[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-12-alikhan":694,"$fQA_XzYwrVU2oWJ2q2SVWfC_9ng-k2zpbKZaQa0s6F0c":1145},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":1030},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874,877,880,883,886,889,892,895,898,901,904,907,910,913,916,919,922,925,928,931,934,937,940,943,946,949,952,955,958,961,964,967,970,973,976,979,982,985,988,991,994,997,1000,1003,1006,1009,1012,1015,1018,1021,1024,1027],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ الٓر ۚ تِلْكَ ءَايَٰتُ ٱلْكِتَٰبِ ٱلْمُبِينِ","Əlif. Ləm. Ra. Bu, açıq-aydın Kitabın ayələridir.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"إِنَّآ أَنزَلْنَٰهُ قُرْءَٰنًا عَرَبِيًّۭا لَّعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ","Həqiqətən, Biz onu ərəbcə Quran olaraq nazil etdik ki, başa düşə biləsiniz.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ ٱلْقَصَصِ بِمَآ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ هَٰذَا ٱلْقُرْءَانَ وَإِن كُنتَ مِن قَبْلِهِۦ لَمِنَ ٱلْغَٰفِلِينَ","Biz bu Quranı sənə vəhy etməklə sənə ən gözəl hekayəti danışırıq. Halbuki, sən bundan əvvəl xəbərsiz olanlardan idin.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَٰٓأَبَتِ إِنِّى رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًۭا وَٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِى سَٰجِدِينَ","Bir zaman Yusuf atasına dedi: “Atacan! Mən yuxuda on bir ulduz, günəş və ay gördüm. Onların mənə baş əydiyini də gördüm”.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"قَالَ يَٰبُنَىَّ لَا تَقْصُصْ رُءْيَاكَ عَلَىٰٓ إِخْوَتِكَ فَيَكِيدُوا۟ لَكَ كَيْدًا ۖ إِنَّ ٱلشَّيْطَٰنَ لِلْإِنسَٰنِ عَدُوٌّۭ مُّبِينٌۭ","O dedi: “Oğlum! Yuxunu qardaşlarına danışma, yoxsa sənə hiylə qurarlar. Həqiqətən, şeytan insanın açıq-aydın düşmənidir.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"وَكَذَٰلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِن تَأْوِيلِ ٱلْأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُۥ عَلَيْكَ وَعَلَىٰٓ ءَالِ يَعْقُوبَ كَمَآ أَتَمَّهَا عَلَىٰٓ أَبَوَيْكَ مِن قَبْلُ إِبْرَٰهِيمَ وَإِسْحَٰقَ ۚ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ","Beləcə, Rəbbin səni seçəcək, sənə yuxuları yozmağı öyrədəcək və Öz nemətini bundan əvvəl ataların İbrahimə və İshaqa tamamladığı kimi, sənə və Yaqub nəslinə də tamamlayacaqdır. Şübhəsiz ki, Rəbbin Biləndir, Müdrikdir”.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"۞ لَّقَدْ كَانَ فِى يُوسُفَ وَإِخْوَتِهِۦٓ ءَايَٰتٌۭ لِّلسَّآئِلِينَ","Sözsüz ki, Yusuf və onun qardaşlarının hekayətində soruşanlar üçün ibrətlər vardır.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"إِذْ قَالُوا۟ لَيُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَىٰٓ أَبِينَا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّ أَبَانَا لَفِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍ","Bir vaxt onun qardaşları dedilər: “Biz bütöv bir dəstə olmağımıza baxmayaraq Yusuf və onun doğma qardaşı atamıza bizdən daha sevimlidir. Aydın görünür ki, atamız aşkar bir yanlışlıq içindədir.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"ٱقْتُلُوا۟ يُوسُفَ أَوِ ٱطْرَحُوهُ أَرْضًۭا يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ وَتَكُونُوا۟ مِنۢ بَعْدِهِۦ قَوْمًۭا صَٰلِحِينَ","Yusufu ya öldürün, ya da onu uzaq bir yerə aparıb atın ki, atanız ancaq sizə məhəbbət bəsləsin və bundan sonra siz əməlisalehlərdən olarsınız”.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"قَالَ قَآئِلٌۭ مِّنْهُمْ لَا تَقْتُلُوا۟ يُوسُفَ وَأَلْقُوهُ فِى غَيَٰبَتِ ٱلْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ ٱلسَّيَّارَةِ إِن كُنتُمْ فَٰعِلِينَ","Onlardan biri dedi: “Yusufu öldürməyin! Əgər ona qarşı hökmən nə isə etmək istəyirsinizsə, onda onu bir quyuya atın ki, karvanlardan biri onu götürsün!”",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"قَالُوا۟ يَٰٓأَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأْمَ۫نَّا عَلَىٰ يُوسُفَ وَإِنَّا لَهُۥ لَنَٰصِحُونَ","Onlar dedilər: “Ey atamız! Sənə nə olub ki, Yusufu bizə etibar etmirsən? Həqiqətən də, biz ona xeyir arzulayırıq.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًۭا يَرْتَعْ وَيَلْعَبْ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَٰفِظُونَ","Sabah onu bizimlə göndərsən, bir qədər əylənib oynayar. Biz onu mütləq qoruyarıq!”",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"قَالَ إِنِّى لَيَحْزُنُنِىٓ أَن تَذْهَبُوا۟ بِهِۦ وَأَخَافُ أَن يَأْكُلَهُ ٱلذِّئْبُ وَأَنتُمْ عَنْهُ غَٰفِلُونَ","O dedi: “Onu aparmağınız məni narahat edər. Həm də qorxuram ki, sizin başınız oyuna qarışıb onu nəzarətsiz qoyduqda, canavar onu yesin”.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"قَالُوا۟ لَئِنْ أَكَلَهُ ٱلذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّآ إِذًۭا لَّخَٰسِرُونَ","Onlar dedilər: “Biz bütöv bir dəstə olduğumuz halda canavar onu yesə, demək biz ziyana uğrayanlarıq”.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"فَلَمَّا ذَهَبُوا۟ بِهِۦ وَأَجْمَعُوٓا۟ أَن يَجْعَلُوهُ فِى غَيَٰبَتِ ٱلْجُبِّ ۚ وَأَوْحَيْنَآ إِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُم بِأَمْرِهِمْ هَٰذَا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ","Qardaşları onu aparıb quyuya atmaq qərarına gəldikdə biz ona belə vəhy etdik: “Sən onlara bu əməlləri barəsində gözləmədikləri bir halda xəbər verəcəksən”.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"وَجَآءُوٓ أَبَاهُمْ عِشَآءًۭ يَبْكُونَ","Onlar axşam ağlaya-ağlaya atalarının yanına gəlib",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"قَالُوا۟ يَٰٓأَبَانَآ إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوسُفَ عِندَ مَتَٰعِنَا فَأَكَلَهُ ٱلذِّئْبُ ۖ وَمَآ أَنتَ بِمُؤْمِنٍۢ لَّنَا وَلَوْ كُنَّا صَٰدِقِينَ","dedilər: “Ey atamız! Biz Yusufu əşyalarımızın yanında qoyub yarışmaq üçün getmişdik. Canavar da onu yedi. Əlbəttə, biz doğru danışsaq da, sən bizə inanan deyilsən”.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"وَجَآءُو عَلَىٰ قَمِيصِهِۦ بِدَمٍۢ كَذِبٍۢ ۚ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًۭا ۖ فَصَبْرٌۭ جَمِيلٌۭ ۖ وَٱللَّهُ ٱلْمُسْتَعَانُ عَلَىٰ مَا تَصِفُونَ","Qardaşları onun köynəyinə saxta qan ləkəsi sürtüb gətirdilər. Yaqub dedi: “Xeyr, sizi öz nəfsiniz bu işə vadar etmişdir. Mənə gözəl səbir gərəkdir. Söylədiklərinizin müqabilində Allahdan kömək diləmək lazımdır”.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"وَجَآءَتْ سَيَّارَةٌۭ فَأَرْسَلُوا۟ وَارِدَهُمْ فَأَدْلَىٰ دَلْوَهُۥ ۖ قَالَ يَٰبُشْرَىٰ هَٰذَا غُلَٰمٌۭ ۚ وَأَسَرُّوهُ بِضَٰعَةًۭ ۚ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِمَا يَعْمَلُونَ","Quyunun yaxınlığına bir karvan gəldi və suçularını su dalınca göndərdilər. O, su qabını quyuya saldı və: “Şad xəbər! Burada bir oğlan uşağı vardır!”– dedi. Karvan əhli onu satılacaq bir əşya kimi özləri ilə apardılar. Allah isə onların nə etdiklərini bilirdi.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍۭ بَخْسٍۢ دَرَٰهِمَ مَعْدُودَةٍۢ وَكَانُوا۟ فِيهِ مِنَ ٱلزَّٰهِدِينَ","Onu dəyərsiz bir qiymətə – bir neçə dirhəmə satdılar. Onlar (Yusufun qardaşları) onu çox qiymətləndirmədilər.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"وَقَالَ ٱلَّذِى ٱشْتَرَىٰهُ مِن مِّصْرَ لِٱمْرَأَتِهِۦٓ أَكْرِمِى مَثْوَىٰهُ عَسَىٰٓ أَن يَنفَعَنَآ أَوْ نَتَّخِذَهُۥ وَلَدًۭا ۚ وَكَذَٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِى ٱلْأَرْضِ وَلِنُعَلِّمَهُۥ مِن تَأْوِيلِ ٱلْأَحَادِيثِ ۚ وَٱللَّهُ غَالِبٌ عَلَىٰٓ أَمْرِهِۦ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ","Onu alan misirli öz arvadına: “Ona yaxşı bax. Ola bilsin ki, bizə fayda versin və ya onu oğulluğa götürək”– dedi. Beləliklə, Yusufu yer üzündə yerləşdirdik və ona yuxuları yozmağı öyrətdik. Allah Öz işini qələbə ilə başa çatdırandır. Lakin insanların çoxu bunu bilmir.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُۥٓ ءَاتَيْنَٰهُ حُكْمًۭا وَعِلْمًۭا ۚ وَكَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلْمُحْسِنِينَ","Yusuf yetkin çağına çatdıqda Biz ona mühakimə yürütmək bacarığı və elm verdik. Biz yaxşı iş görənləri belə mükafatlandırırıq.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"وَرَٰوَدَتْهُ ٱلَّتِى هُوَ فِى بَيْتِهَا عَن نَّفْسِهِۦ وَغَلَّقَتِ ٱلْأَبْوَٰبَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ ۚ قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِ ۖ إِنَّهُۥ رَبِّىٓ أَحْسَنَ مَثْوَاىَ ۖ إِنَّهُۥ لَا يُفْلِحُ ٱلظَّٰلِمُونَ","Evində qaldığı qadın onu yoldan çıxartmaq istədi və qapıları bağlayıb: “Yanıma gəl!”– dedi. O isə: “Allah uzaq eləsin! Axı sənin ərin mənim ağamdır, mənə yaxşı baxmışdır. Şübhəsiz ki, zalımlar nicat tapmazlar!”– dedi.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِۦ ۖ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَآ أَن رَّءَا بُرْهَٰنَ رَبِّهِۦ ۚ كَذَٰلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ ٱلسُّوٓءَ وَٱلْفَحْشَآءَ ۚ إِنَّهُۥ مِنْ عِبَادِنَا ٱلْمُخْلَصِينَ","Qadın ona meyl etmişdi. Əgər Yusuf Rəbbinin dəlilini görməsəydi, o da ona meyl edərdi. Beləcə, Biz pisliyi və çirkin əməli ondan uzaqlaşdırdıq. Həqiqətən, o, Bizim seçilmiş qullarımızdandır.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"وَٱسْتَبَقَا ٱلْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِيصَهُۥ مِن دُبُرٍۢ وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا ٱلْبَابِ ۚ قَالَتْ مَا جَزَآءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوٓءًا إِلَّآ أَن يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ","Onlar bir-birini qabaqlamaq məqsədilə qapıya tərəf yüyürdülər və qadın onun köynəyini arxadan cırdı. İkisi də qapının yanında qadının əri ilə rastlaşdı. Qadın dedi: “Sənin ailənə pislik etmək istəyənin cəzası, zindana salınmaqdan və ya ağrılı-acılı bir əzaba düçar edilməkdən başqa nə ola bilər?!”",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"قَالَ هِىَ رَٰوَدَتْنِى عَن نَّفْسِى ۚ وَشَهِدَ شَاهِدٌۭ مِّنْ أَهْلِهَآ إِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن قُبُلٍۢ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ ٱلْكَٰذِبِينَ","Yusuf dedi: “O məni yoldan çıxartmaq istəyirdi”. Qadının ailəsindən olan bir şahid belə şahidlik etdi: “Əgər onun köynəyi öndən cırılıbsa, qadın doğru deyir, o isə yalançılardandır.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"وَإِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن دُبُرٍۢ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ","Yox əgər onun köynəyi arxadan cırılıbsa, qadın yalan deyir, o isə doğru danışanlardandır”.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"فَلَمَّا رَءَا قَمِيصَهُۥ قُدَّ مِن دُبُرٍۢ قَالَ إِنَّهُۥ مِن كَيْدِكُنَّ ۖ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌۭ","Qadının əri onun köynəyinin arxadan cırıldığını gördükdə dedi: “Şübhəsiz ki, bu sizin qadın hiylələrinizdəndir. Həqiqətən də, sizin hiyləniz böyükdür.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَٰذَا ۚ وَٱسْتَغْفِرِى لِذَنۢبِكِ ۖ إِنَّكِ كُنتِ مِنَ ٱلْخَاطِـِٔينَ","Yusuf, sən bundan (bu işi açıb danışmaqdan) vaz keç! Sən də ey arvad, günahına görə bağışlanma dilə. Çünki sən, günah işlətmisən”.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"۞ وَقَالَ نِسْوَةٌۭ فِى ٱلْمَدِينَةِ ٱمْرَأَتُ ٱلْعَزِيزِ تُرَٰوِدُ فَتَىٰهَا عَن نَّفْسِهِۦ ۖ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا ۖ إِنَّا لَنَرَىٰهَا فِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍۢ","Şəhərdəki qadınlar dedilər: “Zadəgan kişinin arvadı cavan köləsini yoldan çıxartmaq istəyir. Ehtiras onu coşdurmuşdur. Biz onu aşkar bir azğınlıq içində görürük”.",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ أَرْسَلَتْ إِلَيْهِنَّ وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَـًۭٔا وَءَاتَتْ كُلَّ وَٰحِدَةٍۢ مِّنْهُنَّ سِكِّينًۭا وَقَالَتِ ٱخْرُجْ عَلَيْهِنَّ ۖ فَلَمَّا رَأَيْنَهُۥٓ أَكْبَرْنَهُۥ وَقَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ وَقُلْنَ حَٰشَ لِلَّهِ مَا هَٰذَا بَشَرًا إِنْ هَٰذَآ إِلَّا مَلَكٌۭ كَرِيمٌۭ","Qadın onların hiyləsindən xəbər tutduqda qonaqlığa gəlmək üçün onlara xəbər göndərdi və onlar üçün mütəkkələr hazırladı (məclis qurdu), onların hər birinə bir bıçaq verdi və Yusufa: “Onların qarşısına çıx!”– dedi. Qadınlar Yusufu gördükdə onu o qədər təriflədilər ki, unudub meyvə əvəzinə öz əllərini kəsdilər və dedilər: “Allah saxlasın! Bu ki bəşər deyil. Bu ancaq hörmətə layiq bir mələkdir!”",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"قَالَتْ فَذَٰلِكُنَّ ٱلَّذِى لُمْتُنَّنِى فِيهِ ۖ وَلَقَدْ رَٰوَدتُّهُۥ عَن نَّفْسِهِۦ فَٱسْتَعْصَمَ ۖ وَلَئِن لَّمْ يَفْعَلْ مَآ ءَامُرُهُۥ لَيُسْجَنَنَّ وَلَيَكُونًۭا مِّنَ ٱلصَّٰغِرِينَ","Qadın dedi: “Barəsində məni qınadığınız oğlan bax budur! Mən onu yoldan çıxartmağa çalışdım, o isə imtina etdi. Əgər əmrimi yerinə yetirməsə, əlbəttə ki, zindana atılacaq və zəlillərdən olacaqdır”.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"قَالَ رَبِّ ٱلسِّجْنُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِمَّا يَدْعُونَنِىٓ إِلَيْهِ ۖ وَإِلَّا تَصْرِفْ عَنِّى كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ وَأَكُن مِّنَ ٱلْجَٰهِلِينَ","Yusuf dedi: “Ey Rəbbim! Mənim üçün zindan bunların məni sövq etdikləri işi görməkdən daha xoşdur. Əgər bu qadınların hiyləsini məndən uzaq etməsən mən onlara meyl edər və cahillərdən olaram”.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"فَٱسْتَجَابَ لَهُۥ رَبُّهُۥ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ","Rəbbi onun duasını qəbul etdi və onların hiyləsini ondan uzaq etdi. Həqiqətən, O, Eşidəndir, Biləndir.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"ثُمَّ بَدَا لَهُم مِّنۢ بَعْدِ مَا رَأَوُا۟ ٱلْءَايَٰتِ لَيَسْجُنُنَّهُۥ حَتَّىٰ حِينٍۢ","Bu qədər dəlilləri gördükdən sonra, yenə də onu bir müddət zindana salmaq qərarına gəldilər.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"وَدَخَلَ مَعَهُ ٱلسِّجْنَ فَتَيَانِ ۖ قَالَ أَحَدُهُمَآ إِنِّىٓ أَرَىٰنِىٓ أَعْصِرُ خَمْرًۭا ۖ وَقَالَ ٱلْءَاخَرُ إِنِّىٓ أَرَىٰنِىٓ أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِى خُبْزًۭا تَأْكُلُ ٱلطَّيْرُ مِنْهُ ۖ نَبِّئْنَا بِتَأْوِيلِهِۦٓ ۖ إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلْمُحْسِنِينَ","Onunla birlikdə iki gənc də zindana salındı. Onlardan biri dedi: “Mən yuxuda gördüm ki, üzümdən şərab sıxıram”. Digəri isə belə dedi: “Mən gördüm ki, başımın üstündə çörək aparıram, quşlar da ondan dimdikləyib yeyir. Bunun yozumunu bizə bildir. Həqiqətən, Biz səni yaxşı adam hesab edirik”.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"قَالَ لَا يَأْتِيكُمَا طَعَامٌۭ تُرْزَقَانِهِۦٓ إِلَّا نَبَّأْتُكُمَا بِتَأْوِيلِهِۦ قَبْلَ أَن يَأْتِيَكُمَا ۚ ذَٰلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِى رَبِّىٓ ۚ إِنِّى تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍۢ لَّا يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَهُم بِٱلْءَاخِرَةِ هُمْ كَٰفِرُونَ","O dedi: “Sizə veriləcək yemək gəlməmişdən əvvəl mən bunun yozumunu sizə bildirərəm. Bu, Rəbbimin mənə öyrətdiklərindəndir. Mən Allaha iman gətirməyən, özləri də axirəti inkar edən adamların dinindən uzaqlaşmışam.",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"وَٱتَّبَعْتُ مِلَّةَ ءَابَآءِىٓ إِبْرَٰهِيمَ وَإِسْحَٰقَ وَيَعْقُوبَ ۚ مَا كَانَ لَنَآ أَن نُّشْرِكَ بِٱللَّهِ مِن شَىْءٍۢ ۚ ذَٰلِكَ مِن فَضْلِ ٱللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ","Mən atalarım İbrahim, İshaq və Yaqubun dininə tabe oldum. Hər hansı bir şeyi Allaha şərik qoşmaq bizə yaraşmaz. Bu, Allahın bizə və bütün insanlara olan lütfüdür, lakin insanların çoxu şükür etmir.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"يَٰصَىٰحِبَىِ ٱلسِّجْنِ ءَأَرْبَابٌۭ مُّتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ ٱللَّهُ ٱلْوَٰحِدُ ٱلْقَهَّارُ","Ey mənim zindan yoldaşlarım! Ayrı-ayrı tanrılar yaxşıdır, yoxsa Tək olan, hər şeyə Qalib gələn Allah?",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"مَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِهِۦٓ إِلَّآ أَسْمَآءًۭ سَمَّيْتُمُوهَآ أَنتُمْ وَءَابَآؤُكُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بِهَا مِن سُلْطَٰنٍ ۚ إِنِ ٱلْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ۚ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوٓا۟ إِلَّآ إِيَّاهُ ۚ ذَٰلِكَ ٱلدِّينُ ٱلْقَيِّمُ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ","Ondan başqa ibadət etdikləriniz sizin və atalarınızın adlandırdığınız adlardan başqa bir şey deyildir. Allah onlara dair heç bir dəlil nazil etməmişdir. Hökm yalnız Allahındır. O əmr etmişdir ki, yalnız Ona ibadət edəsiniz. Doğru din budur, lakin insanların çoxu bunu bilmir.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"يَٰصَىٰحِبَىِ ٱلسِّجْنِ أَمَّآ أَحَدُكُمَا فَيَسْقِى رَبَّهُۥ خَمْرًۭا ۖ وَأَمَّا ٱلْءَاخَرُ فَيُصْلَبُ فَتَأْكُلُ ٱلطَّيْرُ مِن رَّأْسِهِۦ ۚ قُضِىَ ٱلْأَمْرُ ٱلَّذِى فِيهِ تَسْتَفْتِيَانِ","Ey mənim zindan yoldaşlarım! Sizdən biriniz öz ağasına şərab süzəcək, digəriniz isə çarmıxa çəkiləcək və quşlar onun başını dimdikləyib yeyəcəklər. Haqqında soruşduğunuz işə qabaqcadan qərar verilmişdir”.",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"وَقَالَ لِلَّذِى ظَنَّ أَنَّهُۥ نَاجٍۢ مِّنْهُمَا ٱذْكُرْنِى عِندَ رَبِّكَ فَأَنسَىٰهُ ٱلشَّيْطَٰنُ ذِكْرَ رَبِّهِۦ فَلَبِثَ فِى ٱلسِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ","Yusuf onlardan qurtulacağını yəqin etdiyi kimsəyə dedi: “Ağanın yanında məni yada sal!” Lakin şeytan ona Yusufu ağasının yadına salmağı unutdurdu və o, zindanda bir neçə il də qaldı.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"وَقَالَ ٱلْمَلِكُ إِنِّىٓ أَرَىٰ سَبْعَ بَقَرَٰتٍۢ سِمَانٍۢ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌۭ وَسَبْعَ سُنۢبُلَٰتٍ خُضْرٍۢ وَأُخَرَ يَابِسَٰتٍۢ ۖ يَٰٓأَيُّهَا ٱلْمَلَأُ أَفْتُونِى فِى رُءْيَٰىَ إِن كُنتُمْ لِلرُّءْيَا تَعْبُرُونَ","Padşah dedi: “Mən yuxuda yeddi arıq inəyin yeddi kök inəyi yediyini, həmçinin yeddi yaşıl sünbül və bir o qədər də qurusunu gördüm. Ey zadəganlar! Əgər yuxu yoza bilirsinizsə, yuxumun yozumunu mənə bildirin”.",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"قَالُوٓا۟ أَضْغَٰثُ أَحْلَٰمٍۢ ۖ وَمَا نَحْنُ بِتَأْوِيلِ ٱلْأَحْلَٰمِ بِعَٰلِمِينَ","Onlar dedilər: “Bunlar qarmaqarışıq yuxulardır. Biz belə yuxuların yozumunu bilmirik”.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"وَقَالَ ٱلَّذِى نَجَا مِنْهُمَا وَٱدَّكَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ أَنَا۠ أُنَبِّئُكُم بِتَأْوِيلِهِۦ فَأَرْسِلُونِ","İki nəfərdən qurtulmuş olanı, uzun müddətdən sonra xatırlayaraq dedi: “Mən sizə onun yozumunu bildirərəm. Bircə məni Yusufun yanına göndərin!”",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"يُوسُفُ أَيُّهَا ٱلصِّدِّيقُ أَفْتِنَا فِى سَبْعِ بَقَرَٰتٍۢ سِمَانٍۢ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌۭ وَسَبْعِ سُنۢبُلَٰتٍ خُضْرٍۢ وَأُخَرَ يَابِسَٰتٍۢ لَّعَلِّىٓ أَرْجِعُ إِلَى ٱلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَعْلَمُونَ","O, zindana gəlib dedi: “Ey Yusuf! Ey düz danışan kişi! Yeddi arıq inəyin yeddi kök inəyi yediyi, həmçinin yeddi yaşıl sünbül və bir o qədər də quru sünbüllər barədə bizə xəbər ver. Ola bilsin ki, mən o adamların yanına qayıdım, bəlkə onlar da bilsinlər”.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"قَالَ تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِينَ دَأَبًۭا فَمَا حَصَدتُّمْ فَذَرُوهُ فِى سُنۢبُلِهِۦٓ إِلَّا قَلِيلًۭا مِّمَّا تَأْكُلُونَ","Yusuf dedi: “Yeddi il bacardığınız qədər əkin. Biçdiyinizi isə, yeyəcəyiniz az bir miqdar istisna olmaqla, sünbüldə saxlayın.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"ثُمَّ يَأْتِى مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ سَبْعٌۭ شِدَادٌۭ يَأْكُلْنَ مَا قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ إِلَّا قَلِيلًۭا مِّمَّا تُحْصِنُونَ","Sonra bunun ardınca, toxumluq saxlayacağınız az bir miqdar istisna olmaqla, əvvəlcədən həmin illər üçün tədarük gördüyünüzü yeyəcək yeddi ağır il (quraqlıq illəri) gələcək.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"ثُمَّ يَأْتِى مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ عَامٌۭ فِيهِ يُغَاثُ ٱلنَّاسُ وَفِيهِ يَعْصِرُونَ","Bunun ardınca da elə bir il gələcək ki, onda insanlara bol yağış veriləcək və onlar çoxlu meyvə şirəsi sıxacaqlar”.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"وَقَالَ ٱلْمَلِكُ ٱئْتُونِى بِهِۦ ۖ فَلَمَّا جَآءَهُ ٱلرَّسُولُ قَالَ ٱرْجِعْ إِلَىٰ رَبِّكَ فَسْـَٔلْهُ مَا بَالُ ٱلنِّسْوَةِ ٱلَّٰتِى قَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ ۚ إِنَّ رَبِّى بِكَيْدِهِنَّ عَلِيمٌۭ","Padşah dedi: “Onu yanıma gətirin!” Elçi onun yanına gəldikdə Yusuf dedi: “Ağanın yanına qayıt və soruş gör ki, əllərini kəsən qadınların məqsədi nə idi? Şübhəsiz ki, Rəbbim onların hiyləsini bilir”.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"قَالَ مَا خَطْبُكُنَّ إِذْ رَٰوَدتُّنَّ يُوسُفَ عَن نَّفْسِهِۦ ۚ قُلْنَ حَٰشَ لِلَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِن سُوٓءٍۢ ۚ قَالَتِ ٱمْرَأَتُ ٱلْعَزِيزِ ٱلْـَٰٔنَ حَصْحَصَ ٱلْحَقُّ أَنَا۠ رَٰوَدتُّهُۥ عَن نَّفْسِهِۦ وَإِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ","Padşah qadınlara dedi: “Yusufu yoldan çıxartmaqla nə məqsəd güdürdünüz?” Onlar dedilər: “Allah uzaq eləsin! Biz onun haqqında pis bir şey bilmirik”. Zadəgan kişinin isə arvadı dedi: “İndi haqq bəlli oldu. Onu mən yoldan çıxartmaq istəyirdim. Həqiqətən də, o, doğru danışanlardandır.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"ذَٰلِكَ لِيَعْلَمَ أَنِّى لَمْ أَخُنْهُ بِٱلْغَيْبِ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَا يَهْدِى كَيْدَ ٱلْخَآئِنِينَ","Bu etiraf ona görədir ki, ərim yanımda olmadıqda ona xəyanət etmədiyimi və Allahın xainlərin hiylələrinə yol vermədiyini bilsin.",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"۞ وَمَآ أُبَرِّئُ نَفْسِىٓ ۚ إِنَّ ٱلنَّفْسَ لَأَمَّارَةٌۢ بِٱلسُّوٓءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّىٓ ۚ إِنَّ رَبِّى غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ","Mən özümə bəraət qazandırmıram. Çünki, Rəbbimin rəhm etdiyi kəs istisna olmaqla, nəfs adama pis işləri əmr edər. Həqiqətən, Rəbbim Bağışlayandır, Rəhmlidir”.",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"وَقَالَ ٱلْمَلِكُ ٱئْتُونِى بِهِۦٓ أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِى ۖ فَلَمَّا كَلَّمَهُۥ قَالَ إِنَّكَ ٱلْيَوْمَ لَدَيْنَا مَكِينٌ أَمِينٌۭ","Padşah dedi: “Onu yanıma gətirin! Onu özümə yaxın adam edəcəyəm”. Onunla söhbət etdikdə: “Sən bu gün yanımızda yüksək məqam sahibi, etibarlı bir adamsan”– dedi.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"قَالَ ٱجْعَلْنِى عَلَىٰ خَزَآئِنِ ٱلْأَرْضِ ۖ إِنِّى حَفِيظٌ عَلِيمٌۭ","Yusuf dedi: “Bu yerin xəzinələrini qorumağı mənə tapşır. Çünki mən qoruyanam, bu işi bilənəm”.",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"وَكَذَٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِى ٱلْأَرْضِ يَتَبَوَّأُ مِنْهَا حَيْثُ يَشَآءُ ۚ نُصِيبُ بِرَحْمَتِنَا مَن نَّشَآءُ ۖ وَلَا نُضِيعُ أَجْرَ ٱلْمُحْسِنِينَ","Beləliklə, Yusufa yer üzündə hökmranlıq verdik. O, istədiyi yerdə qala bilərdi. Biz istədiyimizə mərhəmətimizi nəsib edirik və yaxşı iş görənlərin mükafatını əsirgəmirik.",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"وَلَأَجْرُ ٱلْءَاخِرَةِ خَيْرٌۭ لِّلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَكَانُوا۟ يَتَّقُونَ","İman gətirənlər və müttəqi olanlar üçün, əlbəttə, axirət mükafatı daha xeyirlidir.",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"وَجَآءَ إِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُوا۟ عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهُۥ مُنكِرُونَ","Yusufun qardaşları Misirə gəlib onun yanına daxil oldular. Yusuf onları tanıdı, onlar isə onu tanımadılar.",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"وَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمْ قَالَ ٱئْتُونِى بِأَخٍۢ لَّكُم مِّنْ أَبِيكُمْ ۚ أَلَا تَرَوْنَ أَنِّىٓ أُوفِى ٱلْكَيْلَ وَأَنَا۠ خَيْرُ ٱلْمُنزِلِينَ","Yusuf onların ərzaq yüklərini hazırlayarkən dedi: “Atabir qardaşınızı yanıma gətirin! Məgər görmürsünüzmü ki, mən ölçüyə tam riayət edirəm və mən qonaqpərvərlərin ən yaxşısıyam?",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"فَإِن لَّمْ تَأْتُونِى بِهِۦ فَلَا كَيْلَ لَكُمْ عِندِى وَلَا تَقْرَبُونِ","Əgər onu yanıma gətirməsəniz, mənim yanımda sizin üçün bir qab belə ərzaq verilməyəcək, özünüz də mənə yaxınlaşmayın”.",{"number":391,"arabic":878,"translation":879},"قَالُوا۟ سَنُرَٰوِدُ عَنْهُ أَبَاهُ وَإِنَّا لَفَٰعِلُونَ","Onlar dedilər: “Ona görə atasını razı salmağa çalışarıq. Biz əlbəttə, bunu edərik”.",{"number":349,"arabic":881,"translation":882},"وَقَالَ لِفِتْيَٰنِهِ ٱجْعَلُوا۟ بِضَٰعَتَهُمْ فِى رِحَالِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُونَهَآ إِذَا ٱنقَلَبُوٓا۟ إِلَىٰٓ أَهْلِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ","O, öz xidmətçilərinə dedi: “Onların taxıl əvəzinə ödədikləri mallarını da yüklərinin içinə qoyun ki, ailələrinin yanına döndükdə onu başa düşsünlər və ola bilsin ki, qayıtsınlar”.",{"number":402,"arabic":884,"translation":885},"فَلَمَّا رَجَعُوٓا۟ إِلَىٰٓ أَبِيهِمْ قَالُوا۟ يَٰٓأَبَانَا مُنِعَ مِنَّا ٱلْكَيْلُ فَأَرْسِلْ مَعَنَآ أَخَانَا نَكْتَلْ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَٰفِظُونَ","Onlar atalarının yanına qayıtdıqda dedilər: “Ey atamız! Daha bizə ərzaq verilməyəcək. Ölçüb ərzaq almaq üçün qardaşımızı bizimlə birlikdə göndər. Şübhəsiz ki, biz onu qoruyacağıq”.",{"number":167,"arabic":887,"translation":888},"قَالَ هَلْ ءَامَنُكُمْ عَلَيْهِ إِلَّا كَمَآ أَمِنتُكُمْ عَلَىٰٓ أَخِيهِ مِن قَبْلُ ۖ فَٱللَّهُ خَيْرٌ حَٰفِظًۭا ۖ وَهُوَ أَرْحَمُ ٱلرَّٰحِمِينَ","O dedi: “Daha öncə qardaşını sizə etibar etdiyim kimi, heç onu sizə etibar edə bilərəmmi? Allah daha yaxşı qoruyur. O, rəhmlilərin ən rəhmlisidir”.",{"number":413,"arabic":890,"translation":891},"وَلَمَّا فَتَحُوا۟ مَتَٰعَهُمْ وَجَدُوا۟ بِضَٰعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ ۖ قَالُوا۟ يَٰٓأَبَانَا مَا نَبْغِى ۖ هَٰذِهِۦ بِضَٰعَتُنَا رُدَّتْ إِلَيْنَا ۖ وَنَمِيرُ أَهْلَنَا وَنَحْفَظُ أَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍۢ ۖ ذَٰلِكَ كَيْلٌۭ يَسِيرٌۭ","Onlar yüklərini açdıqda verdikləri mallarının da özlərinə qaytarıldığını görüb dedilər: “Ey atamız! Bizə daha nə lazımdır ki? Budur, sərmayəmiz özümüzə qaytarılıb. Biz ailəmizi ərzaqla təmin edər, qardaşımızı qoruyar və bir dəvə yükü artıq ərzaq alarıq. Bu isə satın aldığımızın az bir miqdarıdır”.",{"number":419,"arabic":893,"translation":894},"قَالَ لَنْ أُرْسِلَهُۥ مَعَكُمْ حَتَّىٰ تُؤْتُونِ مَوْثِقًۭا مِّنَ ٱللَّهِ لَتَأْتُنَّنِى بِهِۦٓ إِلَّآ أَن يُحَاطَ بِكُمْ ۖ فَلَمَّآ ءَاتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ قَالَ ٱللَّهُ عَلَىٰ مَا نَقُولُ وَكِيلٌۭ","O dedi: “Əhatə olunub çarəsiz qalmanız istisna olmaqla, onu yanıma gətirəcəyinizə dair Allaha and içməyincə onu sizinlə göndərməyəcəyəm”. Onlar and içdikdə Yaqub dedi: “Allah söylədiklərimizə Vəkildir”.",{"number":425,"arabic":896,"translation":897},"وَقَالَ يَٰبَنِىَّ لَا تَدْخُلُوا۟ مِنۢ بَابٍۢ وَٰحِدٍۢ وَٱدْخُلُوا۟ مِنْ أَبْوَٰبٍۢ مُّتَفَرِّقَةٍۢ ۖ وَمَآ أُغْنِى عَنكُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن شَىْءٍ ۖ إِنِ ٱلْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ۖ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ۖ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُتَوَكِّلُونَ","O dedi: “Ey oğullarım! Şəhərə bir qapıdan girməyin, ayrı-ayrı qapılardan girin. Allahın iradəsinə qarşı isə heç bir şeylə sizə fayda verə bilmərəm. Hökm yalnız Allahındır. Mən ancaq Ona təvəkkül edirəm. Qoy təvəkkül edənlər də ancaq Ona təvəkkül etsinlər”.",{"number":431,"arabic":899,"translation":900},"وَلَمَّا دَخَلُوا۟ مِنْ حَيْثُ أَمَرَهُمْ أَبُوهُم مَّا كَانَ يُغْنِى عَنْهُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن شَىْءٍ إِلَّا حَاجَةًۭ فِى نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَىٰهَا ۚ وَإِنَّهُۥ لَذُو عِلْمٍۢ لِّمَا عَلَّمْنَٰهُ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ","Atalarının onlara əmr etdiyi yerlərdən daxil olmalarının Allahın yanında onlar üçün heç bir faydası olmadı, lakin bu, Yaqubun nəfsindəki bir istək idi ki, onu da yerinə yetirdi. Həqiqətən də, o, elm sahibi idi, çünki onu Biz öyrətmişdik. Lakin insanların çoxu bunu bilmir.",{"number":202,"arabic":902,"translation":903},"وَلَمَّا دَخَلُوا۟ عَلَىٰ يُوسُفَ ءَاوَىٰٓ إِلَيْهِ أَخَاهُ ۖ قَالَ إِنِّىٓ أَنَا۠ أَخُوكَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ","Onlar Yusufun yanına daxil olduqda o, qardaşını bərk-bərk qucaqlayıb dedi: “Mən sənin qardaşınam. Onların tutduqları işlərə görə kədərlənmə”.",{"number":442,"arabic":905,"translation":906},"فَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ ٱلسِّقَايَةَ فِى رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا ٱلْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَٰرِقُونَ","Yusuf onları azuqə ilə təmin edərkən qardaşının yükünün içinə bir piyalə qoydu. Sonra bir carçı qışqırıb dedi: “Ey karvan əhli! Siz oğrusunuz!”",{"number":448,"arabic":908,"translation":909},"قَالُوا۟ وَأَقْبَلُوا۟ عَلَيْهِم مَّاذَا تَفْقِدُونَ","Qardaşlar onlara tərəf dönüb: “Nə itirmisiniz?”– dedilər.",{"number":453,"arabic":911,"translation":912},"قَالُوا۟ نَفْقِدُ صُوَاعَ ٱلْمَلِكِ وَلِمَن جَآءَ بِهِۦ حِمْلُ بَعِيرٍۢ وَأَنَا۠ بِهِۦ زَعِيمٌۭ","Onlar dedilər: “Padşahın piyaləsini itirmişik. Onu gətirənə bir dəvə yükü ərzaq veriləcək”. Carçı: “Mən buna zaminəm!”– dedi.",{"number":229,"arabic":914,"translation":915},"قَالُوا۟ تَٱللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُم مَّا جِئْنَا لِنُفْسِدَ فِى ٱلْأَرْضِ وَمَا كُنَّا سَٰرِقِينَ","Onlar dedilər: “Allaha and olsun! Siz bilirsiniz ki, biz bu yerlərə fitnə-fəsad törətmək üçün gəlməmişik və biz oğru da deyilik“.",{"number":464,"arabic":917,"translation":918},"قَالُوا۟ فَمَا جَزَٰٓؤُهُۥٓ إِن كُنتُمْ كَٰذِبِينَ","Onlar dedilər: “Əgər yalançısınızsa, onda onun cəzası nədir?”",{"number":60,"arabic":920,"translation":921},"قَالُوا۟ جَزَٰٓؤُهُۥ مَن وُجِدَ فِى رَحْلِهِۦ فَهُوَ جَزَٰٓؤُهُۥ ۚ كَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلظَّٰلِمِينَ","Qardaşlar dedilər: “Onun cəzası – itmiş piyalə yükündə tapılan kimsənin özünün kölə edilərək cəzalandırılmasıdır. Biz zalımları belə cəzalandırırıq”.",{"number":475,"arabic":923,"translation":924},"فَبَدَأَ بِأَوْعِيَتِهِمْ قَبْلَ وِعَآءِ أَخِيهِ ثُمَّ ٱسْتَخْرَجَهَا مِن وِعَآءِ أَخِيهِ ۚ كَذَٰلِكَ كِدْنَا لِيُوسُفَ ۖ مَا كَانَ لِيَأْخُذَ أَخَاهُ فِى دِينِ ٱلْمَلِكِ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَّهُ ۚ نَرْفَعُ دَرَجَٰتٍۢ مَّن نَّشَآءُ ۗ وَفَوْقَ كُلِّ ذِى عِلْمٍ عَلِيمٌۭ","O, qardaşının yükündən əvvəl onların yüklərini axtarmağa başladı, sonra da piyaləni qardaşının yükündən çıxartdı. Biz Yusufa belə bir tədbir öyrətdik. Allahın istəyi olmasaydı, padşahın qanunlarına görə, o, qardaşını tutub öz yanında saxlaya bilməzdi. Biz istədiyimiz kəsi dərəcə-dərəcə yüksəldirik. Hər bilik sahibindən də üstün bir bilən vardır.",{"number":174,"arabic":926,"translation":927},"۞ قَالُوٓا۟ إِن يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌۭ لَّهُۥ مِن قَبْلُ ۚ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِى نَفْسِهِۦ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ ۚ قَالَ أَنتُمْ شَرٌّۭ مَّكَانًۭا ۖ وَٱللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَصِفُونَ","Onlar dedilər: “Əgər o oğurlayıbsa, daha öncə onun qardaşı da oğurluq etmişdi”. Yusuf bunu öz içində gizlədib onlara açıb söyləmədi və öz-özünə: “Siz daha pis mövqedəsiniz. Allah sizin nə dediyinizi çox yaxşı bilir”– dedi.",{"number":153,"arabic":929,"translation":930},"قَالُوا۟ يَٰٓأَيُّهَا ٱلْعَزِيزُ إِنَّ لَهُۥٓ أَبًۭا شَيْخًۭا كَبِيرًۭا فَخُذْ أَحَدَنَا مَكَانَهُۥٓ ۖ إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلْمُحْسِنِينَ","Onlar dedilər: “Ey hökmdar! Onun çox qoca atası var. Onun yerinə bizim birimizi götür. Həqiqətən, Biz səni yaxşı adam hesab edirik”.",{"number":491,"arabic":932,"translation":933},"قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِ أَن نَّأْخُذَ إِلَّا مَن وَجَدْنَا مَتَٰعَنَا عِندَهُۥٓ إِنَّآ إِذًۭا لَّظَٰلِمُونَ","O dedi: “Allah eləməsin ki, yanında malımızı tapdığımız kəsdən başqasını tutub saxlayaq. Onda biz zalımlardan olarıq”.",{"number":497,"arabic":935,"translation":936},"فَلَمَّا ٱسْتَيْـَٔسُوا۟ مِنْهُ خَلَصُوا۟ نَجِيًّۭا ۖ قَالَ كَبِيرُهُمْ أَلَمْ تَعْلَمُوٓا۟ أَنَّ أَبَاكُمْ قَدْ أَخَذَ عَلَيْكُم مَّوْثِقًۭا مِّنَ ٱللَّهِ وَمِن قَبْلُ مَا فَرَّطتُمْ فِى يُوسُفَ ۖ فَلَنْ أَبْرَحَ ٱلْأَرْضَ حَتَّىٰ يَأْذَنَ لِىٓ أَبِىٓ أَوْ يَحْكُمَ ٱللَّهُ لِى ۖ وَهُوَ خَيْرُ ٱلْحَٰكِمِينَ","Ondan ümidlərini kəsdikdə məsləhətləşmək üçün bir kənara çəkildilər. Onların böyüyü dedi: “Atanızın sizə Allaha and içdirməsi, bundan əvvəl də Yusufa qarşı haqsızlıq etdiyiniz yadınızdadırmı? Atam mənə izin verməyincə və ya mənə aid Allah hökm verməyincə mən bu yerdən ayrılmayacağam. O, hökm verənlərin ən yaxşısıdır.",{"number":503,"arabic":938,"translation":939},"ٱرْجِعُوٓا۟ إِلَىٰٓ أَبِيكُمْ فَقُولُوا۟ يَٰٓأَبَانَآ إِنَّ ٱبْنَكَ سَرَقَ وَمَا شَهِدْنَآ إِلَّا بِمَا عَلِمْنَا وَمَا كُنَّا لِلْغَيْبِ حَٰفِظِينَ","Atanızın yanına qayıdın və deyin: “Ey atamız! Oğlun oğurluq etdi. Biz ancaq bildiyimiz şeyə şahidlik etdik. Biz qeybi bilənlər deyilik.",{"number":509,"arabic":941,"translation":942},"وَسْـَٔلِ ٱلْقَرْيَةَ ٱلَّتِى كُنَّا فِيهَا وَٱلْعِيرَ ٱلَّتِىٓ أَقْبَلْنَا فِيهَا ۖ وَإِنَّا لَصَٰدِقُونَ","Olduğumuz kənddən və birlikdə gəldiyimiz karvandan soruş. Biz, həqiqətən də, doğru danışırıq”.",{"number":247,"arabic":944,"translation":945},"قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًۭا ۖ فَصَبْرٌۭ جَمِيلٌ ۖ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَأْتِيَنِى بِهِمْ جَمِيعًا ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْحَكِيمُ","Yaqub dedi: “Xeyr, sizin nəfsiniz sizi bu işə sövq etdi. Mənə isə yaxşı səbir gərəkdir. Ola bilsin ki, Allah onların hamısını mənə qaytarsın. Həqiqətən də, O, Biləndir, Müdrikdir”.",{"number":520,"arabic":947,"translation":948},"وَتَوَلَّىٰ عَنْهُمْ وَقَالَ يَٰٓأَسَفَىٰ عَلَىٰ يُوسُفَ وَٱبْيَضَّتْ عَيْنَاهُ مِنَ ٱلْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيمٌۭ","Yaqub onlardan üz döndərdi və: “Heyif Yusufdan!”– dedi. Kədərdən onun gözlərinə ağ gəldi. O, dərdini öz içində saxlayırdı.",{"number":272,"arabic":950,"translation":951},"قَالُوا۟ تَٱللَّهِ تَفْتَؤُا۟ تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّىٰ تَكُونَ حَرَضًا أَوْ تَكُونَ مِنَ ٱلْهَٰلِكِينَ","Onlar dedi: “Allaha and olsun ki, Yusufu sən tez-tez yada salmaqla axırda ya əldən düşəcək, ya da öləcəksən”.",{"number":531,"arabic":953,"translation":954},"قَالَ إِنَّمَآ أَشْكُوا۟ بَثِّى وَحُزْنِىٓ إِلَى ٱللَّهِ وَأَعْلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ","O dedi: “Mən dərd-qəmimi yalnız Allaha açıb söyləyirəm və Allahdan nazil olan vəhy sayəsində sizin bilmədiklərinizdən agah oluram.",{"number":537,"arabic":956,"translation":957},"يَٰبَنِىَّ ٱذْهَبُوا۟ فَتَحَسَّسُوا۟ مِن يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلَا تَا۟يْـَٔسُوا۟ مِن رَّوْحِ ٱللَّهِ ۖ إِنَّهُۥ لَا يَا۟يْـَٔسُ مِن رَّوْحِ ٱللَّهِ إِلَّا ٱلْقَوْمُ ٱلْكَٰفِرُونَ","Ey oğullarım! Yusufdan və qardaşından xəbər tutmaq üçün yola düşün, Allahın mərhəmətindən ümidinizi üzməyin. Çünki Allahın mərhəmətindən ancaq kafir adamlar ümidlərini kəsər”.",{"number":195,"arabic":959,"translation":960},"فَلَمَّا دَخَلُوا۟ عَلَيْهِ قَالُوا۟ يَٰٓأَيُّهَا ٱلْعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا ٱلضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضَٰعَةٍۢ مُّزْجَىٰةٍۢ فَأَوْفِ لَنَا ٱلْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنَآ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ يَجْزِى ٱلْمُتَصَدِّقِينَ","Onlar Yusufun yanına girdikdə dedilər: “Ey hökmdar! Biz və ailəmiz fəlakətə uğramışıq. Bir az mal gətirmişik. Bizə bunların əvəzində ölçünü tam elə və bizə sədəqə ver. Şübhəsiz ki, Allah sədəqə verənləri mükafatlandırar”.",{"number":291,"arabic":962,"translation":963},"قَالَ هَلْ عَلِمْتُم مَّا فَعَلْتُم بِيُوسُفَ وَأَخِيهِ إِذْ أَنتُمْ جَٰهِلُونَ","O dedi: “Sizin nadanlığınız dövründə Yusufa və qardaşına nələr etdiyiniz yadınızdadırmı?”",{"number":553,"arabic":965,"translation":966},"قَالُوٓا۟ أَءِنَّكَ لَأَنتَ يُوسُفُ ۖ قَالَ أَنَا۠ يُوسُفُ وَهَٰذَآ أَخِى ۖ قَدْ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَيْنَآ ۖ إِنَّهُۥ مَن يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ ٱلْمُحْسِنِينَ","Onlar dedilər: “Yoxsa sən özün Yusufsan?” O dedi: “Mən Yusufam, bu da qardaşımdır. Allah bizə mərhəmət etmişdir. Kim Allahdan qorxsa və səbir etsə, bilsin ki, Allah yaxşı iş görənlərin mükafatını puç etməz”.",{"number":559,"arabic":968,"translation":969},"قَالُوا۟ تَٱللَّهِ لَقَدْ ءَاثَرَكَ ٱللَّهُ عَلَيْنَا وَإِن كُنَّا لَخَٰطِـِٔينَ","Onlar dedilər: “Allaha and olsun ki, Allah səni bizdən üstün tutmuşdur. Biz isə günahkar olmuşuq”.",{"number":565,"arabic":971,"translation":972},"قَالَ لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ ٱلْيَوْمَ ۖ يَغْفِرُ ٱللَّهُ لَكُمْ ۖ وَهُوَ أَرْحَمُ ٱلرَّٰحِمِينَ","Yusuf dedi: “Bu gün siz qınanılmayacaqsınız. Allah sizi bağışlasın! O, rəhm edənlərin ən rəhmlisidir.",{"number":188,"arabic":974,"translation":975},"ٱذْهَبُوا۟ بِقَمِيصِى هَٰذَا فَأَلْقُوهُ عَلَىٰ وَجْهِ أَبِى يَأْتِ بَصِيرًۭا وَأْتُونِى بِأَهْلِكُمْ أَجْمَعِينَ","Bu köynəyimi aparıb atamın üzünə atın, gözləri açılsın. Sonra da bütün ailənizlə birlikdə yanıma gəlin”.",{"number":576,"arabic":977,"translation":978},"وَلَمَّا فَصَلَتِ ٱلْعِيرُ قَالَ أَبُوهُمْ إِنِّى لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ ۖ لَوْلَآ أَن تُفَنِّدُونِ","Karvan Misir torpağından ayrılanda ataları dedi: “Mən, həqiqətən də, Yusufun qoxusunu hiss edirəm. Bircə məni ağılsız saymayaydınız”.",{"number":582,"arabic":980,"translation":981},"قَالُوا۟ تَٱللَّهِ إِنَّكَ لَفِى ضَلَٰلِكَ ٱلْقَدِيمِ","Onlar dedilər: “Allaha and olsun ki, sən hələ də öz köhnə yanlışlığından əl çəkməmisən”.",{"number":367,"arabic":983,"translation":984},"فَلَمَّآ أَن جَآءَ ٱلْبَشِيرُ أَلْقَىٰهُ عَلَىٰ وَجْهِهِۦ فَٱرْتَدَّ بَصِيرًۭا ۖ قَالَ أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ إِنِّىٓ أَعْلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ","Müjdəçi gəlib köynəyi onun üzünə atan kimi gözləri açıldı və o dedi: “Məgər sizə deməmişdimmi ki, mən Allahdan gələn vəhy sayəsində sizin bilmədiklərinizi bilirəm?”",{"number":593,"arabic":986,"translation":987},"قَالُوا۟ يَٰٓأَبَانَا ٱسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَآ إِنَّا كُنَّا خَٰطِـِٔينَ","Onlar dedilər: “Ey atamız! Allahdan bizim günahlarımızın bağışlanmasını dilə. Doğrudan da, biz günahkar olmuşuq”.",{"number":133,"arabic":989,"translation":990},"قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّىٓ ۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ","O dedi: “Mən Rəbbimdən sizin üçün bağışlanma diləyəcəyəm. Həqiqətən, O, Bağışlayandır, Rəhmlidir”.",{"number":106,"arabic":992,"translation":993},"فَلَمَّا دَخَلُوا۟ عَلَىٰ يُوسُفَ ءَاوَىٰٓ إِلَيْهِ أَبَوَيْهِ وَقَالَ ٱدْخُلُوا۟ مِصْرَ إِن شَآءَ ٱللَّهُ ءَامِنِينَ","Onlar Yusufun yanına gəldikdə o, ata-anasını bağrına basıb dedi: “Əmin-amanlıqla Allahın istəyi ilə Misirə daxil olun!”",{"number":609,"arabic":995,"translation":996},"وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى ٱلْعَرْشِ وَخَرُّوا۟ لَهُۥ سُجَّدًۭا ۖ وَقَالَ يَٰٓأَبَتِ هَٰذَا تَأْوِيلُ رُءْيَٰىَ مِن قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّى حَقًّۭا ۖ وَقَدْ أَحْسَنَ بِىٓ إِذْ أَخْرَجَنِى مِنَ ٱلسِّجْنِ وَجَآءَ بِكُم مِّنَ ٱلْبَدْوِ مِنۢ بَعْدِ أَن نَّزَغَ ٱلشَّيْطَٰنُ بَيْنِى وَبَيْنَ إِخْوَتِىٓ ۚ إِنَّ رَبِّى لَطِيفٌۭ لِّمَا يَشَآءُ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْحَكِيمُ","O, ata-anasını taxtın üstündə əyləşdirdi. Onlar hamısı onun qarşısında səcdə etdilər. O dedi: “Atacan! Bu, çoxdankı yuxumun yozumudur. Rəbbim onu gerçəkləşdirdi. O mənə lütf etdi. O məni zindandan çıxartdı və şeytan mənimlə qardaşlarımın arasına ədavət saldıqdan sonra sizi səhradan yanıma gətirdi. Şübhəsiz ki, Rəbbim istədiyinə qarşı lütfkardır. Həqiqətən, O, Biləndir, Müdrikdir.",{"number":615,"arabic":998,"translation":999},"۞ رَبِّ قَدْ ءَاتَيْتَنِى مِنَ ٱلْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِى مِن تَأْوِيلِ ٱلْأَحَادِيثِ ۚ فَاطِرَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ أَنتَ وَلِىِّۦ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ ۖ تَوَفَّنِى مُسْلِمًۭا وَأَلْحِقْنِى بِٱلصَّٰلِحِينَ","Ey Rəbbim! Sən mənə hakimiyyət verdin və mənə yuxuları yozmağı öyrətdin. Ey göyləri və yeri yaradan! Sən dünyada da, axirətdə də mənim Himayədarımsan. Mənim canımı müsəlman kimi al və məni əməlisalehlərə qovuşdur”.",{"number":621,"arabic":1001,"translation":1002},"ذَٰلِكَ مِنْ أَنۢبَآءِ ٱلْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ ۖ وَمَا كُنتَ لَدَيْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوٓا۟ أَمْرَهُمْ وَهُمْ يَمْكُرُونَ","Bunlar sənə vəhy yolu ilə bildirdiyimiz qeyb xəbərlərindəndir. Onlar hiylə quraraq işlərinə qərar verdikləri zaman sən onların yanında deyildin.",{"number":627,"arabic":1004,"translation":1005},"وَمَآ أَكْثَرُ ٱلنَّاسِ وَلَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِينَ","Sən nə qədər çox istəsən də, insanların əksəriyyəti iman gətirən deyildir.",{"number":633,"arabic":1007,"translation":1008},"وَمَا تَسْـَٔلُهُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ۚ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌۭ لِّلْعَٰلَمِينَ","Sən ki bunun əvəzinə onlardan bir mükafat istəmirsən. Bu Quran aləmlər üçün ancaq bir öyüd-nəsihətdir.",{"number":639,"arabic":1010,"translation":1011},"وَكَأَيِّن مِّنْ ءَايَةٍۢ فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُونَ","Göylərdə və yerdə neçə-neçə dəlillər vardır ki, insanların çoxu onların yanından üz çevirib keçirlər.",{"number":645,"arabic":1013,"translation":1014},"وَمَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُم بِٱللَّهِ إِلَّا وَهُم مُّشْرِكُونَ","Onların çoxu ancaq şərik qoşaraq Allaha iman gətirir.",{"number":651,"arabic":1016,"translation":1017},"أَفَأَمِنُوٓا۟ أَن تَأْتِيَهُمْ غَٰشِيَةٌۭ مِّنْ عَذَابِ ٱللَّهِ أَوْ تَأْتِيَهُمُ ٱلسَّاعَةُ بَغْتَةًۭ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ","Məgər onlar Allahın hər şeyi bürüyən əzabının onları qaplamayacağına və ya özləri də hiss etmədən o Saatın onlara qəflətən gəlməyəcəyinə əmindirlərmi?",{"number":657,"arabic":1019,"translation":1020},"قُلْ هَٰذِهِۦ سَبِيلِىٓ أَدْعُوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ ۚ عَلَىٰ بَصِيرَةٍ أَنَا۠ وَمَنِ ٱتَّبَعَنِى ۖ وَسُبْحَٰنَ ٱللَّهِ وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ","De: “Bu, mənim yolumdur. Mən və mənə tabe olanlar, mötəbər dəlillərə əsasən, insanları Allaha tərəf çağırırıq. Allah pakdır, müqəddəsdir. Mən də müşriklərdən deyiləm”.",{"number":73,"arabic":1022,"translation":1023},"وَمَآ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًۭا نُّوحِىٓ إِلَيْهِم مِّنْ أَهْلِ ٱلْقُرَىٰٓ ۗ أَفَلَمْ يَسِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَيَنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۗ وَلَدَارُ ٱلْءَاخِرَةِ خَيْرٌۭ لِّلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ ۗ أَفَلَا تَعْقِلُونَ","Biz səndən əvvəl də məmləkət əhlindən yalnız özlərinə vəhy etdiyimiz kişilərdən elçi göndərdik. Məgər müşriklər yer üzündə gəzib dolaşıb özlərindən əvvəlkilərin aqibətinin necə olduğunu görmürlər? Əlbəttə, Axirət yurdu Allahdan qorxanlar üçün daha xeyirlidir. Məgər anlamırsınız?",{"number":126,"arabic":1025,"translation":1026},"حَتَّىٰٓ إِذَا ٱسْتَيْـَٔسَ ٱلرُّسُلُ وَظَنُّوٓا۟ أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا۟ جَآءَهُمْ نَصْرُنَا فَنُجِّىَ مَن نَّشَآءُ ۖ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ ٱلْقَوْمِ ٱلْمُجْرِمِينَ","Elçilər hər dəfə ümidlərini itirdikdə və özlərinin yalançı hesab edildiklərini güman etdikdə köməyimiz onlara gəlir və istədiyimiz kəs də nicat tapırdı. Günahkar tayfadan əzabımız əsla dəf olunmaz.",{"number":85,"arabic":1028,"translation":1029},"لَقَدْ كَانَ فِى قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌۭ لِّأُو۟لِى ٱلْأَلْبَٰبِ ۗ مَا كَانَ حَدِيثًۭا يُفْتَرَىٰ وَلَٰكِن تَصْدِيقَ ٱلَّذِى بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَىْءٍۢ وَهُدًۭى وَرَحْمَةًۭ لِّقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ","Onların rəvayətlərində ağıl sahibləri üçün bir ibrət vardır. Bu Quran uydurulmuş bir kəlam deyildir. Ancaq özündən əvvəlkiləri təsdiqləyən və hər şeyi müfəssəl izah edəndir; iman gətirən bir camaat üçün hidayət və mərhəmətdir.",[1031,1032,1033,1034,1035,1036,1037,1038,1039,1040,1041,1042,1043,1044,1045,1046,1047,1048,1049,1050,1051,1052,1053,1054,1055,1056,1057,1058,1059,1060,1061,1062,1063,1064,1065,1066,1067,1068,1069,1070,1071,1072,1073,1074,1075,1076,1077,1078,1079,1080,1081,1082,1083,1084,1085,1086,1087,1088,1089,1090,1091,1092,1093,1094,1095,1096,1097,1098,1099,1100,1101,1102,1103,1104,1105,1106,1107,1108,1109,1110,1111,1112,1113,1114,1115,1116,1117,1118,1119,1120,1121,1122,1123,1124,1125,1126,1127,1128,1129,1130,1131,1132,1133,1134,1135,1136,1137,1138,1139,1140,1141,1142,1143,1144],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":1146,"sura":81,"blocks":1147},"saadi-az",[1148,1150,1152,1154,1156,1158,1160,1162,1164,1166,1168,1170,1172,1174,1176,1178,1180,1182,1184,1186,1188,1190,1192,1194,1196,1198,1200,1202,1204,1206,1208,1210,1212,1214,1216,1218,1220,1222,1224,1226,1228,1230,1232,1234,1236,1238,1240,1242,1244,1246,1248,1250,1252,1254,1256,1258,1260,1262,1264,1266,1268,1270,1272,1274,1276,1278,1280,1282,1284,1286,1288,1290,1292,1294,1296,1298,1300,1302,1304,1306,1308,1310,1312,1314,1316,1318,1320],{"from":5,"to":13,"text":1149},"Fövqəluca Allah bildirir ki, Quranın bu ayələri açıq-aydın bir Kitabın möcüzələridir ki, sözləri və mənaları olduqca asan və anlaşıqlıdır. Allah bu Kitabını ərəb dilində – ən şərəfli və dünya dillərindən ən yaxşı başa düşülən bir dildə nazil etmişdir. Allah o dillə insanların bilməyə ehtiyac duyduqları faydalı həqiqətləri izah etmişdir. Bu izahlar ona görə verilmişdi ki, insanlar Fövqəluca Allahın onların qarşısında qoyduğu məhdudiyyətləri anlasınlar, dinin əsas və fərdi məsələlərini özləri üçün aydınlaşdıra bilsinlər, Allahın hökmləri və haramlarını dərk etsinlər. Əgər insanlar bunu anlaya bilsələr, onda onların ürəklərini dolduracaq doğru biliklər öz bəhrələrini verəcəkdir. Bu isə o deməkdir ki, onlar saleh əməllərlə məşğul olmağa başlayacaq və haqqa itaət edəcəklər. Əgər insanlar Quran vəhylərinin şanlı və yüksək əhəmiyyəti haqqında tez-tez xatırlasalar, onda onların idrakı daha da mükəmməlləşəcək və daha yüksək və kamil pilləyə qalxacaqlar.",{"from":21,"to":21,"text":1151},"Ey Muhəmməd! Quran doğrudan da gözəl bir hekayətdir, çünki o, tarixi hadisələrinin gerçəkliyi, dilinin axıcılığı və mənalarının əzəməti ilə seçilib fərqlənir. Biz bu Kitabı sənə açıqladıq və onun sayəsində səni digər peyğəmbərlərdən üstün etdik. Həqiqətən, bu — Allahın sənə göstərdiyi əsil lütfkarlığıdır. Axı sən vəhyin başlanmasına qədər kitablar və iman haqqında heç bir məlumata malik deyildin. Lakin Fövqəluca Allah bu Vəhyi nur edərək, onun vasitəsilə istədiklərini doğru yola yönəldir.\n\nMüqəddəs Quranda öz əksini tapmış tarixi hadisələri təriflədikdən və onları heç bir əvvəlki kitablarda bənzəri olmayan ən gözəl hekayətlər kimi təqdim etdikdən sonra, Fövqəluca Allah Yusuf peyğəmbər (ə), onun şərəfli atası və qardaşları haqqında təəccübdoğurucu və son dərəcə əla bir hekayət nəql edir.\n\nQeyd edilməlidir ki, əvvəlcə Fövqəluca Allah vurğulayır ki, Muhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) ancaq Müqəddəs Quranda verilmiş ən yaxşı əhvalatlarla tanış olur. Sonra Allah bu hekayəti və Yusufla onun qardaşlarının başına gələnləri təfərrüatı ilə təsvir edir. Bundan aydın olur ki, bu tarixi hekayətin Qurandakı təsviri tam və kamildir. Əgər kimsə bu əhvalatlara İsrail oğullarından eşitdiyi və naməlum ravilər silsiləsi tərəfindən ötürülən və əksər hallarda uydurma olan nağılları əlavə etməyə və onları bəzəməyə cəhd göstərirsə, onda o, sanki Allahın sözlərinə əlavə etməyə, kamil və bitkin olmayanı mükəmməlləşdirməyə cəhd göstərir. Əgər onun bu davranışını belə səciyyələndirmək olarsa, onda o davranış kifayət qədər qüsurludur. Hərçənd əksər təfsirlərdə bu Quran hekayətinə bir çox uydurulmuş və ziddiyyətli nağıllar əlavələr edilir ki, Allahın qulu məhz Allahın nazil etdiyinin mahiyyətini qəbul etməli və bizə Muhəmməd Peyğəmbərdən (s.ə.s.) gəlməyən hər hansı rəvayəti rədd etməlidir.",{"from":28,"to":28,"text":1153},"Yusuf (ə) atasına — Allahın sevimlisi İbrahim peyğəmbərin (ə) nəvəsi və İshaq peyğəmbərin (ə) oğlu Yəqub peyğəmbərə (ə) öz yuxusunu danışarkən demişdir ki, yuxuda ona səcdə edən on bir ulduz, Günəş və Ayı görmüşdür. Bu, Yusufun (ə) bu dünyada və Axirətdə şan-şöhrət qazandığından xeyli əvvəllər baş vermişdi. Lakin Fövqəluca Allah hər bir görkəmli hadisə üçün qabaqcadan zəruri olan şərtlər hazırlayır ki, onlar da öz növbəsində hadisənin gerçəkləşməsindən ötrü zəmin yaradır və onun baş verməsini asanlaşdırır. Bu, həm insanların böyük əziyyətlərə düçar olmaması üçün belə edilir və həm də Allahın Öz qullarına münasibətində mərhəmətli və xeyirxah olduğunu təsdiq edir. Yəqub peyğəmbər (ə) bu barədə (Peyğəmbərlər Allahın rizası ilə görülən yuxuları yozmaq və anlamaq qabiliyyətinə malik olurlar ki, bu özəllik sevimli Peyğəmbərimiz Muhəmməd (s.ə.s.) üçün daha səciyyəviydi. F.S.) biliyə malik olduğu üçün Yusufun gördüyü yuxunu yozmuşdu. Günəş Yusufun anası, Ay — atası, ulduzlar isə onun (ə) on bir qardaşı idi. Yusuf (ə) böyük bir yol keçəcək və elə bir yüksəkliyə ucalacaqdı ki, onun (ə) qohum-əqrabası tabeliyində olacaq və qarşısında əyilib təzim etməklə ona (ə) ehtiram göstərəcəkdilər. Belə bir vəziyyətin yaranması müvafiq şərtlərsiz mümkün olmadığına görə, o (ə) Allah tərəfindən seçiləcək, doğru biliklər alacaq, xeyirxah işlər görəcək və yer üzündə hakimiyyətə sahib olacaqdı. Şübhəsiz ki, belə bir mərhəmət Yəqubun (ə) bütün ailəsinə fayda gətirməliydi və bütün ailə Yusufa (ə) təzim etməliydi. Bütün bunlar müdrik peyğəmbərə (ə) aydın olmuşdu.",{"from":35,"to":42,"text":1155},"Ey oğlum! Allah səni Özünün seçdiklərindən biri edəcək, çünki sənə şərəfli keyfiyyətlər və gözəl məziyyətlər əta edilmişdir. Allah sənə yuxu yozmağı və Səmavi Kitabları izah etməyi və digər gerçək hekayətlər öyrədəcəkdir. O, sənə bu dünyada və həm də ölümündən sonra Öz kamil lütfkarlığını göstərəcək və sən hər iki aləmdə xeyirli savablara layiq görüləcəksən. Əvvəllər həmin lütfkarlığa böyük maddi və mənəvi zənginlik nəsib edilmiş ulu babaların İbrahim (ə) və İshaq (ə) layiq görülmüşdülər. Həqiqətən, sənin Rəbbin bütün varlıqları Öz elmi ilə əhatə edir. İnsanların qəlbində gizli saxladıqları bütün xeyirxah və bəd niyyətləri Ona məlumdur və buna görə hər kəs ilahi müdrikliyinə uyğun olaraq savablandırılır. Bu hikmətin sayəsində Allah hər şeyi öz yerində yerləşdirir.\n\nOğlum! Mən sənə gördüyün yuxunu yozdum, amma sən bu barədə öz qardaşlarına danışma, çünki onlar sənin gələcəkdə şan-şöhrətli mövqeyə malik olacağına paxıllıq və sənə qarşı bədxahlıq edə bilərlər. Həqiqətən, şeytan insanların amansız düşmənidir. O, Adəmin nəsillərindən nə gündüz, nə də gecə əl çəkmək istəmir, onlarla gizlincə və aşkarda müharibə aparır. Buna görə, insanlar şeytana Allahın qulları üzərində qələbə çalmağa imkan verən hər hansı əməldən çəkinməlidirlər.\n\nYusuf atasının nəsihətini yerinə yetirdi və bu yuxusu haqqında qardaşlarına danışmadı.",{"from":11,"to":11,"text":1157},"Yusuf peyğəmbər (ə) və qardaşları haqqında hekayətdə öyüd-nəsihət və bir çox həyati dəyərlərin xeyrinə olan dəlillər vardır. Bu nəsihətlər və sübutlar onlarlın barəsində şəraitin tələbi ilə soruşanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Həqiqətən də, təkcə haqqı tapmağa can atan insanlar əlamətdar hadisələrdən və nəsihətlərdən faydalana bilirlər. Onlara sayğısızlıq göstərənlər isə heç vaxt möcüzələrdən və ibrətamiz hekayətlərdən faydalı nəticələr çıxara bilmirlər.",{"from":55,"to":62,"text":1159},"Bir dəfə Yusufun (ə) qardaşları öz aralarında dedilər: \"Biz bütöv bir dəstə olmağımıza baxmayaraq Yusuf və onun doğma qardaşı atamıza bizdən daha sevimlidir. Niyə o, onları bizdən üstün tutur? Onun yanılması açıq-aşkardır. Bizə iki qardaşı qalanlarından üstün tutmasına sövq edə bilən səbəb məlum deyil. Biz Yusufu ya öldürməli, ya da onu evdən xeyli uzaqda azırmalıyıq ki, atamız onu bir daha görə bilməsin. Bu gün onun Yusufa bəslədiyi məhəbbəti ona imkan vermir ki, bizə də layiqincə diqqət yetirsin. Əgər biz bu iki niyyətimizdən birini həyata keçirə bilsək, onda atamız təkcə bizim qayğımızı çəkəcək və öz məhəbbətini ancaq bizə həsr edəcəkdir. Sonra isə biz etdiyimiz əmələ görə tövbə edərik və Allahdan bağışlanmamızı diləyərik\".\n\nQardaşlar hələ günah işlətməmişdən əvvəl tövbə edəcəkləri qərarına gəlmişdilər ki, bu, günahın ağırlığını və onun çirkinliyinin əzabını çəkməmək və bir-birilərini cürətləndirmək məqsədi daşıyırdı.",{"from":69,"to":69,"text":1161},"Yusufu öldürmək və evdən aparıb azdırmaq niyyətində olan qardaşlarından biri təklif etdi ki: \"Onu öldürməyin, çünki qətl ağır və çox çirkin bir günahdır. Siz istədiyinizə, Yusufu öldürmədən də atamızdan ayırmaqla nail ola bilərsiniz. Anları bir-birindən ayırmaq üçünsə, Yusufu quyunun dibinə atmaq kifayətdir. Amma siz onu qorxutmalısınız ki, o, bizim əməlimiz haqqında heç kimə danışmasın və özünü ağasından qaçmış kölə adlandırsın. Belə olduqda, karvan yolçuları onu özləri ilə apararlar. Onlar onu özlərinə götürər və uzaq bir ölkəyə apararlar\".\n\nBu qardaş Yusufa qalanlarından yaxşı münasibə bəsləyirdi və o, bu məsələyə böyük xeyirxahlıq və təqva ilə yanaşırdı. Həqiqətən də, bəzən bir şər başqa şərdən yüngül olur və cüzi bir zərər vurma sayəsində olduqca böyük zərərin qarısı alınır. Qardaşlar onun bu təklifinə razılaşdılar və onu bəyəndilər.",{"from":75,"to":81,"text":1163},"Qardaşlar öz məkirli planlarını həyata keçirərək atalarına dedilər: \"Ey atamız! Sən niyə bizə Yusufun qayğısını çəkməyə imkan vermirsən? Niyə sən heç bir səbəb olmadan bizim ona zərər toxunduracağımızdan ehtiyat edirsən? Biz onu öz qardaşımız kimi sevirik və ona xeyir arzulayırıq. İcazə ver qoy o, sabah bizimlə səhraya getsin. O özü üçün gəzişər və uşaqlarla ünsiyyətdə olar, biz isə onu mühafizə edər və hər cür xoşagəlməz şeylərdən qoruyarıq\".\n\nYəqub (ə) Yusufa qardaşları ilə birgə səhrada oynamağa imkan verməzdi və buna görə də qardaşlar kiçik qardaşları Yusufu onlara etibar etməyən Yəqubun (ə) hər hansı səbəbə görə şübhələrini özlərindən uzaqlaşdırmağa cəhd göstərdilər. Onlar bilirdilər ki, ataları Yusufa ancaq xeyir diləyir və onlar da Yəquba (ə) xatırladırlar ki, uşaqlar səhrada gəzintidən həmişə faydalanırlar və buna görə Yusufu özləri ilə aparmağa icazə versin.",{"from":87,"to":87,"text":1165},"Yəqub (ə) oğullarına dedi: \"Yusufdan ayrılmaq mənə ağır gəlir və sizin onu aparmaq istəməniz fikri belə məni narahat edir. Mən ondan qısa müddətə belə ayrılığa dözə bilmirəm. Bax buna görə mən sizə onunla gəzməyə çıxmağa icazə vermirəm. Mən həm də qorxuram ki, siz onu nəzarətsiz qoyarsınız və canavar onu parçalayar. O, canavarlardan qorunmaq üçün hələ çox balacadır\".",{"from":94,"to":94,"text":1167},"Qardaşlar dedilər: \"Məgər bütöv bir dəstə insan onu qoruduğu halda canavar ona hücum çəkməyə cəsarət edərmi? Əgər canavar bizə üstün gəlsə, onda biz ən bədbəxt və faydasız insanlar olarıq\". Onlar atalarını əmin etdilər ki, səhrada gəzintiYusufa fayda verərcək və ona heç bir zərər dəyməyəcək və o (ə) onlara Yusufu özləri ilə aparmağa razılıq verdi.",{"from":101,"to":115,"text":1169},"Atalarının icazəsi ilə qaraşlar Yusufla birlikdə səhraya getdilər. Onlar qəti qərara almışdılar ki, qardaşlardan birinin təklifi əsasında Yusufu quyulardan birinin dibinə atsınlar. Onların düşündükləri niyyəti yerinə yetirmələri üçün yetərli gücü var idi və onlar onu bir quyuya atdılar. Yusuf (ə) bu ağır vəziyyətə düşdükdə, Allah ona mərhəmət göstərərək, vəhy etdi ki, çoxlu illər keçdikdən sonra, qardaşları bu əhvalatı unutduqdan sonra, o (ə), bu məkirli əməllərini onların yadına salacaq və törətdikləri pisliyə görə onları qınayacaqdır. Bununla Allah ona müjdə verirdi ki, o (ə) xilas ediləcək və öz ailəsi, qardaşları ilə yenidən birləşəcək, hakimiyyət və qüdrət sahibi olacaqdır.\n\nQardaşlar atalarının yanına gecədən xeyli keçmiş qayıtdılar. Onlar səhrada adətən qaldıqlarından çox ləngimişdilər və uydurduqları əhvalat həqiqətə oxşasın deyə ağlayırdılar. Onlar dedilər: \"Ey atamız! Biz Yusufa istirahət etməsini və əşyalarımızı qorumasını tapşırmışdıq, özümüz isə oynamaq qərarına gəlmişdik. Biz qaçmaq, ox atmaq və ya güləşmək istəyirdik. Lakin biz onu bir anlığa tək qoyan kimi, canavar hücum çəkib onu yedi. Sən bizə inanmaya bilərsən, axı sən onu həmişə əzizləyərdin və onsuz bərk darıxardın. Sən bizim səmimiyyətimizə şübhə etsən də, biz sənin qarşında öz üzürxahlığımızı bildirməliyik\".",{"from":121,"to":121,"text":1171},"Qardaşlar söylədiklərini təsdiq etmək üçün atalarına Yusufun qanlı köynəyini göstərdilər. Onlar atalarını inandırmaq istəyirdilər ki, canavar doğrudan da onların kiçik qardaşını parçalayıb yemişdir, lakin Yəqub (ə) onlara inanmadı. O (ə) onların arasında olan münasibətdən xəbərdar idi və Yusufun gördüyü yuxudan da xəbərdar idi. Bütün bunlar ona əsas verirdi ki, oğlanlarının sözlərinə inanmasın. O (ə) dedi: \"Siz məni Yusufdan ayırmağı qərara almısınız və bu dəhşətli əməl sizə cəlbedici görünmüşdür. Mən öz borcumu yerinə yetirməyə, möhkəm səbir göstərməyə və bu sınaqdan da çıxmağa çalışacağam. Mən öz taleyimdən gileylənməyəcək və insanlara şikayət etməyəcəyəm. Mən özümə də ümid bağlamıram, təkcə Allahdan kömək diləmək üçün böyük səylə dua edəcəyəm\".\n\nYəqub peyğəmbər (ə) verdiyi vədinin üstündə dayandı və çətinlikləri haqqında təkcə Fövqəluca Allaha şikayət etdi, çünki belə şikayətlər səbirliliyə və dözümlülüyə zidd deyildir. Həqiqətən, peyğəmbərlər öz vədlərinə həmişə sadiq olurlar.",{"from":128,"to":135,"text":1173},"Yusuf (ə) Misirə gedən bir karvan quyuya yaxınlaşana qədər onun içində qaldı. Adamlar adətən karvanın başında gedən və qaranlıqda quyu axtaran, onun dərinliyini müəyyən edən və lazımi hazırlıqlar görən su tədarükçüsünü quyuya tərəf göndərdilər. O, vedrəsini quyuya salladığı zaman Yusuf (ə) vedrədən yapışdı. Suçu vedrəni quyudan çəkəndə bir oğlan uşağı görüb, bərkdən qışqırdı: \"Şad xəbər! Burada qəşəng bir oğlan uşağı vardır!\"\n\nYusufun (ə) qardaşları yaxınlıqda idilər və karvançılar oğlanı onlardan bir-neçə dirhəm ödəməklə çox ucuz qiymətə satın aldılar. Qardaşlar ondan ötrü çox pul tələb etmədilər, çünki onların yeganə məqsədi Yusufu atalarından ayırmaq idi. Onlar öz qardaşlarını satmaq hesabına varlanmaq istəmirdilər.\n\nYəqin ki, karvan əhli quyudan oğlan uşağını tapdıqda, onu gizlətmək və başqa satış malları ilə birlikdə özləri ilə Misirə aparmaq qərarına gəlmişdilər. O vaxt Yusufun qardaşları onların yanına gəldilər və bildirdilər ki, o, onlardan qaçıb gizlənmiş kölələridir və karvançılar da oğlanı onlardan satın almağa qərar verdilər. Onlar onun üçün çox az miqdarda pul istədilər və bir şərt qoydular ki, karvançılar Yusufun qaçmasına imkan verməsinlər. Bu barədə ən yaxşısını bilən Allahdır.",{"from":141,"to":141,"text":1175},"Karvançılar Yusufu (ə) Misirə gətirdilər və onu bir vəzirə satdılar. O, bu uşağa valeh olmuşdu və öz arvadına onun qayğısına qalmağı tapşırdı. O dedi: \"Ona yaxşı bax ki, çətinlik çəkməsin. O, müxtəlif işləri yerinə yetirməyə yarıyan bacarıqlı kölə ola bilər. İstəsək, onu oğulluğa da götürə bilərik\". Yəqin ki, bu sözlərə səbəb olan vəzirin doğma övladlarının olmaması idi.\n\nBütün bunlar Allahın iradəsi sayəsində baş vermişdi və O, Yusufa yer üzündə sabit bir vəziyyət əta etmək istəmişdi və elə etmişdi ki, Misirin vəziri onu satın alsın və onu evində layiqincə qəbul etsin. Bu, Yusufu şan-şöhrətə aparacaq uzun yolun başlanğıcıydi. Ona nə bir vəzifə tapşırılmışdı, nə də o (ə) bir şeyin qayğısını çəkirdi. Onun yeganə məşğul olduğu iş — biliklərə yiyələnməkdi və bu onun çoxsaylı biliklərə yiyələnməsinə səbəblərdən biri olmuşdu. Allah ona (ə) düzgün qərarlar qəbul etməyi, yuxuları yozmağı və bir çox başqa şeyləri öyrətmişdi. Allah hər hansı bir işi həll etməyə qadirdir və Onun ilahi iradəsi mütləq yerinə yetirilir. Heç kim Allaha mane ola və ya müqavimət göstərə bilməz, lakin bir çox insanlar bundan xəbərsizdirlər və Allahın qədərinə müqavimət göstərməyə cəhd göstərirlər, halbuki onlar ona qarşı çıxmağa tamamilə acizdirlər.",{"from":148,"to":148,"text":1177},"Yusuf peyğəmbərliyin ağır yükünü daşımaq üçün kifayət qədər mənəvi və fiziki qüvvəyə yiyələndikdə, Fövqəluca Allah ona düzgün qərarlar qəbul etmək bacarığı və elm əta etdi. O (ə), peyğəmbər və elçi, alim və mömin oldu. Allah öz Xaliqinə qüsursuz ibadət edənləri, bunu səmimiyyətlə və səylə yerinə yetirənləri və həmçinin Allahın qullarına kömək göstərənləri və yaxşılıq edənləri belə savablandırır. Bu keyfiyyətlərə malik olan əməli saleh insanlar savab alır və aldıqlarının bir hissəsi isə faydalı biliklər olur.\n\nBütün deyilənlərdən aydın olur ki, Yusuf mömin bir gənc kimi böyümüşdü və sonra Allah ona (ə) bir-birinə iddialı olanları ədalətlə mühakimə etmək bacarığı, geniş bilik və peyğəmbərlik əta etmişdi. Sonra isə Fövqəluca Allah onu (ə) böyük bir imtahana çəkdi ki, bu sınaq öz ağırlığına görə, Yusufun (ə) qardaşlarının onu (ə) məruz qoyduqları sınaqdan dəfələrlə üstün idi.",{"from":155,"to":162,"text":1179},"Bu sınaq dövründə göstərdiyi səbirliliyə görə savab, Yusufun (ə) qardaşları tərəfindən qovulduğu zaman layiq olduğu savabdan qat-qat üstün idi. Bu dəfə çox şey onun özündən asılıydı və onu günah işlətməyə yönəldən çoxlu amillər var idi, lakin onun Allaha olan məhəbbəti hər şeydən güclü çıxdı. Qardaşlarının onu sınağa çəkdikləri vaxtda isə onun səbrliliyi çarəsizlikdən irəli gəlmişdi. Bu sınaq, Allahın qullarını onların istəyindən asılı olmayaraq tutan xəstəliklərə, nasazlıqlara və başqa bədbəxtliklərə bənzəyirdi. Belə hallarda insanın, istər-istəməz, səbir etməkdən başqa bir çarəsi qalmır.\n\nYusuf gözəl, qəşəng və məftunedici gənc kimi böyümüşdü. O, vəzirin ona hər cür hörmət bəslənilən evində yaşayırdı. Lakin bir dəfə evin sahibəsi onu yoldan çıxartmaq qərarına gəldi. O, qul idi və tamamilə qadından asılı vəziyyətdəydi və qadın qət etmişdi ki, onu günah işlətməyə sövq etsin. Bu, başqaları tərəfindən heç vaxt aşkar edilməyə bilərdi. Ev sahibəsinin qapını bağlaması vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirirdi. Onlar evdə iki nəfər qalmışdılar və heç kim onların icazəsi olmadan otağa daxil ola bilməzdi. Qadın Yusufa ona yaxın gəlməsini və onunla şəhvani əlaqəyə girməsini əmr edir.\n\nOnu da nəzərə alın ki, o əcnəbi idi və öz vətənində öz tanışlarının və yaxınlarının arasında günah işlədən insanın utandığı kimi, zinadan çəkinməyə bilərdi. O, qul idi və ixtiyarında olduğu sahibəsinin tabeliyindəydi. O, subay gənc idi, qadın isə füsunkar gözəlliyə malikdi. Bununla yanaşı qadın onu, arzusunu yerinə yetirməyi rədd etdiyi halda, zindana saldıracağı və ya işgəncəli cəzaya məruz qoyacağı ilə hədələyirdi.\n\nBu kimi çox güclü amillərə baxmayaraq, Yusuf səbirlilik göstərdi və Allahın itaətindən çıxmadı. Onun bu qadına qarşı meyli vardısa da, öz Rəbbi xatirinə bu fikrindən daşındı. O, öz nəfsinin günah işlətməyə yönəldən istəyini təmin etməkdənsə, Allahın iradəsinə itaətkarlıq göstərməyi üstün tutdu. Ona (ə) bu işdə kömək edən isə günahdan çəkinməyi və Allahın qadağan etdiyi hər şeydən uzaq olmağı insanlardan tələb edən Fövqəluca Rəbbin iman və biliklərdən ibarət dəlillələri oldu. Məhz bu dəlillər onu böyük günahlardan çəkindirdi. O (ə) dedi: \"Allah məni bu yaramaz əməldən saxlasın! Həqiqətən, belə günah Allahın qəzəbinə səbəb olur, insanı Rəbbindən uzaqlaşdırır və məni himayəsinə götürmüş və hər şeylə təmin etmiş ağama qarşı münasibətimdə xəyanətdir. Ona qarşı belə müdhiş nankorluqla cavab vermək mənə yaraşmaz, axı bu ən böyük ədalətsizlik olardı, zalım insanlar isə heç vaxt uğur qazanmazlar\".\n\nBir sözlə, Yusuf zina etmək səviyyəsinə enmədi, çünki o, Allahı qəzəbləndirməkdən və onu himayəsinə götürmüş və çox gözəl tərzdə qayğısına qalan ağası qarşısında öz borcuna xələl gətirməkdən qorxurdu. Bununla yanaşı o, insanları uğur qazanmaq imkanından məhrum edən zalımlıq edəcəyindən ehtiyatlanırdı. Həm də Fövqəluca Allah ona böyük bir möcüzə əta etmiş, qəlbinə Allahın hökmlərini yerinə yetirməyə sövq edən və onu günah işlətməkdən çəkindirən həqiqi iman salmışdı. Bu amillərin məcmusu sayəsində Allah Yusufu cinayətdən və alçaqlıqdan çəkindirdi. O, buna layiq idi, çünki o, tək olan Allaha səmimiyyətlə ibadət edənlərdən və Allahın seçdiklərindən, çoxsaylı nemətlər bəxş etdiklərindən və hər cür bədbəxtliklərdən təhlükəsizliyə çıxartdıqlarından biri idi və buna görə Allah onu Öz məxluqlarının ən yaxşılarından etmişdi.",{"from":169,"to":169,"text":1181},"Ev sahibəsinin Yusufu inadla yoldan çıxartmağa cəhd etməsinə baxmayaraq, o qadına tabe olmağı rədd etdi və qapıya sarı yürüdü ki, tez evdən çıxsın və tamaha düşməkdən xilas olsun. Qadın da onun dalısıyca cumdu, paltarından yapışaraq onun köynəyini cırdı. Onlar qapının yanına çatdıqda ev sahibəsinin əri ilə üzbəüz gəldilər. O onları bu görkəmdə görüb, heyrətləndi. Onun arvadı isə o saat yalan söyləməyi və Yusufu ona sataşmaq istəməkdə günahlandırmaq qərarına gəldi. Qadın dedi: \"Sənin ailənə pislik etmək istəyənin cəzası, zindana salınmaqdan və ya ağrılı-acılı bir əzaba düçar edilməkdən başqa nə ola bilər?!\" Qadın həm özündən və həm də Yusufdan həmin anda daha ağır ittihamı uzaqlaşdırmaq üçün demədi ki, o ona pislik etmişdir. Qadın sadəcə vurğuladı ki, Yusuf ancaq pis niyyətinə və başqasının arvadını yoldan çıxartmağa cəhd etdiyinə görə cəzalandırılmalıdır.",{"from":176,"to":183,"text":1183},"Yusuf bildirdi ki, qadının ittihamları yalandır və o özü onu yoldan çıxarmağa cəhd göstərmişdi. Vəzir onları dinləyəndən sonra çətin bir vəziyyətə düşdü. İkisindən biri doğru danışırdı, lakin o bilmirdi ki, haqlı olan kimdir. Lakin Fövqəluca Allahın iradəsi ilə müxtəlif şərtlər və dəlillər həmişə haqqın xeyrinə şəhadət verir. Bəzən qullar bu sübutları əldə etməyə nail olurlar, bəzən isə onları aşkar etmək mümkün olmur. Yusuf peyğəmbərlə (ə) baş verən hadisədə isə Allah kimin haqlı olmasında insanlara kömək göstərdi ki, seçdiyi pak və əməlisaleh peyğəmbərinin üstündən saxta ittihamlar götürülsün. Vəzirin arvadının qohumlarından biri meydana gələn hadisədən baş çıxarmaq üçün bir sıra şərtlər olduğunu anladı və o dedi: \"Əgər o ona nail olmaq və yoldan çıxarmaq istəyirmişsə, qadın onu özündən uzaqlaşdırmaq üçün itələməli olduğuna görə göynək öndən cırılmalıydı. Bu bələdirsə, onda qadın doğru deyir, o isə yalan. Yox, əgər qadın onu ələ almaq istəyirmişsə, o isə ondan qaçmağa çalışırmışsa, onda kişinin köynəyi arxadan cırılmalı idi. Əgər bu belədirsə, onda qadın yalan danışır, o isə doğru deyir\".",{"from":190,"to":197,"text":1185},"Vəzir Yusufun köynəyinin arxadan cırıldığını gördükdə, ona aydın oldu ki, Yusuf doğru danışır, arvadı isə yalan. O, qadınların məkrinin nə dərəcədə müdhiş olmasından bərk hiddətlənmişdi. Ümumiyyətlə günah etmək niyyətində olan, onu həyata keçirən və sonra da bunda Allahın peyğəmbərini (ə) ittiham edən qadının əməlindən də dəhşətli nə ola bilər? Baş verən hadisə bir qədər aydınlaşdıqdan sonra, vəzir dedi: \"Ey Yusuf! Bu hadisə haqqında heç kimə bildirmə və onu yaddan çıxart. Mən istəmirəm ki, adamlar mənim arvadı hallandırsınlar. Sən isə (ey arvad), tövbə etməli və işlətdiyin günaha görə bağışlanmanı diəməlisən\".",{"from":204,"to":204,"text":1187},"Şəhərə belə bir xəbər yayılmışdı ki, vəzirin arvadı öz köləsini yoldan çıxarmaq istəyib, qadınlar isə qeybət etməyə başlamışdılar: \"Bu dəhşətdir! O elə bir zadəgan qadındır və əri cəmiyyətdə elə bir yüksək mövqeyə malikdir! Bəs nə fikirləşirsiniz? Qadın öz köləsi olan gənci yoldan çıxarmağa başlamışdır. Ona dəlicəsinə vurulmuş və bu məhəbbəti onun bütün varlığını sarmışdır. Qadın onu ehtirasla arzulayır. Lakin o səhvə yol verir, çünki belə bir yüksək mövqe sahibi olan qadına özünü bu sayaq aparmaq yaraşmır. Bu onu ətrafdakıların nəzərində alçaldır\".\n\nLakin bu sözlər vəzirin arvadının ünvanına söylənən adi qınaq deyildi. Şəhərdəki qadınlar bu hiylədən istifadə edərək, vəzirin arvadını özünə cəzb edən gənci görmək qərarına gəldilər. Onlar vəzirin arvadını özündən çıxarmaq istəyirdilər ki, o, Yusufu onlara göstərsin və öz rəftarını izah etsin. Məhz buna görə, Fövqəuca Allah onların qedi-qodularını hiylə adlandırır və buyurur:",{"from":211,"to":211,"text":1189},"Vəzirin arvadı şəhərdə yayılan dedi-qodudan xəbər tutduqda, adlı-sanlı qadınları evinə ziyafət məclisinə dəvət etdi. Qadın qonaqlar üçün mütəkkələr və nimdarçalar sərilmiş bir otaq hazırlanmasına əmr verdi. Süfrəyə düzülmüş yeməklər arasında bıçaqla soyulmalı və ya kəsilməli limon və digər meyvələr də var idi. Buna görə də hər bir qonağın qarşısında bıçaq qoyulmuşdu ki, onları kəsə bilsinlər. Sonra vəzirin arvadı Yusufa əmr etdi ki, geyinib qonaqların yanına girsin. Qonaqlar Yusufu gördükdə, onu ürəklərində tərifləməyə başladılar. Bundan əvvəl heç vaxt belə gözəlliyə təsadüf etməmişdilər. Qadınlar o dərəcədə heyrətlənmişdilər ki, əllərinin necə kəsdiklərini hiss etməmişdilər. Bu onunla izah edilir ki, Allah Yusufa təsvirolunmaz gözəllik vermiş və ona nur və cazibədarlıq əta etmişdi. Bu keyfiyyətlər onu baxanlar üçün möcüzə və düşünənlər üçün isə öyüd-nəsihət etmişdi.",{"from":218,"to":218,"text":1191},"Zadəgan qadınlar Yusufun zahiri gözəlliyinə əmin olduqda, ona öz heyranlıqlarını bildirdilər, vəzirin arvadı, əslində, onların nəzərində bəraət qazandı. (Çünki cah-cəlal içində yaşayan və iman sahibi olmayan zadəgan qadınlarının əksəriyyəti əxlaqi simaları ilə vəzirin arvadından heç də fərqlənmirdilər. F.S.) Qadın qərara gəldi ki, Yusufun əxlaqi gözəlliyindən və omun kamil ismətindən qonaqlarına söhbət açsın. Qadın ona atəşin məhəbbət hissi bəslədiyini etiraf etdi və bu etirafının nəticələri haqqında heç düşünmədi də, çünki artıq qadınlar onu etdiyi hərəkətə görə qınamaqdan əl çəkmişdilər. O, onlara Yusufu necə yoldan çıxartmağa cəhd göstərdiyini, amma Yusufun onun arzusunu yerinə yetirməyi rədd etməsindən danışdı. Bu zaman qadın gizlətmirdi ki, o, bundan sonra da öz niyyətindən əl çəkməyəcək və bundan sonra da onun məhəbbətinə nail olmağa çalışacaq, çünki qadının Yusufa münasibəti və ona nail olmaq istəyi saatbasaat güclənirdi. Qadın şəhərin zadəgan qadınlarının yanında Yusufu hədələyərək, məhəbbətini bundan sonra da rədd edərsə, onu zindana atdıracağını bildirdi. Belə təhdidlərin vasitəsilə qadın öz məqsədinə nail olmağa cəhd göstərirdi, lakin Yusuf Rəbbinin himayəsinə sığındı və Ondan onu qadının fitnələrindən qorumasını rica etdi.",{"from":224,"to":224,"text":1193},"Yəqin ki, qadınlar da Yusufa ev sahibəsinin təklifinə razılaşmağı ona məsləhət görməyə başlamış və müxtəlif fəndlərdən istifadə etmişdilər. Lakin o, zindana düşməyi və bu dünyanın cəzasını dadmağı, maddi nemətlərdən zövq almaqdan və özünü ölümdən sonra dəhşətli cəzaya məhkum etməkdən üstün tutdu. O belə etdi: \"Ey Rəbbim! Əgər Sən məni bu qadınların fəndlərindən qorumasan, mən onlara tərəf meyl edərəm, çünki mən zəif və köməksizəm. Əgər Sən məni onlardan müdafiə etməsən, mən onların istəklərinə uyaram. Əgər bu baş versə, mən cahil günahkarlardan biri olaram\".\n\nO (ə) günahı cahillik adlandırdı, çünki təkcə cahil insan qısa ömürlü narahat dünyəvi ləzzətləri Cənnət bağlarındakı əbədi və saysız-hesabsız həzz alınası gözəlliklərdən üstün tuta bilər. Bundan da böyük nadanlıq ola bilərmi?!! Həqiqətən, bilik və sağlam düşüncə həmişə insanı ən yaxşı və ən xoşagələn şeylərə üstünlük verməyə sövq edir və buna görə də ağıllı və xeyirxah insan təriflənən sonuclara malik işlər görməyə üstünlük verir.",{"from":216,"to":216,"text":1195},"Rəbbi Yusufun (ə) duasına cavab verdi və onu (ə) qadın fitnəsindən qorudu. Vəzirin arvadı onu yoldan çıxarmaqda davam edirdi və bu məqsədlə, onun məhəbbətinə nail olmaqdan ümidi kəsilənə qədər hər cür vasitələrə əl atırdı. Həqiqətən, Allah Öz qullarının dualarına diqqət yetirəndir və onların əməlisaleh niyyətlərindən xəbərdardır. Ona o da məlumdur ki, insanların niyyətləri zəifdir və müdafiə olunmağa və Rəbbin lütfkarlığına möhtacdır.",{"from":237,"to":237,"text":1197},"Allah Yusufu (ə) dəhşətli bir azğınlığa düşməkdən çəkinməyə və böyük bir imtahandan çıxmağa kömək göstərdi, lakin baş vermiş hadisə barəsində xəbər bütün şəhərə yayılmışdı. Adamların bir hissəsi vəzirin arvadına haqq qazandıranlara, digər hissəsi isə onu qınayanlara və günahlandıranlara bölünmüşdülər və buna görə Yusufun sahibləri qərara gəldilər ki, onu zindana atsınlar. Onlar onun günahsızlığını bilirdilər, amma ümid edirdilər ki, əgər Yusuf zindana salınarsa, adamlar baş vermiş hadisəni tezliklə unudarlar. Yaxşı məlumdur ki, dedi-qodunun yaranmasına səbəb olan bəhanə qaldırca, o yayılmaqda davam edir. Ancaq bu səbəb aradan qalxan kimi insanlar həmin hadisəni unudurlar. Bu mülahizəyə əsaslanaraq əyanlar qərara gəldilər ki, Yusufu zindana salmaq məqsədəuyğundur.",{"from":243,"to":243,"text":1199},"Zindana salınmışların arasında iki gənc də var idi və onlar öz yuxularını Yusufa danışdılar. Onlardan biri görmüşdü ki, üzüm sıxır. Digəri isə yuxuda başında çörək olduğunu və quşların çörəyi dimdiklədiyini görmüşdü. Onlar dedilər: \"Bu yuxularımızı bizim üçün yoz. Biz səni mömin bir insan sayırıq, çünki sən insanlara yaxşılıq edirsən. Bu gördüklərimizin mənasını bizə bildir və başqalarına göstərdiyin yaxşılığı bizə də göstər\". Onlar Yusufun xeyirxahlığını ona xatırlatdılar ki, onun razılığını əldə etsinlər.",{"from":249,"to":249,"text":1201},"Yusuf onlara belə cavab verdi: \"Sakit olun, çünki çox tezliklə mən sizə hər ikinizin yuxusunu yozacağam. Sizə nahar və ya şam yeməyi gətirilənədək yuxularınızın əsil yozumunu biləcəksiniz. Allah mənə yuxuları yozmağı öyrətmişdir və mənə bu iltifatını öz Rəbbini inkar edən və Axirət gününə iman gətirməkdən boyun qaçıran dinindən uzaqlaşdığıma görə əta etmişdir\".\n\nO (ə), qərara almışdı ki, ona (ə) müraciət etmələrindən istifadə edərək, onlara haqq dinə gəlməyi təklif etsin, çünki belə hallarda dinə dəvət çox faydalı olur. Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki, müəyyən baxışları tərk edən nəinki əvvəllər bu baxışların sahib olmalı və hətta heç vaxt bu baxışların tərəfdarı belə olmaya bilər. Buna görə heç kim düşünməməlidir ki, zindana atılana qədər Yusuf (ə) İbraimin (ə) dininə etiqad etməmişdir. Sonra isə o (ə) demişdir:",{"from":256,"to":256,"text":1203},"Yusuf (ə) öz əcdadları olan İbrahimin, İshaqın və Yəqubun dininin mahiyyətini izah edərək deyir: \"Biz Allahdan başqa heç kimə ibadət etmirik. Biz tövhidə etiqad və bir olan Rəbbə ibadət edirik. Bu din Allahın mərhəməri, bizə və bizim yolumuzla gedən bütün möminlərə göstərilən xeyirxahlıqdır. Müsəlmanın imanı və haqq din Allahın Öz qullarına bəxş etdiyi ən böyük nemətlərdəndir. Əgər insan bu neməti qəbul edərək bu dinə itaət edirsə, onda ona şərəfli bir qismət nəsib olur və böyük qədr-qiymət verilir. Amma insanların əksəriyyəti Allaha şükür etməkdən boyun qaçırırlar. Onlara mərhəmət göstərilir, lakin onlar onu qəbul etmirlər və Allah qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirmirlər\".\n\nTamamilə aydındır ki, pak peyğəmbər bu sözləri ilə gəncləri öz yoluna gəlməyə dəvət edirdi. O əmin idi ki, onlar ona (ə) ehtiram və hörmətlə yanaşırdılar. Onlar onu (ə) özlərinin müəllimi və nəsihət verən kimi qəbul etməyə hazır idilər. Buna görə o (ə) onlara Allahın ona (ə) iltifat etdiyi böyük mərhəməti haqqında söhbət açır. O (ə), çoxallahlıqdan, bütlərə ibadətdən necə əl çəkməsi və öz əməlisaleh atalarının izləri ilə getməsi barədə xəbər verir. Bu yol, zindandakı gənclərin onu (ə) gördüyü səviyyəyə çatdırmışdır və o (ə) həmin gənclərə bu yolla getməyi təklif edir. Sonra isə o (ə), gəncləri açıq şəkildə bütlərə ibadət etməkdən əl çəkməyə çağırır və deyir:",{"from":261,"to":261,"text":1205},"Doğrudanmı siz xeyir verə bilməyən və ya zərər vura bilməyən, nemətlər bəxş etməyən və onlardan məhrum etməyən zəif və köməksiz tanrıçalara ibadət etməyi xoşlayırsınız? Sizin tanrıçalarınız bir-birindən xeyli fərqlənirlər, çünki bəziləriniz ağaclara, bəziləriniz — daşlara, bəziləriniz — mələklərə, bəziləriniz də ölülərə və bütlərə ibadət edirlər. Doğrudanmı belə tanrıçalara ibadət etmək, bütün kamil sifətlərə malik olan Allaha ibadət etməkdən yaxşıdır? Təkcə O, ilahi mahiyyətə və gözəl adlara malikdir və tərifəlayiq əməlləri həyata keçirəndir və heç kim Onunla bərabər bu ilahi keyfiyyətlərə sahib deyildir. Onun qüdrəti o dərəcədə böyükdür ki, Ona bütün məxluqlar itaət edir və Kainatda ancaq Onun istədiyi baş verir. Əgər O, nəyisə istəmirsə, onda o baş verə bilməz.\n\nŞübhəsiz ki, belə ecazkar keyfiyyətlər sahibi — Rəbb olan Allah, \"ilah\" adlandırılan bütlərin hamısından mütləq üstünlüyə malikdir. Buna görə də sonra Yusuf deyir:",{"from":267,"to":267,"text":1207},"Siz bütləriniz üçün adlar uyduraraq, onları ilah adlandırmısınız, amma o adlar heç bir məna ifadə etmirlər. Sizin bütlriniz ilahlaşdırılmağa layiq olmaları üçün zəruri sifətlərə qətiyyən malik deyillər. Allah bu uydurulmuş tanrıçalara ibadət etmək hökmü nazil etməmişdir. Əksinə, Allah belə rəftarı qadağan etmiş və bütlərə sitayiş edilməsinin yanlışlığını izah etmişdir. Əgər Fövqəluca Allah bütpərəstliyin lehinə olan heç bir dəlil nazil etməmişdirsə, onda heç kim bütpərəstliyi və şirki doğrultmağa və əsaslandırmağa nail ola bilməz. Qanunvericilik hakimiyyəti təkcə Allaha məxsusdur. O, hökm çıxardır və qadağan edir, qanunlar verir və hökmlər nazil edir. O, təkcə Ona ibadət etməyə və yeganə haqq dinə etiqad etməyə hökm vermişdir. Təkcə haqq din insanlara faydalanmağa kömək göstərir, halbuki qalan bütün dinlər yanlışdırlar və öz tərəfdarlarını bədbəxtliklərə məhkum edirlər. Əgər insanlar hər şeyin həqiqi mahiyyətini başa düşə bilsəydilər, onda onlar tövhidlə müşrikliyin arasındakı nəhəng fərqi dərk edərdilər. Lakin insanların əksəriyyəti bundan xəbərsizdirlər və buna görə də çoxtanrıçalıq girdabına batırlar.\n\nYusuf bu sözlərlə onunla birgə zindanda oturan hər iki gənci bundan sonra Tək Allaha ibadət etməyə və təkcə Ona səmimi xidmət göstərməyə dəvət edirdi. Əgər onlar onun (ə) çağırışına cavab verib, haqqa boyun əysəydilər, onda Rəbbin ən böyük rəhmətinə layiq görülərdilər. Yox, əgər onlar çoxtanrıçalığa üstünlük versəydilər, onda onlar artıq bilməməzlikləri ilə öz cinayətlərinə görə bəraət qazanmaq imkanından məhrum olardılar. Sonra pak peyğəmbər (ə) vəd verdiyi kimi, onların gördükləri yuxularını yozdu. Yusuf dedi:",{"from":274,"to":274,"text":1209},"Yusuf onlara dedi ki, gənclərdən biri azadlığa çıxacaq və öz ağasına şərab verəcək, ikinci gənc isə çarmıxa çəkiləcək. O (ə) gəncin başında çorək olmasını quşların dimdikləyəcəyi ət, piy və beyin kimi yozdu və bildirdi ki, gənc çarmıxa çəkiləcək və cənazəsi torpağa basdırılmayıb, quşların parçalayacağı yem ediləcək. Sonra da o (ə) öz həmsöhbətlərinə xəbər verdi ki, onun (ə) yozumu mütləq gerçəkləşəcəkdir.",{"from":280,"to":280,"text":1211},"Yusuf, yuxusunda ağasına şərab süzdüyünü görən gəncdən xahiş etdi ki, zindandan çıxandan sonra Yusufun başına gələnləri öz ağasına danışsın. O (ə) ümid edirdi ki, həmin cənabın Yusufa ürəyi yanar və onun zindandan çıxmasına kömək göstərər. Lakin gənc həbsdən azad ediləndən sonra, şeytan gəncin Fövqəluca Allahı yada salmaq və Ona yaxınlaşmaq yollarını axtarmaq zəruriyyətini unutması qayğısına qaldı. Bununla yanaşı həmin gənc ən böyük minnətdarlıq etməli olduğu Yusufu da unutdu. Bu ona görə bu ona görə belə oldu ki, Allahın öncədən təyin etdiyi hadisələr mütləq yerinə yetməliydilər.\n\nYusuf zindanda bir neçə il də qaldı. Ərəb sözü olan \"bid\" (\"bir-neçə\") üçdən doqquza qədəri bildirir. Belə bir rəy də mövcuddur ki, o, zindanda yeddi il qaımışdır. Fövqəluca Allah başladığı işi sona çatdırmaq və pak peyğəmbəri zindandan xilas etmək istədikdə onun (ə) azad edilməsinə və şöhrətinin geniş yayılmasına səbəb olan bir hadisə baş verdi. Belə bir hadisə Misir hökmdarının gördüyü yuxu oldu.",{"from":92,"to":92,"text":1213},"Fövqəluca Allah Yusufu zindandan xilas etmək istədiyi zaman Misir hökmdarı qəribə bir yuxu gördü. Onun yuxusunu anlamaq üçün bütün camaat cəhd göstərirdi, lakin bunu etmək ancaq Yusufun qismətinə yazılmışdı, çünki bütün insanlar onun üstünlüyünə əmin olmuş, ona hər iki dünyanın şöhrətini nəsib etmiş dərin biliklərinin şahidləri idilər. Bu məramın həyata keçirilməsi üçün belə qəribə röyanı məhz Misir hökmdarı görməliydi, çünki bütöv bir xalq onun sərəncamında idi və rəiyyətinin taleyi ondan asılıydı.\n\nO, yuxusunu gördükdə, bütün alimləri və müdrikləri yanına gətirməyi əmr edərək dedi: \"Mən yuxuda gördüm ki, yeddi arıq inək yeddi kök inəyi yedi. Maraqlıdır, görəsən yeddi arıq inək yeddi kök və tam sağlam inəyi necə yecə yeyə bilər? Sonra isə yeddi yaşıl sünbül və yeddi quru sünbül gördüm. Ey ad-san sahibi olan bilicilər! Gördüyüm yuxunu mənim üçün izah edin və yadda saxlayın ki, hər bir yuxunu ayrılıqda yozmaq kifayət deyil. Yuxunu bütövlükdə şərh etmək vacibdir. Əgər siz yuxu yozmağı bacarırsınızsa, əlinizdən gələni əsirgəməyin!\"",{"from":293,"to":293,"text":1215},"Müdriklər və əyanlar çaşıb qalmışdılar və bu yuxunun mənasını yoza bilmirdilər. Onlar qərara aldılar ki, belə yuxular müjdəverici deyil və yozulmur. Eyni zamanda onlar bu məsələ üzrə heç bir müvafiq biliyə malik olmadıqları halda, cəsarət edib qəti qərar çıxartdılar və onların özlərinı haqlı çıxartmaq istəmələri də onlara əslində bəraət qazandırmırdı. Onlar bildirdilər ki, ancaq müjdə verən yuxuları yoza bilirlər, şeytan təlqini və ya nəfsi duyğuların qarışığı olan və rabitəsiz yuxuları isə yozmağı boyunlarına götürmürlər. Lakin onlar bu yuxunu bir-biri ilə əlaqəsi olmayan röya adlandırmaqla özlərinin təkəbbürlü cahil kimi tanıtdırdılar. Onlar sadəcə olaraq bu yuxunu yoza bilmədiklərini etiraf etmədilər və dindar və sağlam düşüncəli insanlara yaraşmayan hərəkətə yol verdilər. Bu hadisə Allahın Yusuf peyğəmbərə (ə) göstərdiyi bir mərhəmət oldu. Əgər o (ə), bu yuxunu Misirin müdrikləri və əyanlarından öncə yozsa idi, onun (ə) əməli o qədər də böyük əhəmiyyət kəsb etməzdi. Lakin müdrik adamlar yuxunun mənasını tapmaq imkanına malikdilər, lakin hökmdarın bu qəribə yuxunun yozulmasına bərk maraq göstərməsinə baxmayaraq bunu edə bilmədilər. Sonra isə bu yuxunu Yusuf şərh etdi ki, bu da insanlara böyük təsir göstərdi. Fövqəluca Allah Adəmin biliyinin üstünlüyünü mələklərə də bu minvalla göstərmişdi. Əvvəlcə Allah mələklərə sual vermişdi, onlar isə ona düzgün çavab tapa bilməmişdilər. Həmin sual Adəmə verildikdə, o (ə) mələklərə bütün varlıqların adı haqqında xəbər vermiş və öz üstünlüyünü sübuta yetirmişdi. Eynilə bu minvalla Qiyamət günü bütün məxluqlar Allahın xəlq etdiklərinin ən yaxşısı olan Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) üstünlüyünə əmin olacaqlar. Fövqəluca Allah insanlara təlqin edəcək ki, onlar yardım üçün Adəmə (ə), sonra — Nuha (ə), ondan sonra — İbrahimə (ə), ondan sonra — Musaya (ə), daha sonra isə İsaya (ə) müraciət etsinlər. Lakin onların hər biri bəşəriyyət üçün şəfaət istəməkdən boyun qaçıracaqlar. Belə olduqda insanlar şəfaət etməsi üçüm Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) müraciət edəcəklər və o (s.ə.s.) belə deyəcək: \"Mən buna yarayıram! Mən buna yarayıram!\" Sonra isə o (s.ə.s.), Allah qarşısında bəşəriyyət üçün şəfaət istəyəcək və Həmdəlayiq bir yerə qalxacaq və bundan sonra insanların bütün birinci və sonrakı nəsilləri ona (s.ə.s.) qibtə edəcəklər. Allah Pakdır və O, ən əsrarəngiz və misilsiz məharətlə Öz seçdiyi və sevdiyi qullarına nemət bəxş edir!",{"from":241,"to":305,"text":1217},"Yusufla birlikdə zindana salınmış və yuxusunda öz ağası üçün şərab süzdüyünü görən cavan bir çox illər keçdikdən sonra onu (ə) yadına saldı. O, onun xahişini və Yusufun onların yuxusunu necə dəqiqliklə yozduğunu xatırladı. Gənc başa düşdü ki, əgər ona Yusufla (ə) görüşməyə icazə versələr və o, Yusufdan (ə) hökmdarın yuxusunun yozmasını soruşsa, onda adamlara bunu izah edə bilər. Əyanlar onu zindana göndərdilər və o, Yusufun (ə) yanına gəldikdə, o (ə) oğlanı unutqanlığına görə danlamadı. O (ə) cavanın xahişini dinlədi və suallarına cavab verdi.",{"from":311,"to":323,"text":1219},"Yusuf yeddi kök inəklə yeddi yaşıl sünbülü yeddi məhsuldar il və yeddi arıq inəklə yeddi quru sünbülü — yeddi quraqlıq illəri kimi yozdu. Yusufun bunu necə bilməsini ən yaxşı bilən Allahdır. Lakin o (ə) bilirdi ki, əkinçilik yağışlardan və quraqlıqdan çox asılıdır. Mövsüm məhsuldar olduqda, taxıllar və digər otlar qüvvətlənir, əkin sahələri və otlaqlar gözəl görünür və insanlar da bol taxıl məhsulu yığırlar. Quraqlıq düşəndə isə, hər şey əksinə olur. İnəklər isə, əksər hallarda, yeri şumlamaq və suvarmaq üçün istifadə olunan heyvanlardır. Sünbüllər – ərzaq məhsullarından ən məhşurunun mənbəyidir. Sadalanan şərtləri nəzərə alaraq, Yusuf yuxunun hər epizodunu ayrı-ayrılıqda yoza bilmiş, yuxunun mənasını bütövlüklə izah etmiş və məhsuldar illər ərzində gələcək quraqlıq illəri üçün hansı hazırlıqlar görməli və necə rəftar etməli olduqlarını insanlara bildirmişdi. O (ə) belə demişdi: \"Yeddi məhsuldar il gələcək və insanlar bol məhsul yığacaqlar. Lakin onlar taxılı sünbüldə saxlamalıdırlar, çünki taxıl sünbüldə yaxşı və uzun müddət saxlanır. Taxılın ancaq az bir hissəsindən istifadə edilməlidir ki, onun ehtiyatda saxlanılan hissəsindən çoxlu fayda əldə etmək mümkün olsun. Bu yeddi il keçdikdən sonra, yeddi quraqlıq ili başlayacaq və bu illər ərzində insanlar yığıb saxladıqları nə qədər çox olsa da, onun böyük bir hissəsini sərf edəcəklər. Onların ehtiyatlarının ancaq kiçik bir hissəsi əl vurulmamış qalacaq. Yeddi ağır illər keçdikdən sonra gələcək ildə bol-bol yağışlar yağacaq və su sahələrdən və vahələrdən sel kimi axacaq. Həmin ildə insanlar o dərəcədə bol məhsul yığacaqlar ki, onların tələbatını qat-qat üstələyəcək və bunun sayəsində onlar yeyilməmiş meyvələri və üzümləri sıxıb şirəsini alacaqlar\".\n\nHökmdarın röyasında məhsuldar ilin gəlməsi barəsində heç nə deyilmirdi. Yəqin ki, yuxarıda deyilənlərin əsasında Yusuf (ə) özü, yeddiillik quraqlıqdan sonra bədbəxtliklərin qurtaracağı nəticəsinə gəlmişdi. Həm də yaxşı məlumdur ki, uzunsürən yeddiillik quraqlıq, adətən, məhsuldar illə nəticələnir. O (ə) bu biliklərə malik olmasaydı, onun (ə) zənni mənasız olardı (Çox qəribədir ki, Yusufla (ə) bağlı bu epizod ayənin şərhində verilərkən onun (ə) Allahın peyğəmbəri olması faktı sanki unudulmuş kimidir. Bu mətndə Yusufun (ə) yuxuyozumunun və onun (ə) yeddiillik hadisələri öncəgörümünün Fövqəluca Allah tərəfindən vəhy edilə bilməsinə nədənsə toxunulmur, bu yozumlar onun mühakiməsinə, zənninə şamil edilir. Əslində, əsil möcüzə olan bu yuxuyozumu, əlbəttə ki, Allahın iradəsi ilə peyğəmbərinə vəhy edilmişdir. F.S.). Gənc onun (ə) sözlərini dinlədikdən sonra hökmdarın və orada olan camaatın hüzuruna qayıtdı. O, Yusufun yozumunu onlara danışdıqda, hamı heyrətə düşdü və bərk sevindilər.",{"from":329,"to":329,"text":1221},"Hökmdar Yusufu zindandan azad etmək və onun yanına gətirmək əmri verdi. Lakin hökmdarın elçisi onun (ə) yanına gəldikdə və ona (ə) onun hüzuruna getmək əmrini çatdırdıqda, o (ə) ona (ə) tam bəraət verilməyənə qədər zindanı tərk etməkdən boyun qaçırdı. Bu addımı onun (ə) mətanətli, ağıllı və sağlam düşüncəli olmasına dəlalət edirdi. O (ə) elçiyə dedi: \"Hökmdarın yanına qayıt və ondan soruş ki, özləri öz əllərini kəsən qadınlara nə olmuşdu? Həqiqətən, bu qadınların başına gələn əhvalat aydın bir şeydir və heç bir şübhə doğurmur. Mənin ağama məlumdur ki, onların fitnəsi necə də məkrli idi\".",{"from":334,"to":99,"text":1223},"Hökmdar qadınları yanına çağırıb soruşdu: \"Yusufu siz yoldan çıxarmaq istəmisiniz? Boynunuza alın, onun doğruçuluğuna şübhə etməyə əsasınız varmı?\" Onlar onun (ə) günahsızlığını təsdiq edərək dedilər: \"Allah eləməsin! Biz onun haqqında pis bir şey deyə bilmərik\". Qadınların etirafı Yusufun əleyhinə qurulmuş ittihamın sübuylarını inkar edirdi. Təkcə vəzirin arvadının ittihamı qalırdı və belə olduqda qadın dedi: \"Biz ona böhtan atdıq və onu zindana salmaq istədik, amma həqiqətən indi aşkar oldu. Mən özüm onu yoldan çıxartmaq istəyirdim və o, doğru deyir. O, doğrudan da heç nədə günahkar deyil. Mən öz hərəkətimi etiraf edirəm. Qoy o bilsin ki, mən o olmadığı vaxtlarda, ona xəyanət etməmişəm. Həqiqətən, Allah xəyanətkarların fitnəkarlığına kömək göstərmir, çünki onları məkrli hiylələri həmişə onların öz əleyhinə çevrilir. Zaman keçir, fitnələr hökmən açılır və aşkar edilir\".\n\nBir şərhə görə vəzirin arvadı öz ərini nəzərdə tutaraq etiraf edir ki, onun əri qadının Yusufu yoldan çıxartmaq istədiyini, lakin zinakarlıq və ərinə xəyanət etmədiyini bilsin. Digər bir şərhə görə isə, qadın Yusufu nəzərdə tutaraq etiraf etmişdir ki, o (ə), qadının yanında olmadığı vaxtlarda qadının ona (ə) xəyanət etmədiyini bilsin. Vəzirin arvadının bu sözlərindən belə görünə bilər ki, o, öz hərəkətinə görə özünə bəraət qazandırır və Yusufun qarşısında özünü günahkar hiss etmirdi. Buna görə də qadın sanki özünü ələ alaraq əlavə edir:",{"from":285,"to":285,"text":1225},"Elə düşünməyin ki, mən özümə haqq qazandırmağa çalışıram. Mən doğrudan da onu ehtirasla istəyirdim, onu yoldan çıxarmağa çalışırdım və hətta ona hiylə qurmaq niyyətindəydim. Amma əgər nəfs insana əclaflığı və digər günah əməlləri hökm etdikdə nə etmək olar? Həqiqətən, nəfs — şeytanın gəmisi və insanın qəlbinə girən qapısıdır. Öz nəfsinin günaha sövq edən hökmlərindən təkcə Rəbbin onlara rəhm etdiyi insanlar xilas ola bilirlər. Onların nəfsi arxayınlıq əldə edir və rahatlanır, doğru yola dəvət edənlərin çağırışına tabe olur və məhvə aparan çağırışçılara itaət etməyi rədd edirlər. Lakin bu, insanın nəfsinin xidməti deyil, Allahın Öz quluna bəslədiyi mərhəməti və xeyirxahlığıdır. Doğrudan da Allah günah işlətməyə və itaətsizlik göstərməyə cəsarət edənləri, əgər onlar tövbə edərək doğru yola qayıdırlarsa, bağışlayır və onlara rəhm edir. Allahın belə insana göstərdiyi mərhəməti onun tövbəsini qəbul etməklə və ona saleh əməllər işləməkdə yardım göstərməsi ilə təzahür edir.\n\nƏn səhih rəyə görə, bu sözlər Yusufa (ə) deyil, vəzirin arvadına məxsusdur. Bu, Quran ayəsinin mətnindən tam aydın surətdə görünməkdədir, çünki şərh etdiyimiz mükalimə zamanı Yusuf hələ zindanda idi.",{"from":235,"to":355,"text":1227},"Hökmdar və digər insanlar Yusufun tamamilə günahsızlığına əmin olduqda, hökmdar dedi: \"Onu yanıma gətirin! O, mənə ən yaxın adam olacaqdır və buna görə hörmət və ehtiramla yanaşın!\" Yusufla etdiyi söhbət hökmdarı heyran qoydu və onun ona (ə) münasibəti daha da yaxşılaşdı. O dedi: \"Biz sənə hakimiyyət verəcək və dövlətin sirlərini etibar edəcəyik\". Belə olduqda, Yusuf ona hamının mənafeyinə uyğun olan bir təklif vermək qərarına gəldi. O (ə) dedi: \"İcazə ver vergini mən yığım və taxıl aymarlarını da sərəncamıma keçir. Mən əmlakı mühafizə edəcək və onun məsuliyyətini daşıyacağam, çünki mən savadlı qoruyucuyam. Mən mənə etibar ediləni həmişə mühafizə edib saxlayır və hər şeyi öz yerinə yerləşdirirəm. Mən anbara daxil olan və oradan çıxarılan şeylərin qeydiyyatını qüsursuz aparıram. Mən əmlaka sərəncam çəkməyi, ərzağı kimlərə verməyi və kimdən alıb saxlamağı bilirəm\". Yusuf bu yüksək vəzifəyə təyin olunmasını xahiş edərkən hakimiyyətə can atmır, bütün xalqa fayda verməyi nəzərdə tuturdu. O (ə), nəyi bacardığını, etibarlı və qənaətcil olduğunu bilirdi. Onun (ə) özü haqqında bildiyi qalan insanlara məlum deyildi və buna görə də bu xahişi ilə hökmdara cəsarətlə müraciət etdi. Hökmdar onun (ə) xahişini yerinə yetirdi və onu (ə) məmləkətinin taxıl ambarlarının nəzarətçisi təyin etdi. Buna görə Fövqəluca Allah buyurur:",{"from":362,"to":362,"text":1229},"Allahın yaratdığı səbəblər sayəsində Yusuf hakimiyyət və qüdrət sahibi oldu. O (ə), cah-cəlal içində yaşayır, bol-bol nemətlərdən istifadəedi və yüksək vəzifə tuturdu. Bunu ona (ə) Allah nəsib etmişdi və bu, Rəbbin Yusufa olan mərhəmətinin nəticəsi idi. Lakin bu lütfkarlıq təkcə bu dünyadakı firavanlıqla məhdudlaşmamışdı. Məhz buna görə Fövqəluca buyurur:",{"from":369,"to":369,"text":1231},"Yusuf peyğəmbər (ə) ən saleh insanlardan biri idi və həm bu dünyada və həm də ölümündən sonra savaba layiq görülmüşdü. Axirətdə onun (ə) savabı bu dünyadakı savabından dəfələrlə üstün gözəlliyə malik olacaqdır. Belə bir qismət iman gətirən və təqvalılığa etiqad edənlər üçün hazırlanmışdır, çünki Allah qorxusu insana böyük və kiçik günahlardan çəkinməkdə kömək edir, kamil iman isə ona, Allahın iman gətirməyi əmr etdiklərinə bütün qəlbi ilə inanmağa və öz etiqadını qəlbi və cismi ilə yerinə yetirdiyi fərz və könüllü saleh əməllərlə təsdiq etməyə yardım göstərir.",{"from":375,"to":375,"text":1233},"Yusuf (ə) Misir torpaqlarının anbarlarını sərəcamına götürdükdən sonra özünü işini bacarıqla idarə edə bilən hakimiyyət sahibi kimi göstərdi. O (ə), yeddi məhsuldar il ərzində bütün Misir torpaqlarında taxıl əkmək hökmü verdi və əkinçilik üçün çox böyük sahələr ayırdı. O (ə), olduqca böyük həcmlərdə ərzaq məhsulları və taxıl ehtiyatları tədarük edilməsinə nail oldu və onları böyük məharətlə qoruyub saxlaya bildi. Quraqlıq illəri başlayanda isə, məhsul qıtlığı hətta qonşu ölkələri də bürümüşdü. Yağış Yaqubun (ə) və oğullarının yaşadığı Fələstində də yağmırdı. Belə olduqda Yaqub (ə) oğullarını Misirə göndərir ki, oradan taxıl alıb gətirsinlər. Yaqubun (ə) oğulları Misirə gəldikdə onlar Yusufla qarşılaşdılar. O (ə) onları o saat tanıdı, lakin onlar isə onu (ə) ümumiyyətlə heç tanımadılar.",{"from":298,"to":209,"text":1235},"Yusuf (ə) adətən başqa tacirlərə satdığı kimi, onlara taxıl satdı. O (ə) öz ölkəsinin işlərini müdrikcəsinə idarə edirdi və buna görə də hər alıcıya ancaq bir dəvə yükü taxıl satın almağa icazə verilirdi. Sonra o (ə) qardaşlarının işlərinin necə getməsi ilə maraqlandı və onlar da ona (ə) bildirdilər ki, hələ evdə atası ilə qalan bir qardaşları da var. Bunu deməklə onlar Benyamini nəzərdə tuturdular. Belə olduqda Yusuf (ə) onlara dedi ki, gələn dəfə gələndə kiçik qardaşlarını da gətirsinlər. O (ə) onlara göstərdiyi qonaqpərvərliyini xatırlatmaqla, onlarda yenə də Misirə qayıtmaq həvəsi oyatsın, lakin əlavə etdi ki, əgər kiçik qardaşlarını özləri ilə gətirməsələr, o (ə) onlara vermək üçün taxıl ayırmayacaq. O (ə) bilirdi ki, onlar məcbur qalıb yenə Misirə gələcəklər və buna görə ümid edirdi ki, onun (ə) sözləri qardaşları Yusufun (ə) istədiyini yerinə yetirməyə daha tez məcbur edər.",{"from":391,"to":391,"text":1237},"Tamamilə aydın idi ki, Yaqub (ə) Beniaminin xatirini hədsiz dərəcədə çox istəyirdi və sevimli oğlu ilə ayrılığa tab gətirə bilmirdi. Yusuf yoxa çıxdıqdan sonra, təkcə Benyamin onun təsəllisi olmuşdu və buna görə qardaşlar qeyd etdilər ki, kiçik qardaşlarını onlarla buraxması üçün atalarına yalvarıb, onun razılığını almalıdırlar.",{"from":349,"to":349,"text":1239},"Yusuf (ə) xidmətçilərinə tapşırdı ki, onların taxıl əvəzinə verdikləri pulları qaytarıb yüklərinin içinə qoysunlar ki, evlərinə qayıdanda onlar taxıl almaq üçün verdikləri pulların onlara qaytarıldığını görsünlər. Yusuf (ə) istəmirdi ki, qardaşları ödədikləri pulların onlara qaytarıldığını görüb utansınlar. O (ə) onlara yaxşılıq etmək və bununla onları tezliklə Misirə qayıtmağa ruhlandırmaq istəyirdi. O (ə), taxılı qardaşlarına tamamilə ölçüb verdi və pullarını da özlərinə elə qaytardı ki, onlar bunu o saat bilməsinlər və başa düşməsinlər ki, o (ə) bu rəftarı ilə nəyə nail olmaq istəyir. Ona (ə) məlum idi ki, insanlara göstərilən yaxşı münasibət onları xeyirxahlarına tam etibar etməyə yönəldir.",{"from":402,"to":402,"text":1241},"Yaqubun (ə) oğulları dedilər: \"Ey atamız! əgər sən qardaşımızı bizimlə buraxmasan, onda daha bizə taxılı tam həcmdə verməyəcəklər. Kiçik qardaşımıza icazə ver bizimlə səfərə çıxsın ki, biz bir daha taxıl ala bilək. Biz onu hər cür hadisələrdən qoruyacağıq\".",{"from":167,"to":167,"text":1243},"Yaqub (ə) onlara belə dedi: \"Mən bir dəfə Yusufu sizə etibar etdiyim kimi, kiçik qardaşını da etibar edə bilmərəm. Siz olduqca inandırıcı vəd vermişdiniz ki, Yusufu qoruyacaqsınız, lakin borcunuzu yerinə yetirmədiniz. Bax buna görə mən sizin vədlərinizə etibar etmirəm, əvəzində mən ancaq Fövqəluca Allaha etibar edə bilərəm. Mənim vəziyyətim Ona məlumdur və mən Ondan xahiş edirəm ki, mənə rəhm etsin və oğlumu qorusun\". Bu sözlərdən aydın olur ki, Yaqub (ə) Benyaminin qardaşları ilə səfərə çıxmasına razılıq verməyə meyilli idi.",{"from":413,"to":413,"text":1245},"Qardaşlara aydın oldu ki, Yusuf (ə) bilərəkdən onların pullarını özlərinə geri qaytarmış və taxıla görə onlardan haqq almamışdı. Növbəti ticarət səfərinə onlarla birlikdə Benyamini də göndərməsinə atalarını qəti inandırmaq ümidi ilə qardaşlar dedilər: \"Atacan! Bizi belə ləyaqətlə qəbul etdikdən sonra daha nə arzu edə bilərik? Misir əyanı bizə tam ölçü ilə (\"Tam ölçü ilə\" ifadəsi ilə, ehtimal ki, hər minik sahibinə miniyin daşıya biləcəyi yükün (taxılın) tam həçmi nəzərdə tutulur. Bu bölgü, Yusuf peyğəmbərin (ə) qıtlıq dövründə qonşu ölkələrə satacağı taxılı da ədalətli kvotayla ayırmasının nümunəsidir. F.S.) taxıl vermiş və səmimi xeyirxahlıq və alicənablıq göstərərək, pullarımızı da bizə hörmətlə qaytarmışdır. Əgər biz Misirə qardaşımızla birgə qayıtsaq, onda bizə yenə taxılı tam həcmdə verərlər və biz də ailələrimizi dolandıra bilərik. Biz onda evə ailə üzvlərimizin ehtiyacı olduğunu gətirə bilərik. Biz qardaşımızı mütləq qoruyarıq və əvəzində daha bir yük taxıl alarıq, çünki hər adama bir minik yükü (Allahın peyğəmbəri olan Yusuf (ə) qıtlıq dövründə belə insanların aclıq çəkməməsi üçün öz ölkəsinin məhsulunu qıtlıq içində olan ölkələrin tacirlərinə satarkən ilahi ədalət prinsipini əsas götürmüş və xarici məmləkətlərdən gələn ticarət karvanlarına taxılı (ərzağı) onların pulunun miqdarına görə deyil, adambaşı hesabına verirmiş. Bunu ancaq Allahın haqq peyğəmbəri etməyə qadir idi. F.S.) taxıl verilir. Bu səfər ağır olmayacaqdır və o, sənə ziyan vurmayacaqdır, çünki çox vaxt aparmayacaq və bizə açıq-aşkar fayda gətirəcəkdir.",{"from":419,"to":419,"text":1247},"Yaqub dedi: \"Siz Allah qarşısında möhkəm and içib, Beniaminlə bərabər geri qayıdacağınız barədə mənə söz verməsəniz, mühasirəyə düşüb çarəsiz qalmanız istisna edilməklə, onu sizinlə getməyə qoymayacağam\". Oğulları atalarının tələb etdiyi kimi and içdikdə Yaqub (ə) dedi: \"Allahın buna Şahid olması yetər. Allah sizi saxlasın!\"",{"from":425,"to":425,"text":1249},"Oğullarını səfərə yola salarkən Yaqub (ə) dedi: \"Misirə çatdıqda, şəhərə tək bir dərvazasından deyil, müxtəlif dərvazalarından daxil olun. Siz çoxsunuz və mən də qorxuram ki, adamlar hamınızın bir kişinin oğulları olduğunuzu bilib paxıllıqlarından sizi gözə gətirsinlər. Mən sizə bundan başqa heç nə ilə kömək edə bilmərəm, çünki heç bir şey Allahın qədərinin qarşısını almağa qadir deyil. O, hər şeyi öncədən müəyyənləşdirir və hökm çıxarır və bu hökmlər mütləq yerinə yetirilir. Mən təkcə Ona təvəkkül edirəm və nəsihətimin sizi ziyandan qoruyacağı zənninə qapılmıram. Doğrudan da, təvəkkül sayəsində istənilən xeyrə nail olmaq və xoşagəlməz hadisələrdən uzaqlaşmaq mümkündür\".",{"from":431,"to":431,"text":1251},"Misirə gəlib çatdıqda oğullar şəhərə atalarının dediyi kimi daxil oldular. Onların bu əməli onları bədbəxtliklərdən uzaqlaşdıra bilmədi. Lakin Yaqub (ə) öz uşaqlarını sevir, onlara görə narahat olur və onların yaxşı davranması ona müəyyən rahatlıq bəxş edirdi. Bu isə heç də onun (ə) biliyinin çatışmazlığına dəlalət etmirdi, çünki o (ə), alicənab elçilərdən biri və ən böyük din alimi idi. Məhz buna görə, Allah xüsusilə qeyd edir ki, o (ə) Allahdan ona nazil edilmiş geniş biliklərə sahib idi. Bu biliklərin onun (ə) istedadının və bacardıqlarının nəticəsi deyildi. Onlar Allahın neməti və Onun verdiyi təliminin nəticəsiydi. Həqiqətən də, insanların əksəriyyəti öz əməllərinin və baş verən hadisələrin incəliklərinin nəticələrindən xəbərdar deyillər. Hətta elmə sahib olanlar belə bəzən bəzi hökmləri nəzərdən qaçırır və müvafiq nəticələr çıxarmırlar.",{"from":202,"to":202,"text":1253},"Onlar Yusufun yanına daxil olduqda, o (ə), Benyamini yanına çağırıb onu qucaqladı. O (ə) ona xüsusi diqqət göstərdi və həqiqəti açıb ona danışdı. O (ə) ona doğma qardaşı olduğunu bildirdi və ona onları xeyirli sonluq gözlədiyinin müjdəsinu verdi. O (ə) ona həm də bu əhvalatın tam sona çatmasına qədər Benyaminin onun (ə) yanında qalması üçün öz qurduğu planını və fəndini xəbər verdi.",{"from":442,"to":442,"text":1255},"Yusuf hər qardaşı üçün, o cümlədən Beniyamin üçün bir dəvə yükü miqdarında taxıl çəkilməsinə sərəncam verdi, sonra isə öz kiçik qardaşının yükünün içinə içki və ya taxıl ölçmək üçün istifadə edilən bir piyalə qoydu. Qardaşlar öz yüklərini bağladılar və getməyə hazırlaşırdılar ki, carçı birdən haray saldı: \"Ey karvan sahibləri, siz — oğrusunuz!\" Yəqin ki, o, məsələnin nə yerdə olduğunu bilmirdi.",{"from":448,"to":448,"text":1257},"Yusufun qardaşları şübhəni özlərindən götürmək üçün misirlilərə tərəf döndülər. Oğru həmiş çalışar ki, oğurlu etdiyi şəxsdən mümkün qədər tez uzaqlaşsın, amma Yusufun qardaşları özləri misirlilərə tərəf gəldilər. Onlar bəraət qazanmaq və onlara verilən ittihamı üstlərindən götürtmək istəyirdilər. Onlar soruşdular: \"Siz nə axtarırsınız? Biz sizdən nə oğurlamışıq?\". Onlar qəti əmin idilər ki, tamamilə günahsızdırlar.",{"from":453,"to":453,"text":1259},"İtmiş piyaləni axtaran adam dedi: \"Biz hökmdarın piyaləsini itirmişik və əgər tapan onu bizə qaytararsa, onda biz onu hökmən bir dəvə yükü ilə savablandırarıq. Onun vicdanlı hərəkətinə görə savab belə olacaq və mən öz sözlərimə görə məsuliyyət daşıyıram\".",{"from":229,"to":229,"text":1261},"Qardaşlar and içdilər ki, onlar Misir torpağına zalımlıq etmək niyyətində olmayıblar, çünki çünki oğruluq zalımlığın ən böyük təzahürüdür. Onlar öz bildiklərinin əsasında and içdilər. Onlar bilirdilər ki, qardaşlardan heç biri oğru və mürtəd deyildi, çünki onlar əvvəllər onların düzlüyünü və dindarlığını təsdiq edən sınaqlardan keçmişdilər. Bundan başqa, onları oğruluqda günahlandıran adamlar onların vicdanlı olmalarını gözəl bilirdilər. Qardaşların etirazını çox inandırıcı adlandırmaq olardı, axı onlar: \"Biz zalımlıq etməmişik və oğurlamamışıq\" desəydilər, bu az inandırıcı olardı.",{"from":464,"to":60,"text":1263},"Misirlilər soruşdular: \"Siz doğru demirsinizsə, bir oğrunu necə cəzalandırmalıyıq?\" Qardaşlar belə cavab verdilər: \"Əgər siz itən şeyi bizdən birimizin əşyaları arasında tapsanız, onda oğru piyalənin sahibinə köləliyə veriləcək. Biz zalım adamları belə cəzalandırırıq\". Onların dininə müvafiq olaraq oğurluq faktı sübuta yetirildikdə, oğru əşyasını oğurlamağa cəhd etdiyi şəxsin köləsinə çevrilirdi.",{"from":475,"to":475,"text":1265},"Onların əşyalarını axtarmağa böyük qardaşların kisələrindən başladılar ki, heç kim bunun qurulmuş bir iş olduğuna şübhələnməsin. İtmiş piyalə onların kisələrində tapılmadıqda, Benyaminin əşyalarını yoxlamağa başladılar ki, piyalə də məhz onların arasındaydı. Yusuf (ə) demədi ki, o (ə) piyaləni tapdı və ya Benyamin onu oğurlamışdır, çünki bu həqiqətə uyğun deyildi. Bunun sayəsində Yusuf (ə) öz qardaşını yanında saxlamaq imkanı əldə etdi və digər qardaşlar heç nədən şübhələnmədilər. Allah ona (ə) bu fəndi vəhy edib öyrətdi, çünki Misir hökmdarının qanunlarına görə oğrunu başqa üsulla cəzalandırmaq nəzərdə tutulurdu. Əgər o (ə) Benyamini Misir qanunları əsasında mühakimə etsəydi, kiçik qardaşını öz yanında saxlaya bilməzdi. Lakin o (ə), qardaşların özlərinə hökm çıxarmağı təklif etdi ki, niyyətini həyata keçirə bilsin.\n\nHəqiqətən, Fövqəluca Allah xeyir gətirən və arzu edilənə nail olmağa imkan verən biliklərin sayəsində insanların bəzisini digərlərindən üstün edir. Fövqəluca Allah Yusufu (ə) məhz bu minvalla yüksəltmişdi. Lakin hər bir savadlı alimdən daha savadlı alim vardır. Ən kamil bilik sahibi isə aşkarda və qeyvdə olanları bilən Allahdır.",{"from":174,"to":174,"text":1267},"Yusufun (ə) qardaşları baş verənləri gördükdə belə dedilər: \"Əgər o, doğrudan da oğurlayıbsa, bu heç də təəccüblü deyil, çünki onun qardaşı da oğurluq edərdi. Bizim buna heç bir dəxlimiz yoxdur. Qardaşlarımızın ikisindən çox şey gözləmək olar, lakin onlar bizə doğma deyillər\". Onlar öz sözləri ilə Yusufu (ə) və onun qardaşını alçaltmağa cəhd göstərirdilər, lakin Yusuf (ə) onlara xoşlarına gəlməyəcək sözlər demək istəmədi. Əksinə, o (ə) qəzəbini cilovladı və əsil həqiqəti onlardan gizlətdi. O (ə) özlüyündə isə belə fikirləşdi: \"Siz bizi cinayətkarlıqda günahlandırırsınız, amma özünüz daha böyük pislik edirsiniz. Sizin bizə atdığınız və bizə heç bir aidiyyəti olmayan böhtanlar və bizə aid etdiyiniz oğurluq Allaha yaxşı məlumdur\".",{"from":153,"to":153,"text":1269},"Yusufun (ə) qardaşları onun qarşısında yaltaqlanmağa başladılar ki, bəlkə o (ə) onların qardaşını bağışladı. Onlar dedilər: \"Ey hökmdar! Onun atası — çox yaşlı bir qocadır və oğlu ilə ayrılığa dözməz. Bizim birimizi onun əvəzinə saxla, axı sən mömin adama oxşayırsan. Biz və ahıl yaşlı atamıza lütfkarlığını göstər\".",{"from":491,"to":491,"text":1271},"Yusuf belə cavab verdi: \"Allah bizi əşyaları arasında piyaləmizin olmadığı adamı tutub saxlamaqdan uzaq etsin! Əgər biz belə davransaq, ədalətsizlik etmiş olarıq. Biz, piyalənin başqasının yükü içində olduğu halda, günahsız bir adamı cəzalandıra bilmərik. Həqiqətən, cəzaya layiq olmayanı cəzalandırmaq ədalətsizlikdir\". Yusuf (ə) dedi ki, o (ə), piyalənin əşyaları arasında çıxan şəxsi cəzalandırır və demədi ki, o (ə), oğrunu cəzalandırır. Bu üsulla o (ə) yalan danışmaqdan çəkinmək istəyirdi.",{"from":497,"to":509,"text":1273},"Qardaşlar, kiçik qardaşı özləri ilə aparmağa Yusufun (ə) icazə verəcəyindən ümidlərini kəsdikdə, məsləhətləşmək üçün bir tərəfə çəkildilər. Onlar elə söhbət edirdilər ki, heç kəs danışdıqlarını eşitməsin. Böyük qardaş dedi: \"Atamıza verdiyimiz andı xatırlayırsınızmı? Siz Yusufu qorumağa və hər hansı bir fəlakət baş verməyəcəyi halda onunla birlikdə qayıtmağa and içmişdiniz, amma onu yerinə yetirmədiniz. Sizin yadınızdadırmı ki, biz onda Yusufla necə zalımcasına rəftar etdik? Doğrudanmı biz evə kiçik qardaşsız qayıdacağıq? Mən atamızın üzünə necə baxacağam? Mən Misirdə qalacağam və atam mənə qayıtmağa icazə verənə və yaxud Allah məni təklikdə və ya qardaşımla evə qaytarana qədər bu ölkəni tərk etməyəcəyəm. Həqiqətən, Allah həmişə ən gözəl qərarlar qəbul edəndir. Siz isə evə qayıtmalı və Beniaminlə birgə qayıda bilmədiyimiz haqqında xəbər verməlisiniz, çünki onu oğurluğa görə tutmuşlar. Həm də onu deyərsiniz ki, biz Beniamini xilas etmək üçün əlimizdən gələni etdik. Biz bilmədiyimiz bir şeyə şəhadət verə bilmərik. Biz təkcə onu gördük ki, misirlilər piyaləni Benyaminin çuvalından çıxartdılar. Biz qeybi bilmirik, əgər bizə məlum olsaydı ki, bunun sonu belə olacaq, biz heç vaxt onu özümüzlə səfərə aparmazdıq və and içməz və vəd verməzdik. Biz fikirləşməmişdik ki, başımıza belə bir əhvalat gələcək. Əgər atamız sizin sözlərinizə inanmasa, onda qoy bizim başımıza gələn hər şeyə şahid olan karvançılardan soruşsun. Çalışın atanızı inandırasınız ki, siz yalan demirsiniz, həqiqəti təhrif etmirsiniz və ancaq başınıza gələnləri nəql edirsiniz\".",{"from":247,"to":247,"text":1275},"Onlar atalarının yanına qayıtdıqda baş verən hadisə haqqında ona (ə) danışdılar və onu (ə) daha böyük bir kədər bürüdü. O (ə) bu müsibətdən o dərəcədə kədərləndi ki, baş vermiş hadisədə, o (ə) bunu birinci dəfə etdiyi kimi, öz oğullarını günahlandırdı. O (ə) dedi: \"Siz bu əhvalatı özünüz uydurmusunuz, lakin mən bir daha səbir edirəm və taleyimdən gileylənməyəcəyək və məxluqlara şikayətlənməyəcəyəm\". Onun (ə) dərdi hüdudsuzluğu qədər böyük idi, lakin Allahın köməyinə ümidini itirmədi və dedi: \"Ola bilsin ki, Allah Yusufu da, Beniamini də və onların Misirdə qalan böyük qardaşını da mənə qaytarsın. Həqiqətən, Allah mənim vəziyyətimi və həm də rahatlığa, Allahın mərhəmətinə olan ehtiyacımı gözəl bilir. O, hər hadisənin müddətini təyin etmişdir və bu müddət Onun İlahi Müdrikliyinə tamamilə uyğundur\".",{"from":520,"to":520,"text":1277},"Qəm və narahatlıq içində olan Yaqub (ə) oğullarından acı xəbəri eşitdikdən sonra onlardan uzaqlaşıb tənhalığa çəkildi. Qəlbində o qədər qəm-qüssə var idi ki, o (ə) gözünə ağ gələnə qədər ağlamışdı. Bunun nəticəsində o (ə) görmə qabiliyyətini itirdi, amma ürəyində ağır itginin həyacanını keçirməkdə davam edirdi. Sonra o (ə) Yusuf üçün ağlamağa başladı. Çox illərdən bəri içində gizlətdiyi hisslərinin cilovunu buraxdı. Şübhəsiz ki, ona (ə) düçar olmuş yeni bədbəxtçilik əvvəlkindən — Yusufu itirməkdən az ağır olsa da, onun köhnə xatirələrini yenidən canlandırdı.",{"from":272,"to":272,"text":1279},"Oğulları atalarının rəftarından heyrətə gəlmişdilər və belə dedilər: \"Allaha and içirik ki, sən heç vaxt Yusufu xatırlamaqdan əl çəkməyəcəksən. Bu ancaq sən öləndən və tamamilə qüvvədən düşüb hərəkətsiz olandan və danışa bilməyəndən sonra sona çatacaqdır. Nə qədər ki, sən onu xatırlamağa qadirsən, bunu edəcəksən\".",{"from":531,"to":537,"text":1281},"Yaqub (ə) dedi: \"Mənim söylədiyim şikayətləri və qəlbimdə yaşayan dərd-qəmi təkcə Allaha yönəldirəm. Mən sizə və ya başqa məxluqlara şikayət etmirəm və buna görə nə istəyirsiniz, danışın. Allah sizə məlum olmayan şeyləri mənə bildirir. Mən qəti bilirəm ki, Allah Yusufu mənə qaytaracaq, gözlərimə sevinc bəxş edəcək və mənə onlarla ünsiyyətdən xoşhal olmağa imkan verəcəkdir. Siz isə yola düşüb Yusufun və Beniaminin taleyi haqqında mümkün qədər çox şey öyrənməlisiniz. Allahın mərhəmətinə ümidinizi itirməyin, çünki ümid qula fəal və səylə hərəkət etməyə kömək göstərir. Əgər siz ümidsizliyə qapılsanız əlləriniz işdən soyuyar və ləng hərəkət edərsiniz. Allahın qulunun ümid bəsləyəcəyi ən yaxşı şey Fövqəluca Allahın mərhəmətinə sığınmaqdır. Həqiqətən, bu mərhəmətdən əllərini üzənlər yalnız kafirlərdir ki, onlar öz allahsızlıqları üzündən Allahın mərhəmətini mümkünsüz qeyri-adi bir şey sayırlar və o, əslində də onlardan sonsuzluğa qədər uzaqdır. Buna görə kafirlərə və allahsızlara yaxınlaşmayın\". Bu sözlərdən aydın olur ki, Allahın mərhəmətinə ümid bəsləmək insanın imanının qüvvəsindən asılıdır.",{"from":195,"to":195,"text":1283},"Qardaşlar Yusufun (ə) yanına daxil olduqda özlərini itaətkarlıqla apardılar və dedilər: \"Ey hökmdar! Biz və ailələrimiz çətin bir vəziyyətə düşmüşük. Malımız o qədər azdır ki, onu rədd etmək olar. Lakin biz səndən xahiş edirik ki, mübadilə üçün gətirdiyimiz malın dəyərinin cüzi olmasına baxmayaraq bizə tam həcmdə taxıl verəsən. Bizə iltifat göstər və bizə ala biləcəyimizdən artıq götürməyə icazə ver. Həqiqətən, xeyirxah insanlar həm bu dünyada və həm də ölümdən sonra mütləq savab alırlar\". İş bu yerə çatdıqda, Yusufun qardaşlarına rəhmi gəldi, onların qardaşı olduğunu açıb bildirdi və törətdikləri əməllərə görə onları məzəmmət etdi.",{"from":291,"to":291,"text":1285},"Qardaşların Yusufa (ə) qarşı zalım münasibəti tamamilə aydın idi. Onun (ə) qardaşına qarşı onların zalım münasibəti bu sözlər ola bilərdi: \"Əgər o oğurlayıbsa, daha öncə onun qardaşı da oğurluq etmişdi\" (Yusuf, 12\u002F77). Ola da bilsin ki, qardaşların Benyaminə olan ədalətsiz münasibəti, onların onu atasından ayırmağa səbəb olmuş əməllərinin təzahürü idi. Bu barədə ən yaxşısını bilən Allahdır. Qeyd etmək lazımdır ki, Yusuf sanki öz qardaşlarının əməlinə cahilliklərinə görə bəraət qazandırmağa cəhd göstərmişdir. Ola da bilsin ki, o (ə) qardaşlarını ancaq cahil insanların törətdiyi əmələ görə qınamışdır və onlar belə hərəkəti özlərinə yaraşdırmamalı idilər.",{"from":553,"to":553,"text":1287},"Qardaşlar başa düşmüşdülər ki, onlarla danışan Yusufdur və soruşdular: \"Doğrudanmı sən — Yusufsan?\" O (ə) belə dedi: \"Mən — Yusufam, bu isə qardaşımdır. Allah bizə iman və təqva bəxş etmişdir. Göstərdiyimiz səbirə və təqvalılığa görə Allah bizə yer üzündə hakimiyyət əta etmişdir. Həqiqətən, əgər insan günah işlətməkdən özünü qoruyursa, çətinliklərə mətanətlə üstün gəlirsə və Rəbbinin hökmlərini səbrlə yerinə yetirirsə, o, xeyirxah insandır. Axı Allah xeyirxah qullarının mükafatını itirmir.",{"from":559,"to":559,"text":1289},"Qardaşlar dedilər: \"Allaha and içirik ki, Allah gözəl əxlaqın və əla keyfiyyətlərin sayəsində səni bizdən yüksəyə ucaltdı. Biz səninlə son dərəcə ədalətsizcəsinə rəftar etdik, sənə əzab-əziyyət verməyə və atandan ayırmağa cəhd göstərdik, lakin Fövqəluca Allah sənə üstünlük verdi və səni arzuladığına nail olmağa imkan verdi. Doğrudan da biz günahkar adamlarmışıq\".",{"from":565,"to":565,"text":1291},"Yusuf (ə) alicənablıq göstərərək belə dedi: \"Mən bu gün sizi qınamayacaq və məzəmmət etməyəcəyəm. Qoy Allah sizin günahlarınızı bağışlasın, axı O — rəhmli olanların ən Rəhmlisidir\". Yusuf öz qardaşlarını bağışladı və hətta onların törətdiyi dəhşətli əməli heç yada da salmadı. Əksinə, o (ə), onlar üçün Allahdan bağışlanma və mərhəmət dilədi və onun (ə) bu davranışı böyük bir xeyirxahlığın təzahürü idi ki, belə keyfiyyətlərə təkcə seçilmiş insanlar malik olur. Sonra isə Yusuf qardaşlarına dedi:",{"from":188,"to":188,"text":1293},"Hər bir xəstəliyi ona zidd olanla müalicə edin. Yusufdan ayrı düşməsi Yaqubun qəlbinə qəm-qüssə salmışdı və onun bunun böyüklüyü təkcə Allaha məlum idi. Yusuf istəyirdi ki, atası onun köynəyinə hopmuş qoxusunu eşitsin, ruhlansın və gözü açılsın. Belə hikmətlərdən və sirlərdən Allah çox bilir, lakin Onun qulları heç də həmişə onları dərk etməyə qabil olmurlar. Amma Yusufa o hikmətlərdən bəzisi açıqlanmışdı və buna görə o (ə) dedi: \"Mənim köynəyimi evə aparın, onu atamın üzünə atın ki, gözü açılsın. Sonra isə bütün ailələriniz ilə, zövcələriniz, uşaqlarınız, digər ailə üzvləriniz ilə yanıma gəlin ki, görüşək və heç kim bundan sonra ərzaq və dolanacaqdan çətinlik çəkməsin\".",{"from":576,"to":582,"text":1295},"Karvan Misiri tərk edin Fələstinə tərəf yönələn kimi, Yaqub (ə) Yusufun (ə) köynəyindən gələn qoxunu duyduğunu hiss etdi. O (ə) dedi: \"Mən Yusufun qoxusunu duyuram, lakin siz mənim dediyimə istehza edəcəksiniz. Siz elə fikirləşirsiniz ki, mən nə dediyimi anlamıram\". Yaqub (ə) gördü ki, adamlar onun dediklərini necə də təəccüblə qarşıladılar və güman etdiyi düz çıxdı. Adamlar dedilər: \"Sən öz sonsuz azğınlığının burulğanında özünü itirmisən və mənasız sözlər danışırsan\".",{"from":367,"to":367,"text":1297},"Tezliklə qasid Yaquba sevindirib, müjdə verdi ki, o, Yusuf və qalan oğulları ilə görüşəcəkdir. O, Yusufun (ə) köynəyini Yaqubun (ə) üzünə atdı və onun (ə) gözü açıldı. Onun (ə) böyük qəm-qüssə üzündən məhrum olduğu görmə qabiliyyəti bərpa oldu və o (ə) ətrafında olan oğullarına və onu bundan əvvəl \"mənasız sözlər\" danışdığına görə qınayan ailəsinin digər üzvlərinə dedi: \"Məgər mən sizə demirimmi ki, sizə məlum olmayanlar mənə məlumdur? Mən heç vaxt Allahın mərhəmətinə ümidimi kəsmirdim və həmişə gözləyirdim ki, Allah məni qəm-qüssədən xilas edəcəkdir\". Yaqub (ə) haqlı olduğunu vurğulayaraq Rəbbinin mərhəmətinə sevinirdi.",{"from":593,"to":133,"text":1299},"Oğulları törətdikləri günahı etiraf etdilər və dedilər: \"Atacan, Allahdan xahiş et ki, sənə etdiyimiz ədalətsizliyimizi bağışlasın\". Yaqub (ə) ləngitmədən onların xahişinə belə cavab verdi: \"Mən hökmən Allahdan xahiş edərəm ki, sizi bağışlasın və əfv etsin\". Bir şərhə görə, o (ə), duası tez qəbul edilsin deyə, dan yeri sökülməzdən əvvəl, onlar üçün bağışlanma dilədi.",{"from":106,"to":106,"text":1301},"Yaqub (ə) özünün bütün uşaqlarını və ailənin digər üzvlərini yığıb, orada qalmaq niyyətilə Misirə Yusufla görüşə yola düşdü. Onlar Yusufun yanına daxil olduqda, o (ə) valideynlərinə bağrına basdı və bununla onlara öz xüsusi qayğıkeşliyini göstərdi. O onlara böyük xeyirxahlıqla yanaşdı və yüksək dərəcədə ehtiram göstərdi və sonra da bütün ailə üzvlərinə dedi: \"Misirə, inşəllah, heç nədən ehtiyat etmədən gəlin!\" Onlar o dərəcədə xoşbəxt idilər ki, yorğun olduqlarını da unutmuşdular. Onlar ürəkdən sevinirdilər, çünki çəkdikləri çətinliklər artıq geridə qalmışdı.",{"from":609,"to":609,"text":1303},"Yusuf (ə) valideynlərini hökmdar taxtına oturtmağa qaldırdıqda, onun atası, anası və bütün qardaşları ona hörmət və etiraf əlaməti olaraq baş əydilər. O (ə) bunu görüb dedi: \"Atacan! Yadındadırmı, mən yuxumda gördüyüm onbir ulduz, günəş və ayın mənə səcdə etdiklərini sənə danışmışdım. Bu gün o hadisə həqiqətən də baş verdi. Mənim yuxum həqiqətmiş və mənasız deyilmiş. Rəbbim mənə böyük iltifat göstərərək məni zindandan xilas etdi və, şeytan mənimlə qardaşlarım arasında ədavət saldıqdan sonra, sizi səhradan yanıma gətirtdi. Həmd olsun Allaha ki, şeytanı alçaltdı və bizi uzun sürən və iztirablı ayrılıqdan sonra birləşdirdi! O, Öz qullarını onların qətiyyən gözləmədikləri bir vaxtda əzəmətli yüksəkliklərə qaldırır, hər cür yaramazlıqlardan və çirkinliklərdən uzaqlaşdırır. O, aşkarda və qeybdə olan hər şeyi bilir, Öz qullarının sirlərindən və gizli niyyətlərindən agahdır. O, Öz müdrikliyi sayəsində hər şeyi öz yerində yerləşdirir və hadisələrin müəyyən etdiyi qədərinə müvafiq olaraq gerçəkləşməsini təmin edir\".\n\nBu sözlər Yusufun (ə) xeyirxahlığına və onun (ə) düzgün danışmaq qabiliyyətinə dəlalət edir. O (ə), zindana atılmasını xatırlayırsa da, qardaşlarının onu quyuya atmasını yada salmır və onların törətdiyi günahlardan danışmaq istəmir. O (ə) həm də deyir ki, Allah onun valideynlərini səhradan Misirə gətirtməklə ona (ə) lütfkarlıq göstərmişdir. O (ə) demir ki, onlar məşəqqətlər içində olduqları və aclıq çəkən ölkədən gəlmişlər və hətta işarə belə vurmur ki, bu gəliş onlara göstərilən bir mərhəmətdir. Bəxş edən Allah Xeyirxahdır. O, qulları arasından istədiyini seçir və seçdiklərinə böyük mərhəmətini əta edir. Yusuf həm də qeyd edir ki, onunla qardaşları arasında keçmişdə olan ədavətin səbəbkarı şeytan olmuşdur. O (ə) demir ki, şeytan onun (ə) qardaşlarını yoldan çıxarmışdır. O (ə) sanki hər iki tərəfin səhvə yol verdiyini və cahillik etdiklərini etiraf edir.",{"from":615,"to":615,"text":1305},"Allah Yusufa (ə) böyük biliklər nəsib etmiş, ona (ə) hakimiyyət vermiş, onu (ə) valideynləri və qardaşları ilə qovuşdurmuşdur və saleh peyğəmbər (ə) Rəbbin bu mərhəmətini minnətdarlıqla qəbul etmiş və Allahdan onu İslamın möhkəm və dözümlü tərəfdarı etməsini arzulamışdı. Yusuf (ə) demişdi: \"Ey Rəbbim! Sən mənə Misirin xəzinələri üzərində nəzarətçi olmağıma və çox böyük var-dövlətə sərəncam çəkməyimə imkan verdin. Sən məni ən mühüm vəzirlərdən biri etdin, mənə Müqəddəs Kitabları şərh etməyi, yuxuları yozmağı öyrətdin (Fövqəluca Allahın Yusuf peyğəmbərə (ə) digər məsələrlə yanaşı yuxuyozumunu da öyrətməsi haqqında bu vəhy yuxuyozumunun mühüm həyati məsələlərdən biri olasını vurğulayır və bu barədə Allahın Elçisi Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) çoxsaylı hədisləri də bunu dolayısı ilə təqdir etməkdədir və zaman yaxınlaşdıqca bu islami elmin əhəmiyyətinin daha artacağına baxmayaraq, bir sıra müasir şəriət alimlərinin məsələyə müxalif nəzər nöqtəsindən yanaşması və yuxuyozumunu inkar etməsi sayəsində bu vacib şərh vasitəsinin təhrif edilmiş formalarının saxtakarların və fırıldaqçıların əlinə keçməsi və bundan sui-istifadə edilməsi müsəlmanlara xeyli ziyan vurur. F.S.) və çoxsaylı digər bilikləri mənə əta etdin. Sən göyləri və yeri yaratmısan, bu dünyada məni himayə edir və Axirətdə də Havadarım olacaqsan. Məni İslamın sədaqətli tərəfdarı et, müsəlman olduğum halda bu dünyadan köçürt, saleh peyğəmbərlərə və mömin qullarına qovuşdur\". Yusuf peyğəmbər (ə) Allahdan ona tezliklə ölüm göndərməsini dilə gətirmir, sadəcə xahiş edir ki, ona ölüm anına qədər İslama etiqad etməyə imkan versin.\n\nAllah bu hekayəti bitirdikdən sonra Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) müraciət edərək buyurur:",{"from":621,"to":621,"text":1307},"Ey Muhəmməd! Sənə rəvayət edilən əhvalatın qeybə məxsus tarixin bir hissədir ki, Biz onu sənə vəhyimizlə nazil edirik. Əgər ilahi vəhy olmasaydı, sən bu qəribə əhvalatı bilməyə heç vaxt nail olmazdın, axı onlar birlikdə öz qardaşlarını atasından ayrı salmağa qərar verəndə sən Yusuf və qardaşlarının yanında olmamışdın. O vaxt onların yanında Fövqəluca Allahdan başqa heç kim yox idi və buna görə də bu hadisə haqqında sən təkcə Allahdan öyrənə bilərdin.\n\nBelə bir vəhy Musa (ə) haqqında hekayət rəvayət ediləndən sonra nazil edilmişdi. Fövqəluca xəbər verir ki, insanlar bu tarix haqqında təkcə ilahi vəhyi vasitəsilə məlumat ala bilərdilər və buyurur: \"(Ey Elçim!) Biz Musaya vəhy etdiyimiz zaman sən (Tur dağının) qərb tərəfində deyildin...\" (Qəsəs, 28\u002F44-46). Bu ayələr Allahın Elçisinin (s.ə.s.) haqqı və əsil həqiqəti təbliğ etdiyinin ən parlaq dəlilləridir.",{"from":627,"to":633,"text":1309},"Ey Muhəmməd! Əgər sən onların haqq dinə gəlməri üçün həddən artıq ciddi-cəhdlə səy göstərsən də, insanların böyük bir hissəsi onsuz da kafir qalacaq, çünki onların niyyətləri və dərrakəsi artıq qüsurlulaşmışdır. Onlara səmimiyyətlə xeyirxahlıq arzu edənlərin səyləri, onlara iman gətirməyə heç bir şeyin mane olmadığı halda da, onlara hər hansı bir fayda vermir. Onlar heç bir mükafat və xeyirxahlıqlarının əvəzini tələb etmədən belə insanlara haqqı öyrətsələr də, onları doğru yola dəvət etsələr də, onlara şərdən uzaq olmağı anlatsalar da, möcüzələr və özlərinin doğruçuluğunun dəlillərini göstərsələr də, günahkarlar bunlardan fayda əldə edə bilmirlər. Axı Müqəddəs Quran fayda verən və zərər vuran şeyləri məhz ona görə xatırladır ki, insanlar faydalı işlər görsünlər və zərərverici şeylərdən çəkinsinlər.",{"from":639,"to":645,"text":1311},"Gör göylərdə və yerdə tövhidin lehinə şəhadət verən neçə-neçə möcüzələr vardır! Kafirlər onlardan üz döndərirlər və hətta iman gətirilməsi zəruri olanın hissəsinə inanmağa razılaşsalar da, onlar yenə də Allaha şərik qoşmaqda davam edirlər. Onlar, hər şeyi xəlq edən, onlara ruzi bəxş edən və Kainatın bütün işlərini aparan Fövqəluca Allahı özlərinin Rəbbi qəbul edirlər. Lakin onlar Ona ibadətdə şərik qoşur və məxluqları ilahlaşdırırlar. Onlar belə keyfiyyətlərə malik olduqlarına görə, cəzadan başqa bir şeyə layiq deyillər və bu cəza onları özlərini tam təhlükəsizlikdə hiss etdikləri bir zamanda yaxalayacaq. Bax buna görə Fövqəluca buyurur:",{"from":651,"to":651,"text":1313},"Allahın ayələrindən üz çevirən günahkarlar doğrudanmı Allahın onları hər tərəfdən bürüyəcək və kökünü tamamilə kəsəcək əzabından ehtiyat etmirlərmi? Doğrudanmı onlar Qiyamət gününün yaxınlaşdığını hiss edə bilməyəcəkləri tərzdə qəflətən başlayacağından ehtiyat etmirlərmi? Həqiqətən, onlar buna öz əməlləri ilə layiq olmuşlar və onlar Allahın qarşısında tövbə etməli və onları cəzaya məhkum edə biləcək əməllərdən əl çəkməlidirlər.",{"from":657,"to":657,"text":1315},"Ey Muhəmməd! İnsanlara xəbər ver ki, sənin yolun və sənin dinin elmə və möhkəm etiqada əsaslnır və şübhələr və tərəddüdlərlə bir araya sığmır. Sən və sənin davamçıların insanları qəti etiqadınıza müvafiq olaraq Allahın yoluna dəvət edirsiniz. Allah müqəddəsdir! O, Onun əzəmətinə uyğun olmayan və kamilliyinə zidd gələn hər şeydən üstündür! Sən müşrik deyilsən, çünki səmimi qəlbdən tək olan Allaha ibadət edirsən və təkcə Ona xidmət edirsən.",{"from":73,"to":73,"text":1317},"Ey Muhəmməd! Bütün əvvəlki elçilərin hamısı kişilərdən olmuşdur, çünki Biz elçi olaraq nə mələkləri və nə də başqa məxluqları göndərməmişik. Bəs niyə sənin qəbilədaşların sənin peyğəmbərliyinə təəccüblənirlər? Onlar niyə belə hesab edirlər ki, heç kim onlardan üstün ola bilməz? Özündən əvvəlkilərini örnək götür — onlar səhradan olan xalqların yanına göndərilmirdilər, onlar məhz şəhər və kəndlərdən çıxmış insanlardılar. Onlar ən ağıllı və ən sağlam düşüncəliydilər və sənə onların davranışları və əməlləri aydın olmalıdır.\n\nMəgər kafirlər yer üzündə səyahət etmirdilər və görmürdülər ki, onlara qədər yaşayanların aqibəti necə olmuşdu? Əgər onlar sənə inanmırlarsa, qoy onda özləri əmin olsunlar ki, Allah bundan əvvəl haqq dinə gəlməkdən boyun qaçıranları necə məhv etmişdir. Qoy onlar özlərindən əvvəlkilərin səhvlərini təkrarlamaqdan çəkinsinlər ki, əvvəl yaşayanların məruz qaldıqları cəza onları da yaxalamasın. Qoy onlar bilsinlər ki, Cənnət məkanı və əbədi Cənnət zövqü Allahdan qorxanlar, Onun hökmlərinə itaət edənlər və Onun haramlarını pozmaqdan çəkinənlər üçün daha yaxşıdır. Həqiqətən də, dünyəvi zövqlər həyəcanlı, qeyri-kamil və qısamüddətlidir, halbuki Axirət həyatının zövqü kamildir, əbədi və sonsuzdur.",{"from":126,"to":126,"text":1319},"Fövqəluca xəbər verir ki, cinayətkar və aciz insanlar bütün zamanlarda Onun elçilərini inkar edərdilər. O, onlara haqq yola qayıtmaq üçün möhlət verərdi və bu, Onun elçilərinin vəziyyəti ən dözülməz vəziyyət yaranan vaxtadək davam edərdi. Elçilərin kamil etiqada malik olmalarına, öz Rəbbinin vədinə və xəbərdarlığına qəti əmin olmalarına baxmayaraq onların da qəlbinə ümidsizlik kölgəsi düşür, bilik və imanlarında bəzi zəifliklər yaranırdı. İş bu yerə çatanda Fövqəluca Allah Öz elçilərinə və onların ardıcıllarına kömək göstərərdi və bundan sonra heç kim Onun əleyhinə çıxmağa cəsarət etmiş cinayətkarlardan amansız cəzanı uzaqlaşdıra bilməzdi. Bu münasibətlə O, belə buyurur: \"Bütün sirlərin aşkar olacağı o Qiyamət günü insanın nə bir qüvvəsi və nə də bir köməkçisi olar!\" (Tariq, 86\u002F9-10).",{"from":85,"to":85,"text":1321},"Allahın peyğəmbərlərinin və elçilərinin (onlara Allahın salamı olsun) və onların xalqlarının taleləri haqqında hekayətlərdə ağıl sahibi olan və bu hekayətlər üzərində düşünən insanlar üçün çoxlu ibrət və nəsihətlər vardır. Onların sayəsində insanlar möminləri qatı günahkarlardan fərqləndirə bilir və anlayırlar ki, onlardan bir qismi əvvəlkilərin layiq edildiyi mərhəmətə nail olacaq, başqaları isə mütləq alçaldılacaqlar. Onların sayəsində insanlar həm də Allahın böyük hikmət sahibi və digər kamil sifətlərə malik olmasını biləcəklər. Onlar başa düşürlər ki, təkcə O, Ona ibadət edilməsinə layiqdir və heç kimi Ona şərik qoşmurlar.\n\nBu, qeybə aid tarixlərin yazıldığı Müqəddəs Quran uydurulmuş Kitab deyildir. Əksinə, o, əvvəlki Kitabları təsdiq edir, onlara uyğun gəlir və onların gerçəkliyinə şahidlik edir. Bu Kitabda Allahın qullarının bilməsinə ehtiyacları olan dinin əsas və fərdi məsələləri izah edilir və həmçinin bunların lehinə olaraq inandırıcı dəlillər və sübutlar gətirilir. O, doğru bir Təlimat və mömin insanlar üçün nemətdir. Onlar onun sayəsində doğru yola gəlir, əsil həqiqət haqqında bilik əldə edir, ona üstünlük verir, dünya və Axirət həyatında mükafata layiq olduqlarına görə Allahın mərhəmətini qazanırlar.\n\nBu şərəfli tarixdən çox faydalı nəticələr çıxartmaq olar. Fövqəlucanın surənin başlanğıcında: \"Biz bu Quranı sənə vəhy etməklə sənin üçün ən gözəl hekayəti (qissəni) danışırıq…\" (Yusuf, 12\u002F3) buyurduğunu qeyd etmək kifayətdir. Sonra isə O, belə buyurur: \"Sözsüz ki, Yusuf və onun qardaşlarının hekayətində soruşanlar üçün ibrətlər vardır\" (Yusuf, 12\u002F7). Surənin sonunda isə deyilir: \"Onların rəvayətlərində ağıl sahibləri üçün bir ibrət vardır…\" (Yusuf, 12\u002F111). Budur, hazırki şərhin gedişatında qeyd etmədiyimiz bəzi nəticələr və nəsihətlər:\n\n1. Bu hekayət insanın vəziyyətinin necə də çox tez dəyişə bilməsi haqqındadır. Bir sınaq başqa bir sınaqla, çətinliklər — mərhəmət və firavanlıqla, alçaldılma — ucaldılmayla, köləlik — hakimiyyətlə, ayrılıq — birləşməylə, kədər — sevinclə, bəxtiyarlıq — dilənçiliklə, yoxsulluq — rifahla, ehtiyac — var-dövlətlə, inkarçılıq — etiraf etməklə əvəz olunur. Bu əhvalatı bizə bildirən və onu ən gözəl tərzdə izah edən Allah necə də Xeyirxahdır!\n\n2. Yuxunun yozulması şəriətə uyğundur və elmin mühüm sahələrinə aiddir ki, Fövqəluca Allah onu istədiyinə bəxş edir. (Burada söhbət Fövqəluca Allahın yuxuyozumu qabiliyyətini istədiyi kəsə əta etməsindən gedir. F.S.) O, adların və keyfiyyətlərin uyğunluğu və oxşarlığına əsaslanır. Gəlin Yusufun (ə) gördüyü — günəşin, ayın və on bir olduzun ona (ə) baş əyməsi ilə əlaqədar yuxunu nəzərdən keçirək. Adları çəkilən səma cisimləri göy qübbəsinin bəzəkləridir və məxluqlara böyük fayda verirlər və onların sayəsində insanlar düz yol tapırlar. Peyğəmbərlər və alimlər yer kürəsinin bəzəkləridir və insanlar onların sayəsində nadanlıq zülmətində düz yolu tapırlar. Yusufun anası və atası onlardan törəyən oğullarının kökləri idilər və əgər nəzərə alsaq ki, valideynlər törəmələrinə nisbətən böyük işıq rəmzi və böyük həcmli olmalı olduqları üçün, demək olardı ki, (həmin yuxuda) günəş onun anası, ay — atası, ulduzlar isə qardaşlarıdır. Ərəb sözü olan \"şəms\" (\"günəş\") — qadın cinsindədir, \"qəmər\" (\"ay\") və \"kəvakib\" sözləri isə kişi cinsindədir və bunlar da yad etdiyimiz yozumun xeyrinə olan dəlillərdir. Əgər nəzərə alsaq ki, günəş, ay və ulduzlar ona baş əymişdilər, onda demək olardı ki, Yusuf qarşıda öz valideynlərinin və qardaşlarının hörmətinə və ehtiramına layiq görüləcəkdir. Həqiqətən, bir adam bir başqasına təzim etdikdə, ona öz ehtiramını və hörmətini bildirir. Bu isə o demək idi ki, Yusuf Allahın seçdiyi və ətrafındakılarının hörmət bəslədiyi bir şəxs olacaqdı və öz biliyi və digər keyfiyyətləri sayəsində başqa insanlardan yüksəyə qaldırılacaqdı. Məhz buna görə onun atası (ə) demişdi: \"Rəbbin səni seçəcək, sənə yuxu yozmağı öyrədəcək və… sənə və Yaqub nəslinə də Öz nemətini tamamlayacaqdır\" (Yusuf, 12\u002F6).\n\n3. İndi də gəlin zindandakı iki gəncin yuxusunu nəzərdən keçirək. Onlardan biri yuxusunda görmüşdü ki, o, öz ağası üçün şərab süzür. Adətən, şərabı qədəhlərə xidmətçilər doldururlar və buna görə Yusuf (ə) belə bir nəticəyə gəlmişdi ki, bu gənc zindanı tərk edəcək və bir başqa insana xidmət göstərərək, ona şərab verəcək. Digər gənc isə yuxuda başında çörək olduğunu və çörəyi quşların dimdiklədiyini görmüşdü. Yusufun (ə) çıxardığı nəticəyə görə çörək adı altında başın dərisi, əti və habelə insanın beyni nəzərdə tutulur. O, həm də qərara almışdı ki, gəncin bədəni açıq bir yerdə olacaq, çünki ancaq bu halda quşlar insan başının dərisini dimdikləyə bilər. Buna görə də o demişdi ki, gənc edam ediləcək və çarmıxa çəkiləcək, sonra isə onun nəşini açıq bir yerdə nümayiş etdirəcəklər və quşlar da onun başını dimdikləyəcəklər. Həqiqətən, belə bir hal ancaq edam edildikdən sonra çarmıxa çəkilərkən mümkün ola bilər.\n\n4. Ədalətlilik təkcə hökmdarla onun təəbələrinin qarşılıqlı münasibətlərində deyil, bütün hallarda zəruridir. Hətta ata ilə oğulları arasındakı qarşılıqlı münasibətlərdə də ədalətli olmağa riayət edilməlidir. Əgər insan oğullarından birini üstün tutursa və ya onu qalanlarından çox əzizləyirsə, onda ailədə ikitirəlik yaranmağa başlayır və ailə üzvləri arasında münasibətlər korlanır. Yaqub (ə) Yusufu (ə) o biri oğullarından üstün tuturdu və atanın belə münasibəti oğullarını, özlərinə, atalarına və öz qardaşlarına zərər vurmaqla günah işlətməyə yönəltmişdi.\n\n5. İnsan günahdan çəkinməlidir, çünki bir günah öz ardıyca çoxsaylı digər qüsurları çəkib gətirir və bütün bunlar hamısı birlikdə onun dəhşətli cinayətlər törətməyə başlaması ilə nəticələnir. Yusufun qardaşları öz atalarını qardaşlarından ayırmaq fikrindəydilər və öz məqsədlərinə nail olmaq üçün onlar dəfələrlə atalarına kələk gəlmiş və yalan danışmışdılar.\n\n6. Hər hansı bir insan haqqında mühakimə yürütmək, yolun başlanğıcında ona xas olan törətdiyi qüsurlarla deyil, son əməllərinın nə dərəcədə kamil olması ilə əlaqələndirilməlidir. Yaqubun oğulları əvvəcə ağır cinayətlər törətmişdilər ki, onları qınamaq və mühakimə etmək üçün bunları ən böyük sübutlar adlandırmaq olardı, lakin sonradan onlar törətdikləri əməllərini səmimiyyətlə boyunlarına aldılar, Yusufdan (ə) və öz atalarından bağışlanmalarını dilədilər və Allaha dua edərək, Ondan özlərinə bağışlanma və mərhəmət istədilər.\n\n7. Allah Yusufa (ə) elm, dözümlülük və nəcib əxlaq bəxş etmişdi. Allah ona (ə) insanları Allahın yoluna dəvət etməyi öyrətmiş, ona (ə) günah işlətmiş qardaşlarını bağışlamasını ləngitməməyi buyurmuşdu.\n\n8. Bir pislik başqa bir pislikdən yüngül ola bilər və yaxşı olardı ki, ən ağır günahdansa, ən yüngül cinayət işlədəsən. Yusufun (ə) qardaşları onu öldürmək və ya evlərindən çox uzaqda azdırmaq istədikdə, onlardan biri demişdi: \"Yusufu öldürməyin! Əgər ona qarşı hökmən nə isə etmək istəyirsinizsə, onda onu bir quyuya atın...\" (Yusuf, 12\u002F10).\n\n9. Alıcının əldən ələ aldığı əşyanın satıcı tərəfindən qanunsuz yola mənimsənilməsindən xəbəri yoxdursa, onda o, satın aldığı, satdığı və ya istifadə etdiyi əmtəəyə görə məsuliyyət daşımır. Yusufun (ə) qardaşları haqları olmadığı halda onu (ə) satmışdılar.\n\n10. Kişi onu yoldan çıxara bilən qadınlarla tənha qalmaqdan çəkinməlidir. Həmçinin insana zərər vuran sevgi aludəliyindən də çəkinməlidir.\n\n11. Yusufun (ə) vəzirin arvadına olan hisslərini Allah xatirinə rədd etməsi, onu Allaha daha da yaxınlaşdırmışdı. O (ə), öz Rəbbi qarşısında durmaqdan qorxanlardan və öz nəfsini rəzil istəklərindən qoruyanlardan biri oldu.\n\n12. Əgər iman insanın qəlbinə nüfuz edibsə və o, Allah xatirinə səmimiyyətlə xeyirxah əməllər həyata keçirməyə başlayırsa, onda bu iman və səmimilik cinayətlərdən, yaramazlıqlardan və Allaha itaətsizliyə aparan hər bir əməldən uzaqlaşmaqda ona kömək göstərir.\n\n13. İnsan düşdüyü şəraitin yoldan azmaq və günaha batmağa doğru apardığını görürsə, onda o, əlindən gələni edərək çalışmalıdır ki, belə vəziyyətdən çıxıb uzaqlaşsın və günah etməkdən xilas olsun.\n\n14. Əgər kişi ilə qadın bir-biriləri ilə çəkişərək öz haqlı olmalarını əsaslı dəlillərlə sübuta yetirə bilmirlərsə, onda onlar ikinci dərəcəli sübutlara istinad edərək qərar çıxartmalıdırlar. Yusufa (ə) da həmçinin ikinci dərəcəli sübutlar əsasında bəraət qazandırdılar, çünki onun (ə) doğruçuluğunu və vəzirin arvadının yalançılığını, onun köynəyinin kürəyi tərəfdən cırılması ilə əsaslandırmaq olardı.\n\n15. Yusuf peyğəmbər (ə) həm zahiri və həm də mənəvi gözəlliyə malik idi. Onun (ə) görkəminin gözəlliyi evində yaşadığı qadını günaha vadar etmiş və qadınlar onu görəndə \"Allah saxlasın! Bu ki, insan deyil, lap nəcib bir mələkdir!\" (Yusuf, 12\u002F31) demişdilər.\n\n16. Yusuf günah işlətməkdənsə, zindana düşməyi üstün tutdu və Allahın digər qulları da özlərini belə aparmalıdırlar. Əgər onlar günah işlətmək və ya bu dünyada cəzalandırılmaq arasında seçim etmək qarşısında olsalar, onda onlar cəzalandırılmağa üstünlük verməlidirlər.\n\n17. İnsan, onu Allaha itaətsizlik etməyə yönəldən şəritə düşdükdə, yardım üçün Allaha dua etməli və öz gücünə güvənməməlidir. Bax elə buna görə, Yusuf (ə) demişdi: \"…Əgər (bu qadınların) hiyləsini məndən dəf etməsən, mən onlara meyl edər və cahillərdən olaram\" (Yusuf, 12\u002F33).\n\n18. Həqiqi biliklər və ağıl insanı xeyirə yönəldir və onu şərdən saxlayır, halbuki Allaha itaətsizlik insana əhəmiyyətli dərəcədə ziyan vursa da, cahillik onu öz alçaq ehtiraslarına təslim olmağa doğru sürükləyir.\n\n19. Allahın qulu Allaha təkcə sevinc içində olduğu anlarda deyil, müsibət içində olduğu zaman da ibadət etməlidir. Bədbəxtlik Yusufa (ə) düçar olduqda, o (ə), Allaha dua etməkdən əl çəkmədi. Onu zindana atdıqda isə, o (ə) iki gənci tövhidə dəvət etməyə və onları bütpərəstlikdən çəkindirməyə başladı.\n\n20. Dini həqiqətləri izah edərkən həmişə ən sadə məsələlərdən başlamaq və tədricən daha mürəkkəblərinə keçmək lazımdır. Belə rəftar dəvətçinin səmimiliyini və müəllimin fərasətliliyini və habelə onun ətrafındakılara düzgün nəsihət vermək və öyrətmək bacarığını təsdiq edir.\n\n21. Ağır və ya çıxılmaz vəziyyətdə olan insanın özünə kömək göstərilməsi məqsədi ilə bir başqasına müraciət etməsində, əgər sonuncunun onu bəladan xilas etməyə gücü çatırsa, heç bir qəbahət yoxdur.\n\n22. Müəllim həqiqəti Allah xatirinə izah etməlidir və öz moizələrini var-dövlət üçün, yüksək vəzifə almaq üçün və digər faydalar əldə etmək üçün vasitəyə çevirməməlidir.\n\n23. İnsana bir sual veriləndə, o, soruşana faydalı ola bilən və verilən sualla əlaqədar olan nə varsa ona deməlidir. Elə buna görə, Yusuf (ə) nəinki hökmdarın yuxusunu yozdu, həm də bir neçə il ərzində bol məhsul yığacaqları zaman insanların necə davranmalı olacaqlarını da izah etdi.\n\n24. Özündən ittihamın götürülməsinə can atan və bəraət tələb edən insan qınanmağa layiq deyildir. Yusuf (ə) insanlar onun (ə) günahsızlığına əmin olanadək və qadınların əllərini kəsmələri haqqında həqiqəti bilənədək zindandan çıxmağı rədd etdi.\n\n25. Dini qanunlar və hökmlər haqqında biliklər, yuxuların yozulması bacarığı və işləri idarə etmək səriştəsi ən gözəl keyfiyyətlərdir ki, onlara sahib olmaq gözəl zahiri görünüşə malik olmaqdan olduqca yaxşıdır.\n\n26. Yuxuların yozulması haqqında elm dini fənnlərdən biridir və insan bu elmi öyrənməsinə və ya tədris etməsinə görə mükafat alır.\n\n27. İnsanın, zəruiyyət yarandıqda, özünün geniş bilikləri, saleh əməllər sahibi və digər gözəl keyfiyyətlərə malik olması haqqında danışmasında, əgər o, bunu özünün təriflənməsi və başqalarını aldatması üçün etmirsə, qorxulu bir şey yoxdur. Buna görə Yusuf (ə) demişdi: \"Bu yerin xəzinələrini qorumağı mənə tapşır. Çünki mən qoruyanam, bu işi bilənəm\" (Yusuf, 12\u002F55).\n\n28. Rəhbər vəzifə tutaraq Allah qarşısında və Onun qulları qarşısında öz öhdəliklərini əlindən gəldiyi qədər yerinə yetirməyə çalışan insanı qınamaq olmaz.\n\n29. Allah Öz qullarına həm bu dünyada və həm də ölümündən sonra nemətlər bəxş edən Səxavətli və Alicənab Rəbdir. Öldükdən sonra Onun lütfkarlığını əldə etmək iki amil sayəsində mümkündür: iman və təqva.\n\n30. Əhalidən ərzaq vergisi yığılması xalqın xeyrinə toplanırsa və insanlara zərər vurmursa, qadağan edilmir. Buna görə Yusuf (ə) gələcəkdə uzunmüddətli quraqlığa hazırlaşmaq üçün məhsuldar illər ərzində Misir sakinlərindən taxıl və digər ərzaq məhsullarının yığımasına əmr verir.\n\n31. Yusuf (ə) nəzarətində olan torpaqlardakı anbarlara elə məharətlə sərəncam çəkirdi ki, çox nəhəng ölçülərdə taxıl tədarük etməyi bacardı.\n\n32. Şəriət adamları qonaq çağırmağa və qonaqlara ehtiram göstərməyə icazə verir. Bundan başqa, bu, Allahın bütün elçilərinin (onlara Allahın salamı olsun!) adətidir.\n\n33. Şəriət, əsas və zəmin olduqda, insanların mənfi xislətləri haqqında fikirləşməyi qadağan etmir. Belə etmək nə qadağandır, nə də qınanlr.\n\n34. Şəriət insana göz dəyməsinə və ya digər bəlalara maneə yaradan əməllərə müraciət etməyi və həm də göz dəyəndən sonra onun nəticələrini aradan qaldırmağı qadağan etmir.\n\n35. Əgər bir insan onu ədalətsizcəsinə məhrum etdikləri haqqını özünə qaytarmağa cəhd göstərirsə, onda ona fənd işlətməyə icazə verilir. Xeyirxah məqsədə nail olmaq üçün gizli vasitələri bilmək tərifəlayiq keyfiyyətdir.\n\n36. Əgər bir adam bir başqasına baş verən hadisə haqqında xəbər vermək istəmirsə, onda belə halda fənd işlətməyə icazə verilir. Yusuf da məhz belə hərəkət edərək, piyaləni qardaşının kisəsinə atmış, sonra isə onu oradan çıxartmışdı.\n\n37. Hər hansı bir insan ona ancaq dəqiq məlum olan, öz gözləri ilə gördüyü və etibarlı şəxsdən öyrəndiyi və doğruluğuna şübhə etmədiyi bir şeyə şəhadət vermək haqqına malikdir. Məhz buna görə, Yaqubun oğulları dedilər: \"…Ey atamız! Oğlun oğurluq etdi. Biz ancaq bildiyimiz şeyə şahidlik etdik\" (Yusuf, 12\u002F81).\n\n38. Allah Öz peyğəmbəri və sevimlisi Yaqubu (ə) böyük bir sınağa çəkərək, onun (ə) oğullarına imkan verdi ki, bir saat ərzində belə gözündən kənar edə bilmədiyi Yusufu (ə) ondan (ə) ayırsınlar. Otuz ildən az olmayan bir dövr ərzində kədər Yaqubun (ə) qəlbini tərk etmədi. Lakin bu iztirablı şəraitə baxmayaraq, o (ə) Allahın qədərinin ağırlıqlarına səbirlə dözür və Onun onu (ə) mükafatlandıracağına ümid bəsləyirdi.\n\n39. Qəmdən sonra həmişə sevinc gələr və əzab-əziyyətin ardıyca isə həmişə rahatlıq başlayar. Yaqub (ə) uzun zaman kədərli qalmışdı, lakin Fövqəluca Allah onları əzab-əziyyətdən və qəm-qüssədən xilas etdi və onların bir-biri ilə görüşmələrinə imkan verdi.\n\n40. İnsanlara özlərinin xəstəlikləri və zəruri ehtiyacları haqqında, qədərlərindən şikayətlənmədən, danışmağa icazə verilir.\n\n41. Təqvalılıq — gözəl gözəl keyfiyyətdir. Məhz təqvalılığın və səbirliliyin sayəsində insan həm bu dünyada və həm də ölümdən sonra nemətlər qazanır.\n\n42. Əgər Fövqəluca Allah insanı ehtiyacdan, çətinliklərdən və fəlakətli vəziyyətdən xilas edirsə, onda insan Allahın mərhəmətini etiraf etməli, əvvəllər düşdüyü vəziyyətini heç vaxt unutmamalı və hər dəfə bunu xatırladıqda Allaha həmd etməlidir.\n\n43. Allah Yusufu (ə) ağır sınağa çəkməklə və mərhumiyyətlərə uğratmaqla ona böyük lütfkarlıq göstərmişdir ki, o (ə) ən böyük yüksəkliklərə nail olsun və ən yüksək pillələrə qalxa bilsin.\n\n44. İnsan həmişə Allaha dua etməlidir ki, onun imanını möhkəmlətsin və buna doğru aparan əməllər etməyə onu yönəltsin. Bununla yanaşı o, Allaha dua etməlidir ki, onun ömrünün sununu xeyirli axırla bitirsin və onu ta ölənə qədər mərhəmətindən məhrum etməsin.\n\nAllah imkan verdi ki, biz Quranın bu ecazkar ayəsindən belə nəticələr çıxardaq və əgər oxucu onun üzərində düşünərsə, onda o, bu ayədə mütləq digər müdrik nəsihətlər də tapa bilər. Biz isə Fövqəlucadan rica edirik ki, bizə fayda verən bilik və Özünün bəyəndiyi əta etsin, axı O Səxavətlidir, Alicənabdır!"]