[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-27-alikhan":694,"$f_uSuGaa2LneB59c0XZvOxzPZixZw--HcSqRu7RD1CX8":1091},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":976},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874,877,880,883,886,889,892,895,898,901,904,907,910,913,916,919,922,925,928,931,934,937,940,943,946,949,952,955,958,961,964,967,970,973],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ طسٓ ۚ تِلْكَ ءَايَٰتُ ٱلْقُرْءَانِ وَكِتَابٍۢ مُّبِينٍ","Ta. Sin. Bu, Quranın və açıq-aydın bir Kitabın ayələridir.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"هُدًۭى وَبُشْرَىٰ لِلْمُؤْمِنِينَ","Möminlərə doğru yol göstəricisi və müjdədir.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤْتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَهُم بِٱلْءَاخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ","O kəslərə ki, namaz qılır, zəkat verir və axirətə qətiyyətlə inanırlar.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"إِنَّ ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِٱلْءَاخِرَةِ زَيَّنَّا لَهُمْ أَعْمَٰلَهُمْ فَهُمْ يَعْمَهُونَ","Həqiqətən, Axirətə iman gətirməyənlərin bəd əməllərini onlara yaxşı kimi göstərdik. Odur ki, onlar azğınlıqları üzündən heç nə anlamadan yer üzündə veyllənirlər.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ لَهُمْ سُوٓءُ ٱلْعَذَابِ وَهُمْ فِى ٱلْءَاخِرَةِ هُمُ ٱلْأَخْسَرُونَ","Bunlar əzabı ağır olacaq kimsələrdir; Axirətdə ən çox ziyana uğrayacaq kəslər də elə onlardır.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"وَإِنَّكَ لَتُلَقَّى ٱلْقُرْءَانَ مِن لَّدُنْ حَكِيمٍ عَلِيمٍ","Həqiqətən, sən Quranı Müdrik və Bilən Allahdan alırsan.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"إِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِأَهْلِهِۦٓ إِنِّىٓ ءَانَسْتُ نَارًۭا سَـَٔاتِيكُم مِّنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ ءَاتِيكُم بِشِهَابٍۢ قَبَسٍۢ لَّعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ","Bir zaman Musa öz ailəsinə: “Mən, doğrudan da, bir od gördüm. Qoy gedib ondan sizə bir xəbər və ya bir köz gətirim ki, qızınasınız”– demişdi.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"فَلَمَّا جَآءَهَا نُودِىَ أَنۢ بُورِكَ مَن فِى ٱلنَّارِ وَمَنْ حَوْلَهَا وَسُبْحَٰنَ ٱللَّهِ رَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ","Musa oraya gəlib çatanda ona nida gəldi: “Odun içindəki də, ətrafındakı da mübarəkdirlər. Aləmlərin Rəbbi olan Allah pak və müqəddəsdir!",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"يَٰمُوسَىٰٓ إِنَّهُۥٓ أَنَا ٱللَّهُ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ","Ey Musa! Qüdrətli, Müdrik Allah Mənəm!",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"وَأَلْقِ عَصَاكَ ۚ فَلَمَّا رَءَاهَا تَهْتَزُّ كَأَنَّهَا جَآنٌّۭ وَلَّىٰ مُدْبِرًۭا وَلَمْ يُعَقِّبْ ۚ يَٰمُوسَىٰ لَا تَخَفْ إِنِّى لَا يَخَافُ لَدَىَّ ٱلْمُرْسَلُونَ","Əsanı yerə at!” Musa onun ilan kimi qıvrıldığını gördükdə dönüb qaçdı və geriyə də dönmədi. Allah dedi: “Ey Musa! Qorxma! Elçilər Mənim hüzurumda qorxmazlar.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"إِلَّا مَن ظَلَمَ ثُمَّ بَدَّلَ حُسْنًۢا بَعْدَ سُوٓءٍۢ فَإِنِّى غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ","Ancaq kim haqsızlıq edib sonra da pisliyin əvəzinə yaxşılıq edərsə, bilsin ki, Mən Bağışlayanam, Rəhmliyəm!",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"وَأَدْخِلْ يَدَكَ فِى جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَآءَ مِنْ غَيْرِ سُوٓءٍۢ ۖ فِى تِسْعِ ءَايَٰتٍ إِلَىٰ فِرْعَوْنَ وَقَوْمِهِۦٓ ۚ إِنَّهُمْ كَانُوا۟ قَوْمًۭا فَٰسِقِينَ","Əlini qoynuna sal ki, əlin oradan ləkəsiz, ağappaq çıxsın. Firona və onun tayfasına göndərilən doqquz möcüzədən biri budur. Həqiqətən, onlar fasiq bir tayfadır!”",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"فَلَمَّا جَآءَتْهُمْ ءَايَٰتُنَا مُبْصِرَةًۭ قَالُوا۟ هَٰذَا سِحْرٌۭ مُّبِينٌۭ","Möcüzələrimiz onlara aşkar şəkildə göstərildikdə: “Bu, açıq-aydın bir sehrdir!”– dedilər.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"وَجَحَدُوا۟ بِهَا وَٱسْتَيْقَنَتْهَآ أَنفُسُهُمْ ظُلْمًۭا وَعُلُوًّۭا ۚ فَٱنظُرْ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلْمُفْسِدِينَ","Buna qəti inandıqları halda, haqsızcasına və təşəxxüslə onları inkar etdilər. Gör fəsad törədənlərin aqibəti necə oldu!",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا دَاوُۥدَ وَسُلَيْمَٰنَ عِلْمًۭا ۖ وَقَالَا ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ٱلَّذِى فَضَّلَنَا عَلَىٰ كَثِيرٍۢ مِّنْ عِبَادِهِ ٱلْمُؤْمِنِينَ","Biz Davuda və Süleymana elm verdik. Onlar dedilər: “Bizi Öz mömin qullarının çoxundan üstün tutan Allaha həmd olsun!”",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"وَوَرِثَ سُلَيْمَٰنُ دَاوُۥدَ ۖ وَقَالَ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ عُلِّمْنَا مَنطِقَ ٱلطَّيْرِ وَأُوتِينَا مِن كُلِّ شَىْءٍ ۖ إِنَّ هَٰذَا لَهُوَ ٱلْفَضْلُ ٱلْمُبِينُ","Süleyman Davuda peyğəmbərlikdə varis oldu və dedi: “Ey insanlar! Bizə quş dili öyrədildi və bizə hər şeydən verildi. Həqiqətən, bu, bizə göstərilən açıq-aşkar üstünlükdür”.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"وَحُشِرَ لِسُلَيْمَٰنَ جُنُودُهُۥ مِنَ ٱلْجِنِّ وَٱلْإِنسِ وَٱلطَّيْرِ فَهُمْ يُوزَعُونَ","Süleymanın cinlərdən, insanlardan və quşlardan ibarət qoşunu toplanıldı. Onlar müntəzəm şəkildə yerbəyer edildilər.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"حَتَّىٰٓ إِذَآ أَتَوْا۟ عَلَىٰ وَادِ ٱلنَّمْلِ قَالَتْ نَمْلَةٌۭ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّمْلُ ٱدْخُلُوا۟ مَسَٰكِنَكُمْ لَا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمَٰنُ وَجُنُودُهُۥ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ","Nəhayət, onlar qarışqa vadisinə gəlib çatdıqda bir qarışqa dedi: “Ey qarışqalar! Yuvalarınıza girin ki, Süleyman və onun qoşunu özləri də hiss etmədən sizi tapdayıb məhv etməsinlər”.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"فَتَبَسَّمَ ضَاحِكًۭا مِّن قَوْلِهَا وَقَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِىٓ أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ ٱلَّتِىٓ أَنْعَمْتَ عَلَىَّ وَعَلَىٰ وَٰلِدَىَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَٰلِحًۭا تَرْضَىٰهُ وَأَدْخِلْنِى بِرَحْمَتِكَ فِى عِبَادِكَ ٱلصَّٰلِحِينَ","Süleyman qarışqanın bu sözünə gülümsədi və dedi: “Ey Rəbbim! Mənə həm mənim özümə, həm də valideynlərimə əta etdiyin nemətə şükür etmək üçün, Sənin razı qalacağın yaxşı əməl etmək üçün ilham ver və məni Öz mərhəmətinlə əməlisaleh qullarına qovuşdur!”",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"وَتَفَقَّدَ ٱلطَّيْرَ فَقَالَ مَا لِىَ لَآ أَرَى ٱلْهُدْهُدَ أَمْ كَانَ مِنَ ٱلْغَآئِبِينَ","Süleyman quşları nəzərdən keçirib dedi: “Hüdhüdü nə üçün görmürəm? Yoxsa o burada yoxdur?",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"لَأُعَذِّبَنَّهُۥ عَذَابًۭا شَدِيدًا أَوْ لَأَا۟ذْبَحَنَّهُۥٓ أَوْ لَيَأْتِيَنِّى بِسُلْطَٰنٍۢ مُّبِينٍۢ","O, ya mənə aşkar bir dəlil gətirməlidir, ya da mən ona şiddətli bir əzab verməliyəm və yaxud da tutub boğazını üzməliyəm”.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍۢ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِۦ وَجِئْتُكَ مِن سَبَإٍۭ بِنَبَإٍۢ يَقِينٍ","Çox keçmədən hüdhüd gəlib dedi: “Mən sənin bilmədiyin bir şeyi öyrəndim. Sənə Səbadan doğru bir xəbər gətirmişəm.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"إِنِّى وَجَدتُّ ٱمْرَأَةًۭ تَمْلِكُهُمْ وَأُوتِيَتْ مِن كُلِّ شَىْءٍۢ وَلَهَا عَرْشٌ عَظِيمٌۭ","Mən onlara padşahlıq edən, özünə hər şey verilmiş və çox böyük bir taxtı olan bir qadın gördüm.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"وَجَدتُّهَا وَقَوْمَهَا يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَزَيَّنَ لَهُمُ ٱلشَّيْطَٰنُ أَعْمَٰلَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ ٱلسَّبِيلِ فَهُمْ لَا يَهْتَدُونَ","Mən onun və tayfasının Allahı qoyub günəşə səcdə etdiklərinin şahidi oldum. Şeytan onların əməllərini özlərinə gözəl göstərmiş və onları haqq yoldan çıxartdığına görə haqqın yolunu tapa bilmirlər.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"أَلَّا يَسْجُدُوا۟ لِلَّهِ ٱلَّذِى يُخْرِجُ ٱلْخَبْءَ فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَيَعْلَمُ مَا تُخْفُونَ وَمَا تُعْلِنُونَ","Şeytan ona görə belə etmişdir ki, göylərdə və yerdə gizli olanı aşkara çıxardan, sizin gizlətdiklərinizi də, üzə çıxartdıqlarınızı da Bilən Allaha səcdə etməsinlər.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ ٱلْعَرْشِ ٱلْعَظِيمِ ۩","Böyük Ərşin Rəbbi olan Allahdan başqa ibadətə layiq olan məbud yoxdur”.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"۞ قَالَ سَنَنظُرُ أَصَدَقْتَ أَمْ كُنتَ مِنَ ٱلْكَٰذِبِينَ","Süleyman dedi: “Baxaq görək, sən doğru deyirsən, yoxsa yalançılardansan.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"ٱذْهَب بِّكِتَٰبِى هَٰذَا فَأَلْقِهْ إِلَيْهِمْ ثُمَّ تَوَلَّ عَنْهُمْ فَٱنظُرْ مَاذَا يَرْجِعُونَ","Mənim bu məktubumu apar onların yanına at. Sonra bir qədər uzaqda dur və bax gör nə cavab verəcəklər!”",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"قَالَتْ يَٰٓأَيُّهَا ٱلْمَلَؤُا۟ إِنِّىٓ أُلْقِىَ إِلَىَّ كِتَٰبٌۭ كَرِيمٌ","Qadın dedi: «Ey əyanlar! Mənə çox əhəmiyyətli bir məktub atıldı.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"إِنَّهُۥ مِن سُلَيْمَٰنَ وَإِنَّهُۥ بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ","O məktub Süleymandandır və onda deyilir: “Mərhəmətli və Rəhmli Allahın adı ilə!",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"أَلَّا تَعْلُوا۟ عَلَىَّ وَأْتُونِى مُسْلِمِينَ","Mənə qarşı təkəbbür göstərməyin və yanıma müsəlman olaraq gəlin!”»",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"قَالَتْ يَٰٓأَيُّهَا ٱلْمَلَؤُا۟ أَفْتُونِى فِىٓ أَمْرِى مَا كُنتُ قَاطِعَةً أَمْرًا حَتَّىٰ تَشْهَدُونِ","Qadın dedi: “Ey əyanlar! Bu iş barəsində mənə məsləhət verin. Mən heç vaxt siz yanımda olmayınca qəti qərar verməmişəm”.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"قَالُوا۟ نَحْنُ أُو۟لُوا۟ قُوَّةٍۢ وَأُو۟لُوا۟ بَأْسٍۢ شَدِيدٍۢ وَٱلْأَمْرُ إِلَيْكِ فَٱنظُرِى مَاذَا تَأْمُرِينَ","Onlar dedilər: “Biz böyük bir qüvvət və qüdrət sahibiyik. Buyuruq isə sənindir. Nə buyuracağını özün fikirləş!”",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"قَالَتْ إِنَّ ٱلْمُلُوكَ إِذَا دَخَلُوا۟ قَرْيَةً أَفْسَدُوهَا وَجَعَلُوٓا۟ أَعِزَّةَ أَهْلِهَآ أَذِلَّةًۭ ۖ وَكَذَٰلِكَ يَفْعَلُونَ","Qadın dedi: Hökmdarlar hər hansı bir məmləkətə soxulduqları zaman onu viran qoyar, xalqının hörmətli adamlarını da zəlil edərlər. Onlar bax belə edərlər.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"وَإِنِّى مُرْسِلَةٌ إِلَيْهِم بِهَدِيَّةٍۢ فَنَاظِرَةٌۢ بِمَ يَرْجِعُ ٱلْمُرْسَلُونَ","Mən onlara bir hədiyyə göndərəcəyəm və baxacağam görüm elçilər nə ilə qayıdacaqlar.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"فَلَمَّا جَآءَ سُلَيْمَٰنَ قَالَ أَتُمِدُّونَنِ بِمَالٍۢ فَمَآ ءَاتَىٰنِۦَ ٱللَّهُ خَيْرٌۭ مِّمَّآ ءَاتَىٰكُم بَلْ أَنتُم بِهَدِيَّتِكُمْ تَفْرَحُونَ","Elçilər Süleymanın yanına gəldikdə o dedi: “Siz mənə mal-dövlətləmi yardım edirsiniz? Allahın mənə bəxş etdiyi sizin verdiyinizdən daha yaxşıdır. Siz isə ancaq öz bəxşişlərinizlə fərəhlənirsiniz.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"ٱرْجِعْ إِلَيْهِمْ فَلَنَأْتِيَنَّهُم بِجُنُودٍۢ لَّا قِبَلَ لَهُم بِهَا وَلَنُخْرِجَنَّهُم مِّنْهَآ أَذِلَّةًۭ وَهُمْ صَٰغِرُونَ","Onların yanına qayıt! Biz onların üstünə qarşısında dura bilməyəcəkləri bir ordu ilə gəlib onları oradan zəlil və alçalmış vəziyyətdə çıxardarıq!”",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"قَالَ يَٰٓأَيُّهَا ٱلْمَلَؤُا۟ أَيُّكُمْ يَأْتِينِى بِعَرْشِهَا قَبْلَ أَن يَأْتُونِى مُسْلِمِينَ","Süleyman dedi: “Ey əyanlar! Onlar müti olaraq yanıma gəlməmiş hansınız onun taxtını mənə gətirə bilər?”",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"قَالَ عِفْرِيتٌۭ مِّنَ ٱلْجِنِّ أَنَا۠ ءَاتِيكَ بِهِۦ قَبْلَ أَن تَقُومَ مِن مَّقَامِكَ ۖ وَإِنِّى عَلَيْهِ لَقَوِىٌّ أَمِينٌۭ","Cinlərdən çox qüvvətli birisi dedi: “Sən məclisdən qalxmamış mən onu sənə gətirərəm. Mən bu işi görməyə çox qüvvətliyəm, etibarlıyam!”",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"قَالَ ٱلَّذِى عِندَهُۥ عِلْمٌۭ مِّنَ ٱلْكِتَٰبِ أَنَا۠ ءَاتِيكَ بِهِۦ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ ۚ فَلَمَّا رَءَاهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُۥ قَالَ هَٰذَا مِن فَضْلِ رَبِّى لِيَبْلُوَنِىٓ ءَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ ۖ وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِۦ ۖ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّى غَنِىٌّۭ كَرِيمٌۭ","Kitabdan xəbəri olan bir başqa kimsə isə belə dedi: “Mən onu sənə bir göz qırpımında gətirərəm!” Süleyman taxtı yanında hazır durmuş görən kimi dedi: “Bu, Rəbbimin lütfündəndir ki, məni sınağa çəksin, görək şükür edəcəyəm, yoxsa nankor olacağam! Kim şükür etsə, ancaq öz xeyrinə şükür etmiş olar, kim də nankor olsa, bilsin ki, həqiqətən, Rəbbim onun şükrünə möhtac deyildir, Səxavətlidir!”",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"قَالَ نَكِّرُوا۟ لَهَا عَرْشَهَا نَنظُرْ أَتَهْتَدِىٓ أَمْ تَكُونُ مِنَ ٱلَّذِينَ لَا يَهْتَدُونَ","Süleyman dedi: “Onun taxtını tanınmaz hala salın, görək onu tanıyacaq və ya tanımayanlardan olacaq?”",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"فَلَمَّا جَآءَتْ قِيلَ أَهَٰكَذَا عَرْشُكِ ۖ قَالَتْ كَأَنَّهُۥ هُوَ ۚ وَأُوتِينَا ٱلْعِلْمَ مِن قَبْلِهَا وَكُنَّا مُسْلِمِينَ","Qadın gəldikdə ona: “Taxtın bu cürdürmü?”– deyildi. O dedi: “Deyəsən odur!” Süleyman dedi: “Bizə ondan əvvəl elm verilmiş və biz müsəlman olmuşuq!”",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"وَصَدَّهَا مَا كَانَت تَّعْبُدُ مِن دُونِ ٱللَّهِ ۖ إِنَّهَا كَانَتْ مِن قَوْمٍۢ كَٰفِرِينَ","Allahdan başqa tapındığı şeylər o qadını tövhiddən yayındırmışdır. Çünki o, kafir bir tayfadan idi.",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"قِيلَ لَهَا ٱدْخُلِى ٱلصَّرْحَ ۖ فَلَمَّا رَأَتْهُ حَسِبَتْهُ لُجَّةًۭ وَكَشَفَتْ عَن سَاقَيْهَا ۚ قَالَ إِنَّهُۥ صَرْحٌۭ مُّمَرَّدٌۭ مِّن قَوَارِيرَ ۗ قَالَتْ رَبِّ إِنِّى ظَلَمْتُ نَفْسِى وَأَسْلَمْتُ مَعَ سُلَيْمَٰنَ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ","Qadına: “Saraya daxil ol!”– deyildi. O, sarayı gördükdə onu dərin bir gölməçə hesab etdi və baldırlarını açdı. Süleyman dedi: “Bu, büllurdan hamarlanıb düzəldilmiş bir saraydır!” Qadın dedi: “Ey Rəbbim! Mən özümə zülm etmişdim. İndi isə Süleymana tabe olub aləmlərin Rəbbi olan Allaha təslim oldum!”",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"وَلَقَدْ أَرْسَلْنَآ إِلَىٰ ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَٰلِحًا أَنِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ فَإِذَا هُمْ فَرِيقَانِ يَخْتَصِمُونَ","Biz Səmud tayfasına – Allaha ibadət edin deyə, qardaşları Salehi elçi göndərdik. Onlar isə bir-biri ilə mübarizə aparan iki firqəyə bölündülər.",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"قَالَ يَٰقَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِٱلسَّيِّئَةِ قَبْلَ ٱلْحَسَنَةِ ۖ لَوْلَا تَسْتَغْفِرُونَ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ","O dedi: “Ey camaatım! Nə üçün yaxşılıqdan qabaq pisliyə tələsirsiniz? Nə üçün Allahdan bağışlanmağınızı diləmirsiniz? Ola bilsin ki, sizə rəhm oluna”.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"قَالُوا۟ ٱطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ ۚ قَالَ طَٰٓئِرُكُمْ عِندَ ٱللَّهِ ۖ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌۭ تُفْتَنُونَ","Onlar dedilər: “Biz sənin və səninlə birlikdə olanların ucbatından uğursuzluğa uğradıq”. Saleh dedi: “Sizin uğursuzluğunuz Allah yanındadır. Siz sınağa çəkilən bir qövmsünüz”.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"وَكَانَ فِى ٱلْمَدِينَةِ تِسْعَةُ رَهْطٍۢ يُفْسِدُونَ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا يُصْلِحُونَ","Şəhərdə doqquz adam var idi ki, bunlar yer üzündə fitnə-fəsad törədir, yaxşı işlər görmürdülər.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"قَالُوا۟ تَقَاسَمُوا۟ بِٱللَّهِ لَنُبَيِّتَنَّهُۥ وَأَهْلَهُۥ ثُمَّ لَنَقُولَنَّ لِوَلِيِّهِۦ مَا شَهِدْنَا مَهْلِكَ أَهْلِهِۦ وَإِنَّا لَصَٰدِقُونَ","Onlar dedilər: “Bir-birinizin yanında Allaha and için ki, gecə ona və ailəsinə basqın edib öldürəcək, sonra da onun yaxın qohumuna deyəcəyik ki, biz onun ailəsinin öldürüldüyünü görməmişik və biz, həqiqətən, düzünü deyirik”.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"وَمَكَرُوا۟ مَكْرًۭا وَمَكَرْنَا مَكْرًۭا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ","Onlar hiylə qurdular, Biz də hiylə qurduq. Lakin onlar bunu hiss etmədilər.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"فَٱنظُرْ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ مَكْرِهِمْ أَنَّا دَمَّرْنَٰهُمْ وَقَوْمَهُمْ أَجْمَعِينَ","Bax gör onların hiylələrinin aqibəti necə oldu. Biz onları bütün tayfalarıyla birlikdə yerlə-yeksan etdik.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"فَتِلْكَ بُيُوتُهُمْ خَاوِيَةًۢ بِمَا ظَلَمُوٓا۟ ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةًۭ لِّقَوْمٍۢ يَعْلَمُونَ","Haqsızlıqları üzündən viran qalmış evləri də budur. Həqiqətən, bunda bilən adamlar üçün ibrət vardır.",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"وَأَنجَيْنَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَكَانُوا۟ يَتَّقُونَ","İman gətirib Allahdan qorxanları isə xilas etdik.",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِۦٓ أَتَأْتُونَ ٱلْفَٰحِشَةَ وَأَنتُمْ تُبْصِرُونَ","Lutu da yada sal. Bir zaman o öz qövmünə demişdi: “Gözünüz görə-görə murdar işmi görəcəksiniz?",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ ٱلرِّجَالَ شَهْوَةًۭ مِّن دُونِ ٱلنِّسَآءِ ۚ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌۭ تَجْهَلُونَ","Siz qadınları qoyub şəhvətlə kişilərin yanınamı gedəcəksiniz? Yox, siz cahil bir qövmsünüz!”",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"۞ فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِۦٓ إِلَّآ أَن قَالُوٓا۟ أَخْرِجُوٓا۟ ءَالَ لُوطٍۢ مِّن قَرْيَتِكُمْ ۖ إِنَّهُمْ أُنَاسٌۭ يَتَطَهَّرُونَ","Qövmünün cavabı isə ancaq: “Lutun ailəsini kəndinizdən çıxarın. Çünki onlar təmiz qalmaq istəyən adamlardır!”– demələri oldu.",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"فَأَنجَيْنَٰهُ وَأَهْلَهُۥٓ إِلَّا ٱمْرَأَتَهُۥ قَدَّرْنَٰهَا مِنَ ٱلْغَٰبِرِينَ","Biz onu və ailəsini xilas etdik. Yalnız arvadından başqa. Biz onun arvadının geridə qalanlardan olmasına qərar verdik.",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِم مَّطَرًۭا ۖ فَسَآءَ مَطَرُ ٱلْمُنذَرِينَ","Biz onların üstünə daşlardan yağış yağdırdıq. Qorxudulanların yağışı nə yaman imiş!",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"قُلِ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ وَسَلَٰمٌ عَلَىٰ عِبَادِهِ ٱلَّذِينَ ٱصْطَفَىٰٓ ۗ ءَآللَّهُ خَيْرٌ أَمَّا يُشْرِكُونَ","De: “Həmd olsun Allaha, salam olsun Onun seçdiyi qullarına! Allah yaxşıdır, yoxsa Ona şərik qoşduqlarınız?",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"أَمَّنْ خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَأَنزَلَ لَكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ فَأَنۢبَتْنَا بِهِۦ حَدَآئِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍۢ مَّا كَانَ لَكُمْ أَن تُنۢبِتُوا۟ شَجَرَهَآ ۗ أَءِلَٰهٌۭ مَّعَ ٱللَّهِ ۚ بَلْ هُمْ قَوْمٌۭ يَعْدِلُونَ","Göyləri və yeri yaradan, sizin üçün göydən yağmur endirən kimdir? Biz onunla gözəl bağçalar saldıq. Halbuki siz onların ağaclarını böyüdə bilməzdiniz. Heç Allahla yanaşı başqa bir məbudmu var? Xeyr, onlar haqdan yayınan adamlardır.",{"number":391,"arabic":878,"translation":879},"أَمَّن جَعَلَ ٱلْأَرْضَ قَرَارًۭا وَجَعَلَ خِلَٰلَهَآ أَنْهَٰرًۭا وَجَعَلَ لَهَا رَوَٰسِىَ وَجَعَلَ بَيْنَ ٱلْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا ۗ أَءِلَٰهٌۭ مَّعَ ٱللَّهِ ۚ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ","Yeri məskən edən, arasından çaylar axıdan, üzərində möhkəm duran dağlar yaradan və iki dənizin arasında maneə qoyan kimdir? Heç Allahla yanaşı başqa bir məbudmu var? Xeyr, onların əksəriyyəti bunu bilmirlər.",{"number":349,"arabic":881,"translation":882},"أَمَّن يُجِيبُ ٱلْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ ٱلسُّوٓءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَآءَ ٱلْأَرْضِ ۗ أَءِلَٰهٌۭ مَّعَ ٱللَّهِ ۚ قَلِيلًۭا مَّا تَذَكَّرُونَ","Darda qalan kimsə yalvardığı zaman ona cavab verən, şəri sovuşduran və sizi yer üzünün varisləri edən kimdir? Heç Allahla yanaşı başqa bir məbudmu var? Siz necə də az düşünürsünüz?",{"number":402,"arabic":884,"translation":885},"أَمَّن يَهْدِيكُمْ فِى ظُلُمَٰتِ ٱلْبَرِّ وَٱلْبَحْرِ وَمَن يُرْسِلُ ٱلرِّيَٰحَ بُشْرًۢا بَيْنَ يَدَىْ رَحْمَتِهِۦٓ ۗ أَءِلَٰهٌۭ مَّعَ ٱللَّهِ ۚ تَعَٰلَى ٱللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ","Qurunun və dənizin qaranlıqlarında sizə doğru yol göstərən, küləkləri Öz mərhəməti önündə yağışdan qabaq müjdəçi kimi göndərən kimdir? Heç Allahla yanaşı başqa bir məbudmu var? Allah onların qoşduqları şəriklərdən ucadır.",{"number":167,"arabic":887,"translation":888},"أَمَّن يَبْدَؤُا۟ ٱلْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥ وَمَن يَرْزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ ۗ أَءِلَٰهٌۭ مَّعَ ٱللَّهِ ۚ قُلْ هَاتُوا۟ بُرْهَٰنَكُمْ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ","Məxluqatı əvvəldən yaradan, sonra onu yenidən dirildən, sizə göydən və yerdən ruzi verən kimdir? Heç Allahla yanaşı başqa bir məbudmu var?” De: “Əgər doğru deyirsinizsə, dəlilinizi gətirin”.",{"number":413,"arabic":890,"translation":891},"قُل لَّا يَعْلَمُ مَن فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ٱلْغَيْبَ إِلَّا ٱللَّهُ ۚ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ","De: “Allahdan başqa göylərdə və yerdə olanların heç biri qeybi bilməz. Onlar nə zaman diriləcəklərini belə bilmirlər.",{"number":419,"arabic":893,"translation":894},"بَلِ ٱدَّٰرَكَ عِلْمُهُمْ فِى ٱلْءَاخِرَةِ ۚ بَلْ هُمْ فِى شَكٍّۢ مِّنْهَا ۖ بَلْ هُم مِّنْهَا عَمُونَ","Həm də onların elmi axirəti qavrayıb dərk edə bilməz. Üstəlik də onun barəsində şəkk-şübhə içindədirlər, hətta ona qarşı kor kimi baxarlar”.",{"number":425,"arabic":896,"translation":897},"وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَءِذَا كُنَّا تُرَٰبًۭا وَءَابَآؤُنَآ أَئِنَّا لَمُخْرَجُونَ","Kafirlər dedilər: “Məgər biz və atalarımız torpağa qarışdıqdan sonra qəbirlərdən çıxardılacağıq?",{"number":431,"arabic":899,"translation":900},"لَقَدْ وُعِدْنَا هَٰذَا نَحْنُ وَءَابَآؤُنَا مِن قَبْلُ إِنْ هَٰذَآ إِلَّآ أَسَٰطِيرُ ٱلْأَوَّلِينَ","Bu dirilmə həm bizə, həm də əvvəllər atalarımıza vəd olunmuşdu. Bu, keçmişdəkilərin uydurduğu əfsanələrindən başqa bir şey deyildir”.",{"number":202,"arabic":902,"translation":903},"قُلْ سِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَٱنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلْمُجْرِمِينَ","De: “Yer üzündə gəzib dolaşın və görün günahkarların aqibəti necə olmuşdur”.",{"number":442,"arabic":905,"translation":906},"وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَلَا تَكُن فِى ضَيْقٍۢ مِّمَّا يَمْكُرُونَ","Onlara görə kədərlənmə və qurduqları hiylələrdən ötrü də ürəyini sıxma.",{"number":448,"arabic":908,"translation":909},"وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَٰذَا ٱلْوَعْدُ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ","Onlar: “Əgər doğru deyirsinizsə, bu vəd nə vaxt olacaq?”– deyirlər.",{"number":453,"arabic":911,"translation":912},"قُلْ عَسَىٰٓ أَن يَكُونَ رَدِفَ لَكُم بَعْضُ ٱلَّذِى تَسْتَعْجِلُونَ","De: “Ola bilsin ki, tələsik istədiyiniz şeyin bir qismi, artıq sizə yaxınlaşmışdır”.",{"number":229,"arabic":914,"translation":915},"وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَشْكُرُونَ","Həqiqətən, sənin Rəbbin insanlara qarşı lütfkardır, lakin onların əksəriyyəti naşükürdürlər.",{"number":464,"arabic":917,"translation":918},"وَإِنَّ رَبَّكَ لَيَعْلَمُ مَا تُكِنُّ صُدُورُهُمْ وَمَا يُعْلِنُونَ","Şübhəsiz ki, sənin Rəbbin onların qəlblərinin gizli saxladıqlarını və onların aşkar etdiklərini bilir.",{"number":60,"arabic":920,"translation":921},"وَمَا مِنْ غَآئِبَةٍۢ فِى ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ إِلَّا فِى كِتَٰبٍۢ مُّبِينٍ","Göydə və yerdə elə bir gizli şey yoxdur ki, açıq-aydın Yazıda (Lövhi-məhfuzda) olmasın.",{"number":475,"arabic":923,"translation":924},"إِنَّ هَٰذَا ٱلْقُرْءَانَ يَقُصُّ عَلَىٰ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ أَكْثَرَ ٱلَّذِى هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ","Həqiqətən, bu Quran İsrail oğullarına ixtilafda olduqları şeylərin çoxunu anlatmaqdadır.",{"number":174,"arabic":926,"translation":927},"وَإِنَّهُۥ لَهُدًۭى وَرَحْمَةٌۭ لِّلْمُؤْمِنِينَ","Həqiqətən, o, möminlərə doğru yol göstəricisi və bir mərhəmətdir.",{"number":153,"arabic":929,"translation":930},"إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِى بَيْنَهُم بِحُكْمِهِۦ ۚ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْعَلِيمُ","Şübhəsiz ki, sənin Rəbbin onların arasında Öz hökmünü verəcəkdir. O, Qüdrətlidir, Biləndir!",{"number":491,"arabic":932,"translation":933},"فَتَوَكَّلْ عَلَى ٱللَّهِ ۖ إِنَّكَ عَلَى ٱلْحَقِّ ٱلْمُبِينِ","Sən yalnız Allaha təvəkkül et! Çünki sən açıq-aydın haqq yoldasan.",{"number":497,"arabic":935,"translation":936},"إِنَّكَ لَا تُسْمِعُ ٱلْمَوْتَىٰ وَلَا تُسْمِعُ ٱلصُّمَّ ٱلدُّعَآءَ إِذَا وَلَّوْا۟ مُدْبِرِينَ","Sözsüz ki, sən nə ölülərə haqqı eşitdirə bilərsən, nə də dönüb gedən karlara çağırışı çatdıra bilərsən.",{"number":503,"arabic":938,"translation":939},"وَمَآ أَنتَ بِهَٰدِى ٱلْعُمْىِ عَن ضَلَٰلَتِهِمْ ۖ إِن تُسْمِعُ إِلَّا مَن يُؤْمِنُ بِـَٔايَٰتِنَا فَهُم مُّسْلِمُونَ","Sən korları düşdükləri azğınlıqdan doğru yola çıxara bilməzsən. Sən haqqı yalnız müsəlman ikən ayələrimizə inananlara eşitdirə bilərsən.",{"number":509,"arabic":941,"translation":942},"۞ وَإِذَا وَقَعَ ٱلْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَآبَّةًۭ مِّنَ ٱلْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ ٱلنَّاسَ كَانُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا لَا يُوقِنُونَ","O söz (Qiyamət) onların başlarının üstünü aldığı zaman onlar üçün yerdən elə bir heyvan çıxardarıq ki, onlarla danışıb insanların ayələrimizə yəqinliklə inanmadıqlarını söyləyər.",{"number":247,"arabic":944,"translation":945},"وَيَوْمَ نَحْشُرُ مِن كُلِّ أُمَّةٍۢ فَوْجًۭا مِّمَّن يُكَذِّبُ بِـَٔايَٰتِنَا فَهُمْ يُوزَعُونَ","Həmin gün hər ümmətin ayələrimizi yalan sayanlarından bir dəstə toplayarıq. Sonra da onlar bir yerdə məhşərə sürüklənərlər.",{"number":520,"arabic":947,"translation":948},"حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءُو قَالَ أَكَذَّبْتُم بِـَٔايَٰتِى وَلَمْ تُحِيطُوا۟ بِهَا عِلْمًا أَمَّاذَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ","Nəhayət haqq-hesab yerinə gəldikləri zaman Allah deyər: “Ayələrimi başa düşmədiyiniz halda, onları yalanmı saydınız? Bəs siz nə iş görürdünüz?”",{"number":272,"arabic":950,"translation":951},"وَوَقَعَ ٱلْقَوْلُ عَلَيْهِم بِمَا ظَلَمُوا۟ فَهُمْ لَا يَنطِقُونَ","Zülm etdiklərinə görə o söz onları haqlayacaq və onlar danışa bilməyəcəklər.",{"number":531,"arabic":953,"translation":954},"أَلَمْ يَرَوْا۟ أَنَّا جَعَلْنَا ٱلَّيْلَ لِيَسْكُنُوا۟ فِيهِ وَٱلنَّهَارَ مُبْصِرًا ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ","Məgər onlar görmürlərmi ki, Biz gecəni onların həmin vaxt istirahət etməsi üçün yaratmış, gündüzü isə işıqlı etmişik? Şübhəsiz ki, bunda iman gətirən adamlar üçün dəlillər vardır.",{"number":537,"arabic":956,"translation":957},"وَيَوْمَ يُنفَخُ فِى ٱلصُّورِ فَفَزِعَ مَن فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَن فِى ٱلْأَرْضِ إِلَّا مَن شَآءَ ٱللَّهُ ۚ وَكُلٌّ أَتَوْهُ دَٰخِرِينَ","Sur üfürüləcəyi gün Allahın istədiklərindən başqa, göylərdə və yerdə olanlar dəhşətə düşəcək və hamısı Onun hüzuruna baş əyərək gələcəkdir.",{"number":195,"arabic":959,"translation":960},"وَتَرَى ٱلْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةًۭ وَهِىَ تَمُرُّ مَرَّ ٱلسَّحَابِ ۚ صُنْعَ ٱللَّهِ ٱلَّذِىٓ أَتْقَنَ كُلَّ شَىْءٍ ۚ إِنَّهُۥ خَبِيرٌۢ بِمَا تَفْعَلُونَ","Sən dağlara baxıb onları hərəkətsiz durmuş güman edərsən, halbuki onlar bulud keçdiyi kimi keçib gedərlər. Bu, hər şeyi kamil şəkildə edən Allahın işidir. Şübhəsiz ki, O, etdiklərinizdən xəbərdardır.",{"number":291,"arabic":962,"translation":963},"مَن جَآءَ بِٱلْحَسَنَةِ فَلَهُۥ خَيْرٌۭ مِّنْهَا وَهُم مِّن فَزَعٍۢ يَوْمَئِذٍ ءَامِنُونَ","Hər kim yaxşı əməllə gəlsə, ona daha yaxşısı (Cənnət) verilər. Onlar o gün dəhşətli qorxu hissindən uzaq olarlar.",{"number":553,"arabic":965,"translation":966},"وَمَن جَآءَ بِٱلسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِى ٱلنَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ","Pis əməllə gələnlər isə üzüstə oda atılarlar. Onlara deyilər: “Məgər siz ancaq etdiyiniz əməllərə görə cəzalandırılmırsınızmı?”",{"number":559,"arabic":968,"translation":969},"إِنَّمَآ أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هَٰذِهِ ٱلْبَلْدَةِ ٱلَّذِى حَرَّمَهَا وَلَهُۥ كُلُّ شَىْءٍۢ ۖ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ ٱلْمُسْلِمِينَ","De: “Mənə ancaq bu şəhərin (Məkkənin) Rəbbinə ibadət etmək əmr edilmişdir. O şəhər ki, Rəbbim onu haram buyurmuşdur. Hər şey yalnız Onundur. Mənə əmr olunub ki, müsəlman olum",{"number":565,"arabic":971,"translation":972},"وَأَنْ أَتْلُوَا۟ ٱلْقُرْءَانَ ۖ فَمَنِ ٱهْتَدَىٰ فَإِنَّمَا يَهْتَدِى لِنَفْسِهِۦ ۖ وَمَن ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلْمُنذِرِينَ","və Quran oxuyum!” Kim doğru yolda olsa, yalnız özü üçün doğru yolda olmuş olar. Haqq yoldan azana isə belə de: “Mən ancaq xəbərdar edənlərdənəm!”",{"number":188,"arabic":974,"translation":975},"وَقُلِ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ سَيُرِيكُمْ ءَايَٰتِهِۦ فَتَعْرِفُونَهَا ۚ وَمَا رَبُّكَ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ","De: “Həmd olsun Allaha! O Öz dəlillərini sizə göstərəcək, siz də onları tanıyacaqsınız. Rəbbin sizin etdiyiniz əməllərdən xəbərsiz deyildir!”",[977,978,979,980,981,982,983,984,985,986,987,988,989,990,991,992,993,994,995,996,997,998,999,1000,1001,1002,1003,1004,1005,1006,1007,1008,1009,1010,1011,1012,1013,1014,1015,1016,1017,1018,1019,1020,1021,1022,1023,1024,1025,1026,1027,1028,1029,1030,1031,1032,1033,1034,1035,1036,1037,1038,1039,1040,1041,1042,1043,1044,1045,1046,1047,1048,1049,1050,1051,1052,1053,1054,1055,1056,1057,1058,1059,1060,1061,1062,1063,1064,1065,1066,1067,1068,1069,1070,1071,1072,1073,1074,1075,1076,1077,1078,1079,1080,1081,1082,1083,1084,1085,1086,1087,1088,1089,1090],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":1092,"sura":183,"blocks":1093},"saadi-az",[1094,1096,1098,1100,1102,1104,1106,1108,1110,1112,1114,1116,1118,1120,1122,1124,1126,1128,1130,1132,1134,1136,1138,1140,1142,1144,1146,1148,1150,1152,1154,1156,1158,1160,1162,1164,1166,1168,1170,1172,1174,1176,1178,1180,1182,1184,1186,1188,1190,1192,1194,1196,1198,1200,1202,1204,1206,1208,1210,1212,1214,1216,1218,1220,1222,1224,1226,1228,1230,1232,1234,1236,1238,1240,1242,1244,1246,1248,1250,1252,1254,1256,1258,1260,1262,1264,1266],{"from":5,"to":5,"text":1095},"Fövqəluca, qullarına sonuncu Səmavi Vəhyin böyüklüyünə diqqəti cəlb edərək, onu Aydın Kitab adlandırır. Gözəl Quran ayələri Allahın həqiqətlərinin ən əzəmətli möcüzələri və parlaq dəlilləridir. Onlar insanlara ən müqəddəs məqsədlərə doğru yol göstərir və onlara xalis və pak niyyətlərə nail olmağa, saleh əməllər işləməyə və nəcib məziyyətlərlə seçilməyə kömək edir. Onlarda həqiqi rəvayətlər, gözəl hökmlər və insanları həlakedici addımlardan və nifrətamiz keyfiyyətlərdən uzaqlaşdıran müdrik haramlar öz əksini tapmışdır. Onlar hər bir ağıllı insanın qarşısında, günəş yer aləmini işıqlandırdığı kimi, doğru yolu nurlandırır. Onlar haqq dinin üstünlüyünə dəlalət edir və insanları iman gətirməyə çağırır və həmçinin keçmişdə baş vermiş və bundan sonra gələcəkdə gerçəkləşəcək qeybə məxsus biliklərin bir qismini Allahın qullarına açır. Onlar insanlara öz Fövqəlqüdrətli Rəbbini Onun gözəl adları, əzəmətli sifətləri və qüsursuz əməlləri vasitəsilə dərk etməkdə yardım göstərir. Onlar Allahın elçiləri və təqvalı saleh insanlar haqqında o dərəcədə dəqiq xəbərlər verirlər ki, hətta ən sadə oxucu da onların simalarının gözləri qarşısında canlandığını hiss edir. Lakin bütün bu yuxarıda deyilənlərə baxmayaraq, insanların çoxu bu heyrətamiz ayələrdən fayda əldə edə bilmir və onların müdrik hökmlərinə əsaslanmırlar. Bunda da bir ilahi hikmət vardır, çünki bunun sayəsində Pak Vəhy yaxşılıq etməyə qadir olmayan, möminlikdən və mənəvi təmizlikdən məhrum olan fasiqlərə qismət olmur. Həqiqətən, Quran ayələrini rəhbər tutanlar yalnız pak niyyətlərə və nurlu qəlbə malik olan möminlərdir. Bunlar – Allahın seçdiyi insanlardır ki, Allah onları həqiqi iman sahibləri olmaları sayəsində ucaltmışdır. Məhz buna görə, daha sonra Fövqəluca Rəbb belə buyurur:",{"from":13,"to":13,"text":1097},"Quran ayələri iman gətirənlərə doğru yolla getməyə kömək göstərir, onlara nəyə doğru yönəlmələrini və nədən çəkinməli olduqlarını izah edir. Bununla yanaşı onlar möminlərə vəd olunmuş və yalnız doğru yolla getmək sayəsində layiq görülən bol mükafatlar haqqında müjdə verir.\n\nİman gətirənlərin Cənnət mükafatlarına layiq görüləcəyini eşidən məlumatsız bir insan, elə fikirləşə bilər ki, bol mükafat, özünü “mömin” adlandıran, hər kəsə qismət ediləcəkdir. Bəlkə, insan öz iddialarını müvafiq əməllərlə təsdiq etməlidir? Şübhəsiz ki, bu belə olmalıdır və buna görə sonra Fövqəluca Allah möminlərin əsil məziyyətlərini izah edərək, buyurur:",{"from":21,"to":21,"text":1099},"Onlar fərz və nafilə namazlar qılarlar, həm də namazda nəinki bədənləri ilə, həmçinin qəlbən iştirak edərlər. Onlar namaz qılarkən onun bütün rüknlərini, həm də vacib və könüllü hökmlərini yerinə yetirərlər. Onlar namazda ikən özlərini Fövqəluca Rəbbin qarşısında hiss edər və hər söyləyəcəkləri sözün üzərində düşünərlər. Doğrudan da, müsəlmanın namazda mütiliyi – namazın canı və mənasını əks etdirir.\n\nBununla yanaşı müsəlmanlar fərz və nafilə ianələr verir və həmçinin Axirət həyatına qətiyyətlə inanırlar. Onların imanı kamil əminlik dərəcəsinədək yüksəlmişdir. Etiqad – qəlbin dərinliyində kök salmış və insanı müvafiq əməlləri yerinə yetirməyə təkan verən kamil bilikdir. Axirət həyatının gerçəkliyinə etiqad etmək isə, möminləri özlərinin Son Məkanında uğur qazanmaq üçün var qüvvəsi ilə səy göstərməyə və insanı məşəqqətli cəzaya məhkum edə biləcək istənilən əməllərdən qorunmağa vadar edir. Doğrudan da, əmin-amanlığın əsasını təşkil edən də məhz budur.",{"from":28,"to":28,"text":1101},"Onlar öldükdən sonra diriləcəklərini inkar edir və buna inanan insanları yalançı adlandırırlar. Lakin son nəticədə onlar özlərinə daldalanmağa yer tapa bilməyərək, şübhələr içində əzab çəkəcəklər. Əslində onlar günahkardırlar, çünki Allahın mərhəmətini rədd etmiş və Onun dəhşətli qəzəbinə düçar olmağı üstün tutmuşlar. Aləm onların gözü qarşısında tərsinə çevrilmiş: yalan onlara həqiqət kimi, həqiqət isə yalan kimi görünmüşdür.",{"from":35,"to":35,"text":1103},"Qiyamət gününün başlaması ilə onlar dünya həyatında sahib olduqları hər şeyi itirəcəklər. Onlar ailələrindən məhrum olacaq, Allahın elçilərinin onları dəvət etdikləri haqq dinə gəlmək ümidləri boşa çıxacaq və hətta özlərini də itirəcəklər.",{"from":42,"to":42,"text":1105},"Ey Muhəmməd! Vəhylə aldığın Hikmətli Quranı Fövqəluca Allah nazil edir ki, Onun gözəl adları arasında – Hikmət Sahibi və Hərşeyibilən adları vardır. Allah Öz ilahi müdrikliyi sayəsində hər şeyi öz yerinə yerləşdirir, Özünün kamil bilikləri sayəsində isə varlığın bütün sirlərini – həm aşkar, həm də qeybə məxsus olanları bilir. Bu o deməkdir ki, Hikmətli Quran ən müdrik hökmlərdən və ən faydalı öyüd-nəsihətlərdən ibarətdir. Həqiqətən, Allahın məxluqlarına nəyin daha faydalı olmasını Onun Özü daha yaxşı bilir.",{"from":11,"to":11,"text":1107},"Ey Muhəmməd! Musa peyğəmbərin (ə) peyğəmbərliyinin necə başlamasını heç vaxt unutma. Allah onu (ə) digər insanlardan yüksəyə ucaltdı, onu (ə) Özünün elçisi etdi və hətta onunla (ə) vasitəçisiz danışdı. Bu, Musa (ə) bir-neçə il Mədyəndə qaldıqdan sonra öz ailəsi ilə Misirə gedən zaman baş vermişdi. Soyuq qaranlıq gecələrin birində o (ə), yolu azmışdı və birdən çox uzaqlıqda od gördü. O (ə) ailəsinə dedi: “Mən od görürəm. Siz burada dayanın, mən sizə oradan ya bir xəbər, ya da bir kösöv gətirərəm. Ola bilsin ki, qızınasınız”. Musanın (ə) sözləri birmənalı olaraq təsdiq edir ki, o gözəl gecə vaxtı o (ə) düz yol tapa bilməmişdi və bərk soyuq hiss edirdi.",{"from":55,"to":55,"text":1109},"Bu, Fövqəluca Allahın Öz səsi idi və Musanın (ə) mübarək bir yerə gəlib çıxmasından xəbər verirdi. Allahın məhz bu yeri, Musaya (ə) müraciət etməsi və onu (ə) Öz elçisi təyin etməsi üçün seçdiyini demək kifayətdir. Allah həmçinin bildirir ki, insanlar Onun barəsində layiq olmayan tərzdə fikirləşmək haqqına malik deyillər, çünki Onun bütün sifətləri və əməlləri kamildir və qüsursuzdur.",{"from":62,"to":62,"text":1111},"Digər bir ayədə xəbər verilir ki, Fövqəluca Rəbb belə buyurmuşdur: “Həqiqətən, Mən – Allaham! Məndən başqa ilah yoxdur. Yalnız Mənə ibadət et və namaz qıl ki, Məni xatırlayasan” (Taha, 20\u002F14).\n\nFövqəlqüdrətli və Müdrik – Onun gözəl adlarındandır. Bütün varlıqlar Ona itaətkardır və bütün məxluqlar Ona tabedirlər. Onun əməlləri və hökmləri ilahi hikməti ilə cilvələnmişdir. Fövqəluca Allah Öz müdrikliyi sayəsində İmran oğlu Musanı (ə) elçi etmişdir. Ona yaxşı məlum idi ki, Musa (ə) bu yüksək şərəfə - Ondan Vəhy almağa və Onunla danışmağa layiqdir.\n\nEy Musa! Hər şeydə yalnız öz Fövqəlqüdrətli Rəbbinə təvəkkül et və ardıcıllarının az, zalım düşmənlərinin isə çox olmasına görə özünü tənha sayma! Onların hamısı Allahın hakimiyyəti altındadırlar. Allah Öz qullarının nəinki əməllərini, həm də istirahətinin təşkilini də idarə edir.",{"from":69,"to":69,"text":1113},"Musa (ə) əsasını atdı və o ilan kimi qıvrılmağa başladı. Musa (ə) ilandan təbii qorxu hissi keçirərək, dala baxmadan qaçmağa başladı. Belə olduqda, Fövqəluca Allah buyurdu:“Ey Musa! Ona yaxınlaş və qorxma, çünki sən əmin-amanlıq içində olanlardan birisən” (Qəsəs, 28\u002F31). Qorxu törədən və rahatsızlığa səbəb olan nə varsa, Fövqəlqüdrətli Rəbbinin ixtiyarındadır. O (Pak və Müqəddəs Olan), Öz qulları arasından elçilər seçərək, onları peyğəmbərlik və Vəhy ilə şərəfləndirmişdir və buna görə onlar Ondan başqa heç kimdən və heç nədən qorxmamalıdırlar. Bütün bunlar daha artıq dərəcədə Musa peyğəmbərə (ə) aid idi, çünki həmin əzəmətli anda Fövqəluca Allah qeyri-adi halda onun (ə) yaxınlığında idi və onunla (ə) vasitəsiz danışırdı.",{"from":75,"to":75,"text":1115},"Şər əməllər və cinayətlər törədən kəslər qorxmalı və narahat olmalıdırlar. Allahın elçiləri (onlara salam olsun!) isə qorxu hissi və ya narahatçılıq keçirməməlidirlər. Çünki qorxu – günahkarların nəsibidir. Lakin əgər insan ədalətsiz davranıbsa və Allaha itaətsizlik göstəribsə, sonra isə tövbə edərək xeyirxah işlər görməyə başlayırsa, onda Fövqəluca Allah onu bağışlamağa və ona mərhəmətini göstərməyə həmişə hazırdır. Həqiqətən, Allah – Bağışlayandır, Rəhmlidir. Buna görə insanlar Rəbbin mərhəmətinə və bağışlayacağına ümidlərini kəsməməlidirlər. O (Pak və Müqəddəs Olan), tövbə edən qullarının istənilən günahlarını bağışlayır və O (Pak və Müqəddəs Olan), Öz məxluqlarına, ananın öz körpəsinə bəslədiyi mərhəmət hissindən daha çox mərhəmətlidir.",{"from":81,"to":81,"text":1117},"Əlini qoltuğuna sal və onda qotur əlaməti və ya digər ləkələr olmayacaqdır. Əksinə, əlin ağappaq olacaq və onun parlaqlığı baxanları heyrətə salacaqdır. Bu möcüzələr Firon (L) və onun xalqı üçün nəzərdə tutulmuş doqquz möcüzədən bəziləridir.\n\nBurada söhbət Musa peyğəmbərin (ə) Misir hökmdarına və onun xalqına göstərdiyi iki böyük möcüzədən gedir. Bu - əsanın canlı ilana çevrilməsi və qoltuğundan çıxartdığı əlinin işıq saçmasıdır. Alicənab peyğəmbər (ə) onlara cəmi doqquz böyük möcüzə göstərmişdi ki, onların hər biri onun moizələrinin gerçəkliyini təsdiq edirdi.\n\nSonra Fövqəluca Allah bildirir ki, Fironun (L) xalqı uydurulmuş ilahlara ibadət edir, cinayətlər törədir, Allahın qullarına zalımlıq göstərir və haqqı olmadan özlərini başqa xalqlardan üstün tuturdular. Fövqəluca Allah Musanı (ə) məhz belə bir xalqın yanına göndərmişdi və Peyğəmbər (ə) də çox götür-qoy etmədən Fironun (L) və Misir zadəganlarının yanına getdi ki, onları Vahid Allaha iman gətirməyə dəvət etsin və onlara əzəmətli möcüzələr göstərsin.",{"from":87,"to":87,"text":1119},"Musanın (ə) göstərdiyi möcüzələr günəşin yer aləmini işıqlandırdığı kimi, həqiqətə işıq saçdıqda, Misir müşrikləri dedilər: “Bu – açıq-aşkar bir sehrbazlıqdır”. Onlar nəinki haqqı sehrbazlıq adlandırdılar, həm də bu sözdən ötrü gurultulu bir ləqəb də seçdilər. Bununla onlar demək istəyirdilər ki, Musanın (ə) cadugərliyinin cazibədarlığı hər bir adama bəlli idi. Bu isə onların küfrünün daha da əcaib olduğunu göstərirdi. Məgər əzəmətli möcüzələri sehrin yalançı ovsunları və uydurmaları ilə müqayisə etmək olar?! Həqiqətən, bu, onların təkəbbürlülüklərinin, inadkarlıqlarının və ibarəbazlıqlarının nəticəsi idi.",{"from":94,"to":94,"text":1121},"Firon (L) və əyanları Allahın möcüzələrinə iman gətirməkdən boyun qaçırdılar, halbuki onlar ürəklərində bu möcüzələrin Fövqəluca Allah tərəfindən nazil edildiyinə şübhə etmirdilər. Onlar hətta buna əmin idilər. Onların iman gətirməməyinin səbəbi ədalətsiz və təkəbbürlü olmarındaydı. Onlar özlərinə qarşı zalımlıq edir və Fövqəluca Allah qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirmirdilər. Bununla yanaşı onlar haqqı təkəbbürlə rədd edir, insanlara etinasızlıqla yanaşır və Allahın elçilərinə dikbaşlıq göstərib, itaət etmirdilər.\n\nZalımlıq törədənləri necə dəhşətli bir son çulğadı! Rəbb onları dənizdə qərq etdi, bütün qalan məxluqlar qarşısında onları rüsvay etdi və onların var-dövlətini, bir vaxtlar onların öz zülmü altında əsir olanlara verdi.",{"from":101,"to":101,"text":1123},"Fövqəluca Allah bu ayədə Davud peyğəmbəri (ə) və onun oğlu Süleymanı (ə) xatırladır. Allah onlara çox böyük biliklər əta etmişdi və bu ayədə “ilm” sözünün (“elm”) müəyyən artiklsiz işlədilməsi bunu təsdiq edir.\n\nFövqəluca buyurur: “Davudu da, Süleymanı da[2]. Onlar gecə vaxtı yad adamların qoyunlarının tapdaladığı tarla haqqında mühakimə yürüdürdülər. Biz Süleymana bunu araşdırmaqda kömək etdik və onların hər ikisinə hakimiyyət və elm verdik” (Ənbiya, 21\u002F78-79). Davud (ə) və Süleyman (ə) Allahın onlara bəxş etdiyi biliklərə görə Ona şükür edirdilər. Onlar bəxtiyar mömin edildiklərinə və hətta digər mömin qardaşlardan uca tutulduqlarına görə də Rəbbə həmd edirdilər.\n\nHeç şübhə yoxdur ki, möminlər dörd dərəcəyə ayrılırlar. Onların ən aşağıda olanı – dindar iman sahibləridir. Daha yüksək pillədə şəhidlərdir. Sonra doğru danışan xeyirxah insanlar gəlir. Ən yüksək pilləni isə peyğəmbərlər və elçilər tuturlar. Davud (ə) və Süleyman (ə) beş möhkəm ruhlu elçilərə aid deyillər, lakin onlar, buna baxmayaraq, Allahın ən şan-şöhrətli və ən alicənab elçilərindəndirlər. Allah onların adlarını Quranda qeyd etmiş və onları yüksək təriflə şərəfləndirmişdir.\n\nDavud (ə) və Süleyman (ə), Öz məxluqlarının ən yaxşılarının cərgəsində yüksək yer tutmaqda onlara kömək etdiyinə görə Rəbbə yorulmaq bilmədən şükür edərdilər. Allaha saysız-hesabsız maddi və dini nemətlərə görə minnətdarlıq etmək və bütün bu nemətləri qəbul etmək – hər bir müsəlmanın vəzifəsi və Axirət həyatında əbədi Səadətin rəhnidir. İnsan ona əta edilmiş bol nemətlərdən qürrələnməməli və onlara görə yolunu azmamalıdır. Əksinə, o başa düşməlidir ki, Allahın hər yeni neməti onu öz Rəbbinə daha da qüvvətlə minnətdarlıq etməyə sövq etməlidir.",{"from":108,"to":108,"text":1125},"Davudu (ə) və Süleymanı (ə) birgə xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Allah sonuncunu xüsusi diqqəti ilə şərəfləndirmişdir. Bunun səbəbi, Allahın peyğəmbəri Süleymana (ə) böyük bir padşahlıq bağışlaması və ona qeyri-adi bir hakimiyyət verməsi ilə əlaqədardır. Bundan başqa, Süleymanın (ə) hakimiyyəti dövründə elə qəribə hadisələr baş verirdi ki, onlar onun şanlı atasına (ə) nəsib olmamışdı. O (ə) öz atasının (ə) peyğəmbərliyinə və elminə varis olmuşdu və nəticədə onun (ə) öz biliklərinə atasının bilikləri də əlavə olunmuşdu. Ola bilsin ki, məhz buna görə bundan əvvəlki ayədə Fövqəluca Allah xüsusilə qeyd edir ki, Davuda (ə) deyil, məhz Süleymana (ə) anlatmışdır[3]. Alicənab peyğəmbər (ə) Rəbbin onu (ə) belə ecazkar mərhəmətilə himayəsi altına almasından xoşbəxt idi. Allahın çoxsaylı nemətlərinə görə minnətdarlıq və təşəkkür əlaməti olaraq o (ə) demişdir: “Ey insanlar! Bizə quşların dili öyrədilmişdir”. Süleyman peyğəmbər (ə) quşların və digər heyvanların dilini başa düşürdü və nümunə üçün onun (ə) şanapipiklə danışması və dişi qarışqanın sözlərinə qulaq asması haqqında Quran hekayətlərini göstərmək olar. Belə ecazkar qabiliyyətə bu şərəfli peyğəmbərdən (ə) başqa heç kim malik olmamışdır.\n\nFövqəluca ona (ə) qeyri-adi nemətlər və həmçinin hakimiyyət və qüdrət əta etmişdi ki, onların bənzəri Adəmin digər nəsillərində yoxdur və olmamışdır. Bir vaxtlar Süleyman peyğəmbər (ə) Allaha dua edərək demişdi: “Ey Rəbbim! Məni bağışla və mənə elə bir hakimiyyət ver ki, məndən sonra heç kim ona sahib olmasın. Həqiqətən, Sən – Bəxşedənsən” (Sad, 38\u002F35). Allah onun (ə) bu duasını qəbul edərək, şeytanları və cinləri ona (ə) tabe etmişdi. Onlar onun (ə) bütün tapşırıqlarını yerinə yetirir və adi insanların bacara bilmədikləri işlərin öhdəsindən də gəlirdilər. Rəbb küləyi də ona (ə) tabe etmişdi. O, bir səhər mehinin əsməsi ilə bir aylıq yolu qət edə bilir və sonra bir günorta mehi ilə də eyni məsafəni geriyə dönürdü. Alicənab peyğəmbər (ə) səmimiyyətlə etiraf edirdi ki, ona (ə) əta edilən bütün nemətlər Fövqəluca Allahın mərhəmətindəndir.",{"from":115,"to":115,"text":1127},"Süleyman peyğəmbərin (ə) qoşunları çoxsaylı və çox qorxunc idi. Ona təkcə insanlar deyil, cinlər, şeytanlar və quşlar da daxil idilər. Bu qoşunların hədsiz sayda olması Süleymanı (ə) çaşdırmırdı və o (ə) qoşunlarını ən mükəmməl qaydada idarə edirdi. Onun (ə) döyüşçüləri hər birində yüksək dərəcədə intizam hökm sürən bölmələrdə birləşmişdilər. Onlar istənilən anda yürüşə çıxmağa hazır vəziyyətdə gözləyirdilər. Onun (ə) səf-səf düzülmüş əla qoşunlarının sıraları hərəkətdə və düşərgəyə dayandıqları zaman qətiyyən pozulmurdu. Süleymanın (ə) qoşunları onun icazəsi ilə hərəkətə gətirilir və bütün əmrləri dinməz-söyləməz yerinə yetirilirdi. Onlar öz peyğəmbərlərinə (ə) etiraz etməyə cəsarət göstərmir və onun (ə) əmrini eşidəndə, yerinə yetirməyə tərəddüd etmirdilər. Fövqəluca bununla əlaqədar hətta belə deyir: “Bu – Bizim əta etdiyimizdir! Ya mərhəmət göstər, ya da özündə saxla, hesabatı soruşulmayacaq” (Sad, 38\u002F39). Bütün bunlar birmənalı olaraq onu göstərir ki, Süleyman peyğəmbər (ə) öz torpağının tam hüquqlu hökmdarı idi.",{"from":121,"to":121,"text":1129},"Bir dəfə onun (ə) saysız-hesabsız qoşunları hərbi yürüşə çıxaraq, Qarışqa vadisinə gəlmişdi. Bir dişi qarışqa bu nəhəng ordunu gördükdə, öz həmmənşələrinə[4] görə narahat olur və qarışqalara öz yuvalarında gizlənməyi tapşırır ki, onlar Süleymanın (ə) və onun döyüşçülərinin ayaqları altında qalıb tapdalanmasınlar. Dişi qarışqanın nəsihəti bütün qarışqalara çatdı. Ola bilsin ki, Fövqəluca Allah həmin mübarək anda o qarışqaya qeyri-adi güclü səs əta etmişdi, çünki o, əks təqdirdə, Qarışqa vadisində bütün qarışqaları xəbərdar etməyi bacarmazdı. Ola da bilsin ki, dişi qarışqa təkcə öz ətrafına yığışmış qarışqaları xəbərdar etmişdi və onlar da öz növbəsində xəbəri digərlərinə ötürmüşdülər. İstənilən halda, o, bütün qarışqaları təhlükə ilə əlaqədar xəbərdar etmişdi və onlara öz yuvalarına qayıtmağı tapşırmışdı. O, Süleymanın (ə) qoşununun nəhəngliyini və qüdrətini bilirdi və başa düşürdü ki, alicənab peyğəmbərin (ə) döyüşçüləri öz ayaqları altında nə baş verdiyini hiss etmədən kiçicik həşəratları tapdayıb məhv edə bilərdilər. Süleyman (ə) qarışqanın bu sözlərini eşitdi və çətinlik çəkmədən onları başa düşdü.",{"from":128,"to":128,"text":1131},"O (ə), dişi qarışqanın öz qohum-əqrəbalarına belə qayğı göstərməsinə və beləcə gözəl şəkildə öz fikrini ifadə edə bilməsinə təəccüblənmişdi. Süleyman peyğəmbərin (ə) öz davranışına gəldikdə isə, bu gözəl əxlaqın və kamilliyin nümunəsi oldu. Birincisi, doğrudan da təəccübə və diqqət yetirilməsinə layiq olan bu hadisə onu (ə) bir qədər əyləndirdi. İkincisi, o (ə) ağzını geniş açıb gülmədi, sadəcə gülümsədi. Muhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) də məhz belə edərdi. O (s.ə.s.) da tez-tez gülümsəyər və bərkdən gülməyi sevməzdi. Həqiqətən, uca səslə gülüş və qəhqəhə insanın yüngülməcazlığına və tərbiyəsizliyinə dəlalət edir. Əgər insan məzhəkəli bir şəraitdə də gülümsəmirsə, onda bu hal onun kobud və təkəbbürlü olmasını göstərir. Belə pis rəftar isə Allahın peyğəmbərləri və elçilərinə heç vaxt xas məziyyət olmamışdır.\n\nSonra Süleyman peyğəmbər (ə) Fövqəluca Allaha, ona (ə) belə ecazkar özəllik bəxş etdiyinə görə, şükür etdi. O (ə) dedi: “Ey Rəbbim! Mənə və valideynlərimə əta etdiyin hər şeyə görə Sənə minnətdar olmaq və şükür etmək üçün mənə kömək ol”. Həqiqətən də, Fövqəluca Allahın valideynlərə bəslədiyi mərhəməti, həm də eyni zamanda insanın özünə bəslədiyi mərhəmətdir. Bu, Süleymanın (ə) yadında idi və buna görə, Allahdan xahiş etdi ki, Rəbbin ona (ə) və valideynlərinə bağışladığı bütün dünyəvi və dini nemətlərə görə onu (ə) minnətdar qullardan etsin. O (ə) həm də belə dedi: “Ey Rəbbim! Məni, cəhdlərimi puça çıxara və ya mükafatımı azalda bilən hər şeydən xali olan səmimi və düzgün əməllər yerinə yetirmək üçün ruhlandır. Mənə səmimi olmağa, yəni hər şeyi yalnız Sənin iltifatına nail olmaqdan ötrü yerinə yetirməyə kömək et. Sənin müdrik hökmlərinə uyğun olaraq davranmağıma yardımçı ol. Öz mərhəmətinlə məni mömin qullarının cərgəsinə qəbul et. Sənin ilahi mərhəmətin və onun bir hissəsi olan Səadət yurdu Cənnət, əməllərinin kamilliyindən və ya nisbətən az kamilliyindən asılı olmayaraq, möminlər üçün təyin edilmişdir”.\n\nBeləliklə, biz Süleyman peyğəmbərin (ə) qeyri-adi bacarıqlarından və məziyyətlərindən bir nümunəni – Qarışqa vadisindəki əhvalatı şərh etdik. Sonra Fövqəluca Rəbb bu ecazkar peyğəmbərin (ə) həyatından daha bir əhvalatı – şanapipiklə olan rəvayəti xəbər verir.",{"from":135,"to":135,"text":1133},"Bir dəfə Süleyman peyğəmbər (ə) quşlara baxış keçirirdi. Bu baxış faktının özü alicənab peyğəmbərin (ə) möhkəm iradəsinə, qətiyyətinə və dərrakəli olmasına dəlalət edir. O (ə) özünün çox böyük sayda olan ordusunda nizam-intizamın qayğısına qalır və bu sahədə həm əhəmiyyətli və həm də az əhəmiyyət kəsb edən məsələlərlə də şəxsən məşğul olurdu. O (ə) hətta quşların döyüş cərgələrini yoxlamaq və bütün döyüşçülərinin yoxlamada iştirakına əmin olmaq imkanını da nəzərdən qaçırmırdı. Şərh etdiyimiz ayənin əsil mahiyyəti də elə bundan ibarətdir. Lakin belə bir yanlış rəy də var ki, Süleyman peyğəmbər (ə) şanapipiyi, içməli su mənbəyinin yerini ondan soruşmaq üçün axtarırmış. Şanapipiklərin yerin altındakı suyu hiss edə bilmələri haqqında müxtəlif əfsanələr mövcuddur, amma onların heç bir əsası yoxdur. Bundan başqa, məntiqi dəlillər və naslar[5] belə baxışların səhv olduğunu təsdiq edir.\n\nMəntiqi dəlillərə gəldikdə isə, təcrübə və müşahidələr göstərir ki, şanapipiklər yerin altında olan suyu aşkar etmək qabiliyyətinə malik deyillər. Əgər bu belə olsaydı, onda Fövqəluca Allah bu barədə Quranda mütləq xatırladardı, çünki belə bir qəribə bacarıq bəşəriyyət üçün ən böyük möcüzələrdən biri olardı.\n\nNaslara gəldikdə isə, onlarda Süleyman peyğəmbərin (ə) məhz həmin məqsədlə şanapipiyi axtarması barədə heç bir xəbər verilməmişdir. Bu belə olsaydı, öz əksini Quranın mətnində tapardı, çünki ərəb dilində belə bir fikri birmənalı şəkildə ifadə etmək üçün kifayət qədər söz vardır. Lakin Fövqəluca Allah bildirmişdir ki, Süleyman peyğəmbər (ə) quşlara sıra baxışını ona görə keçirirdi ki, yoxlama zamanı kimin cərgədə olub, kimin də olmadığını öyrənsin və onların hamısının verilmiş tapşırıqları yerinə yetirdiyinə əmin olsun. Amma onun (ə), suyu aşkar etmək üçün şanapipiyin axtarışına ehtiyacı yox idi, çünki suyun hansı dərinlikdə yerləşməsindən asılı olmayaraq, onu qazıb tapmağı bacaran cin və şeytanlar onun (ə) tabeliyində idilər. Bundan başqa, Allah küləyi də ona (ə) ram etmişdi ki, o, bir səhər mehinin əsməsi ilə bir aylıq yolu qət edir və bir günorta küləyinin əsməsi ilə də bir o qədər məsafə adlaya bilirdi. Məgər o (ə) su mənbəyinin aşkar edilməsi üçün şanapipiyə möhtac ola bilərdi?!!\n\nŞanapipiyin qeyri-adi qabiliyyəti haqqında geniş yayılmış şərhə qayıdaraq, qeyd etmək lazımdır ki, bu müstəsna olaraq yalnız İsrail oğullarının nağıllarına söykənir. Bir çox müsəlmanlar bunun sağlam düşüncəyə zidd olması üzərində düşünməyərək, ona istinad edirlər. Əgər biz bundan sonra da belə heç nə ilə əsaslandırılmamış hekayətləri rəvayət etməli olsaq, onlar o qədər geniş yayılar ki, onları əsil gerçəklik kimi qəbul etməyə başlayarlar. Nəticədə isə Quranın bəzi şərhləri təhlükəli və hətta məhvedici ola bilər[6].\n\nSağlam təfəkkür xatırladır ki, aydın ərəb dilində nazil edilən[7] və bütün bəşəriyyətə göndərilən Quran həm alimlər, həm də azsavadlı insanlar tərəfindən başa düşülməlidir. Biz onun ecazkar ayələrinin mənası üzərində düşünməli və hər bir xalis ərəbə aydın olan Quranın əsli mətni ilə müxtəlif şərhləri müqayisə etməliyik. Bu müddəa, yalnız Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) hədislərinə istinad etməyən şərhlərə aiddir. Əgər onlar Quran ayələrinin açıq mənasına və mətninə zidd deyillərsə, onda biz onları qəbul edə bilərik. Əgər onlar Quran ayələrinin mənası və ya mətni ilə ziddiyyət təşkil edirsə, biz onları rədd etməli, onların yanlış olmasına şübhə etməməliyik, çünki onlar Quran ayəsinin öz mahiyyətinə müxalif çıxırlar.\n\nBeləliklə, Süleyman peyğəmbər (ə) quşlara sıra baxışı keçirəndə, görür ki, şanapipik yoxdur. Bu onu göstərir ki, alicənab peyğəmbər (ə) qoşunlarını şəxsən idarə edirmiş, bəsirət və diqqətliliklə seçilirmiş. Hətta kiçicik bir quş olan şanapipiyin yerində olmaması belə onun (ə) nəzərindən qaçmamışdı. O (ə) demişdi: “Niyə mən şanapipiyi görmürəm? Bu saysız-hesabsız ordunun içində gözümdən gizləndiyinə görəmi onu görə bilmirəm və yaxud mənim icazəm olmadan gəlmədiyinə görəmi?”",{"from":141,"to":141,"text":1135},"Əgər o öz yerində olmamağına aydın bir səbəb gətirməzsə, ona şiddətli cəza verərəm və ya onun boğazını üzərəm. Alicənab peyğəmbərin (ə) sözləri onun (ə) dindarlığını və ədalətli olmasını təsdiq edir. O (ə), sadəcə şanapipiyi cəzalandıracağına və ya edam edəcəyinə and içmir, o (ə) bunu, quş öz günahı üzündən sırada olmadığı halda, edəcəyinə and içir. O (ə) başa düşürdü ki, şanapipiyin yerində olmamağının səbəbi üzrlü ola bilər və buna görə öz andının icrasını şəraitdən asılı vəziyyətdə qoymuşdu. Yalnız təqvalı və ağıllı insanlar belə davranırlar.",{"from":148,"to":148,"text":1137},"Çox keçmədi ki, şanapipik qayıtdı və bu onu göstərir ki, Süleymanın (ə) döyüşçüləri onun qarşısında ehtiramla qorxu hissi keçirir və hökmlərinə itaət edirdilər. Hətta şanapipik də yoxlama düzülüşünə gəlmədiyinə baxmayaraq, yerində uzun müddət olmamağa cürət etməmişdi. Şanapipik dedi: “Sənin çox geniş biliklərə malik olmağına və bu sahədə bir çox məxluqlardan üstünlüyünə baxmayaraq, mən sənə məlum olmayan məlumatla gəlmişəm. Mən sənə səbalılar haqqında dəqiq xəbərlər gətirmişəm”. Səba – Yəməndə yaşayan məşhur bir qəbilə idi.",{"from":155,"to":155,"text":1139},"Sonra şanapipik izah etdi ki, o, səbalıların məskənində məhz nə aşkar etmişdir. O, bir qadın görmüşdür ki, saysız-hesabsız var-dövlətə sahib idi və yaxşı təchiz olunmuş ordusu var idi. Onun qalaları, qəsrləri var idi, lakin ən başlıcası isə, onun oturduğu əzəmətli bir taxt idi. Məlumdur ki, taxtın əzəməti hökmdarın əzəmətinə və qüdrətinə, həm də çoxsaylı əyanlarına və yaxın adamlarına dəlalət edir.",{"from":162,"to":162,"text":1141},"Səbalılar müşrik idilər və günəşə səcdə edirdilər. Onlar azğınlığa batmışdılar və belə hesab edirdilər ki, doğru yoldadırlar. Şeytan öz fitnələri sayəsində onları doğru yoldan azdırmış və haqq rəhbərlikdən məhrum etmişdi. Haqq yolda olduğuna əminlik hasil edən insan, bir qayda olaraq, öz əqidəsini dəyişməyə cəhd göstərmir. Məhz buna görə səbalılar öz azğınlıqlarını araşdıra və doğru yola gələ bilmirdilər.",{"from":169,"to":169,"text":1143},"Kainatın bütün guşələrində baş verən hər şey, hətta əgər onlar baxışlardan və Onun məxluqlarının dərk etməsindən gizlədilmişsə də, Allaha məlumdur. O (Pak və Müqəddəs Olan), hər bir həşəratdan, hər bir toxumdan və hər bir gizlədilmiş niyyətdən xəbərdardır. O (Pak və Müqəddəs Olan), yağış nazil edir və torpağın daxilində olanları aşkara çıxardır, yəni, bitkilərin toxumlarını və dənələrini yerin üstünə çıxıb cücərməyə məcbur edir. Mələk sura üfürəndə Allah bütün ölüləri olduqları yerlərdən çıxaracaq ki, hər insana onların etdikləri əməllərinə görə əvəzini versin. Bu Onun üçün heç də çətin deyildir, çünki O (Pak və Müqəddəs Olan) bütün gizlətdiklərinizi və açıq dediklərinizi bilir.",{"from":176,"to":176,"text":1145},"İnsanlar Fövqəluca Allahdan – Vahid Haqq Rəbdən başqa kiməsə məhəbbət və mütiliklə ibadət etmək haqqına malik deyillər. İbadət edilmə haqqı yalnız Ona məxsusdur, çünki təkcə O (Pak və Müqəddəs Olan), kamil sifətlərin Sahibidir və Öz qullarına nemətlər əta edir. Kainatın damı olan, göyləri və yeri əhatə edən əzəmətli Ərş Ona məxsusdur. Bütün bu Kainat Bir Allahın – Fövqəlqüdrətli Hökmdarındır. O (Pak və Müqəddəs Olan) əzəmətli əməllər Xəlqedəndir. O (Pak və Müqəddəs Olan) qullarının itaətinə və mütiliyinə layiqdir və onlar Onun qarşısında təzim etməli və səcdəyə qapılmalıdırlar. Şanapipik Süleymana (ə) bu mühüm xəbəri verərək, yerində olmamasının əbəs olmadığına görə özünə bəraət aldı, alicənab peyğəmbər (ə) isə səbalıların məskənində baş verənlərdən özünün xəbər tutmamasına təəccübləndi. Lakin Süleyman (ə) nəticə çıxartmağa tələsmədi və bu onun (ə) fərasətli və ağıllı olmasını təsdiq edir.",{"from":183,"to":190,"text":1147},"Fövqəluca Allah həmin məktubun mətni barədə növbəti ayələrin birində belə xəbər verir.",{"from":197,"to":211,"text":1149},"Şanapipik məktubu alıb onunla Səba məlikəsinin yanına yola düşdü. Qadın naməni aldıqda, onu əhatə edən əyanlarına dedi: “Ey şərəfli insanlar! Mənə mübarək bir namə çatdırılmışdır. O, yer üzünün ən böyük hökmdarlarından biri olan Süleyman tərəfindən yazılmışdır”. Sonra məlikə məktubun məzmununu bildirmək üçün oxudu: “Mərhəmətli, Rəhmli Allahın adı ilə! Məni şan-şöhrətdə və əzəmətdə ötüb keçməyə cəhd göstərməyin, əksinə, müti və itaətkar olun. İradəmi sözsüz yerinə yetirin və müsəlman olun”.\n\nAlicənab peyğəmbərin (ə) məktubu necə də qısa və yığcam və eyni zamanda aydın yazılmışdı. Cəmi bir neçə sözlə o (ə), müşriklərə özlərini təkəbbürlə aparmağı qadağan etməyi bacarmış, onları günah işlətməmək barədə xəbərdar etmiş, onlara könüllü surətdə ona (ə) təslim olmağı təklif etmiş, onlara onun (ə) hüzuruna gəlməyi əmr etmiş və hətta onlara müsəlman olmağı, yəni, Allahın müti qulları olmağı təklif etmişdi. Süleymanın (ə) məktubundan həmçinin belə bir nəticə çıxarmaq olar ki, kitabları və məktubları “Mərhəmətli, Rəhmli Allahın adı ilə” sözləri ilə başlamaq arzuolunandır. Lakin bu sözlərə qədər məktubu göndərənin, ünvan sahibinin adlarını və ya kitabın adını yazmağa icazə verilir. Səba məlikəsinin davranışına bir daha qayıdaraq, qeyd etmək lazımdır ki, o, öz ağıllılığı və düşüncəli olması ilə seçilirdi. Məhz buna görə, o, öz ağsaqqallarını və adlı-sanlı adamlarını yanına çağırıb dedi:",{"from":218,"to":218,"text":1151},"Mən bu məktuba necə cavab verim? Biz bu hökmdara itaət etməliyikmi və ya bizim başqa bir çıxış yolumuz varmı? Mən heç vaxt öz istədiyim kimi rəftar etməmişəm. Əksinə, mən həmişə sizinlə məsləhətləşmişəm və sizin rəyinizə qulaq asmışam.",{"from":224,"to":224,"text":1153},"Əgər sən o hökmdarı rədd etmək istəyirsənsə və ona itaət etmək istəmirsənsə, onda biz onunla döyüşməyə hazırıq.\n\nYəqin ki, Səba ağsaqqalları məhz bu qərara meyil edirdilər və əgər onlar məlikəni bu qərarın doğruluğuna əmin edə bilsəydilər, onda özlərini məhv olmağa məhkum edərdilər. Lakin ağsaqqallar tərəddüd edirdilər və buna görə son qərarı qəbul etməyi məlikənin özünə təklif etdilər. Onlar çox gözəl bilirdilər ki, o ağıllı və fərasətli bir qadındır və öz xalqının əmin-amanlığının qayğısına qalır. Məlikə müharibə etmək istəmirdi və qərara aldı ki, əyanlarını müharibənin olduqca pis nəticələr verə biləcəyinə inandırsın.",{"from":216,"to":216,"text":1155},"Qüdrətli hökmdarlar bir özgə ölkəyə zorla girəndə, sakinləri öldürür və əsir götürürlər, evləri talan edir, xarabaya çevirir və həm də hakimiyyət sahibi olanları alçaldırlar. Siz mənə doğru qərar təklif etmirsiniz. Mən bir hiyləyə əl atana qədər sizə qulaq asmayacağam. Mən hökmdar Süleymana çaparlar göndərəcəyəm ki, onun imkanları haqqında mənə mümkün qədər çoxlu məlumat gətirsinlər. Yalnız bundan sonra biz düzgün qərar qəbul edə bilərik.",{"from":237,"to":237,"text":1157},"Ola bilsin ki, hökmdar Süleyman qərarından dönməzdir. Ola da bilər ki, biz onu öz bol hədiyyələrimizlə razı salmağı bacararıq və onda o bizə qarşı döyüşməkdən əl çəkər. İstənilən halda səfirlərimiz bizə onun qoşunlarının imkanları və sayı haqqında dəqiq məlumat gətirərlər.",{"from":243,"to":243,"text":1159},"Məlikə Süleymana (ə) bol hədiyyələr və tərkibində ən müdrik və ağıllı adamlar olan elçilik göndərmişdi. Süleyman (ə) ona göndərilmiş hədiyyələri gördükdə səbalıların hərəkətini bəyənmədi və hətta onun (ə) əmrini yerinə yetirmədikləri üçün onlara acıqlandı. O (ə) dedi: “Məgər siz mənə var-dövlət verə bilərsiniz? Sizin hədiyyələriniz qətiyyən mənim xoşuma gəlmir və mən onları görüb heç bir sevinc duymuram. Allah mənə böyük nemətlər əta etmişdir və Onun mərhəmətindən mənim sizin xeyirxahlığınıza ehtiyacım yoxdur. Əksinə, siz özünüzə bəxş edilmiş hədiyyələrə sevinirsiniz, çünki siz dünya həyatına vurulmuşsunuz və Rəbbin mənə əta etdiyinə siz malik deyilsiniz”.",{"from":249,"to":249,"text":1161},"Süleyman (ə) gördü ki, qasid ağıllı bir insandır və onun (ə) sözlərini təhrif etmədən məlikənin nəzərinə çatdıra bilər. Buna görə, o (ə) müraciətini sözlə ifadə etdi və ona əmr etdi ki, bütün hədiyyələri ilə birlikdə geri qayıtsın. Qasid səbalıların yanına qayıtdı və Süleymanın (ə) dediklərini məlikəyə çatdırdı. Bundan sonra o, böyük hökmdarın qarşısına çıxmaq üçün hazırlaşmağa başladı. Süleyman (ə) əmin idi ki, məlikə mütləq onun (ə) yanına gələcək. O (ə), yaxınlığında olan insanlara və cinlərə müraciət etdi və bu barədə Fövqəluca Allah belə buyurmuşdur:",{"from":256,"to":256,"text":1163},"O (ə) başa düşürdü ki, əgər məlikə və onun xalqı İslamı qəbul etsələr, onların əmlakı artıq toxunulmaz olacaqdır.",{"from":261,"to":261,"text":1165},"Cinlərdən olan bir ifrit taxtı gətirəcəyini bildirdi. Ərəb sözü olan “ifrit” – “çox güclü”, “çalışqan” mənalarını bildirir.\n\nSüleymanın (ə) səltənəti Şamda yerləşirdi və Səba məlikəsinin taxtını gətirmək üçün isə, adi qaydada, təxminən dörd ay lazım gələrdi: iki ay Yəmənə qədər gedib çatmaq, iki ay da oradan Şama qayıtmaq. Buna baxmayaraq, qüvvətli cin nəhəng və ağır taxtı, o (ə) məclisi tərk edənədək, gətirəcəyini boynuna götürdü. Mühüm məclislər, bir qayda olaraq, bütün səhər ərzində keçirilərdi. Məclislər günün üçdə bir hissəsi və hətta daha artıq davam edərdi. Tabeliyində belə qüdrətli və güclü təbəələri olan Süleyman peyğəmbərin (ə) necə böyük hökmdar olduğunu təsəvvür etmək mümkündür.",{"from":267,"to":267,"text":1167},"Sonra daha qəribə bir şey baş verdi. Bir nəfər Kitab elmindən agah olan, dedi ki, taxtı bir göz qırpımında gətirə bilər. Quranın bir çox şərhçilərinin rəyinə görə, bu alim şəxs Süleyman peyğəmbərin (ə) yaxınlarından biri – Asəf b. Bərxiya adlı bir mömin idi. O, Allahın gözəl adlarından ən əzəmətlisini bilirdi və onun vasitəsi ilə Allaha müraciət etmişdi. Bunun sayəsində Rəbb daima onun dualarını qəbul edər və onun bütün xeyirxah istəklərini yerinə yetirərdi. O, Allahın onun duasını eşidəcəyinə və bir göz qırpımında taxtı Yəməndən Süleymanın (ə) səltənətinə gətirəcəyinə ümid bəsləyirdi. Bir Allaha məlumdur ki, bu şərh nə dərəcədə səhihdir[8]. Ola bilsin ki, həmin mömin insan məsafəni necə qısaltmaq və ağır şeyi yüngülləşdirmək haqqında Kitabdan biliyə malik idi[9]. İstənilən halda Allah bunu daha yaxşı bilir.\n\nSüleyman (ə) qarşısındakı taxtı gördükdə, Allaha, ona (ə) hakimiyyət və qüdrət verdiyinə və onun (ə) üçün ən qeyri-adi şeyləri asanlaşdırdığına görə həmd etdi. Alicənab peyğəmbər (ə) ona verilən hakimiyyətə və qüdrətə aldanmadı, çünki ancaq nadan hökmdarlar belə şeylərə aldana bilərlər. Süleyman (ə) bilirdi ki, maddi nemətlər sadəcə sınaq vasitələridir və buna görə Allaha Onun bitməz-tükənməz səxavəti üçün layiqincə şükür edə bilməyəcəyindən ehtiyat edirdi. Bundan başqa, o (ə) çox gözəl başa düşürdü ki, Fövqəluca Rəbbin onun (ə) minnətdarlığına ehtiyacı yoxdur, möminlik və şükür etmə yalnız insana fayda gətirir. Allahın gözəl adları arasında – Zəngin və Səxavətli adları. Rəbb o dərəcədə dövlətlidir ki, Öz qullarının xeyirxah əməllərinə ehtiyac duymur və Onun səxavəti o də-rəcədə bö-yükdür ki, O, nemətlərini həm şükür edən möminlərə və həm də naşükür günahkarla nazil edir. Buna baxmayaraq, şükür insanın sərvətini çoxaldır, naşükürlük isə onu əmin-amanlıqdan məhrum edir.",{"from":274,"to":274,"text":1169},"Sonra Süleyman (ə) öz təbəələrinə əmr etdi ki, Səba məlikəsinin taxtının görkəmini dəyişdirsinlər. O (ə) taxtın bəzi bəzəklərini götürüb, onların yerinə digərlərini qoymağı tapşırdı ki, onlar məlikənin doğrudan da ağıllı və fərasətliliyinə əmin ola bilsinlər. Əgər bu belədirsə, onda o, mütləq öz taxtını tanıyar və bu da onun Səba taxtı-tacına yiyələnməsinə haqqı olduğunu təsdiq edər.",{"from":280,"to":280,"text":1171},"Biz bilirik ki, sənin əzəmətli bir taxtın vardır, lakin məgər o, indi qarşında gördüyündən yaxşıdırmı? Məlikə öz taxtını son dəfə məmləkətini tərk edəndə görmüşdü. Buna baxmayaraq, o, cavab verdi ki: “Bəli, elə bil ki, o özüdür”. Bu sözlər onun ağlını və düşüncəliliyini açıq surətdə təsdiq edirdi. O, iddia etmədi ki, qarşısında duran, onun görkəmi dəyişdirilib tanınmaz vəziyyətə salınmış taxtıdır. O həmçinin bunu inkar da etmədi, çünki taxtını tanımışdı. Onun cavabı təxmini idi və bütün hallar üçün doğru idi. Süleyman (ə) qadının bəsirətli və ehtiyatlı olmasından heyrətlənmişdi və Allaha həmd etdi ki, Rəbb ona (ə) daha çox bilik vermişdir. O dedi: “Rəbb bu qadına ağıl iltifat etməzdən öncə, bizi doğru yola qoymuş, bizə ağıl və düşüncə əta etmişdir. Bundan başqa, biz Allaha itaət edən müsəlmanlarıq, bu isə o deməkdir ki, bizim elmimiz düzgün və faydalıdır”.\n\nBelə bir ehtimal var ki, Səba məlikəsi belə demişmiş: “Süleymanın gücü və qüdrəti haqqında o, özünün möcüzəvi imkanlarını nümayiş etdirməmişdən və nəhəng taxtı səltənətimizdən çox uzaq bir guşəyə apartdıqdan öncə bilirdik. Biz gəldik ki, Süleymana itaət edək və onun hökmranlığını qəbul edək”. Belə olduğu halda, alicənab peyğəmbərin (ə) sözləri məlikənin sözlərinə cavab imiş.",{"from":92,"to":92,"text":1173},"Səba məlikəsi həqiqəti yalandan ayıra bilməsi üçün kifayət qədər ağıllı, lakin onun yanlış təsəvvürləri ona haqqı görməkdə və İslam dininə gəlməkdə mane olurdu. Ona bu maneəni aşmaq çox çətin idi, çünki o, kafir xalqa məxsus idi və o da həmqəbilələrinin etdiklərini təkrar edirdi.\n\nİnsanlar, bir qayda olaraq, öz xalqlarının inanclarına etiqad edirlər, hətta əgər bu etiqadın yanlış və qüsurlu olduğunu bilsələr də. Bu qaydalardan istisnalar olduqca nadir hallarda baş verir və buna görə də Səba məlikəsinin uzun müddət müşrik qalmasında qəribə heç nə yox idi.",{"from":293,"to":293,"text":1175},"Sonra Süleyman peyğəmbər (ə) qərara aldı ki, onu öz qüdrəti ilə heyrətə salsın və ona Sərhə[12] daxil olmağı təklif etdi. Bu, böyük və hündür salon idi, döşəməsi büllurdan hazırlanmış və altından da çay axırdı. Məlikə büllur sarayı gördükdə, onu su hovuzuna bənzətdi. Büllur o qədər şəffaf idi ki, o, həqiqətən elə bildi ki, sarayın içində çay axır. O, su ilə getmək istəyərək libasını qaldırıb ayaqlarını açıq qoydu. Məlikənin bu hərəkəti onun ağıllı və gözəl əxlaqa malik olduğunu təsdiq edir. Qadın Süleymanın (ə) saraya girmək təklifindən boyun qaçırmayıb, içəri girməyi qət etdi, çünki başa düşürdü ki, qüdrətli hökmdarın təklifi özünə yönəldilmiş hörmət və ehtiram əlamətidir. O, artıq əmin olmuşdu ki, Süleyman öz səltənətini müdrik bir plana müvafiq olaraq yaratmışdır və bütün gördüklərindən sonra o, hətta artıq ehtiyat etmirdi ki, qüdrətli hökmdar ona qarşı pis rəftar göstərə bilər. O, saraya girməyə cəhd göstərəndə, Süleyman (ə) dedi ki, ayaqqabılarını çıxarmağa və ya ətəyini qaldırıb ayaqlarını açıq saxlamağa ehtiyac yoxdur. Süleymanın (ə) səltənətində Səba məlikəsi çoxsaylı qəribə möcüzələr gördü ki, onlar Süleymanın (ə) Allahın peyğəmbəri və seçdiyi insan olduğuna dəlalət edirdi. Bunların nəticəsində, məlikə tövbə etdi və öz kafirliyindən əl çəkdi.\n\nQuranda Səba məlikəsi və Süleyman peyğəmbər (ə) haqqında verilmiş səhih əhvalat belədir. Bu hadisənin daha geniş təfsilatı ya uydurmadır, ya da İsrail oğullarının nağıllarına əsaslanır. İstənilən halda, biz onları Allahın kəlamları kimi şərh etmək üçün istifadə edə bilmərik, çünki Quranın təfsiri səhih səciyyə daşımalı və aydın dəlillərə istinad etməlidir ki, bunlar da yalnız ya Quranın digər ayələri, ya da Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) səhih hədisləri olmalıdır. Əks halda Səba məlikəsi haqqında ravilərin söyləmədikləri çoxsaylı əhvalatlar bu yüksək tələblərə uyğun gəlmir. Buna görə, yaxşı olar ki, insanlar belə əhvalatlardan uzaq olsunlar, onları sonuncu Səmavi Vəhyin təfsiri ilə qarışdırmasınlar. Fövqəluca Allah bu barədə daha yaxşı bilir.",{"from":241,"to":241,"text":1177},"Fövqəlqüdrətli Rəbb bildirir ki, Saleh peyğəmbəri (ə) səmudluların arasında Vahid Allaha iman gətirmələrini təbliğ etməsi üçün göndərdik. Rəbb Öz peyğəmbərini (ə) təkcə qan qohumluluğuna görə səmudluların qardaşı adlandırır. Saleh (ə) öz qəbilədaşlarını tək Allaha ibadət etməyə və müşriklikdən əl çəkməyə çağırır. Belə olduqda səmudluların bir hissəsi haqqa iman gətirmiş, lakin böyük əksəriyyət isə kafirliyi üstün tutub qalmışdılar.",{"from":305,"to":305,"text":1179},"Niyə siz həvəslə günah edirsiniz və xeyirxah əməllər etmək istəmirsiniz, halbuki bunların sayəsində öz dünyəvi və dini məsələlərinizi sahmana salmağı bacarardınız. Həqiqətən, heç kim sizi günahlar törətməyə və cinayətlər işlətməyə məcbur etmir. Öz müşrikliyinizə və kafirliyinizə görə tövbə edin və Allahdan bağışlanmanızı istəyin. Ola bilsin ki, siz əfv ediləsiniz. Yadda saxlayın ki, Allah xeyirxah işlər görənləri Öz mərhəmətindən məhrum etmir, o cümlədən, tövbə də bu gözəl əməllərə daxildir.",{"from":311,"to":311,"text":1181},"Səmudlular – Allah onları rüsvay etsin! – Saleh peyğəmbərin (ə) dəvətini rədd etdilər. Onlar alicənab peyğəmbərin təbliğ etdiyi xeyirxahlığı görə bilmədilər və belə qərara gəldilər ki, o (ə) digər möminlərlə birlikdə onların bu dünyada əmin-amanlıq əldə etmələrinə mane olurlar. Saleh (ə) onlara dedi: “İnsanlar bu dünyada öz günahları və cinayətləri üzündən cəzalandırılırlar. Allah sizi firavanlıq və məhrumiyyətlərlə və həm də yaxşılıq və pisliklə sınaqdan keçirir ki, bu, öz cinayətlərindən əl çəkib, tövbə edənlərin də, kafirlərin arasında qalanların da hamısına bəlli olsun”. Heyhat! Səmudlular öz peyğəmbərlərinə iman gətirməkdən inadkarcasına imtina etdilər və onun dəvətinə müqavimət göstərməkdən əl çəkmədilər.",{"from":317,"to":317,"text":1183},"Söhbət Saleh peyğəmbərin (ə) və onun (ə) qəbilədaşlarının əksəriyyətinin yaşadığı şəhərdən getməkdədir. Onların arasında doqquz nəfər adam var idi ki, zalımlıq edir və hətta yaxşılıq etmək barəsində heç düşünmürdülər. Onlar alicənab peyğəmbərə (ə) qarşı düşmənçilik bəsləyir, onun dinini ləkələməyə cəhd göstərir və xalqı öz dallarınca getməyə çağırırdılar. Saleh (ə) isə öz növbəsində deyirdi: “Allahdan qorxun və mənə tabe olun, ifrata varanların, yer üzündə şərəfsizlik yayanların, heç nəyi islah etməyənlərin əmrlərinə qulaq asmayın” (Şüəra, 26\u002F150-152).",{"from":323,"to":323,"text":1185},"Mürtədlər dəhşətli cinayət törətməyi qət edənə qədər öz yaramaz əməllərini davam etdirirdilər. Onlar sözləşdilər ki, gecə vaxtı Salehə (ə) və onun ailəsinə basqın etsinlər və qərarlaşdırdılar ki, əgər Salehin (ə) yaxın qohumu onları peyğəmbərin (ə) və ailəsinin qətlində günahlandırsa, onda and içərlər ki, onun (ə) ailəsinin ölümündə iştirak etməmişlər və onların dedikləri doğrudur.",{"from":329,"to":329,"text":1187},"Onlar Salehi (ə), hamıdan, hətta öz kafir qəbilədaşlarından da gizlədərək, öldürməyi qərara aldılar, çünki peyğəmbərin (ə) qohumlarının qəzəblənməsindən ehtiyat edirdilər. Lakin onların heç ağıllarına da gəlmirdi ki, Fövqəluca Rəbb Öz elçisinə (ə) yardım göstərmək üçün də elə bir şeyi nəzərdə tutmuşdur, yəni, onun (ə) vəzifəsini asanlaşdırmaq və kafir qəbilədaşlarını məhv etmək üçün qərar qəbul etmişdir.",{"from":334,"to":334,"text":1189},"Məgər onların məkri məqsədlərinə çatmaq üçün onlara kömək etdi? Yaxud da onların qurğusu dağıdıldımı? Fövqəluca bu suallara cavab verərək, buyurur ki, dəhşətli bir fəryad qopdu və ondan sonra bütün günahkarların hamısı həlak oldu.",{"from":99,"to":99,"text":1191},"Onların evlərinin divarları və damları yararsız vəziyyətə düşmüşdür, çünki bir vaxtlar qəşəng evlər sakinlərsiz qalmış, bunun səbəbi isə səmudluların zalımlığı və ədalətsizliyi olmuşdur. Zülmkarlığın, şirkin və əxlaqsızlığın sonu belədir! Həqiqətən, bunda – bilən insanlar üçün dəlil vardır. Onlar ətrafda baş verənləri görür və Fövqəluca Allahın iman gətirmiş qulları ilə necə rəftar etməsi və Öz düşmənləri ilə necə davranması üzərində düşünürlər. Onlar gördüklərindən faydalı dərs alır və hər bir ədalətsizliyin və hər bir zalımlığın məhv olmaqla sona yetdiyi halda, imanın və ədalətin insana kömək etdiyinə və nəticədə xilas və uğur qazandırdığına əmin olurlar. Məhz buna görə sonra Fövqəluca Allah buyurur:",{"from":285,"to":285,"text":1193},"İman adı altında Allaha, Onun Kitablarına, elçilərinə, mələklərə, Qiyamət gününə və xeyiri və şəri ilə Qədərə iman gətirmək nəzərdə tutulur. Allah qorxusu dedikdə isə, müşriklikdən əl çəkmə, günahlardan qaçınma və həmçinin Allaha və Onun elçilərinə itaət nəzərdə tutulur.\n\nSonra Fövqəluca Rəbb bildirir ki, gözəl qul və elçi olan Lut (ə) öz qəbilədaşlarını vahid Allaha iman gətirməyə dəvət edirdi. Fövqəluca belə buyurur:",{"from":235,"to":235,"text":1195},"Doğrudan da siz şüurlu surətdə fahişəliklə məşğul olacaqsınız? Sizin çirkin əməlləriniz sağlam düşüncəyə və insan təbiətinə yaddır və Rəbbinizin şəriəti ilə qınanılır. Siz öz hərəkətlərinizin çirkinliyini dərk etdiyiniz halda, onları törətməkdə davam edirsiniz, çünki siz – qaba və zalım xalqsınız.\n\nSonra alicənab peyğəmbər (ə) izah edir ki, onun qəbilədaşları hansı cinayəti törətmişlər və belə deyir:",{"from":355,"to":355,"text":1197},"Siz bu alçaqlığa necə düşmüsünüz? Məgər sizin nəfsiniz o dərəcədə pozğunlaşmışdır ki, kişilərlə arxadan – murdar nəcisin çıxdığı yerdən cinsi əlaqəyə girməyi üstün tutursunuz? Nəyə görə sizin üçün xəlq edilmiş və kişilərin təbiətən meyil etdikləri qadınlardan üz çevirirsiniz? Həqiqətən, dünya sizin gözlərinizdə tərsinə çevrilmişdir: siz rəzaləti bəyənir və xeyirxah əməlləri isə çirkin sayırsınız. Siz görünməmiş mənfur qabalıq nümayiş etdirir və Allahın haram qıldığı şeyi etməyə cəsarət göstərirsiniz.\n\nLakin alicənab peyğəmbərin (ə) qəbilədaşları onun (ə) sözlərinə qulaq asmaqdan və nəsihətlərini dinləməkdən boyun qaçırdılar. Onlar nəinki günahlarından əl çəkdilər, əksinə, peyğəmbər moizələrinə müqavimət göstərməyə başladılar. Lut (ə) öz xalqına nə qədər səmimi yanaşırdısa, müşriklər də Allahın elçisinə (ə) bir o qədər zalımlıq göstərirdilər.",{"from":362,"to":362,"text":1199},"Bu insanların onların qarşısında günahı nə idi? Müşriklər onlardan niyə intiqam almaq istəyirdilər? Onların belə davranmalarının səbəbi, alicənab peyğəmbərin (ə) və onun (ə) ailə üzvlərinin homoseksuallıqdan boyun qaçırmaları və arxadan cinsi əlaqəyə girmək meyillərinin olmaması idi. Allah o şərəfsizləri rüsvay etsin ki, ən nəcib davranışı eyibli sayırdılar[15]. Onlar öz peyğəmbərindən (ə) imtina etməklə qane olmayaraq, onu (ə) şəhərdən qovmağı qərara almışdılar. Lakin onlar öz sözləri ilə yalnız Rəbbin cəzasına düçar oldular. Onlar öz sözlərinin əsil mənasını dərk etməyərək, etiraf etdilər ki, bu yaramaz və murdar əməli şüurlu surətdə törədirlər və ən sərt cəzaya layiqdirlər. Bu cəzadan təkcə onların lənətə gəlmiş şəhərini tərk edənlər xilas ola bilərlər.",{"from":369,"to":369,"text":1201},"Bu hadisə, mələklər Lut peyğəmbərin (ə) yanına adi qonaqlar qiyafəsində gəldikləri zaman baş vermişdi. Lutun (ə) qəbilədaşları yadellilərin gəlməsi haqqında eşitmiş və alicənab peyğəmbərin (ə) evinin ətrafına yığışaraq, ondan (ə) evində olan qonaqlarını onlara verməyi tələb edirdilər. O (ə), mürtədləri evindən çıxardı və bununla da özünü olduqca təhlükəli bir vəziyyətdə qoydu. Belə olduqda, qonaqları ona (ə) bildirdilər ki, onlar mələkdirlər və Fövqəluca Allah tərəfindən göndərilmişlər ki, Onun peyğəmbərini (ə) xilas etsinlər və səhər tezdən onun (ə) şəhərində bütün kafirləri məhv etsinlər. Mələklər Luta (ə) tapşırdılar ki, gecənin qaranlığından istifadə edərək öz ailəsini, işgəncəli cəzaya layiq olan qoca qarısından başqa, şəhərdən çıxartsın. Gecə vaxtı alicənab peyğəmbər (ə) ailəsi ilə birlikdə şəhəri tərk etdi, səhər isə onun sakinlərini ən böyük bir fəlakət çulğadı. Şəhər alt-üst edildi və sonra günahkarların üstünə bişirilmiş gil topaları yağmağa başladı. Bu gil topalarının hər biri nişanlanmış və ayrı-ayrı günahkarların hər biri üçün nəzərdə tutulmuşdu.[16]",{"from":375,"to":375,"text":1203},"Lutun (ə) xalqının cəzası uğursuz yağış oldu və o, özü ilə əzabverici, lakin ədalətli cəza gətirdi. Fasiqlər ona layiq idilər, çünki xəbərdarlıq onlara gəlib çatmışdı, lakin onlar ona qulaq asmaqdan və tövbə etməkdən imtina etmişdilər. Ancaq bundan sonra Fövqəluca Allah onları özünün ən şiddətli cəzasına layiq gördü.",{"from":298,"to":298,"text":1205},"Ey Muhəmməd! Həqiqətən, ən kamil həmdə layiq olan Rəbbinə həmd et! O (Pak və Müqəddəs Olan), qüsursuz məziyyətlərə: xeyirxahlığa, mərhəmətə, ədalətə, müdrikliyə malikdir. Bunların sayəsində O (Pak və Müqəddəs Olan), kafirləri və zalımları cəzalandırır, lakin Onun qullarından bəziləri bu sərt qisasdan xilas ola bilirlər. Onların arasında ən yaxşıları vardır. Bunlar – peyğəmbərlər və elçilər, aləmlərin Rəbbi Allahın seçdikləridir. Onlar üçün dua et ki, onların şan-şöhrətini ucaldasan və Allah qarşısında onların yüksək məqamına hörmət göstərəsən. Onlara əmin-amanlıq, yəni, rahatlıq və paklıq dilə. Onlar buna layiqdirlər, çünki özlərini şərdən və rəzalətdən qorumağı və öz dillərini Fövqəlqüdrətli Rəbbin barəsində nalayiq sözlər danışmaqdan çəkindirməyi bacarmışlar.\n\nSonra Allah əmr edir ki, müşriklərdən soruşulsun ki, onların uydurduqları ilahlar Fövqəluca Rəbdən üstündürlərmi. Bu – elə bir sualdır ki, cavaba ehtiyacı yoxdur. Allah – kamil sifətlərə və hüdudsuz mərhəmətə malik olan Böyük Rəbdir. Müşriklərin Onunla yanaşı ilahiləşdirdikləri bütlərin isə çoxsaylı qüsurları vardır. Onlar nə özlərinə, nə də onlara ibadət edənlərə xeyir verməyə və ya zərər vurmağa qadir deyillər. Fövqəluca Allah müşriklərin Onunla yanaşı ibadət etdiklərindən, şübhəsiz ki, yaxşıdır.\n\nDaha sonra Fövqəluca Allah Özünün – ibadətə və ilahlığa layiq Vahid Allah olmasına bir neçə dəlil gətirir. O (Pak və Müqəddəs Olan) təkcə Ona ibadət etməyin haqq, məxluqlara isə ibadətin yalan və faydasız olmasını təfsilatı ilə izah edir.",{"from":209,"to":209,"text":1207},"Göylər günəşlə, ayla, ulduzlar mələklərlə birlikdə və həmçinin yer dağlarla, dənizlərlə, çaylarla və ağaclarla birlikdə hamısı Tək Allahın məxluqlarıdır. O (Pak və Müqəddəs Olan) sizi yaratmış və yağışı sizə görə nazil edir. Yağış suyu sayəsində öz bolluğu, müxtəlif meyvələri və digər məhsulları ilə sizi heyran edən gözəl bağ-bağçalar bitirilir. Allah sizə mərhəmət göstərib, onları yağışla sulamasa, siz əkdiyiniz ağacları özünüz sərbəst böyütməyə nail ola bilməzsiniz. Hansı “ilah” sizə qayğı göstərir ki, onu Allahla yanaşı ilahlaşdırasınız? Belə bir ilah yoxdur, lakin bəzi insanlar buna baxmayaraq haqdan yayınırlar.\n\nƏrəb feili olan “ədalə” sözünün bir neçə mənası vardır və buna görə də həmin sözlərin digər tərcümələri mövcuddur. Fövqəluca belə buyurur: “Xeyr! Lakin onlar – uydurulmuş ilahları Allaha bərabər tutanlardır!” Onlar şüurlu surətdə belə davranırlar, çünki qəti olaraq bilirlər ki, yalnız Allah göyləri və yeri yaratmağa və Öz qullarına zəruri olan hər şeyi bəxş etməyə qadirdir.",{"from":391,"to":391,"text":1209},"Doğrudanmı çoxsaylı qüsurlara malik olan və ruzi verməyə, fayda gətirməyə və ya heç olmazsa öz yerindən tərpənməyə belə qadir olmayan yararsız bütlər və daş heykəllər yaxşıdır, ya ki, yeri insanlar və digər məxluqlar üçün tərpənməz məskənə çevirmiş Fövqəluca Allah? Siz onun geniş sahələrində yerləşə, kənd təsərrüfatı və tikinti ilə məşğul ola, səyahət edə və bir çox başqa işləri görə bilərsiniz. Siz Fövqəluca Rəbbin yerin yarıqları ilə apardığı çaylardan çoxlu faydalar götürürsünüz. Siz çayların suyundan əkinlərinizi və bağlarınızı suvarır, özünüz ondan içir və onunla heyvanlarınızı sulayırsınız. Yerin ayaqlarınız altında titrəməməsi üçün Müdriklər Müdriki Allah onun üzərində nəhəng payalara bənzər sarsılmaz dağlar qoymuşdur. O (Pak və Müqəddəs Olan), yerdə şirin və duzlu su yaratmış və bu suların arasında onların bir-birinə qarışmaması və faydalı keyfiyyətlərini saxlaması üçün maneələr qoymuşdur. Bu maneələrdən biri quru ərazilərdir, çünki çayların yataqları dənizlərdən və okeanlardan uzaqda yerləşir.\n\nMəgər Allahla yanaşı başqa bir ilahmı var ki, bütün bunları yaratdığına görə sizin ibadətinizə layiq olsun? Əlbəttə yoxdur! Lakin insanların əksəriyyətinin bundan xəbəri yoxdur. Bu nadanlar öz başçılarına kor-koranə itaət edərək, Allaha şərik qoşurlar. Əgər onlar haqqı layiqincə dərk etsəydilər, belə davranmazdılar.",{"from":349,"to":349,"text":1211},"Dərd-sərindən qəmgin və ehtiyac içində olanın duasını təmin etməyə kim qadirdir? Kim insanın mürəkkəb problemlərinin həllini asanlaşdıra, onu fəlakətlərdən xilas edə və şəri ondan dəf edə bilər? Heç şübhəsiz ki, bunlara qadir olan yalnız Fövqəluca Allahdır.\n\nYer üzündə sizi varis edən kimdir? Kim sizə maddi nemətlərdən istifadə etməyə kömək göstərir, sizə ruzi və hər növ nemətlər əta edir, əcdadlarınızın sərvətini varislik üzrə sizə çatdırır, sonra isə sizin var-dövlətinizi gələcək nəsillərinizin istifadəsinə verir? Məgər bunları müşriklərin Allahla yanaşı ibadət etdikləri hansısa bir ilahmı edir? Xeyr! Kainatın işlərini İdarəedən yalnız Fövqəluca Allahdır və müşriklər bunu çox gözəl bilirlər. Başlarına müsibət gələndə, onlar kömək üçün səmimi qəlbdən bir Allaha dua edirlər, çünki qəti əmindirlər ki, yalnız Allah fəlakətin və müsibətin qarşısını almağa və ya ondan xilas etməyə qadirdir.\n\nSiz necə də ətrafınızda baş verən hadisələr və təzahür edən hallar üzərində az düşünürsünüz! Əgər siz onların üzərində daha çox fikirləşsəydiniz, baş verməkdə olanların həqiqi mahiyyətini dərk edər və düzgün yola gələrdiniz. Lakin siz Rəbbinizin ayələrinə laqeydsiniz və buna görə də doğru rəhbərlik tapmağa və düz yolla getməyə qadir deyilsiniz.",{"from":402,"to":402,"text":1213},"Qurunun və dənizin qatı qaranlığında sizə doğru yolu kim göstərir? Əgər bələdçidən məhrum olsanız və ya işarələri və səmtləri görə bilməsəniz, Fövqəluca Allahın köməyi olmadan həmin vəziyyətdən çıxış yolu tapa bilməzsiniz. O (Pak və Müqəddəs Olan) sizin yolunuzu asanlaşdırır və getməli olduğunuz istiqamətdən azmamağınız üçün əlaltında olan vasitələrdən istifadə etməyi sizə öyrədir. O (Pak və Müqəddəs Olan) Öz mərhəməti haqqında müjdəsini sizə küləklər vasitəsi ilə göndərir. Bu küləklər də Allahın mərhəmətinin təzahürü olan yağışlar haqqında öncədən sizi xəbərdar edir. Allah küləkləri qovur, onlar isə buludları qovub gətirirlər. O (Pak və Müqəddəs Olan) onları parça-parça edir və sonra da topalara çevirir. Daha sonra isə topaların aralarından yağış yağır ki, Allahın qulları onların barəsində öncədən küləyin əsməsi ilə xəbər tuturlar.\n\nDoğrudanmı elə ilah var ki, bu işləri Allahla bərabər həyata keçirsin? Bəlkə elə O (Pak və Müqəddəs Olan), – Kainatı idarə edən Vahid Allahdır? Əgər bu belədirsə, onda niyə siz Ona şəriklər qoşursunuz və uydurma “ilahlara” ibadət edirsiniz? O (Pak və Müqəddəs Olan) şəriklərə möhtac deyil və istənilən saxta “ilahlardan” çox ucadır.",{"from":167,"to":167,"text":1215},"Əzəldən Öz məxluqlarını yaratdıqdan sonra, onları Qiyamət günü təkrarən xəlq edəcək olan kimdir? Sizi səmadan və yerdən olan ruzi ilə təmin edən, yəni, sizə yağış nazil edən və bitkilər bitirən kimdir? Məgər bu işləri etməyə qadir olan Allahla bərabər başqa bir “ilah” varmı? Doğru deyirsinizsə, dəlillərinizi gətirin. İnandırıcı dəlillər gətirməzsinizsə, onda bütlərin ibadətə layiq olması haqqında sizin iddialarınız mənasız və əsassız olacaqdır. Ey müşriklər, sizin dəlilləriniz yoxdur və ola da bilməz. Yolunuzu azdığınızı etiraf edin və Allahın Kainatın Vahid Hökmdarı olmasının inandırıcı, təkzibolunmaz dəlilləri üzərində fikirləşin. O (Pak və Müqəddəs Olan) məxluqlarını təkbaşına idarə edir və onların ibadətinə layiqdir.",{"from":413,"to":413,"text":1217},"Ey Muhəmməd! İnsanlara xəbər ver ki, qeyb haqqında bilik yalnız Allaha məxsusdur. Fövqəluca buyurur: “Qeybin açarları Ondadır və onlar haqqında bilən yalnız Odur. Quruda və dənizdə olanlar Ona məlumdur. Hətta yarpaq da yalnız Onun icazəsi ilə düşər. Yerin qaranlıqlarında bir dənəcik, təzə və ya quru bir şey belə yoxdur ki, Aydın Kitabda olmasın” (Ənam, 6\u002F59);\n\n“Həqiqətən, yalnız Allah o Saat haqqında biliyə malikdir, yağış nazil edir və bətnlərdə olanları bilir. Bir nəfər belə bilmir ki, sabah o, nəyə nail olacaqdır və bir nəfər belə bilmir ki, hansı yerdə öləcəkdir. Həqiqətən, Allah – Biləndir, Xəbərdardır” (Loğman, 31\u002F34).\n\nBu Quran ayələrində xatırlanan və həmçinin bütün qalan şeylər haqqında qeybə dair biliklər yalnız Allaha məxsusdur. Onlar nə yaxın mələklərə, nə də seçilmiş elçilərə məlum deyil. Təkcə Fövqəluca Allah qeybi bilir və qullarının ürəklərində gizli saxlanan hər şeydən xəbərdardır. Bu isə o deməkdir ki, yalnız Allah ibadətə və sitayişə layiqdir. Kafirlərə gəldikdə isə, onlar hətta nə vaxt dirildiləcəklərini belə bilmirlər. Rəbb bu sözləri ilə Qiyaməti inkar edən allahsızların nadanlığını xüsusilə vurğulayır. Onlar bilmirlər ki, qəbirdən dirildilmə nə vaxt başlayacaqdır və buna görə də bu əzəmətli günə hazırlaşmırlar. Sonra, Fövqəluca Allah xüsusidən ümumiyə keçərək, belə buyurur:",{"from":419,"to":419,"text":1219},"Bu, kafirlərin ən böyük nöqsanı və ən böyük səhvidir. Onlar Axirətin olmayacağına əmin deyillər. Onların sadəcə olaraq onun haqqında heç bir məlumatı yoxdur və ancaq mənasız ehtimallara istinad edirlər. Onların Axirət həyatı haqqında biliklərini nə dərin, nə də səthi adlandırmaq olmaz, çünki bunlar – bilik deyil, şəkk-şübhələrdən ibarətdir. Şübhə baş qaldıran yerdə bilik sona yetir, çünki hətta ən az bilik belə şübhə və inamsızlıqla uyğun gəlmir. Lakin kafirlərin vəziyyəti həm də onunla çətinləşir ki, onlar Axirətə kor kimi baxırlar. Onlar bu korluqları sayəsində Axirətdən xəbərsizdirlər və hətta onun gələcəyini güman etmirlər. Onlar Axirət həyatını qeyri-mümkün və inanılmaz sayırlar.",{"from":425,"to":431,"text":1221},"Onlar dirildilməni mümkün olmayan bir şey sayırlar, çünki Fövqəlqüdrətli Rəbbin qüdrətini öz məhdud imkanları ilə müqayisə edirlər. Onlar deyirlər: “Çox qədim zamanlardan bəri insanlar ölülərin dirildilməsindən danışırlar, lakin indiyədək o dünyadan heç kim qayıdıb gəlməmişdir. Bütün bunlar – qədim rəvayətlər və əfsanələrdir. İnsanlar başlarını onlarla qarışdırırlar ki, vaxt keçirsinlər. Onların heç bir əsası yoxdur və həqiqətdən uzaqdır”.\n\nFövqəluca Allah bu ayələrdə kafirlərin vəziyyətini ardıcıl olaraq təsvir edir. Onlar Qiyamət gününün başlayacağı vaxtı bilmirlər, sağlam zəkaya və düşüncə qabiliyyətinə malik deyillər və buna görə də Axirət həyatı haqqında şəkk-şübhə içində əzab çəkirlər. Onlar kordurlar, çünki dirilmənin gerçəkliyinin çoxsaylı dəlillərini görə bilmirlər və bu da onları Axirəti inkar etməyə məcbur edir. Axirət qarşısında qorxu hissi tədricən onların qəlbini tərk edir – onlar Allaha itaətsizlik etməyə başlayır və vicdan əzabı çəkmədən haqqı inkar edir və yalan olanı bəyan edirlər. Onlar Fövqəlqüdrətli Rəbbə ibadət etməkdən boyun qaçırır, öz pozğun istəklərini qane etməyi üstün tutur və son nəticədə həm bu dünyada, həm də öldükdən sonra uğursuzluğa düçar olurlar.",{"from":202,"to":202,"text":1223},"Allahın elçilərinin (onlara salam olsun!) bütün xəbər verdiklərinin doğruluğu üzərində düşünün. Fövqəluca Allaha cəsarət edib utanmazcasına itaətsizlik göstərən hər bir günahkara ən dəhşətli aqibət düçar olur. Onun əməlləri nə qədər pis olarsa, nəticələri də bir o qədər məşum və məşəqqətli olacaqdır.",{"from":442,"to":442,"text":1225},"Ey Muhəmməd! İnsanların iman gətirməkdən imtina etməsinə görə qəm yemə! Sən, xeyirxahlıq etməyə qabil olmayan bu günahkarların ürəyində nə qədər pislik olduğunu bilsəydin, onda onlardan ötrü kədərlənməzdin. Onlara sənin əleyhinə fitnəkarlıqlar etməyi düşünürlər, amma bu səni narahat etməsin, çünki kafirlərin fitnə-fəsadı onların təkcə özlərinə zərər vurur. Fövqəluca həmçinin belə buyurur: “Onlar hiylə qururdular, Allah da hiylə qurdu, axı Allah ən yaxşı Hiyləqurandır” (Ali-İmran, 3\u002F54).",{"from":448,"to":448,"text":1227},"Dirildiləcəklərini mümkün olmayan bir şey sayan və Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gətirdiyi haqqı inkar edən kafirlər belə deyirlər. Onlar istəyirlər ki, cəzanı yaxınlaşdırsınlar, lakin onların sözləri yalnız onların öz cahilliyinə və axmaqlığına dəlalət edir. Axirətin başlaması müddəti öncədən təyin edilmişdir və dəyişdirilə bilməz. Şübhəsiz ki, kafirlərin belə tələbləri yerinə yetirilə bilməz, lakin bu heç də onların haqlı olmasını təsdiq etmir.",{"from":453,"to":453,"text":1229},"Ey Muhəmməd! Qoy onlar haqqın əleyhinə getsinlər, sən isə onsuz da onların yaxınlaşdırmaq istədikləri cəzadan onları çəkindirməlisən. Onlara bildir ki, çox yaxın bir vaxtda amansız cəza onları yaxalaya bilər.",{"from":229,"to":229,"text":1231},"Fövqəluca Allah bu sözləri ilə Özünün hədsiz səxavətini və nemətini insanlara xatırladır. İnsanlar minnətdar və şükür edən olmalıdırlar, lakin çox vaxt hər şey əksinə baş verir. Allahın qulları maddi nemətlərə o qədər aludə olurlar ki, bu bolluğu onlara kimin əta etdiyini unudurlar.",{"from":464,"to":464,"text":1233},"Qoy insanlar aşkarı da, qeybi də Bilən və Öz qullarını fasiləsiz Müşahidəedən Allahın qəzəbindən qorxsunlar.",{"from":60,"to":60,"text":1235},"Ayədə söhbət Qorunan Kitabdan[19] gedir. Onda Qiyamət Saatına qədər baş vermiş və baş verəcək hər şey haqqında səhih məlumatlar vardır. Buna görə, Kainatda istənilən gizli və aşkar hadisələr Aydın Kitabda saxlanan qeydiyyata tam uyğun olaraq gerçəkləşir.",{"from":475,"to":475,"text":1237},"Quran, Allahın əvvəlki Kitablarında nazil etdiyi həqiqətlərin mühafizəçisidir. Onda əvvəlki dinlərin bir sıra müddəaları təfsilatı ilə ifadə olunmuşdur. Bu, İsrail oğullarının bəzi dini hökmlərə aid çoxlu şübhələri və ziddiyyətli mülahizələri ilə bağlı idi. Quran haqqa işıq salaraq bu və bir çox digər ziddiyyətləri mükəmməl şəkildə həll etdi. Əgər çətinlik çəkmədən ziddiyyətləri və problemləri həll edən son Səmavi Kitabın əzəmətini və aydınlığını nəzərə alsaq, onda məlum olar ki, məhz bu Kitab Allahın insanlara bəslədiyi ən böyük mərhəmətidir. Lakin bu lütfkarlığa heç də hamı minnətdarlıqla cavab vermir və buna görə sonra Fövqəluca Rəbb qeyd edir ki, Quran ayələri yalnız möminlər üçün fayda verir və doğru yolu işıqlandırır. Rəbb buyurur:",{"from":174,"to":174,"text":1239},"Quran insanları azğınlıqdan doğru yola çıxardır, onları şübhələrdən xilas edir, onlara sevinc gətirir, onlara öz dünyəvi və dini təşəbbüslərini mömincəsinə yerinə yetirməyə kömək göstərir. Lakin bu böyük şərəfə yalnız iman sahibləri layiq görülürlər və onlar öz Rəbbinin Kitabına iman gətirirlər, onu bütövlükdə və tamamilə qəbul edirlər və həm də onun mənası üzərində düşünürlər. Bunun sayəsində onlar doğru yolla gedir və Fövqəluca Allahın mərhəmətinə nail olurlar ki, bu da xoşbəxtliyin və uğur qazanmanın rəhnidir.",{"from":153,"to":153,"text":1241},"Fövqəluca Rəbb mübahisə edən qulları arasında Özü mühakimə yürüdəcək və ədalətli hökm çıxaracaqdır. Dünya həyatında insanlar tez-tez ziddiyyətə düşürlər. Bəzən bu aydın dəlillərin olmaması üzündən baş verir, bəzən isə insanlar tamahkar məqsədlər güddüklərindən bu dəlilləri etiraf etməkdən boyun qaçırırlar. Lakin Axirətdə Fövqəlqüdrətli Allah haqqı nurlandıracaq və bütün ixtilafları və ziddiyyətləri yalnız Özü mühakimə edəcəkdir.\n\nHəqiqətən, O – Fövqəlqüdrətlidir, Biləndir. Bütün varlıqlar Ona itaət edir və baş verən bütün hadisələr Ona agahdır. O (Pak və Müqəddəs Olan), Öz mübahisə edən qullarının onların arasında ixtilaf yaradan iddialarını və hər iki tərəfin hansı məqsədlər güddüyünü bilir. Məhz bunun sayəsində məxluqlar ən ədalətli və tam əvəz alacaqlar.",{"from":491,"to":491,"text":1243},"Ey Muhəmməd! Dini yayarkən, müsəlman cəmiyyətini qurarkən və haqq dinin düşmənləri ilə mübarizədə öz Rəbbinin yardımına ümid bağla! Həqiqətən, yalnız Allah sənə xeyir əta edə və səni şərdən qoruya bilər. O (Pak və Müqəddəs Olan) daima sənə qayğı göstərir, çünki sən aydın bir həqiqət tərəfdarısan. Sən xeyirxah işlər görür, Haqqı təbliğ edir, Onun mənafelərini müdafiə edirsən və buna görə də sən cəsarətlə öz Rəbbinə təvəkkül edə bilərsən. Doğru rəftar edən və haqlı olmasına əmin olan şəxs Allaha təvəkkül edə bilər. Məhz bu sənin yolundur və onun gerçəkliyi heç kimdə şübhə doğurmur. Əgər sən bundan sonra da öz vəzifələrini qüsursuz yerinə yetirmiş olsan və Allaha təvəkkül etsən, onda insanların azğınlığı və küfrü sənə heç bir zərər vura bilməz, çünki ətrafdakıları haqq dinə gəlməyə məcbur etmək sənin vəzifənə aid deyil. Sanki bunları izah etmək məqsədi ilə Fövqəluca Allah buyurur:",{"from":497,"to":497,"text":1245},"Belə davranış sənin moizələrinə qulaq asmaqda insanlara daha güclü maneçilik törədir. Fövqəluca daha sonra buyurur: “Həqiqətən, sən sevdiklərini doğru yola gətirə bilməzsən. Yalnız Allah istədiklərini doğru yola gətirir. O, doğru yolla gedənləri yaxşı tanıyır” (Qəsəs, 28\u002F56).",{"from":503,"to":503,"text":1247},"Ey Muhəmməd! Sənin sadiq ardıcılların yalnız Allahın ayələrinə iman gətirən və öz imanını saleh əməllərlə təsdiq edən möminlər olacaqdır. Fövqəluca buyurur: “Yalnız diqqətlə dinləyənlər cavab verirlər. Ölüləri isə Allah dirildəcək və bundan sonra onlar Ona qaytarılacaqlar” (Ənam, 6\u002F36).",{"from":509,"to":509,"text":1249},"Öncədən təyin olunmuş və vəd edilmiş gün gəldikdə, Allah yerdən bir heyvan çıxaracaqdır. O, göylərdən gəlməyəcək, yerin təkindən çıxacaqdır. O, insanlarla danışacaq və hamıya bildirəcək ki, fasiqlər[21] Rəbbin ayələrinə inanmırdılar. İnsanların əksəriyyəti mükəmməl biliklərə və Onun ayələrinə sarsılmaz imana malik deyillər və buna görə, üzdən iraq, “yerdən çıxacaq heyvanın” (“dəbbət əl-ard”) zühuru insanların haqq gözünü açacaq və onların mübahisə və ixtilaflarına son qoyacaqdır.\n\nBu heyvanın zühur etməsi Qiyamət gününün ən böyük əlamətlərindən biridir və dünyanın sonuna az qalmış baş verəcəkdir. Bu təzahür[22] haqqında Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bir çox səhih hədislərində xəbər verilmişdir. Lakin nə Quranda, nə də pak Sünnədə onun hansı görkəmdə olacağı barədə bildirilməmişdir. Buna baxmayaraq, məlumdur ki, o, Allahın möcüzələrindən biri olacaqdır və insanlarla ən ecazkar tərzdə danışacaqdır. İnsanlar öz Rəbbinin dəlillərini inkar etməyə başlayacaqları zaman bu baş verəcək və Onun Sözü onların üzərində həqiqətə çevriləcəkdir. Bu qəribə heyvanın təzahür etməsi möminlərin doğru danışdıqlarının dəlili və kafirlər üçün isə ittiham hökmü olacaqdır.",{"from":247,"to":247,"text":1251},"Fövqəluca bu ayədə Qiyamət günü Məhşər ayağında kafirlərin başına nə gələcəyini bildirir. İnsanlar bir yerdə toplandıqdan sonra, hər bir xalqın arasından Allahın ayələrini inkar edənləri ayıracaqlar. Sərt təbiətli mələklər günahkarları arxadan itələyəcəklər. Odur ki, ən arxada dayananlar birinci cərgədə dayananları sıxışdıracaqlar. Bununla kafirlərə başa salınacaq ki, onlar hamısı birlikdə öz cinayətlərinə görə cavab verəcək, təhqirə məruz qalacaq və qınanıldıqlarını eşitmək məcburiyyətində olacaqlar.",{"from":520,"to":520,"text":1253},"Siz onların üzərində düşünməli idiniz ki, haqqı özünüz üçün aydınlaşdıra biləsiniz. Sizin heç bir təsəvvürünüz olmayan şeylər haqqında boşboğazlıq etməyə haqqınız yox idi. Necə oldu ki, siz hətta məzmunu ilə tanış olmadan Vəhyimi inkar etdiniz? Bəs siz nə edirdiniz?\n\nAllah kafirlərə onların bilikləri və əməlləri haqqında suallar verəcəkdir və bəlli olacaqdır ki, onlar öz biliklərini haqq ilə mübarizə aparmaq üçün istifadə ediblər, öz əməllərini Onun elçilərinin (onlara salam olsun!) əmrlərinin ziddinə gerçəkləşdiriblər və bu əməllərini Ona deyil, kimə və nəyə rast gəliblərsə, ona da həsr ediblər.",{"from":272,"to":272,"text":1255},"Allahın günahkarlar üçün, ədalətsizliyi üstün tutduqlarına və hətta, məhvediciliyinə əmin olduqdan sonra da, zalımlığı davam etdirdiklərinə görə təyin etdiyi və ona uyğun olaraq cəzalandırılacaqları Qədər gerçəkləşəcəkdir. Bu zaman onlar dinməyəcəklər, çünki onların törətdikləri cinayətlərə görə bəraət əldə etməyə heç bir haqqı olmayacaq”.",{"from":531,"to":531,"text":1257},"Məgər onlar öz Rəbbinin əzəmətli möcüzələri və dəyərləndirilməsi mümkün olmayan səxavəti üzərində düşünmürlərmi? Məgər onlar görmürlər ki, Fövqəluca Allah gecəni və gündüzü onların mənafeyinə tabe etmişdir? Gecə olan kimi onlar yataqlarına girir, istirahət edir və sabahkı günə hazırlaşırlar. Səhər tezdən isə onlar dolanacaq və ruzi əldə etmək ümidi ilə yer üzünə yayılırlar. Bütün bunlar – dəlillərdir ki, insanlara tövhidə etiqad etməyi və Allahın mərhəməti üzərində düşünməyi zəruriləşdirir.",{"from":537,"to":537,"text":1259},"Allah Öz qullarına Qiyamət gününün dəhşətlərini xatırladır. Bu Gün – böyük sınaqlar, böyük hüzn və böyük həyəcanlar günü olacaqdır. Allahın bütün məxluqları misilsiz həyəcana və qorxuya məruz qalacaqlar. Onlar vurnuxacaq, boş-boşuna ora-bura var-gəl edəcək və bunların səbəbi Surun üfürülməsi olacaqdır. Yalnız seçilmiş məxluqlar qorxudan xilas olunacaq, çünki Fövqəluca Allah onlara lütfkarlığını göstərəcəkdir.\n\nBütün məxluqlar Onun hüzurunda fağır və müti halda dayanacaqlar. Fövqəluca buyurur: “Göylərdə və yerdə olan hər kəs Rəhmanın yanına bir qul kimi gələcək” (Məryəm, 19\u002F93). Bu dəhşətli gündə hakimiyyətə sahib olanlar və sadə insanlar arasında fərqlər yox olacaq, çünki onların hamısı alçaldılacaq və Fövqəlqüdrətli Hökmdara itaət edəcəklər.",{"from":195,"to":195,"text":1261},"Sən bu nöqsanı və qüsurları olmayan qüdrətli dağlara bir bax! Sən elə fikirləşə bilərsən ki, bu əzəmətli istehkamlar həmişəlik öz yerlərində duracaqlar. Lakin Qiyamət gününün sarsıntıları o qədər əhəmiyyətli olacaq ki, hətta dağlar da Allahın hüzurunda qorxudan hərəkətə gələcəklər. Sonra onlar toz-torpağa çevriləcək və daha sonra isə ümumiyyətlə bütün dünyaya yayılıb yox olacaqlar, sanki onlar heç vaxt mövcud olmamışlar. Allah bu barədə və sizin bütün etdikləriniz barədə hər şeyi bilir. Məhz buna görə, siz etdiyiniz bütün əməllərə görə əvəz alacaqsınız.\n\nSonra Fövqəluca Allah vəd etdiyi əvəzi səciyyələndirir və belə buyurur:",{"from":291,"to":553,"text":1263},"Yaxşı əməllər sözlərdən, hərəkətlərdən və hətta niyyətlərdən də ibarət ola bilər. Cəza onları insanların və qalan məxluqların dəhşətə gəldiyi həmin Gün yaxalamayacaqdır. Lakin bu o demək deyildir ki, bu cəza qarşısında onlar qorxu hissi keçirməyəcəklər. O ki qaldı, pis əməllərlə gələnlərə, onları Cəhənnəmə üzüqoylu atacaqlar.",{"from":559,"to":565,"text":1265},"Üstdəki ayədə söhbət mübarək Məkkədən gedir. Orada yaşamaq çox şərəflidir. Bu isə o deməkdir ki, Məkkə sakinləri öz Rəbbinə hamıdan daha çox minnətdar olmalı və Ona itaət etməlidirlər. Lakin insanlar elə düşünməməlidirlər ki, Allahın hökmranlığı təkcə Kəəbəyə və ya Məkkəyə aiddir. Çünki hər iki - ən yüksək və ən aşağı aləm Ona məxsusdur.\n\nFövqəluca Muhəmmədə (s.ə.s.) buyurmuşdur ki, İslamı qəbul etməkdə ləngiməyə yol verməsin və Allahın Elçisi (s.ə.s.) də öz Rəbbinin iradəsini yerinə yetirmişdir. O (s.ə.s.) birinci olaraq İslam dinini qəbul etmiş və müsəlmanların ən yaxşısı olmuşdur. O (s.ə.s.) öz peyğəmbərlik vəzifəsini də yerinə yetirmiş və həyatının sonuna kimi Quranı təbliğ etmişdir ki, insanlar haqqı dərk edə bilsinlər, öz Rəbbinin Kitabını öyrənə bilsinlər və onun gözəl mənalarını başa düşsünlər. İnsan doğru yolla gedirsə, onda o, öz möminliyinin və dindarlığının bəhrələrini dada bilir. Əgər o, azğınlığa düşürsə, onda hətta Peyğəmbər (s.ə.s.) də imanı onun qəlbinə sala bilməz.",{"from":188,"to":188,"text":1267},"Həm bu dünyada, həm də Axirət aləmində həmd yalnız Allaha məxsusdur. Bütün məxluqlar Ona həmd edirlər, lakin Onun seçilmiş qulları bunu daha yaxşı edirlər. Onlar bütün digər yaradılmışlardan yüksəkdirlər, Ona yaxınlıq duyurlar və Onun saysız-hesabsız ənamlarından ləzzət alırlar və buna görə onların tərifləməsini və minnətdarlığını digər məxluqların tərifi və minnəti ilə müqayisə etmək olmaz.\n\nAllah dəlillərini[25] insanlara göstərir ki, onlar haqqı yalandan ayırmaqda kömək əldə etsinlər və Allahın qulları bu dəlilləri dərk edərək, onların vasitəsi ilə qatı qaranlığı işıqlandırsınlar. Bu ona görə belə edilir ki, həlak olanlar nəyə görə həlak olduqlarını tam başa düşsünlər. Həqiqətən, Rəbb insanın əməllərini unutmur. Əksinə, Ona qullarının əməlləri və niyyətləri yaxşı məlumdur. O bilir ki, onlar öz əməlləri ilə hansı mükafata və ya cəzaya layiqdirlər və buna görə mütləq elə bir hökm çıxaracaq ki, hər bir insanın Ona həmd etməsini labüdləşdirsin. İnsanlar Onu hökmən tərifləyəcəklər, çünki Onun müdrik qərarında zərrə qədər nöqsan tapa bilməyəcəklər.\n\nFövqəluca Allahın mərhəməti və yardımı sayəsində mən bu ecazkar surənin şərhini başa çatdırdım. Ey Rəbbim! Bizi mərhəmətindən və köməyindən məhrum etmə, axı Sən hökmdarların Ən Alicənabı və Mərhəmətlisisən. Sən Öz qullarının dualarına diqqətlə yanaşansan, onların çətin işlərini yüngülləşdirirsən, Öz bolluq qapılarını onların qarşısında açırsan və onlara ara vermədən bol hədiyyələrini əta edirsən. Sən möminlərə Bərəkətli Quranın mənalarını anlamağa kömək göstərirsən və bu ecazkar elm dəryasına can atanlara onun sirlərini açırsan. Həmd olsun Sənə, ey Rəbbim! Peyğəmbərin Muhəmmədə (s.ə.s.), ailəsinə və səhabələrinə Allahın salavatı və salamı olsun!"]