiqadlarını davam etdirsinlər. Siz isə Allahın dininə etiqad edin! Qoy onlar sizin başınıza nə gələcəyini gözləsinlər! Siz də onların başına nəyin gələcəyini gözləyin!\n\nFövqəluca Allah Öz qullarının iki qrupu arasında aydın bir xətt çəkmişdir. O, haqq dinə iman gətirənlərə qələbə bəxş etmiş və Öz kafir düşmənlərini isə susdurmuşdur. Göylərin və yerin bütün qeybləri Ona məlumdur və heç bir şey Ondan gizlənməyə qadir deyil. Bütün məxluqların əməlləri Ona qayıdacaqdır və sonra isə O, yaramaz davranışları xeyirxah rəftardan ayırd edəcəkdir. İnsanlar Ona ibadət etməli və imkanları daxilində Onun əmr etdiklərinin hamısını yerinə yetirməlidirlər. Eyni zamanda onlar onların yaxşı və pis əməllərini unutmayan öz Rəbbinə təvəkkül etməlidirlər. Əksinə, O, onların hamısını Öz elmi ilə əhatə edir və onların hamısı qələmlə yazılmışdır. Bu isə o deməkdir ki, O, mütləq Öz hökmünü çıxaracaq və ədalətli əvəz veriləcəkdir.\n\n[1] Ayənin tərcüməsinin mətni redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[2] Kursivlə yazılmış feli sifət nümunələri “sevən” (feli sifət) və “sevilən” (qayıdış feli sifət) sözləri Fövqəluca Allahın “əl-Vədud” sifətinə məxsus olan gözəl keyfiyyətlərdir. Tərcümə etdiyim mənbənin mətnindəki ifadələr böyük dəyişikliyə uğradılmadan, hərfi mənaya yaxın tərzdə çevrilmişdir. F.S.\n\n[3] Dini ədəbiyyatda və Azərbaycan dilinə edilən tərcümələrdə “şəriətin fərdi hökmləri” əvəzinə “şəriətin ikinci dərəcəli hökmləri” ifadəsi işlədilir ki, mən bu söz birləşməsini “fər’i” istilahının qarşılığı kimi verməyi məqsədəuyğun sayıram, çünki ərəb əslində söhbət ikinci dərəcəli hökmlərdən deyil, əsas məna kəsb etməyən və xüsusi hallar üçün təyin edilmiş, nəzərdə tutulmuş (“fər’i”) hökmlərdən bəhs edilir. Beləliklə, belə şəriət hökmlərinin ikinci dərəcəli adlandırılması dilimizdə özünü doğrultmur. Qısaca olaraq bunu da qeyd etməliyəm ki, şəriət hökmləri (Şamil İslam Ensiklopediyasının tərifinə görə) əsli və fər’i olaraq iki hissəyə bölünür.\n\nƏsas (əsli) hökmlər imanın əsaslarına aid olan hökmlərdir. Bu hökmlər yozulmağa, üzərində ictihad etməyə ehtiyac olmayan açıq hökmlərdir. Əsas hökmlərin istinad etdiyi dəlillər Qurana və səhih Sünnəyə əsaslanır.\n\nFər’i hökmlər isə (mənim təklifimdə isə - “fərdi” kimi verilmişdir), namaza, oruca, həccə, zəkata və bunlara bənzər ibadətlərə, nikah, talaq, süd əmizdirmə, ticarət və onlara bənzər cari məsələlərə dair hökmlərdir ki, onların təfərrüatna aid bir sıra tərəfləri müctəhid imamların ictihadı ilə əlaqədar olur. Lakin onları (xüsusilə, namaza, oruca, həccə, zəkata aid olanları) ikinci dərəcəli adlandırmaq yolverilməzdir və bu hallar lüğəvi xəta hesab oluna bilər. Zamanı gəldikcə, fər’i istilahının dilimizdə daha uyğun bir sözlə əvəz edilməsi dilşünaslarımızın öhdəsinə düşür. F.S.\n\n[4] Ayənin tərcüməsi redaktə edilmişdir. F.S.\n\n[5] Təhəccüd və vitr namazları nəzərdə tutulur. F.S.\n\n[6] Bunlar həm də sünnələr (yəni, Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) fərz (vacib) namazlardan başqa daima qıldığı) – əlavə namazlarlardır. Bu namazların sünnə adlandırılmasının səbəbi həmin ərəb mənşəli sözün mənası ilə əlaqədardır. Şamil İslam Ensiklopediyasında (Türkiyə Respublikası nəşridir) “sünnə sözünün aşağıdakı mənaları verilir: yol, gediş, təbiət, şəriət, üz, üzün görünən hissəsi, adət edilmiş yol və s. Bu sözlə İslam Peyğəmbəri Muhəmmədin (s.ə.s.) kəlamları, əməlləri, hərəkət tərzinin və Onun (s.ə.s.) səhabələrində görüb təqdir etdiyi hərəkətlərinin məcmusu ifadə edilir. (Həmin mənbə: ŞİE, “S” hərfinə bax). F.S.\n\nBu “sünnə” sözü ilə əlaqədər qeyd edilməsi son dərəcə zəruri olan bir özəlliyi möhtərəm oxucuların nəzərinə çatdırmaq burada yerinə düşərdi. Belə ki, Azərbaycanda uzun illər boyu bəzi İslam terminləri İslam dininin əleyhdarlarının qərəzkar səyləri nəticəsində və həm də mükəmməl şəriət savadı olmaması üzündən bir çox insanlar tərəfindən yanlış mənada başa düşülmüş “sünnə” və “Sünnə” istilahları təhrif olunmuş və onlara əslinə xas olmayan mənalar verilmişdir. Bu gözəl sözlərin “İslam Peyğəmbərinin yolu”, “İslam Peyğəmbərinin hədislər toplusu” mənaları nəzərə alınmayaraq, onlara yad olan anlamlar ilhaq edilmişdir. Məişətimizdə bəzən işlədilən həmin təhrif sözləri dilə gətirməyə lüzum görməyərək, bildirmək istəyirəm ki, yuxarıda qeyd etdiyim iki söz və iki məna, artıq özünüz də şəxsən əmin olduğunuz kimi, İslam dünyagörüşünün, Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) şəriətində istifadə olunan ən fundamental istilahlardan və anlayışlardandır. Bu qeydlərimin məqsədi – onları insanlarımıza həqiqi mənalarında çatdırmaq, onlara sayğı göstərmək və onları müsəlman bacı-qardaşlara sevdirməkdir. F.S.\n\n[7] Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) fərz namazlardan əlavə qıldığı namazlar onun (s.ə.s.) sünnələri, başqa adla isə fərz namazların sünnələri adlandırılır. Bu söz (sünnə) İslam terminologiyası sisteminin ən məhsuldar istilahlarındandır. F.S."]