[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-3-alikhan":694,"$fSj5i65gRJDyt5id_yKlLl1xBAH2YwXhklFfehddGOZE":1488},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":1373},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874,877,880,883,886,889,892,895,898,901,904,907,910,913,916,919,922,925,928,931,934,937,940,943,946,949,952,955,958,961,964,967,970,973,976,979,982,985,988,991,994,997,1000,1003,1006,1009,1012,1015,1018,1021,1024,1027,1030,1033,1036,1039,1043,1047,1051,1054,1058,1061,1065,1069,1072,1076,1080,1084,1088,1091,1094,1098,1102,1106,1110,1114,1117,1121,1125,1129,1133,1137,1141,1145,1149,1153,1157,1161,1165,1169,1173,1177,1181,1185,1189,1193,1197,1201,1205,1209,1213,1217,1221,1225,1229,1233,1236,1240,1244,1248,1252,1256,1260,1264,1268,1272,1276,1279,1283,1287,1291,1295,1299,1302,1306,1310,1314,1318,1322,1326,1330,1334,1338,1342,1346,1350,1354,1358,1362,1366,1370],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ الٓمٓ","Əlif. Ləm. Mim.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْحَىُّ ٱلْقَيُّومُ","Allah. Ondan başqa ibadətə layiq olan məbud yoxdur, əbədi Yaşayandır, bütün yaradılanların Qəyyumudur.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"نَزَّلَ عَلَيْكَ ٱلْكِتَٰبَ بِٱلْحَقِّ مُصَدِّقًۭا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنزَلَ ٱلتَّوْرَىٰةَ وَٱلْإِنجِيلَ","O, sənə Kitabı gerçək olaraq, ondan əvvəlkiləri təsdiqləməsi üçün nazil etdi. Tövratı və İncili də O nazil etdi –",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"مِن قَبْلُ هُدًۭى لِّلنَّاسِ وَأَنزَلَ ٱلْفُرْقَانَ ۗ إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌۭ شَدِيدٌۭ ۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٌۭ ذُو ٱنتِقَامٍ","daha əvvəllər insanlara doğru yolu göstərən rəhbər olmaq üçün. Furqanı da O nazil etdi. Şübhəsiz ki, Allahın ayələrini inkar edənlər üçün şiddətli bir əzab vardır. Allah Qüdrətlidir, intiqam almağa qadirdir.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَخْفَىٰ عَلَيْهِ شَىْءٌۭ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا فِى ٱلسَّمَآءِ","Şübhəsiz ki, nə yerdə, nə də göydə heç bir şey Allahdan gizli qalmaz.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"هُوَ ٱلَّذِى يُصَوِّرُكُمْ فِى ٱلْأَرْحَامِ كَيْفَ يَشَآءُ ۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ","Bətnlərdə sizə istədiyi surəti verən Odur. Ondan başqa ibadətə layiq olan məbud yoxdur, Qüdrətlidir, Müdrikdir.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"هُوَ ٱلَّذِىٓ أَنزَلَ عَلَيْكَ ٱلْكِتَٰبَ مِنْهُ ءَايَٰتٌۭ مُّحْكَمَٰتٌ هُنَّ أُمُّ ٱلْكِتَٰبِ وَأُخَرُ مُتَشَٰبِهَٰتٌۭ ۖ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِمْ زَيْغٌۭ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَٰبَهَ مِنْهُ ٱبْتِغَآءَ ٱلْفِتْنَةِ وَٱبْتِغَآءَ تَأْوِيلِهِۦ ۗ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُۥٓ إِلَّا ٱللَّهُ ۗ وَٱلرَّٰسِخُونَ فِى ٱلْعِلْمِ يَقُولُونَ ءَامَنَّا بِهِۦ كُلٌّۭ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّآ أُو۟لُوا۟ ٱلْأَلْبَٰبِ","Kitabı sənə nazil edən Odur. O Kitabın bir qismi mənası aydın ayələrdir ki, bunlar da Kitabın anasıdır. Digərləri isə mənası aydın olmayan ayələrdir. Qəlblərində əyrilik olanlar fitnə-fəsad törətmək və istədikləri kimi yozmaq məqsədilə mənası aydın olmayanın ardınca düşərlər. Onun yozumunu isə Allahdan başqa heç kəs bilməz. Elmdə qüvvətli olanlar isə deyərlər: “Biz onlara iman gətirdik, hamısı bizim Rəbbimizdəndir”. Bunu isə ancaq ağıl sahibləri dərk edərlər.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً ۚ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْوَهَّابُ","Ey Rəbbimiz! Bizi hidayət yoluna yönəltdikdən sonra qəlbimizi sapdırma və bizə Öz tərəfindən mərhəmət bəxş et. Həqiqətən, Sən Bəxşedənsən.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"رَبَّنَآ إِنَّكَ جَامِعُ ٱلنَّاسِ لِيَوْمٍۢ لَّا رَيْبَ فِيهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُخْلِفُ ٱلْمِيعَادَ","Ey Rəbbimiz! Həqiqətən, gerçəkləşəcəyinə şübhə edilməyən bir gündə insanları bir yerə Sən yığacaqsan. Həqiqətən, Allah vədinə xilaf çıxmaz!",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَن تُغْنِىَ عَنْهُمْ أَمْوَٰلُهُمْ وَلَآ أَوْلَٰدُهُم مِّنَ ٱللَّهِ شَيْـًۭٔا ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمْ وَقُودُ ٱلنَّارِ","Kafir olanların nə malları, nə də övladları onlara Allahın hüzurunda heç bir şeylə fayda verə bilməz. Onlar Cəhənnəmin yanacağıdırlar.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"كَدَأْبِ ءَالِ فِرْعَوْنَ وَٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا فَأَخَذَهُمُ ٱللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ ۗ وَٱللَّهُ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ","Onların əməli Firon nəslinin və onlardan əvvəlkilərin əməlinə bənzəyir. Onlar Bizim ayələrimizi yalan hesab etdilər, Allah da onları günahlarına görə yaxaladı. Allah şiddətli cəza verəndir.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"قُل لِّلَّذِينَ كَفَرُوا۟ سَتُغْلَبُونَ وَتُحْشَرُونَ إِلَىٰ جَهَنَّمَ ۚ وَبِئْسَ ٱلْمِهَادُ","Kafirlərə de: “Siz məğlub olacaq və Cəhənnəmə toplanılacaqsınız! Ora nə pis yataqdır!”",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"قَدْ كَانَ لَكُمْ ءَايَةٌۭ فِى فِئَتَيْنِ ٱلْتَقَتَا ۖ فِئَةٌۭ تُقَٰتِلُ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَأُخْرَىٰ كَافِرَةٌۭ يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ ۚ وَٱللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِۦ مَن يَشَآءُ ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَعِبْرَةًۭ لِّأُو۟لِى ٱلْأَبْصَٰرِ","Qarşı-qarşıya gələn iki dəstədə sizin üçün bir ibrət var idi. Dəstələrdən biri Allah yolunda vuruşurdu, digəri isə kafirlər idi. Onlar kafirlərin sayca iki qat artıq olduqlarını öz gözləri ilə görürdülər. Allah istədiyi kəsi Öz köməyi ilə qüvvətləndirir. Həqiqətən, bunda bəsirət sahibləri üçün bir ibrət vardır.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ ٱلشَّهَوَٰتِ مِنَ ٱلنِّسَآءِ وَٱلْبَنِينَ وَٱلْقَنَٰطِيرِ ٱلْمُقَنطَرَةِ مِنَ ٱلذَّهَبِ وَٱلْفِضَّةِ وَٱلْخَيْلِ ٱلْمُسَوَّمَةِ وَٱلْأَنْعَٰمِ وَٱلْحَرْثِ ۗ ذَٰلِكَ مَتَٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۖ وَٱللَّهُ عِندَهُۥ حُسْنُ ٱلْمَـَٔابِ","Qadınların, uşaqların, yığın-yığın qızıl-gümüşün, yaxşı cins atların, mal-qaranın və əkin yerlərinin verdiyi zövqlərə olan istək insanların gözünə gözəl göstərilmişdir. Bunlar, dünya həyatının keçici zövqüdür, gözəl qayıdış yeri isə Allah yanındadır.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"۞ قُلْ أَؤُنَبِّئُكُم بِخَيْرٍۢ مِّن ذَٰلِكُمْ ۚ لِلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ عِندَ رَبِّهِمْ جَنَّٰتٌۭ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا وَأَزْوَٰجٌۭ مُّطَهَّرَةٌۭ وَرِضْوَٰنٌۭ مِّنَ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ بَصِيرٌۢ بِٱلْعِبَادِ","De: “Sizə bunlardan daha yaxşısı barədə xəbər verimmi? Allahdan qorxanlar üçün Rəbbi yanında ağacları altından çaylar axan, içində əbədi qalacaqları Cənnət bağları, pak zövcələr və Allahın rizası vardır”. Allah qullarını görür.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"ٱلَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَآ إِنَّنَآ ءَامَنَّا فَٱغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ","O kəslər ki: “Ey Rəbbimiz! Həqiqətən, biz iman gətirdik, bizim günahlarımızı bağışla və bizi Od əzabından qoru!”– deyirlər;",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"ٱلصَّٰبِرِينَ وَٱلصَّٰدِقِينَ وَٱلْقَٰنِتِينَ وَٱلْمُنفِقِينَ وَٱلْمُسْتَغْفِرِينَ بِٱلْأَسْحَارِ","onlar səbir edən, doğru danışan, müti olan, malından Allah yolunda xərcləyən və sübh çağına yaxın bağışlanma diləyən kimsələrdir.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"شَهِدَ ٱللَّهُ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ وَٱلْمَلَٰٓئِكَةُ وَأُو۟لُوا۟ ٱلْعِلْمِ قَآئِمًۢا بِٱلْقِسْطِ ۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ","Allah Özündən başqa ibadətə layiq olan məbudun olmadığına şahidlik etdi, mələklər və elm sahibləri də şahidlik etdilər. Allah əbədi olaraq ədalətli olmaqdadır. Ondan başqa ibadətə layiq olan məbud yoxdur, Qüdrətlidir, Müdrikdir.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"إِنَّ ٱلدِّينَ عِندَ ٱللَّهِ ٱلْإِسْلَٰمُ ۗ وَمَا ٱخْتَلَفَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ إِلَّا مِنۢ بَعْدِ مَا جَآءَهُمُ ٱلْعِلْمُ بَغْيًۢا بَيْنَهُمْ ۗ وَمَن يَكْفُرْ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ فَإِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلْحِسَابِ","Həqiqətən, Allah yanında qəbul olunan din, İslamdır! Kitab verilənlər ancaq özlərinə elm gəldikdən sonra aralarındakı zülm və həsəd üzündən ixtilafa düşdülər. Kim Allahın ayələrini inkar edərsə, bilsin ki, Allah tez haqq-hesab çəkəndir.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"فَإِنْ حَآجُّوكَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِىَ لِلَّهِ وَمَنِ ٱتَّبَعَنِ ۗ وَقُل لِّلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ وَٱلْأُمِّيِّۦنَ ءَأَسْلَمْتُمْ ۚ فَإِنْ أَسْلَمُوا۟ فَقَدِ ٱهْتَدَوا۟ ۖ وَّإِن تَوَلَّوْا۟ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ ٱلْبَلَٰغُ ۗ وَٱللَّهُ بَصِيرٌۢ بِٱلْعِبَادِ","Əgər onlar səninlə mübahisə edərlərsə, de: “Mən özümü ardımca gələnlərlə birlikdə Allaha təslim etmişəm!” Kitab verilənlərə və savadsızlara isə de: “Siz də təslim oldunuzmu?” Əgər təslim olsalar, doğru yola yönəlmiş olarlar. Üz döndərsələr, bil ki, sənin öhdənə düşən ancaq haqqı təbliğ etməkdir. Allah qullarını görür.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقْتُلُونَ ٱلنَّبِيِّۦنَ بِغَيْرِ حَقٍّۢ وَيَقْتُلُونَ ٱلَّذِينَ يَأْمُرُونَ بِٱلْقِسْطِ مِنَ ٱلنَّاسِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ","Allahın ayələrini inkar edənləri, peyğəmbərləri haqsız yerə öldürənləri və ədalətə çağıran insanları öldürənləri ağrılı-acılı bir əzabla müjdələ.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ حَبِطَتْ أَعْمَٰلُهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ وَمَا لَهُم مِّن نَّٰصِرِينَ","Onların əməlləri həm bu dünyada, həm də axirətdə heç olacaq, onların yardımçıları da olmayacaqdır.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ نَصِيبًۭا مِّنَ ٱلْكِتَٰبِ يُدْعَوْنَ إِلَىٰ كِتَٰبِ ٱللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّىٰ فَرِيقٌۭ مِّنْهُمْ وَهُم مُّعْرِضُونَ","Kitabdan özlərinə bir pay verilmiş kəsləri görmədinmi? Onlar, aralarında hökm versin deyə, Allahın Kitabına dəvət olunurlar, sonra da onlardan bir dəstə haqdan üz çevirir.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا۟ لَن تَمَسَّنَا ٱلنَّارُ إِلَّآ أَيَّامًۭا مَّعْدُودَٰتٍۢ ۖ وَغَرَّهُمْ فِى دِينِهِم مَّا كَانُوا۟ يَفْتَرُونَ","Bu, onların: “Od bizə ancaq bir neçə gün toxunar!”– demələrinə görədir. Onları uydurduqları şeylər öz dinlərində aldadıb yoldan çıxartdı.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"فَكَيْفَ إِذَا جَمَعْنَٰهُمْ لِيَوْمٍۢ لَّا رَيْبَ فِيهِ وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍۢ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ","Baş verəcəyinə şübhə edilməyən bir gündə onları topladığımız və hər kəsə qazandığının əvəzi ödəniləcəyi, özlərinə də heç bir haqsızlıq edilməyəcəyi zaman onların halı necə olacaq?",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"قُلِ ٱللَّهُمَّ مَٰلِكَ ٱلْمُلْكِ تُؤْتِى ٱلْمُلْكَ مَن تَشَآءُ وَتَنزِعُ ٱلْمُلْكَ مِمَّن تَشَآءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَآءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَآءُ ۖ بِيَدِكَ ٱلْخَيْرُ ۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ","De: “Ey mülkün sahibi Allahım! Sən istədiyin kəsə mülkü verir və istədiyindən də onu geri alırsan; istədiyin kimsəni yüksəldir və istədiyini də alçaldırsan. Xeyir yalnız Sənin Əlindədir. Həqiqətən, Sən hər şeyə qadirsən.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"تُولِجُ ٱلَّيْلَ فِى ٱلنَّهَارِ وَتُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِى ٱلَّيْلِ ۖ وَتُخْرِجُ ٱلْحَىَّ مِنَ ٱلْمَيِّتِ وَتُخْرِجُ ٱلْمَيِّتَ مِنَ ٱلْحَىِّ ۖ وَتَرْزُقُ مَن تَشَآءُ بِغَيْرِ حِسَابٍۢ","Sən gecəni gündüzə qatır, gündüzü də gecəyə qatırsan; ölüdən diri çıxarır, diridən isə ölü çıxarırsan. Sən istədiyin kəsə hesabsız ruzi verirsən”.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"لَّا يَتَّخِذِ ٱلْمُؤْمِنُونَ ٱلْكَٰفِرِينَ أَوْلِيَآءَ مِن دُونِ ٱلْمُؤْمِنِينَ ۖ وَمَن يَفْعَلْ ذَٰلِكَ فَلَيْسَ مِنَ ٱللَّهِ فِى شَىْءٍ إِلَّآ أَن تَتَّقُوا۟ مِنْهُمْ تُقَىٰةًۭ ۗ وَيُحَذِّرُكُمُ ٱللَّهُ نَفْسَهُۥ ۗ وَإِلَى ٱللَّهِ ٱلْمَصِيرُ","Möminlər möminləri qoyub kafirləri dost tutmasınlar! Bunu edən kimsə bilsin ki, Allah ilə onun heç bir əlaqəsi yoxdur. Ancaq onlardan gələn təhlükədən çəkinməklə ehtiyat etməyiniz istisnadır. Allah sizi Özündən çəkindirir. Dönüş də ancaq Allahadır.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"قُلْ إِن تُخْفُوا۟ مَا فِى صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ ٱللَّهُ ۗ وَيَعْلَمُ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ","De: “Kökslərinizdə olanı gizlətsəniz də, üzə çıxarsanız da, Allah onu bilir. O, göylərdə və yerdə olanları da bilir. Allah hər şeyə qadirdir.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍۢ مَّا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍۢ مُّحْضَرًۭا وَمَا عَمِلَتْ مِن سُوٓءٍۢ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُۥٓ أَمَدًۢا بَعِيدًۭا ۗ وَيُحَذِّرُكُمُ ٱللَّهُ نَفْسَهُۥ ۗ وَٱللَّهُ رَءُوفٌۢ بِٱلْعِبَادِ","O gün ki, hər kəs etdiyi yaxşı və pis əməllərini qarşısında hazır görəcək, özü ilə pis əməllərinin arasında çox böyük məsafə olmasını arzulayacaqdır. Allah sizi Özündən çəkindirir. Allah qullarına Şəfqətlidir”.",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللَّهَ فَٱتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ","De: “Əgər siz Allahı sevirsinizsə, mənim ardımca gəlin ki, Allah da sizi sevsin və günahlarınızı bağışlasın. Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir”.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"قُلْ أَطِيعُوا۟ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ ۖ فَإِن تَوَلَّوْا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلْكَٰفِرِينَ","De: “Allaha və göndərdiyi Elçiyə itaət edin!” Əgər üz döndərərlərsə, şübhəsiz ki, Allah kafirləri sevməz.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"۞ إِنَّ ٱللَّهَ ٱصْطَفَىٰٓ ءَادَمَ وَنُوحًۭا وَءَالَ إِبْرَٰهِيمَ وَءَالَ عِمْرَٰنَ عَلَى ٱلْعَٰلَمِينَ","Allah Adəmi, Nuhu, İbrahimin nəslini və İmranın nəslini seçib aləmlərdən üstün etdi.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"ذُرِّيَّةًۢ بَعْضُهَا مِنۢ بَعْضٍۢ ۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ","Onlar biri digərindən olan hənif bir nəsil idilər. Allah Eşidəndir, Biləndir.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"إِذْ قَالَتِ ٱمْرَأَتُ عِمْرَٰنَ رَبِّ إِنِّى نَذَرْتُ لَكَ مَا فِى بَطْنِى مُحَرَّرًۭا فَتَقَبَّلْ مِنِّىٓ ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ","Bir zaman İmranın arvadı demişdi: “Ey Rəbbim! Mən bətnimdəkini Sənə qul olmaq üçün nəzir etdim. Məndən qəbul et! Həqiqətən, Sən Eşidənsən, Bilənsən”.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"فَلَمَّا وَضَعَتْهَا قَالَتْ رَبِّ إِنِّى وَضَعْتُهَآ أُنثَىٰ وَٱللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا وَضَعَتْ وَلَيْسَ ٱلذَّكَرُ كَٱلْأُنثَىٰ ۖ وَإِنِّى سَمَّيْتُهَا مَرْيَمَ وَإِنِّىٓ أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ ٱلشَّيْطَٰنِ ٱلرَّجِيمِ","Ondan azad olduğu zaman demişdi: “Ey Rəbbim! Mənim qızım oldu” – Allah onun nə doğduğunu daha yaxşı bilirdi, – “axı oğlan qız kimi deyildir. Mən onun adını Məryəm qoydum, onu və onun nəslini lənətlənmiş şeytandan qorunmağı Sənə həvalə edirəm”.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍۢ وَأَنۢبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًۭا وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّا ۖ كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهَا زَكَرِيَّا ٱلْمِحْرَابَ وَجَدَ عِندَهَا رِزْقًۭا ۖ قَالَ يَٰمَرْيَمُ أَنَّىٰ لَكِ هَٰذَا ۖ قَالَتْ هُوَ مِنْ عِندِ ٱللَّهِ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ يَرْزُقُ مَن يَشَآءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ","Rəbbi onu yaxşı tərzdə qəbul etdi, onu gözəl bir bitki kimi yetişdirdi və onu Zəkəriyyaya həvalə etdi. Zəkəriyya hər dəfə onun yanına ibadətgaha daxil olduqda, onun yanında ruzi olduğunu görərdi. O dedi: “Ey Məryəm! Bu, sənin üçün haradandır?” Məryəm dedi: “Bu, Allah tərəfindəndir. Həqiqətən, Allah istədiyi kimsəyə hesabsız ruzi verir”",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُۥ ۖ قَالَ رَبِّ هَبْ لِى مِن لَّدُنكَ ذُرِّيَّةًۭ طَيِّبَةً ۖ إِنَّكَ سَمِيعُ ٱلدُّعَآءِ","Elə oradaca Zəkəriyya Rəbbinə dua edərək dedi: “Ey Rəbbim! Öz tərəfindən mənə pak bir nəsil bəxş et! Şübhəsiz ki, Sən duaları Eşidənsən”.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"فَنَادَتْهُ ٱلْمَلَٰٓئِكَةُ وَهُوَ قَآئِمٌۭ يُصَلِّى فِى ٱلْمِحْرَابِ أَنَّ ٱللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيَىٰ مُصَدِّقًۢا بِكَلِمَةٍۢ مِّنَ ٱللَّهِ وَسَيِّدًۭا وَحَصُورًۭا وَنَبِيًّۭا مِّنَ ٱلصَّٰلِحِينَ","O, mehrabda durub namaz qılarkən mələklər onu çağırdılar: “Allah səni, Allah tərəfindən olan Kəlməni təsdiq edən, qövmünün ağası, nəfsinə hakim və əməlisalehlərdən bir peyğəmbər olacaq Yəhya ilə müjdələyir”.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"قَالَ رَبِّ أَنَّىٰ يَكُونُ لِى غُلَٰمٌۭ وَقَدْ بَلَغَنِىَ ٱلْكِبَرُ وَٱمْرَأَتِى عَاقِرٌۭ ۖ قَالَ كَذَٰلِكَ ٱللَّهُ يَفْعَلُ مَا يَشَآءُ","O dedi: “Ey Rəbbim! Qocalıq məni haqladığı vaxt, zövcəm də sonsuz ikən mənim necə oğlum ola bilər?” Allah dedi: “Allah beləcə istədiyini edər”.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"قَالَ رَبِّ ٱجْعَل لِّىٓ ءَايَةًۭ ۖ قَالَ ءَايَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ ٱلنَّاسَ ثَلَٰثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا رَمْزًۭا ۗ وَٱذْكُر رَّبَّكَ كَثِيرًۭا وَسَبِّحْ بِٱلْعَشِىِّ وَٱلْإِبْكَٰرِ","O dedi: “Ey Rəbbim! Mənim üçün bir əlamət təyin et”. Allah dedi: “Sənin əlamətin, üç gün insanlarla ancaq işarə ilə danışmaq olacaqdır. Həmin vaxtda Rəbbini çox yad et və səhər-axşam Onun şəninə təriflər de!”",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"وَإِذْ قَالَتِ ٱلْمَلَٰٓئِكَةُ يَٰمَرْيَمُ إِنَّ ٱللَّهَ ٱصْطَفَىٰكِ وَطَهَّرَكِ وَٱصْطَفَىٰكِ عَلَىٰ نِسَآءِ ٱلْعَٰلَمِينَ","Bir zaman mələklər dedilər: “Ey Məryəm! Həqiqətən, Allah səni seçdi, təmizlədi və seçib aləmlərin qadınlarından üstün etdi.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"يَٰمَرْيَمُ ٱقْنُتِى لِرَبِّكِ وَٱسْجُدِى وَٱرْكَعِى مَعَ ٱلرَّٰكِعِينَ","Ey Məryəm! Rəbbinə itaət et, səcdə qıl və rükuya gedənlərlə birlikdə rükuya get!”",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"ذَٰلِكَ مِنْ أَنۢبَآءِ ٱلْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ ۚ وَمَا كُنتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلَٰمَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَمَا كُنتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ","Bunlar qeyb xəbərlərindəndir ki, onu sənə vəhy edirik. Hansının Məryəmi himayə edəcəyi barədə qələmlərini püşk atdıqları zaman sən onların yanında deyildin. Bir-birilərilə mübahisə etdikdə də sən onların yanında deyildin.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"إِذْ قَالَتِ ٱلْمَلَٰٓئِكَةُ يَٰمَرْيَمُ إِنَّ ٱللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍۢ مِّنْهُ ٱسْمُهُ ٱلْمَسِيحُ عِيسَى ٱبْنُ مَرْيَمَ وَجِيهًۭا فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ وَمِنَ ٱلْمُقَرَّبِينَ","O zaman mələklər dedilər: “Ey Məryəm! Həqiqətən, Allah səni Öz tərəfindən, adı Məryəm oğlu İsa Məsih olan bir kəlmə ilə müjdələyir. O, bu dünyada və axirətdə şan-şöhrətli və Allaha yaxınlaşdırılmışlardan olacaqdır.",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"وَيُكَلِّمُ ٱلنَّاسَ فِى ٱلْمَهْدِ وَكَهْلًۭا وَمِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ","O, həm beşikdə ikən, həm də yetkin çağında insanlarla danışacaqdır və salehlərdən olacaqdır”.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"قَالَتْ رَبِّ أَنَّىٰ يَكُونُ لِى وَلَدٌۭ وَلَمْ يَمْسَسْنِى بَشَرٌۭ ۖ قَالَ كَذَٰلِكِ ٱللَّهُ يَخْلُقُ مَا يَشَآءُ ۚ إِذَا قَضَىٰٓ أَمْرًۭا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ","Məryəm dedi: “Ey Rəbbim! Mənə bir insan toxunmadığı bir halda necə övladım ola bilər?” Allah dedi: “Allah beləcə istədiyini yaradır. O, bir işin olmasını istədikdə ona ancaq “Ol!”– deyir, o da olur”.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"وَيُعَلِّمُهُ ٱلْكِتَٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَٱلتَّوْرَىٰةَ وَٱلْإِنجِيلَ","Allah ona yazmağı, hikməti, Tövratı və İncili öyrədəcək.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"وَرَسُولًا إِلَىٰ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ أَنِّى قَدْ جِئْتُكُم بِـَٔايَةٍۢ مِّن رَّبِّكُمْ ۖ أَنِّىٓ أَخْلُقُ لَكُم مِّنَ ٱلطِّينِ كَهَيْـَٔةِ ٱلطَّيْرِ فَأَنفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًۢا بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۖ وَأُبْرِئُ ٱلْأَكْمَهَ وَٱلْأَبْرَصَ وَأُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۖ وَأُنَبِّئُكُم بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِى بُيُوتِكُمْ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةًۭ لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ","Allah onu İsrail oğullarına bir elçi edəcəkdir. O deyəcəkdir: “Mən sizə Rəbbinizdən elçi olduğumu təsdiqləyən bir əlamət gətirdim. Mən sizin üçün palçıqdan quşa bənzər bir şey düzəldib ona üfürərəm, o da Allahın izni ilə quş olar. Allahın izni ilə anadangəlmə koru, cüzam xəstəliyinə tutulanı sağaldar və ölüləri dirildərəm. Evlərinizdə yediyiniz və saxladığınız şeyləri sizə xəbər verərəm. Əgər möminsinizsə, şübhəsiz ki, bunda sizin üçün dəlil vardır.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"وَمُصَدِّقًۭا لِّمَا بَيْنَ يَدَىَّ مِنَ ٱلتَّوْرَىٰةِ وَلِأُحِلَّ لَكُم بَعْضَ ٱلَّذِى حُرِّمَ عَلَيْكُمْ ۚ وَجِئْتُكُم بِـَٔايَةٍۢ مِّن رَّبِّكُمْ فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُونِ","Məndən əvvəl nazil olmuş Tövratı təsdiqləyici kimi və sizə haram edilmiş bəzi şeyləri halal etmək üçün göndərildim. Mən sizə Rəbbinizdən bir dəlil gətirdim. Allahdan qorxun və mənə itaət edin.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"إِنَّ ٱللَّهَ رَبِّى وَرَبُّكُمْ فَٱعْبُدُوهُ ۗ هَٰذَا صِرَٰطٌۭ مُّسْتَقِيمٌۭ","Həqiqətən, Allah mənim də Rəbbim, sizin də Rəbbinizdir. Ona ibadət edin! Çünki bu, düz yoldur”.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"۞ فَلَمَّآ أَحَسَّ عِيسَىٰ مِنْهُمُ ٱلْكُفْرَ قَالَ مَنْ أَنصَارِىٓ إِلَى ٱللَّهِ ۖ قَالَ ٱلْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنصَارُ ٱللَّهِ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَٱشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ","İsa onlardakı küfrü hiss etdikdə dedi: “Allah yolunda kimlər mənə yardımçı olacaq?” Həvarilər dedilər: “Bizik Allahın dininin yardımçıları! Biz Allaha iman gətirdik. Sən də şahid ol ki, biz müsəlmanlarıq!",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"رَبَّنَآ ءَامَنَّا بِمَآ أَنزَلْتَ وَٱتَّبَعْنَا ٱلرَّسُولَ فَٱكْتُبْنَا مَعَ ٱلشَّٰهِدِينَ","Ey Rəbbimiz! Biz sənin nazil etdiyinə iman gətirdik və göndərdiyin elçinin ardınca getdik. Bizi də şahidlərlə bir yerdə yaz!”",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"وَمَكَرُوا۟ وَمَكَرَ ٱللَّهُ ۖ وَٱللَّهُ خَيْرُ ٱلْمَٰكِرِينَ","Onlar hiylə qurdular, Allah da hiylə qurdu. Allah hiylə quranların ən yaxşısıdır.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"إِذْ قَالَ ٱللَّهُ يَٰعِيسَىٰٓ إِنِّى مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَىَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَجَاعِلُ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوكَ فَوْقَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَٰمَةِ ۖ ثُمَّ إِلَىَّ مَرْجِعُكُمْ فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ فِيمَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ","O vaxt Allah dedi: “Ey İsa! Mən sənin həyatına son qoyub Özümə tərəf qaldıracağam, səni kafirlərdən təmizləyəcək və sənin ardınca gedənləri Qiyamət gününə qədər kafirlərdən üstün edəcəyəm. Sonra sizin dönüşünüz Mənə olacaq. Mən də ixtilafa düşdüyünüz şeylər barəsində sizin aranızda hökm verəcəyəm.",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"فَأَمَّا ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فَأُعَذِّبُهُمْ عَذَابًۭا شَدِيدًۭا فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ وَمَا لَهُم مِّن نَّٰصِرِينَ","Kafirlərə isə bu dünyada və axirətdə şiddətli əzab verəcəyəm. Onların köməkçiləri də olmayacaqdır”.",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"وَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ ۗ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلظَّٰلِمِينَ","Allah iman gətirib saleh əməllər işlədənlərin mükafatlarını tam verəcəkdir. Allah zalımları sevmir.",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"ذَٰلِكَ نَتْلُوهُ عَلَيْكَ مِنَ ٱلْءَايَٰتِ وَٱلذِّكْرِ ٱلْحَكِيمِ","Bunlar sənə oxuduğumuz ayələrdən və hikmətli Zikrdəndir.",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"إِنَّ مَثَلَ عِيسَىٰ عِندَ ٱللَّهِ كَمَثَلِ ءَادَمَ ۖ خَلَقَهُۥ مِن تُرَابٍۢ ثُمَّ قَالَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ","Həqiqətən, Allah yanında İsanın məsəli Adəmin məsəli kimidir. Allah onu torpaqdan yaratdı, sonra isə ona “Ol!”– dedi, o da oldu.",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَلَا تَكُن مِّنَ ٱلْمُمْتَرِينَ","Haqq sənin Rəbbindəndir. Elə isə heç vaxt şübhə edənlərdən olma.",{"number":391,"arabic":878,"translation":879},"فَمَنْ حَآجَّكَ فِيهِ مِنۢ بَعْدِ مَا جَآءَكَ مِنَ ٱلْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا۟ نَدْعُ أَبْنَآءَنَا وَأَبْنَآءَكُمْ وَنِسَآءَنَا وَنِسَآءَكُمْ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتَ ٱللَّهِ عَلَى ٱلْكَٰذِبِينَ","Sənə bilik gəldikdən sonra kim səninlə İsanın barəsində mübahisə edərsə, de: “Gəlin oğullarımızı və oğullarınızı, qadınlarımızı və qadınlarınızı, özümüzü və özünüzü çağıraq, sonra isə dua edib yalançılara Allahın lənət etməsini diləyək”.",{"number":349,"arabic":881,"translation":882},"إِنَّ هَٰذَا لَهُوَ ٱلْقَصَصُ ٱلْحَقُّ ۚ وَمَا مِنْ إِلَٰهٍ إِلَّا ٱللَّهُ ۚ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ","Həqiqətən, bu, gerçək bir hekayətdir. Allahdan başqa ibadətə layiq olan məbud yoxdur. Şübhəsiz ki, Allah Qüdrətlidir, Müdrikdir.",{"number":402,"arabic":884,"translation":885},"فَإِن تَوَلَّوْا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌۢ بِٱلْمُفْسِدِينَ","Əgər onlar üz döndərsələr, şübhəsiz ki, Allah fitnə-fəsad törədənləri tanıyır.",{"number":167,"arabic":887,"translation":888},"قُلْ يَٰٓأَهْلَ ٱلْكِتَٰبِ تَعَالَوْا۟ إِلَىٰ كَلِمَةٍۢ سَوَآءٍۭ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا ٱللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِۦ شَيْـًۭٔا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًۭا مِّن دُونِ ٱللَّهِ ۚ فَإِن تَوَلَّوْا۟ فَقُولُوا۟ ٱشْهَدُوا۟ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ","De: “Ey Kitab əhli! Bizim və sizin aranızda olan eyni bir kəlməyə gəlin ki, Allahdan başqasına ibadət etməyək, Ona heç bir şeyi şərik qoşmayaq və Allahı qoyub bir-birimizi ilahiləşdirməyək”. Əgər onlar üz döndərsələr, deyin: “Şahid olun ki, biz müsəlmanlarıq!”",{"number":413,"arabic":890,"translation":891},"يَٰٓأَهْلَ ٱلْكِتَٰبِ لِمَ تُحَآجُّونَ فِىٓ إِبْرَٰهِيمَ وَمَآ أُنزِلَتِ ٱلتَّوْرَىٰةُ وَٱلْإِنجِيلُ إِلَّا مِنۢ بَعْدِهِۦٓ ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ","Ey Kitab əhli! Nə üçün İbrahim barəsində höcətləşirsiniz? Tövrat və İncil ancaq ondan sonra nazil edilmişdir, məgər anlamırsınız?",{"number":419,"arabic":893,"translation":894},"هَٰٓأَنتُمْ هَٰٓؤُلَآءِ حَٰجَجْتُمْ فِيمَا لَكُم بِهِۦ عِلْمٌۭ فَلِمَ تُحَآجُّونَ فِيمَا لَيْسَ لَكُم بِهِۦ عِلْمٌۭ ۚ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ","Bax, siz o kəslərsiniz ki, bildiyiniz şeylər barəsində höcətləşirsiniz. Bəs nə üçün bilmədiyiniz şeylər barəsində höcətləşirsiniz? Allah bilir, siz bilmirsiniz!",{"number":425,"arabic":896,"translation":897},"مَا كَانَ إِبْرَٰهِيمُ يَهُودِيًّۭا وَلَا نَصْرَانِيًّۭا وَلَٰكِن كَانَ حَنِيفًۭا مُّسْلِمًۭا وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ","İbrahim nə yəhudi, nə də nəsrani idi. O, ancaq hənif bir müsəlman idi və müşriklərdən deyildi.",{"number":431,"arabic":899,"translation":900},"إِنَّ أَوْلَى ٱلنَّاسِ بِإِبْرَٰهِيمَ لَلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُ وَهَٰذَا ٱلنَّبِىُّ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ۗ وَٱللَّهُ وَلِىُّ ٱلْمُؤْمِنِينَ","Həqiqətən, insanlardan İbrahimə ən yaxın olanı, onun ardınca gedənlər, bu Peyğəmbər və iman gətirənlərdir. Allah möminlərin Himayədarıdır.",{"number":202,"arabic":902,"translation":903},"وَدَّت طَّآئِفَةٌۭ مِّنْ أَهْلِ ٱلْكِتَٰبِ لَوْ يُضِلُّونَكُمْ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّآ أَنفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ","Kitab əhlindən bir zümrə sizi azdırmaq istər. Onlar ancaq özlərini azdırırlar və bunu da hiss etmirlər.",{"number":442,"arabic":905,"translation":906},"يَٰٓأَهْلَ ٱلْكِتَٰبِ لِمَ تَكْفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَأَنتُمْ تَشْهَدُونَ","Ey Kitab əhli! Haqqa şahid olduğunuz halda nə üçün Allahın ayələrini inkar edirsiniz?",{"number":448,"arabic":908,"translation":909},"يَٰٓأَهْلَ ٱلْكِتَٰبِ لِمَ تَلْبِسُونَ ٱلْحَقَّ بِٱلْبَٰطِلِ وَتَكْتُمُونَ ٱلْحَقَّ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ","Ey Kitab əhli! Nə üçün siz bilə-bilə haqqa batil donu geyindirir və haqqı gizlədirsiniz?",{"number":453,"arabic":911,"translation":912},"وَقَالَت طَّآئِفَةٌۭ مِّنْ أَهْلِ ٱلْكِتَٰبِ ءَامِنُوا۟ بِٱلَّذِىٓ أُنزِلَ عَلَى ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَجْهَ ٱلنَّهَارِ وَٱكْفُرُوٓا۟ ءَاخِرَهُۥ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ","Kitab əhlindən bir zümrə dedi: “Möminlərə nazil edilənə günün əvvəlində iman gətirin və günün sonunda inkar edin ki, bəlkə onlar öz dinlərindən dönələr.",{"number":229,"arabic":914,"translation":915},"وَلَا تُؤْمِنُوٓا۟ إِلَّا لِمَن تَبِعَ دِينَكُمْ قُلْ إِنَّ ٱلْهُدَىٰ هُدَى ٱللَّهِ أَن يُؤْتَىٰٓ أَحَدٌۭ مِّثْلَ مَآ أُوتِيتُمْ أَوْ يُحَآجُّوكُمْ عِندَ رَبِّكُمْ ۗ قُلْ إِنَّ ٱلْفَضْلَ بِيَدِ ٱللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌۭ","Yalnız sizin dininizin ardınca gələnlərə inanın ki, kiməsə sizə verilənin bənzəri verilməsin, yaxud müsəlmanlar Rəbbinizin yanında sizə dəlil gətirməsinlər”. De: “Şübhəsiz ki, doğru yol Allahın haqq yoludur!” De: “Şübhəsiz ki, lütf Allahın Əlindədir və onu istədiyinə verir! Allah hər şeyi Əhatəedəndir, Biləndir”.",{"number":464,"arabic":917,"translation":918},"يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِۦ مَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ ذُو ٱلْفَضْلِ ٱلْعَظِيمِ","O, Öz mərhəmətini istədiyi kəsə məxsus edir. Allah böyük lütf sahibidir.",{"number":60,"arabic":920,"translation":921},"۞ وَمِنْ أَهْلِ ٱلْكِتَٰبِ مَنْ إِن تَأْمَنْهُ بِقِنطَارٍۢ يُؤَدِّهِۦٓ إِلَيْكَ وَمِنْهُم مَّنْ إِن تَأْمَنْهُ بِدِينَارٍۢ لَّا يُؤَدِّهِۦٓ إِلَيْكَ إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَآئِمًۭا ۗ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا۟ لَيْسَ عَلَيْنَا فِى ٱلْأُمِّيِّۦنَ سَبِيلٌۭ وَيَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ","Kitab əhlindən eləsi var ki, ona bir yığın mal əmanət etsən, onu sənə tam qaytarar. Onlardan eləsi də var ki, ona bir dinar versən belə, başının üstündə durub tələb etməyincə onu sənə qaytarmaz. Bu, ona görədir ki, onlar: “Avamlardan ötrü bizə günah olmaz!”– deyirlər və bilə-bilə Allaha qarşı yalan söyləyirlər.",{"number":475,"arabic":923,"translation":924},"بَلَىٰ مَنْ أَوْفَىٰ بِعَهْدِهِۦ وَٱتَّقَىٰ فَإِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُتَّقِينَ","Xeyr! Kim əhdini yerinə yetirsə və Allahdan qorxsa, şübhəsiz ki, Allah müttəqiləri sevər.",{"number":174,"arabic":926,"translation":927},"إِنَّ ٱلَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ ٱللَّهِ وَأَيْمَٰنِهِمْ ثَمَنًۭا قَلِيلًا أُو۟لَٰٓئِكَ لَا خَلَٰقَ لَهُمْ فِى ٱلْءَاخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ ٱللَّهُ وَلَا يَنظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ","Həqiqətən də, Allah ilə olan əhdlərini və andlarını ucuz qiymətə satan kəslər üçün axirətdə heç bir pay yoxdur. Allah onları danışdırmayacaq, Qiyamət günü onların üzünə baxmayacaq və onları təmizə çıxarmayacaqdır. Onlar üçün ağrılı-acılı bir əzab vardır.",{"number":153,"arabic":929,"translation":930},"وَإِنَّ مِنْهُمْ لَفَرِيقًۭا يَلْوُۥنَ أَلْسِنَتَهُم بِٱلْكِتَٰبِ لِتَحْسَبُوهُ مِنَ ٱلْكِتَٰبِ وَمَا هُوَ مِنَ ٱلْكِتَٰبِ وَيَقُولُونَ هُوَ مِنْ عِندِ ٱللَّهِ وَمَا هُوَ مِنْ عِندِ ٱللَّهِ وَيَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ","Onlardan elə bir dəstə də vardır ki, oxuduqlarını Kitabdan hesab edəsiniz deyə Kitabı oxuyarkən dillərini əyib bükürlər. Halbuki bu, Kitabdan deyildir. Onlar: “Bu, Allah tərəfindəndir!”– deyirlər. Halbuki o, Allah tərəfindən deyildir. Onlar bilə-bilə Allaha qarşı yalan danışırlar.",{"number":491,"arabic":932,"translation":933},"مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُؤْتِيَهُ ٱللَّهُ ٱلْكِتَٰبَ وَٱلْحُكْمَ وَٱلنُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُوا۟ عِبَادًۭا لِّى مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَٰكِن كُونُوا۟ رَبَّٰنِيِّۦنَ بِمَا كُنتُمْ تُعَلِّمُونَ ٱلْكِتَٰبَ وَبِمَا كُنتُمْ تَدْرُسُونَ","Heç kimə yaraşmaz ki, Allah ona Kitab, hikmət və peyğəmbərlik verdikdən sonra insanlara: “Allaha yox, mənə qul olun!”– desin. Əksinə, o deyər: “Öyrətdiyiniz Kitabın və ondan öyrəndiyiniz şeyin sayəsində din xadimləri olun!”",{"number":497,"arabic":935,"translation":936},"وَلَا يَأْمُرَكُمْ أَن تَتَّخِذُوا۟ ٱلْمَلَٰٓئِكَةَ وَٱلنَّبِيِّۦنَ أَرْبَابًا ۗ أَيَأْمُرُكُم بِٱلْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنتُم مُّسْلِمُونَ","O sizə mələkləri və peyğəmbərləri özünüzə tanrılar qəbul etməyi buyurmaz. Məgər o sizə, siz müsəlman olduqdan sonra kafir olmağı əmr edərmi?",{"number":503,"arabic":938,"translation":939},"وَإِذْ أَخَذَ ٱللَّهُ مِيثَٰقَ ٱلنَّبِيِّۦنَ لَمَآ ءَاتَيْتُكُم مِّن كِتَٰبٍۢ وَحِكْمَةٍۢ ثُمَّ جَآءَكُمْ رَسُولٌۭ مُّصَدِّقٌۭ لِّمَا مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِۦ وَلَتَنصُرُنَّهُۥ ۚ قَالَ ءَأَقْرَرْتُمْ وَأَخَذْتُمْ عَلَىٰ ذَٰلِكُمْ إِصْرِى ۖ قَالُوٓا۟ أَقْرَرْنَا ۚ قَالَ فَٱشْهَدُوا۟ وَأَنَا۠ مَعَكُم مِّنَ ٱلشَّٰهِدِينَ","Bir zaman Allah peyğəmbərlərdən: “Sizə Kitab və hikmət verdikdən sonra, özünüzdəkini təsdiqləyən bir elçi gəldikdə ona mütləq inanıb yardım edəcəksiniz”– deyə əhd almış və: “Razısınızmı və Mənim bu əhdimi qəbul edirsinizmi?”– demişdi. Onlar: “Razıyıq!”– demişdilər. Allah da: “Şahid olun, Mən də sizinlə bərabər şahid olanlardanam”– demişdir.",{"number":509,"arabic":941,"translation":942},"فَمَن تَوَلَّىٰ بَعْدَ ذَٰلِكَ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْفَٰسِقُونَ","Bundan sonra üz döndərənlər – məhz onlar fasiqlərdir.",{"number":247,"arabic":944,"translation":945},"أَفَغَيْرَ دِينِ ٱللَّهِ يَبْغُونَ وَلَهُۥٓ أَسْلَمَ مَن فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ طَوْعًۭا وَكَرْهًۭا وَإِلَيْهِ يُرْجَعُونَ","Yoxsa onlar Allahın dinindən başqa bir din axtarırlar? Halbuki göylərdə və yerdə olan hər bir məxluq istər-istəməz Ona təslim olmuş və Ona da qaytarılacaqdır.",{"number":520,"arabic":947,"translation":948},"قُلْ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ عَلَيْنَا وَمَآ أُنزِلَ عَلَىٰٓ إِبْرَٰهِيمَ وَإِسْمَٰعِيلَ وَإِسْحَٰقَ وَيَعْقُوبَ وَٱلْأَسْبَاطِ وَمَآ أُوتِىَ مُوسَىٰ وَعِيسَىٰ وَٱلنَّبِيُّونَ مِن رَّبِّهِمْ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍۢ مِّنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُۥ مُسْلِمُونَ","De: “Biz Allaha, bizə nazil edilənə, İbrahimə, İsmailə, İshaqa, Yaquba və onun nəslinə nazil edilənlərə, Musaya, İsaya və peyğəmbərlərə öz Rəbbi tərəfindən verilənlərə iman gətirdik. Biz onların heç birinin arasında fərq qoymuruq. Biz təkcə Ona təslim olanlarıq!”",{"number":272,"arabic":950,"translation":951},"وَمَن يَبْتَغِ غَيْرَ ٱلْإِسْلَٰمِ دِينًۭا فَلَن يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِى ٱلْءَاخِرَةِ مِنَ ٱلْخَٰسِرِينَ","İslamdan başqa bir din axtaran şəxsdən, o din heç vaxt qəbul olunmaz və o, axirətdə ziyana uğrayanlardan olar.",{"number":531,"arabic":953,"translation":954},"كَيْفَ يَهْدِى ٱللَّهُ قَوْمًۭا كَفَرُوا۟ بَعْدَ إِيمَٰنِهِمْ وَشَهِدُوٓا۟ أَنَّ ٱلرَّسُولَ حَقٌّۭ وَجَآءَهُمُ ٱلْبَيِّنَٰتُ ۚ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّٰلِمِينَ","İman gətirdikdən, Peyğəmbərin həqiqi peyğəmbər olduğuna şahid olduqdan və özlərinə aydın dəlillər gəldikdən sonra kafir olan adamları Allah necə doğru yola yönəldər? Allah zalım adamları doğru yola yönəltməz.",{"number":537,"arabic":956,"translation":957},"أُو۟لَٰٓئِكَ جَزَآؤُهُمْ أَنَّ عَلَيْهِمْ لَعْنَةَ ٱللَّهِ وَٱلْمَلَٰٓئِكَةِ وَٱلنَّاسِ أَجْمَعِينَ","Onların cəzası, şübhəsiz ki, Allahın, mələklərin və bütün insanların onları lənətləməsidir.",{"number":195,"arabic":959,"translation":960},"خَٰلِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ ٱلْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنظَرُونَ","Onlar bu lənətin içində həmişəlik qalacaqlar. Onların əzabı yüngülləşdirilməyəcək və onlara möhlət də verilməyəcəkdir.",{"number":291,"arabic":962,"translation":963},"إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُوا۟ مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ وَأَصْلَحُوا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌ","Bundan sonra tövbə edib öz əməllərini islah edənlər isə istisnadır. Şübhəsiz ki, Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir.",{"number":553,"arabic":965,"translation":966},"إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بَعْدَ إِيمَٰنِهِمْ ثُمَّ ٱزْدَادُوا۟ كُفْرًۭا لَّن تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلضَّآلُّونَ","Sözsüz ki, iman gətirdikdən sonra kafir olan və küfrlərini bir daha artıran kimsələrin tövbəsi qəbul olunmayacaq. Məhz onlar doğru yoldan azanlardır.",{"number":559,"arabic":968,"translation":969},"إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَمَاتُوا۟ وَهُمْ كُفَّارٌۭ فَلَن يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِم مِّلْءُ ٱلْأَرْضِ ذَهَبًۭا وَلَوِ ٱفْتَدَىٰ بِهِۦٓ ۗ أُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ وَمَا لَهُم مِّن نَّٰصِرِينَ","Həqiqətən də, kafir olub kafir kimi də ölənlərin heç birindən dünya dolusu qızıl fidyə versə belə, qəbul olunmayacaqdır. Onlara ağrılı-acılı bir əzab hazırlanmışdır və onların köməkçiləri də olmayacaqdır.",{"number":565,"arabic":971,"translation":972},"لَن تَنَالُوا۟ ٱلْبِرَّ حَتَّىٰ تُنفِقُوا۟ مِمَّا تُحِبُّونَ ۚ وَمَا تُنفِقُوا۟ مِن شَىْءٍۢ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِهِۦ عَلِيمٌۭ","Sevdiyiniz şeylərdən Allah yolunda xərcləməyincə xeyrə nail olmayacaqsınız. Sizin nə xərclədiyinizi, şübhəsiz ki, Allah bilir.",{"number":188,"arabic":974,"translation":975},"۞ كُلُّ ٱلطَّعَامِ كَانَ حِلًّۭا لِّبَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ إِلَّا مَا حَرَّمَ إِسْرَٰٓءِيلُ عَلَىٰ نَفْسِهِۦ مِن قَبْلِ أَن تُنَزَّلَ ٱلتَّوْرَىٰةُ ۗ قُلْ فَأْتُوا۟ بِٱلتَّوْرَىٰةِ فَٱتْلُوهَآ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ","Tövrat nazil olmamışdan əvvəl İsrailin ancaq özü özünə haram etdiyi şeylərdən başqa bütün yeməklər İsrail oğullarına halal idi. De: “Əgər doğru danışanlarsınızsa, Tövratı gətirin və onu oxuyun!”",{"number":576,"arabic":977,"translation":978},"فَمَنِ ٱفْتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ ٱلْكَذِبَ مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ","Bundan sonra Allaha qarşı yalan uyduranlar – məhz onlar zalımlardır.",{"number":582,"arabic":980,"translation":981},"قُلْ صَدَقَ ٱللَّهُ ۗ فَٱتَّبِعُوا۟ مِلَّةَ إِبْرَٰهِيمَ حَنِيفًۭا وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ","De: “Allah doğru söylədi. Odur ki, İbrahimin hənif dininin ardınca gedin. O, müşriklərdən deyildi”.",{"number":367,"arabic":983,"translation":984},"إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍۢ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِى بِبَكَّةَ مُبَارَكًۭا وَهُدًۭى لِّلْعَٰلَمِينَ","Həqiqətən, aləmlərdən ötrü bərəkət və doğru yol göstəricisi kimi insanlar üçün ilk qurulan ev Bəkkədədir.",{"number":593,"arabic":986,"translation":987},"فِيهِ ءَايَٰتٌۢ بَيِّنَٰتٌۭ مَّقَامُ إِبْرَٰهِيمَ ۖ وَمَن دَخَلَهُۥ كَانَ ءَامِنًۭا ۗ وَلِلَّهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلْبَيْتِ مَنِ ٱسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًۭا ۚ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَنِىٌّ عَنِ ٱلْعَٰلَمِينَ","Orada aydın nişanələr – İbrahimın məqamı vardır. Oraya daxil olanın təhlükəsizliyi təmin olunar. Evi (Kəbəni) ziyarət etmək insanların – yoluna gücü çatan hər kəsin – Allah qarşısında borcudur. Kim bunu inkar edərsə, bilsin ki, Allahın aləmlərə ehtiyacı yoxdur.",{"number":133,"arabic":989,"translation":990},"قُلْ يَٰٓأَهْلَ ٱلْكِتَٰبِ لِمَ تَكْفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَٱللَّهُ شَهِيدٌ عَلَىٰ مَا تَعْمَلُونَ","De: “Ey Kitab əhli! Allah sizin etdiklərinizə şahid olduğu halda, nə üçün siz Allahın ayələrini inkar edirsiniz?”",{"number":106,"arabic":992,"translation":993},"قُلْ يَٰٓأَهْلَ ٱلْكِتَٰبِ لِمَ تَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ مَنْ ءَامَنَ تَبْغُونَهَا عِوَجًۭا وَأَنتُمْ شُهَدَآءُ ۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ","De: “Ey Kitab əhli! Siz haqqa şahid olduğunuz halda, nə üçün doğru yolu əyri göstərməyə çalışıb iman gətirənləri Allah yolundan sapdırırsınız?” Halbuki, Allah sizin etdiklərinizdən xəbərsiz deyildir.",{"number":609,"arabic":995,"translation":996},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِن تُطِيعُوا۟ فَرِيقًۭا مِّنَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ يَرُدُّوكُم بَعْدَ إِيمَٰنِكُمْ كَٰفِرِينَ","Ey iman gətirənlər! Əgər Kitab verilənlərdən bir dəstəyə itaət etsəniz, onlar sizi, siz iman gətirdikdən sonra belə, döndərib kafir edərlər.",{"number":615,"arabic":998,"translation":999},"وَكَيْفَ تَكْفُرُونَ وَأَنتُمْ تُتْلَىٰ عَلَيْكُمْ ءَايَٰتُ ٱللَّهِ وَفِيكُمْ رَسُولُهُۥ ۗ وَمَن يَعْتَصِم بِٱللَّهِ فَقَدْ هُدِىَ إِلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ","Sizə Allahın ayələri oxunduğu və Onun Elçisi sizinlə olduğu bir vaxtda, siz necə küfr edirsiniz? Kim Allaha möhkəm bağlanarsa, həqiqətən də, doğru yola yönəlmiş olar.",{"number":621,"arabic":1001,"translation":1002},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِۦ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ","Ey iman gətirənlər! Allahdan Ona layiq olan tərzdə qorxun və ancaq müsəlman olduğunuz halda ölün!",{"number":627,"arabic":1004,"translation":1005},"وَٱعْتَصِمُوا۟ بِحَبْلِ ٱللَّهِ جَمِيعًۭا وَلَا تَفَرَّقُوا۟ ۚ وَٱذْكُرُوا۟ نِعْمَتَ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَآءًۭ فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِۦٓ إِخْوَٰنًۭا وَكُنتُمْ عَلَىٰ شَفَا حُفْرَةٍۢ مِّنَ ٱلنَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنْهَا ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمْ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ","Hamınız Allahın ipindən möhkəm yapışın və parçalanmayın! Allahın sizə olan nemətini xatırlayın ki, siz bir-birinizə düşmən idiniz, O, sizin qəlblərinizi birləşdirdi və Onun neməti sayəsində bir-birinizlə qardaş oldunuz. Siz odlu bir uçurumun lap kənarında idiniz. O, sizi ondan xilas etdi. Allah Öz ayələrini sizə beləcə bəyan edir ki, bəlkə doğru yola gələsiniz.",{"number":633,"arabic":1007,"translation":1008},"وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌۭ يَدْعُونَ إِلَى ٱلْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِٱلْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ ۚ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ","Qoy sizin içərinizdən xeyrə çağıran, yaxşı işlər görməyi buyuran və pis əməlləri qadağan edən bir camaat çıxsın. Məhz onlar nicata qovuşanlardır.",{"number":639,"arabic":1010,"translation":1011},"وَلَا تَكُونُوا۟ كَٱلَّذِينَ تَفَرَّقُوا۟ وَٱخْتَلَفُوا۟ مِنۢ بَعْدِ مَا جَآءَهُمُ ٱلْبَيِّنَٰتُ ۚ وَأُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌۭ","Özlərinə aydın dəlillər gəldikdən sonra firqələrə ayrılıb ixtilaf edənlər kimi olmayın. Onları böyük bir əzab gözləyir.",{"number":645,"arabic":1013,"translation":1014},"يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌۭ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌۭ ۚ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ٱسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَكَفَرْتُم بَعْدَ إِيمَٰنِكُمْ فَذُوقُوا۟ ٱلْعَذَابَ بِمَا كُنتُمْ تَكْفُرُونَ","O gün neçə-neçə üzlər ağaracaq, neçə-neçə üzlər də qaralacaqdır. Üzləri qaralan kəslərə: “İman gətirdikdən sonra kafirmi oldunuz? Elə isə, küfrünüzə görə dadın əzabı!”– deyiləcəkdir.",{"number":651,"arabic":1016,"translation":1017},"وَأَمَّا ٱلَّذِينَ ٱبْيَضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفِى رَحْمَةِ ٱللَّهِ هُمْ فِيهَا خَٰلِدُونَ","Üzləri ağ olan kəslər isə Allahın mərhəməti altında olacaq və orada əbədi qalacaqlar.",{"number":657,"arabic":1019,"translation":1020},"تِلْكَ ءَايَٰتُ ٱللَّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِٱلْحَقِّ ۗ وَمَا ٱللَّهُ يُرِيدُ ظُلْمًۭا لِّلْعَٰلَمِينَ","Bunlar Allahın ayələridir. Onları sənə bir həqiqət olaraq oxuyuruq. Allah aləmlərə haqsızlıq etmək istəmir.",{"number":73,"arabic":1022,"translation":1023},"وَلِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۚ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرْجَعُ ٱلْأُمُورُ","Göylərdə və yerdə nə varsa, Allaha məxsusdur və axırda bütün işlər Allaha qaytarılacaqdır.",{"number":126,"arabic":1025,"translation":1026},"كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِٱلْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ ۗ وَلَوْ ءَامَنَ أَهْلُ ٱلْكِتَٰبِ لَكَانَ خَيْرًۭا لَّهُم ۚ مِّنْهُمُ ٱلْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ ٱلْفَٰسِقُونَ","Siz insanlar arasında üzə çıxarılmış ən xeyirli ümmətsiniz. Siz yaxşı işlər görməyi əmr edir, pis əməlləri qadağan edir və Allaha iman gətirirsiniz. Kitab əhli də iman gətirsəydi, əlbəttə, onlar üçün yaxşı olardı. Onların arasında iman gətirənlər də vardır. Əksəriyyəti isə haqq yolunu azmış fasiqlərdir.",{"number":85,"arabic":1028,"translation":1029},"لَن يَضُرُّوكُمْ إِلَّآ أَذًۭى ۖ وَإِن يُقَٰتِلُوكُمْ يُوَلُّوكُمُ ٱلْأَدْبَارَ ثُمَّ لَا يُنصَرُونَ","Onlar sizə əziyyətdən başqa bir zərər yetirə bilməzlər. Əgər sizinlə vuruşmalı olsalar, arxa çevirib qaçarlar. Sonra isə onlara kömək də edilməz.",{"number":146,"arabic":1031,"translation":1032},"ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلذِّلَّةُ أَيْنَ مَا ثُقِفُوٓا۟ إِلَّا بِحَبْلٍۢ مِّنَ ٱللَّهِ وَحَبْلٍۢ مِّنَ ٱلنَّاسِ وَبَآءُو بِغَضَبٍۢ مِّنَ ٱللَّهِ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلْمَسْكَنَةُ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا۟ يَكْفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقْتُلُونَ ٱلْأَنۢبِيَآءَ بِغَيْرِ حَقٍّۢ ۚ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَوا۟ وَّكَانُوا۟ يَعْتَدُونَ","Onlar harada olursa olsunlar, Allahın və mömin insanların himayəsində olanlar istisna olmaqla onlara həmişə zəlillik qismət olar. Onlar Allahın qəzəbinə düçar olmuş və onlara mənəvi yoxsulluq üz vermişdir. Bu cəza ona görədir ki, onlar Allahın ayələrini inkar etmiş və bəzi peyğəmbərləri haqsız yerə öldürmüşlər. Bu həm də ona görədir ki, onlar asi olmuş və həddi aşmışlar.",{"number":683,"arabic":1034,"translation":1035},"۞ لَيْسُوا۟ سَوَآءًۭ ۗ مِّنْ أَهْلِ ٱلْكِتَٰبِ أُمَّةٌۭ قَآئِمَةٌۭ يَتْلُونَ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ ءَانَآءَ ٱلَّيْلِ وَهُمْ يَسْجُدُونَ","Hamısı eyni cür deyillər. Kitab əhli içərisində haqdan möhkəm yapışan bir camaat vardır ki, onlar gecələri səcdəyə qapanıb Allahın ayələrini oxuyurlar.",{"number":689,"arabic":1037,"translation":1038},"يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ وَيَأْمُرُونَ بِٱلْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَيُسَٰرِعُونَ فِى ٱلْخَيْرَٰتِ وَأُو۟لَٰٓئِكَ مِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ","Belələri Allaha, Axirət gününə iman gətirir, yaxşı işlər görməyi buyurur, pis əməlləri qadağan edir və xeyirxah işlər görməyə tələsirlər. Məhz onlar əməlisalehlərdəndirlər.",{"number":1040,"arabic":1041,"translation":1042},115,"وَمَا يَفْعَلُوا۟ مِنْ خَيْرٍۢ فَلَن يُكْفَرُوهُ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِٱلْمُتَّقِينَ","Onların etdiyi yaxşılıqlar əvəzsiz qalmayacaqdır. Allah müttəqiləri tanıyır.",{"number":1044,"arabic":1045,"translation":1046},116,"إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَن تُغْنِىَ عَنْهُمْ أَمْوَٰلُهُمْ وَلَآ أَوْلَٰدُهُم مِّنَ ٱللَّهِ شَيْـًۭٔا ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ أَصْحَٰبُ ٱلنَّارِ ۚ هُمْ فِيهَا خَٰلِدُونَ","Kafirlərin malları da, övladları da onlara Allah yanında heç bir şeydə fayda verə bilməz. Onlar Od sakinləridirlər və orada əbədi qalacaqlar.",{"number":1048,"arabic":1049,"translation":1050},117,"مَثَلُ مَا يُنفِقُونَ فِى هَٰذِهِ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا كَمَثَلِ رِيحٍۢ فِيهَا صِرٌّ أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍۢ ظَلَمُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ ۚ وَمَا ظَلَمَهُمُ ٱللَّهُ وَلَٰكِنْ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ","Onların bu dünya həyatında sərf etdiklərinin məsəli, özlərinə zülm edən adamların tarlasına ziyan vurub onu məhv edən çox soyuq bir küləyin məsəlinə bənzəyir. Allah onlara zülm etmədi, lakin onlar özləri özlərinə zülm edirdilər.",{"number":160,"arabic":1052,"translation":1053},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَتَّخِذُوا۟ بِطَانَةًۭ مِّن دُونِكُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًۭا وَدُّوا۟ مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ ٱلْبَغْضَآءُ مِنْ أَفْوَٰهِهِمْ وَمَا تُخْفِى صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ ۚ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ ٱلْءَايَٰتِ ۖ إِن كُنتُمْ تَعْقِلُونَ","Ey iman gətirənlər! Sizlərdən olmayanı özünüzə sirdaş tutmayın. Onlar sizə qarşı fəsad törətməkdən əl çəkməzlər, sizin sıxıntıya düşməyinizi istəyərlər. Düşmənçilikləri onların ağızlarından çıxan sözlərdən bəllidir. Kökslərində gizlətdikləri düşmənçilik isə daha böyükdür. Əgər anlayırsınızsa, Biz ayələri artıq sizə bəyan etdik.",{"number":1055,"arabic":1056,"translation":1057},119,"هَٰٓأَنتُمْ أُو۟لَآءِ تُحِبُّونَهُمْ وَلَا يُحِبُّونَكُمْ وَتُؤْمِنُونَ بِٱلْكِتَٰبِ كُلِّهِۦ وَإِذَا لَقُوكُمْ قَالُوٓا۟ ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَوْا۟ عَضُّوا۟ عَلَيْكُمُ ٱلْأَنَامِلَ مِنَ ٱلْغَيْظِ ۚ قُلْ مُوتُوا۟ بِغَيْظِكُمْ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ","Bax, siz o kəslərsiniz ki, onlara məhəbbət bəsləyir, onlar isə sizi sevmirlər. Siz nazil olan kitabların hamısına inanırsınız. Onlar sizinlə rastlaşanda: “Biz iman gətirdik!”– deyirlər, təklikdə qalanda isə sizə qarşı qəzəbdən barmaqlarının ucunu gəmirirlər. De: “Qəzəbinizdən ölün!” Şübhəsiz ki, Allah kökslərdə olanları bilir.",{"number":40,"arabic":1059,"translation":1060},"إِن تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌۭ تَسُؤْهُمْ وَإِن تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌۭ يَفْرَحُوا۟ بِهَا ۖ وَإِن تَصْبِرُوا۟ وَتَتَّقُوا۟ لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْـًٔا ۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌۭ","Sizə bir uğur nəsib olsa, bu onları kədərləndirər. Sizə bir fəlakət üz verdikdə isə, buna fərəhlənərlər. Əgər səbir etsəniz və Allahdan qorxsanız, onların qurduğu hiylə sizi ziyana sala bilməz. Həqiqətən, Allah onların nə etdiklərini əhatə edir.",{"number":1062,"arabic":1063,"translation":1064},121,"وَإِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِكَ تُبَوِّئُ ٱلْمُؤْمِنِينَ مَقَٰعِدَ لِلْقِتَالِ ۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ","O zaman sən Uhuddakı döyüşdən ötrü möminləri mövqelərə yerləşdirmək üçün səhər tezdən ailəndən ayrılıb getdin. Allah, Eşidəndir, Biləndir!",{"number":1066,"arabic":1067,"translation":1068},122,"إِذْ هَمَّت طَّآئِفَتَانِ مِنكُمْ أَن تَفْشَلَا وَٱللَّهُ وَلِيُّهُمَا ۗ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُؤْمِنُونَ","O zaman sizlərdən iki dəstə ruhdan düşməyə hazır idilər. Allah isə onların yardımçısı oldu. Qoy möminlər Allaha təvəkkül etsinlər.",{"number":79,"arabic":1070,"translation":1071},"وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ ٱللَّهُ بِبَدْرٍۢ وَأَنتُمْ أَذِلَّةٌۭ ۖ فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ","Siz zəif olduğunuz halda Allah, Bədrdə sizə yardım etdi. Elə isə Allahdan qorxun ki, bəlkə şükür edəsiniz.",{"number":1073,"arabic":1074,"translation":1075},124,"إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِينَ أَلَن يَكْفِيَكُمْ أَن يُمِدَّكُمْ رَبُّكُم بِثَلَٰثَةِ ءَالَٰفٍۢ مِّنَ ٱلْمَلَٰٓئِكَةِ مُنزَلِينَ","O vaxt sən möminlərə demişdin: “Rəbbinizin göndərdiyi üç min mələyin köməyinizə çatması, sizə bəs etmirmi?”",{"number":1077,"arabic":1078,"translation":1079},125,"بَلَىٰٓ ۚ إِن تَصْبِرُوا۟ وَتَتَّقُوا۟ وَيَأْتُوكُم مِّن فَوْرِهِمْ هَٰذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُم بِخَمْسَةِ ءَالَٰفٍۢ مِّنَ ٱلْمَلَٰٓئِكَةِ مُسَوِّمِينَ","Əlbəttə, siz səbir etsəniz, Allahdan qorxsanız və onlar bu saat sizin üstünüzə hücuma keçsələr, Rəbbiniz nişanlanmış beş min mələklə sizə yardım edər.",{"number":1081,"arabic":1082,"translation":1083},126,"وَمَا جَعَلَهُ ٱللَّهُ إِلَّا بُشْرَىٰ لَكُمْ وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُم بِهِۦ ۗ وَمَا ٱلنَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِندِ ٱللَّهِ ٱلْعَزِيزِ ٱلْحَكِيمِ","Allah bunu sizə ancaq bir müjdə və qəlbiniz bununla sakit olsun deyə etdi. Kömək ancaq Qüdrətli və Müdrik Allahdandır.",{"number":1085,"arabic":1086,"translation":1087},127,"لِيَقْطَعَ طَرَفًۭا مِّنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَوْ يَكْبِتَهُمْ فَيَنقَلِبُوا۟ خَآئِبِينَ","Bu ona görə idi ki, Allah bununla kafirlərin bir bölüyünü qırğına versin və ya onları darmadağın etsin ki, məyus halda geri dönsünlər.",{"number":113,"arabic":1089,"translation":1090},"لَيْسَ لَكَ مِنَ ٱلْأَمْرِ شَىْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظَٰلِمُونَ","Bu işin sənə aidiyyəti yoxdur. Allah ya onların tövbəsini qəbul edər, ya da onlara əzab verər. Çünki onlar zalımdırlar.",{"number":67,"arabic":1092,"translation":1093},"وَلِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۚ يَغْفِرُ لِمَن يَشَآءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَآءُ ۚ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ","Göylərdə və yerdə nə varsa, Allahındır. O, istədiyini bağışlayar, istədiyinə də əzab verər. Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir.",{"number":1095,"arabic":1096,"translation":1097},130,"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَأْكُلُوا۟ ٱلرِّبَوٰٓا۟ أَضْعَٰفًۭا مُّضَٰعَفَةًۭ ۖ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ","Ey iman gətirənlər! Dəfələrlə artırılmış olan sələmi yeməyin! Allahdan qorxun ki, bəlkə, nicat tapasınız.",{"number":1099,"arabic":1100,"translation":1101},131,"وَٱتَّقُوا۟ ٱلنَّارَ ٱلَّتِىٓ أُعِدَّتْ لِلْكَٰفِرِينَ","Kafirlər üçün hazırlanmış Oddan çəkinin.",{"number":1103,"arabic":1104,"translation":1105},132,"وَأَطِيعُوا۟ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ","Allaha və Peyğəmbərə itaət edin ki, bəlkə sizə rəhm olunsun.",{"number":1107,"arabic":1108,"translation":1109},133,"۞ وَسَارِعُوٓا۟ إِلَىٰ مَغْفِرَةٍۢ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا ٱلسَّمَٰوَٰتُ وَٱلْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ","Rəbbiniz tərəfindən bağışlanmağa və müttəqilər üçün hazırlanmış, genişliyi göylər və yer qədər olan Cənnətə tələsin.",{"number":1111,"arabic":1112,"translation":1113},134,"ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ فِى ٱلسَّرَّآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَٱلْكَٰظِمِينَ ٱلْغَيْظَ وَٱلْعَافِينَ عَنِ ٱلنَّاسِ ۗ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلْمُحْسِنِينَ","O müttəqilər ki, bolluq zamanı da, qıtlıq zamanı da mallarından Allah yolunda xərcləyir, qəzəblərini boğur və insanları bağışlayırlar. Allah yaxşı iş görənləri sevir.",{"number":139,"arabic":1115,"translation":1116},"وَٱلَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا۟ فَٰحِشَةً أَوْ ظَلَمُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ ذَكَرُوا۟ ٱللَّهَ فَٱسْتَغْفَرُوا۟ لِذُنُوبِهِمْ وَمَن يَغْفِرُ ٱلذُّنُوبَ إِلَّا ٱللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّوا۟ عَلَىٰ مَا فَعَلُوا۟ وَهُمْ يَعْلَمُونَ","O kəslər ki, bir pis iş gördükdə, yaxud özlərinə zülm etdikdə Allahı xatırlayıb günahlarının bağışlanmasını diləyərlər, – günahları Allahdan başqa kim bağışlaya bilər? – onlar bilə-bilə etdiklərinə görə israr etməzlər.",{"number":1118,"arabic":1119,"translation":1120},136,"أُو۟لَٰٓئِكَ جَزَآؤُهُم مَّغْفِرَةٌۭ مِّن رَّبِّهِمْ وَجَنَّٰتٌۭ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا ۚ وَنِعْمَ أَجْرُ ٱلْعَٰمِلِينَ","Onların mükafatı, Rəbbindən bağışlanma və ağacları altından çaylar axan Cənnət bağlarıdır ki, orada əbədi qalacaqlar. Yaxşı əməl sahiblərinin mükafatı necə də gözəldir!",{"number":1122,"arabic":1123,"translation":1124},137,"قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِكُمْ سُنَنٌۭ فَسِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَٱنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلْمُكَذِّبِينَ","Sizdən öncə də neçə-neçə əhvalatlar olub keçmişdi. Odur ki, yer üzündə gəzib dolaşın və görün haqqı yalan sayanların aqibəti necə olmuşdur.",{"number":1126,"arabic":1127,"translation":1128},138,"هَٰذَا بَيَانٌۭ لِّلنَّاسِ وَهُدًۭى وَمَوْعِظَةٌۭ لِّلْمُتَّقِينَ","Bu, insanlar üçün bir açıqlama, doğru yolu göstəricisi və öyüd-nəsihətdir.",{"number":1130,"arabic":1131,"translation":1132},139,"وَلَا تَهِنُوا۟ وَلَا تَحْزَنُوا۟ وَأَنتُمُ ٱلْأَعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ","Acizlik göstərməyin və kədərlənməyin. Möminsinizsə, üstün olacaqsınız.",{"number":1134,"arabic":1135,"translation":1136},140,"إِن يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌۭ فَقَدْ مَسَّ ٱلْقَوْمَ قَرْحٌۭ مِّثْلُهُۥ ۚ وَتِلْكَ ٱلْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ ٱلنَّاسِ وَلِيَعْلَمَ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَيَتَّخِذَ مِنكُمْ شُهَدَآءَ ۗ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلظَّٰلِمِينَ","Əgər siz Uhud döyüşündə yara almışsınızsa, o düşmən qövm də bu cür yara almışdı. Biz bu günləri (qalibiyyəti və məğlubiyyəti) insanlar arasında növbə ilə dəyişdiririk ki, Allah iman gətirənləri üzə çıxarsın və aranızdan şəhidlər seçsin. Allah zalımları sevmir.",{"number":1138,"arabic":1139,"translation":1140},141,"وَلِيُمَحِّصَ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَيَمْحَقَ ٱلْكَٰفِرِينَ","Həm də ona görə belə edirik ki, Allah möminləri təmizə çıxarsın və kafirləri məhv etsin.",{"number":1142,"arabic":1143,"translation":1144},142,"أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُوا۟ ٱلْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ جَٰهَدُوا۟ مِنكُمْ وَيَعْلَمَ ٱلصَّٰبِرِينَ","Yoxsa elə güman edirdiniz ki, Allah içərinizdən cihada çıxanları və səbir edənləri bəlli etmədən siz Cənnətə daxil olacaqsınız?",{"number":1146,"arabic":1147,"translation":1148},143,"وَلَقَدْ كُنتُمْ تَمَنَّوْنَ ٱلْمَوْتَ مِن قَبْلِ أَن تَلْقَوْهُ فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ","Siz ölümlə qarşılaşmamışdan öncə onu arzulayırdınız. İndi isə siz onu öz gözlərinizlə gördünüz.",{"number":1150,"arabic":1151,"translation":1152},144,"وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌۭ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِ ٱلرُّسُلُ ۚ أَفَإِي۟ن مَّاتَ أَوْ قُتِلَ ٱنقَلَبْتُمْ عَلَىٰٓ أَعْقَٰبِكُمْ ۚ وَمَن يَنقَلِبْ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ فَلَن يَضُرَّ ٱللَّهَ شَيْـًۭٔا ۗ وَسَيَجْزِى ٱللَّهُ ٱلشَّٰكِرِينَ","Muhəmməd ancaq bir elçidir. Ondan əvvəl də elçilər gəlib getmişlər. Məgər o ölərsə və ya öldürülərsə siz gerimi dönəcəksiniz? Kim geri dönərsə, Allaha heç bir zərər yetirməz. Allah şükür edənləri mükafatlandırar.",{"number":1154,"arabic":1155,"translation":1156},145,"وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَن تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ كِتَٰبًۭا مُّؤَجَّلًۭا ۗ وَمَن يُرِدْ ثَوَابَ ٱلدُّنْيَا نُؤْتِهِۦ مِنْهَا وَمَن يُرِدْ ثَوَابَ ٱلْءَاخِرَةِ نُؤْتِهِۦ مِنْهَا ۚ وَسَنَجْزِى ٱلشَّٰكِرِينَ","Hər bir kəs ancaq Allahın izni ilə, əzəldən müəyyən edilmiş bir vaxtda ölür. Kim dünya mükafatını istəsə, ona bundan verərik. Kim də axirət mükafatını istəsə, ona da ondan verərik. Biz şükür edənləri mütləq mükafatlandıracağıq.",{"number":1158,"arabic":1159,"translation":1160},146,"وَكَأَيِّن مِّن نَّبِىٍّۢ قَٰتَلَ مَعَهُۥ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌۭ فَمَا وَهَنُوا۟ لِمَآ أَصَابَهُمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا۟ وَمَا ٱسْتَكَانُوا۟ ۗ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلصَّٰبِرِينَ","Neçə-neçə peyğəmbər olmuşdur ki, bir çox dindarlarla birlikdə vuruşmuşlar. Onlar Allah yolunda başlarına gələnlərə görə nə ruhdan düşmüş, nə zəifləmiş, nə də düşmənə boyun əymişlər. Allah səbir edənləri sevir.",{"number":1162,"arabic":1163,"translation":1164},147,"وَمَا كَانَ قَوْلَهُمْ إِلَّآ أَن قَالُوا۟ رَبَّنَا ٱغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِىٓ أَمْرِنَا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَٱنصُرْنَا عَلَى ٱلْقَوْمِ ٱلْكَٰفِرِينَ","Onların dedikləri ancaq: “Ey Rəbbimiz! Günahlarımızı və əməllərimizdə həddi aşmağımızı bizə bağışla; qədəmlərimizi sabit et və kafir qövmə qələbə çalmaqda bizə yardım et!”– olmuşdur.",{"number":1166,"arabic":1167,"translation":1168},148,"فَـَٔاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ ثَوَابَ ٱلدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ ٱلْءَاخِرَةِ ۗ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلْمُحْسِنِينَ","Beləliklə Allah onlara həm dünya mükafatını, həm də gözəl axirət mükafatını verdi. Allah yaxşı iş görənləri sevir.",{"number":1170,"arabic":1171,"translation":1172},149,"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِن تُطِيعُوا۟ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ يَرُدُّوكُمْ عَلَىٰٓ أَعْقَٰبِكُمْ فَتَنقَلِبُوا۟ خَٰسِرِينَ","Ey iman gətirənlər! Əgər kafirlərə itaət etsəniz, onlar sizi geriyə qaytarar və siz də ziyana uğramış halda geriyə qayıdarsınız.",{"number":1174,"arabic":1175,"translation":1176},150,"بَلِ ٱللَّهُ مَوْلَىٰكُمْ ۖ وَهُوَ خَيْرُ ٱلنَّٰصِرِينَ","Xeyr! Allah sizin Himayədarınızdır. O, kömək edənlərin ən yaxşısıdır.",{"number":1178,"arabic":1179,"translation":1180},151,"سَنُلْقِى فِى قُلُوبِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱلرُّعْبَ بِمَآ أَشْرَكُوا۟ بِٱللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِۦ سُلْطَٰنًۭا ۖ وَمَأْوَىٰهُمُ ٱلنَّارُ ۚ وَبِئْسَ مَثْوَى ٱلظَّٰلِمِينَ","Haqqında heç bir dəlil nazil etmədiyi şeyi Allaha şərik qoşduqlarına görə, kafirlərin qəlblərinə qorxu salacağıq. Onların sığınacaqları yer Oddur. Zalımların məskunlaşacağı yer necə də pisdir!",{"number":1182,"arabic":1183,"translation":1184},152,"وَلَقَدْ صَدَقَكُمُ ٱللَّهُ وَعْدَهُۥٓ إِذْ تَحُسُّونَهُم بِإِذْنِهِۦ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا فَشِلْتُمْ وَتَنَٰزَعْتُمْ فِى ٱلْأَمْرِ وَعَصَيْتُم مِّنۢ بَعْدِ مَآ أَرَىٰكُم مَّا تُحِبُّونَ ۚ مِنكُم مَّن يُرِيدُ ٱلدُّنْيَا وَمِنكُم مَّن يُرِيدُ ٱلْءَاخِرَةَ ۚ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ ۖ وَلَقَدْ عَفَا عَنكُمْ ۗ وَٱللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ","Siz Allahın izni ilə düşmənləri qırıb-çatdığınız zaman, Allah sizə verdiyi vədini yerinə yetirdi. Nəhayət O, sizə arzuladığınız şeyi göstərdikdən sonra ruhdan düşdünüz, Peyğəmbərin əmri barəsində bir-birinizlə mübahisə etdiniz və asi oldunuz. İçərinizdən kimisi dünyanı, kimisi də axirəti istəyirdi. Sonra Allah sizi sınamaq üçün üzünüzü onlardan döndərdi. O, artıq sizi bağışladı. Allah möminlərə qarşı lütfkardır.",{"number":1186,"arabic":1187,"translation":1188},153,"۞ إِذْ تُصْعِدُونَ وَلَا تَلْوُۥنَ عَلَىٰٓ أَحَدٍۢ وَٱلرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِىٓ أُخْرَىٰكُمْ فَأَثَٰبَكُمْ غَمًّۢا بِغَمٍّۢ لِّكَيْلَا تَحْزَنُوا۟ عَلَىٰ مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَآ أَصَٰبَكُمْ ۗ وَٱللَّهُ خَبِيرٌۢ بِمَا تَعْمَلُونَ","O zaman Peyğəmbər arxanızdan (düşmənə yaxın olan sıralardan) sizi çağırdığı halda siz heç kimə əhəmiyyət vermədən düşməndən qaçırdınız. Allah da sizi qəminizin üstünə qəm qoymaqla cəzalandırdı ki, əlinizdən çıxan şeylərə və başınıza gələn müsibətə görə kədərlənməyəsiniz. Allah nə etdiklərinizdən xəbərdardır.",{"number":1190,"arabic":1191,"translation":1192},154,"ثُمَّ أَنزَلَ عَلَيْكُم مِّنۢ بَعْدِ ٱلْغَمِّ أَمَنَةًۭ نُّعَاسًۭا يَغْشَىٰ طَآئِفَةًۭ مِّنكُمْ ۖ وَطَآئِفَةٌۭ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِٱللَّهِ غَيْرَ ٱلْحَقِّ ظَنَّ ٱلْجَٰهِلِيَّةِ ۖ يَقُولُونَ هَل لَّنَا مِنَ ٱلْأَمْرِ مِن شَىْءٍۢ ۗ قُلْ إِنَّ ٱلْأَمْرَ كُلَّهُۥ لِلَّهِ ۗ يُخْفُونَ فِىٓ أَنفُسِهِم مَّا لَا يُبْدُونَ لَكَ ۖ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ ٱلْأَمْرِ شَىْءٌۭ مَّا قُتِلْنَا هَٰهُنَا ۗ قُل لَّوْ كُنتُمْ فِى بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ ٱلَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ ٱلْقَتْلُ إِلَىٰ مَضَاجِعِهِمْ ۖ وَلِيَبْتَلِىَ ٱللَّهُ مَا فِى صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِى قُلُوبِكُمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ","Sonra O, bu qəm-qüssənin ardınca sizə bir təskinlik – bir qisminizi bürüyən mürgü nazil etdi. O biri qisminiz isə öz canlarının hayına qaldı. Onlar: “Bu işdə bizim üçün bir xeyir varmı?”– deyə Allah barəsində haqsız olaraq, cahiliyyə dövründəkinə bənzər düşüncələrə qapıldılar. De: “Bütün işlər Allaha aiddir!” Onlar sənə bildirmədiklərini öz içərilərində gizlədir: “Əgər bu işdə bizim üçün bir xeyir olsaydı, elə buradaca öldürülməzdik”– deyirlər. De: “Əgər siz evlərinizdə olsaydınız belə, öldürülməsi qabaqcadan müəyyən edilmiş kimsələr yenə çıxıb öləcəkləri yerlərə gedərdilər. Allah sizin kökslərinizdə olanları sınamaq, qəlblərinizdə olanları təmizləmək üçün belə etdi. Allah kökslərdə olanları bilir”.",{"number":1194,"arabic":1195,"translation":1196},155,"إِنَّ ٱلَّذِينَ تَوَلَّوْا۟ مِنكُمْ يَوْمَ ٱلْتَقَى ٱلْجَمْعَانِ إِنَّمَا ٱسْتَزَلَّهُمُ ٱلشَّيْطَٰنُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا۟ ۖ وَلَقَدْ عَفَا ٱللَّهُ عَنْهُمْ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌۭ","Uhudda iki qoşun qarşılaşdığı gün içərinizdən üz döndərənləri şeytan, qazandıqları bəzi günahlar üzündən səhv etməyə vadar etdi. Allah artıq onları bağışladı. Həqiqətən, Allah Bağışlayandır, Həlimdir.",{"number":1198,"arabic":1199,"translation":1200},156,"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَكُونُوا۟ كَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَقَالُوا۟ لِإِخْوَٰنِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ أَوْ كَانُوا۟ غُزًّۭى لَّوْ كَانُوا۟ عِندَنَا مَا مَاتُوا۟ وَمَا قُتِلُوا۟ لِيَجْعَلَ ٱللَّهُ ذَٰلِكَ حَسْرَةًۭ فِى قُلُوبِهِمْ ۗ وَٱللَّهُ يُحْىِۦ وَيُمِيتُ ۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌۭ","Ey iman gətirənlər! Səfərə çıxmış və ya müharibəyə getmiş qardaşları barəsində: “Əgər onlar bizim yanımızda olsaydılar, nə ölər, nə də öldürülərdilər”– deyən kafirlər kimi olmayın! Allah bunu onların qəlblərində qəm-qüssə olsun deyə belə etdi. Dirildən də, öldürən də Allahdır. Allah nə etdiklərinizi görür.",{"number":1202,"arabic":1203,"translation":1204},157,"وَلَئِن قُتِلْتُمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ أَوْ مُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌۭ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَحْمَةٌ خَيْرٌۭ مِّمَّا يَجْمَعُونَ","Əgər siz Allah yolunda öldürülər və ya ölərsinizsə, bilin ki, Allahın günahınızdan keçməsi və sizə mərhəmət göstərməsi kafirlərin yığdıqları şeylərdən daha xeyirlidir.",{"number":1206,"arabic":1207,"translation":1208},158,"وَلَئِن مُّتُّمْ أَوْ قُتِلْتُمْ لَإِلَى ٱللَّهِ تُحْشَرُونَ","Ölsəniz də, öldürülsəniz də, mütləq Allahın hüzuruna gətirilib cəm olunacaqsınız.",{"number":1210,"arabic":1211,"translation":1212},159,"فَبِمَا رَحْمَةٍۢ مِّنَ ٱللَّهِ لِنتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ ٱلْقَلْبِ لَٱنفَضُّوا۟ مِنْ حَوْلِكَ ۖ فَٱعْفُ عَنْهُمْ وَٱسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِى ٱلْأَمْرِ ۖ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى ٱللَّهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُتَوَكِّلِينَ","Allahın mərhəməti sayəsində sən onlarla mülayim rəftar etdin. Əgər sən kobud və daş qəlbli olsaydın, onlar hökmən sənin ətrafından dağılışardılar. Sən onların günahından keç, Allahdan onların bağışlanmalarını dilə və görəcəyin işlər barədə onlarla məsləhətləş. Qəti qərara gəldikdə isə Allaha təvəkkül et! Həqiqətən, Allah təvəkkül edənləri sevir.",{"number":1214,"arabic":1215,"translation":1216},160,"إِن يَنصُرْكُمُ ٱللَّهُ فَلَا غَالِبَ لَكُمْ ۖ وَإِن يَخْذُلْكُمْ فَمَن ذَا ٱلَّذِى يَنصُرُكُم مِّنۢ بَعْدِهِۦ ۗ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُؤْمِنُونَ","Əgər Allah sizə kömək edərsə, heç kəs sizə qalib gələ bilməz. Əgər O, sizi zəlil edərsə, Ondan sonra kim sizə yardım edə bilər? Qoy möminlər Allaha təvəkkül etsinlər!",{"number":1218,"arabic":1219,"translation":1220},161,"وَمَا كَانَ لِنَبِىٍّ أَن يَغُلَّ ۚ وَمَن يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ ۚ ثُمَّ تُوَفَّىٰ كُلُّ نَفْسٍۢ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ","Peyğəmbərə əmanətə xəyanət etmək yaraşmaz. Əmanətə xəyanət edən kimsə Qiyamət günü xəyanət etdiyi şeylə gələr. Sonra da hər kəsə əməllərinin əvəzi tam veriləcək və onlara zülm edilməyəcəkdir.",{"number":1222,"arabic":1223,"translation":1224},162,"أَفَمَنِ ٱتَّبَعَ رِضْوَٰنَ ٱللَّهِ كَمَنۢ بَآءَ بِسَخَطٍۢ مِّنَ ٱللَّهِ وَمَأْوَىٰهُ جَهَنَّمُ ۚ وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ","Məgər Allahın razılığını qazanmaq üçün gedən kimsə, Allahın qəzəbinə gələn və sığınacaq yeri Cəhənnəm olan bir kimsə ilə bərabər tutula bilərmi? Ora nə pis qayıdış yeridir!",{"number":1226,"arabic":1227,"translation":1228},163,"هُمْ دَرَجَٰتٌ عِندَ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ بَصِيرٌۢ بِمَا يَعْمَلُونَ","Onlar Allah yanında müxtəlif dərəcələrdə olacaqlar. Allah onların nə etdiklərini görür!",{"number":1230,"arabic":1231,"translation":1232},164,"لَقَدْ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًۭا مِّنْ أَنفُسِهِمْ يَتْلُوا۟ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتِهِۦ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلْكِتَٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا۟ مِن قَبْلُ لَفِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍ","Allah möminlərə, öz aralarından onlara Allahın ayələrini oxuyan, onları günahlardan təmizləyən, onlara Kitabı və Hikməti (Sünnəni) öyrədən bir Elçi göndərməklə mərhəmət göstərmişdir. Halbuki əvvəllər onlar açıq-aydın azğınlıqda idilər.",{"number":47,"arabic":1234,"translation":1235},"أَوَلَمَّآ أَصَٰبَتْكُم مُّصِيبَةٌۭ قَدْ أَصَبْتُم مِّثْلَيْهَا قُلْتُمْ أَنَّىٰ هَٰذَا ۖ قُلْ هُوَ مِنْ عِندِ أَنفُسِكُمْ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ","Siz onların başına ikiqat müsibət gətirmiş olduğunuz halda, başınıza bir müsibət gəldiyi zaman: “Bu, haradan gəldi?”– söylədiniz. De ki: “Bu, sizin özünüzdəndir!” Həqiqətən, Allah hər şeyə qadirdir.",{"number":1237,"arabic":1238,"translation":1239},166,"وَمَآ أَصَٰبَكُمْ يَوْمَ ٱلْتَقَى ٱلْجَمْعَانِ فَبِإِذْنِ ٱللَّهِ وَلِيَعْلَمَ ٱلْمُؤْمِنِينَ","Uhudda iki qoşunun üz-üzə gəldiyi gün sizə üz vermiş müsibət Allahın izni ilə oldu ki, möminləri aşkara çıxartsın",{"number":1241,"arabic":1242,"translation":1243},167,"وَلِيَعْلَمَ ٱلَّذِينَ نَافَقُوا۟ ۚ وَقِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا۟ قَٰتِلُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ أَوِ ٱدْفَعُوا۟ ۖ قَالُوا۟ لَوْ نَعْلَمُ قِتَالًۭا لَّٱتَّبَعْنَٰكُمْ ۗ هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمَٰنِ ۚ يَقُولُونَ بِأَفْوَٰهِهِم مَّا لَيْسَ فِى قُلُوبِهِمْ ۗ وَٱللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يَكْتُمُونَ","və münafiqləri bəlli etsin. Onlara: “Gəlin, Allah yolunda döyüşün, yaxud heç olmasa müdafiədə durun!”– deyildi. Onlar: “Döyüş olacağını bilsəydik sizin ardınızca gedərdik”– dedilər. Onlar o gün imandan çox küfrə yaxın idilər. Onlar qəlblərində olmayanı ağızları ilə deyirlər. Halbuki Allah onların nəyi gizlətdiklərini çox yaxşı bilir.",{"number":1245,"arabic":1246,"translation":1247},168,"ٱلَّذِينَ قَالُوا۟ لِإِخْوَٰنِهِمْ وَقَعَدُوا۟ لَوْ أَطَاعُونَا مَا قُتِلُوا۟ ۗ قُلْ فَٱدْرَءُوا۟ عَنْ أَنفُسِكُمُ ٱلْمَوْتَ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ","Evlərində oturub öz qardaşları barəsində: “Əgər onlar bizə qulaq asmış olsaydılar, öldürülməzdilər”– söyləyənlərə de: “Əgər doğru danışırsınızsa, onda ölümü özünüzdən uzaqlaşdırın!”",{"number":1249,"arabic":1250,"translation":1251},169,"وَلَا تَحْسَبَنَّ ٱلَّذِينَ قُتِلُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ أَمْوَٰتًۢا ۚ بَلْ أَحْيَآءٌ عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ","Allah yolunda öldürülənləri əsla ölmüş sanma. Əksinə, onlar diridirlər; özlərinin Rəbbi yanında onlara ruzi verilir.",{"number":1253,"arabic":1254,"translation":1255},170,"فَرِحِينَ بِمَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِٱلَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا۟ بِهِم مِّنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ","Onlar Allahın Öz lütfündən onlara verdiyi nemətlərə sevinir, arxalarınca gəlib hələ onlara çatmamış kəslərin heç bir qorxu ilə qarşılaşmayacaqlarına və onların kədərlənməyəcəklərinə fərəhlənirlər.",{"number":1257,"arabic":1258,"translation":1259},171,"۞ يَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍۢ مِّنَ ٱللَّهِ وَفَضْلٍۢ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ ٱلْمُؤْمِنِينَ","Onlar Allahın nemətinə, lütfkarlığına, həm də Allahın möminlərin mükafatını heçə çıxarmayacağına sevinirlər.",{"number":1261,"arabic":1262,"translation":1263},172,"ٱلَّذِينَ ٱسْتَجَابُوا۟ لِلَّهِ وَٱلرَّسُولِ مِنۢ بَعْدِ مَآ أَصَابَهُمُ ٱلْقَرْحُ ۚ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا۟ مِنْهُمْ وَٱتَّقَوْا۟ أَجْرٌ عَظِيمٌ","Onlar yaralandıqdan sonra da Allahın və Peyğəmbərinin dəvətini qəbul etdilər. İçərilərindən yaxşı işlər görənlər və Allahdan qorxanlar üçün böyük bir mükafat vardır.",{"number":1265,"arabic":1266,"translation":1267},173,"ٱلَّذِينَ قَالَ لَهُمُ ٱلنَّاسُ إِنَّ ٱلنَّاسَ قَدْ جَمَعُوا۟ لَكُمْ فَٱخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَٰنًۭا وَقَالُوا۟ حَسْبُنَا ٱللَّهُ وَنِعْمَ ٱلْوَكِيلُ","Bəzi adamlar onlara: “Camaat sizə qarşı ordu toplayıbdır, onlardan qorxun!”– dedilər. Bu, onların imanını daha da artırdı və onlar: “Allah bizə yetər. O nə gözəl Qoruyandır!”– dedilər.",{"number":1269,"arabic":1270,"translation":1271},174,"فَٱنقَلَبُوا۟ بِنِعْمَةٍۢ مِّنَ ٱللَّهِ وَفَضْلٍۢ لَّمْ يَمْسَسْهُمْ سُوٓءٌۭ وَٱتَّبَعُوا۟ رِضْوَٰنَ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَظِيمٍ","Onlar özlərinə heç bir pislik toxunmadan, Allahın neməti və mərhəməti sayəsində geri döndülər və Allahın razılığına tabe oldular. Allah böyük lütf sahibidir.",{"number":1273,"arabic":1274,"translation":1275},175,"إِنَّمَا ذَٰلِكُمُ ٱلشَّيْطَٰنُ يُخَوِّفُ أَوْلِيَآءَهُۥ فَلَا تَخَافُوهُمْ وَخَافُونِ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ","O şeytan sadəcə sizi öz dostları ilə qorxudur. Möminsinizsə, onlardan qorxmayın, Məndən qorxun!",{"number":33,"arabic":1277,"translation":1278},"وَلَا يَحْزُنكَ ٱلَّذِينَ يُسَٰرِعُونَ فِى ٱلْكُفْرِ ۚ إِنَّهُمْ لَن يَضُرُّوا۟ ٱللَّهَ شَيْـًۭٔا ۗ يُرِيدُ ٱللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّۭا فِى ٱلْءَاخِرَةِ ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ","Küfrə can atanlar səni kədərləndirməsin. Çünki onlar Allaha heç bir zərər yetirə bilməzlər. Allah istəyir ki, onlara axirətdə heç bir şey nəsib etməsin. Onlar üçün böyük bir əzab vardır.",{"number":1280,"arabic":1281,"translation":1282},177,"إِنَّ ٱلَّذِينَ ٱشْتَرَوُا۟ ٱلْكُفْرَ بِٱلْإِيمَٰنِ لَن يَضُرُّوا۟ ٱللَّهَ شَيْـًۭٔا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ","Doğrudan da, imanı əldən verib küfrü alanlar Allaha heç bir zərər yetirə bilməzlər. Onları ağrılı-acılı bir əzab gözləyir.",{"number":1284,"arabic":1285,"translation":1286},178,"وَلَا يَحْسَبَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَنَّمَا نُمْلِى لَهُمْ خَيْرٌۭ لِّأَنفُسِهِمْ ۚ إِنَّمَا نُمْلِى لَهُمْ لِيَزْدَادُوٓا۟ إِثْمًۭا ۚ وَلَهُمْ عَذَابٌۭ مُّهِينٌۭ","Kafirlər elə güman etməsinlər ki, Bizim onlara möhlət verməyimiz xeyirlərinədir. Biz onlara ona görə möhlət veririk ki, günahlarını daha da artırsınlar. Onlar üçün alçaldıcı bir əzab hazırlanmışdır.",{"number":1288,"arabic":1289,"translation":1290},179,"مَّا كَانَ ٱللَّهُ لِيَذَرَ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَلَىٰ مَآ أَنتُمْ عَلَيْهِ حَتَّىٰ يَمِيزَ ٱلْخَبِيثَ مِنَ ٱلطَّيِّبِ ۗ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى ٱلْغَيْبِ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يَجْتَبِى مِن رُّسُلِهِۦ مَن يَشَآءُ ۖ فَـَٔامِنُوا۟ بِٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦ ۚ وَإِن تُؤْمِنُوا۟ وَتَتَّقُوا۟ فَلَكُمْ أَجْرٌ عَظِيمٌۭ","Allah pisi yaxşıdan ayırmayınca möminləri sizin olduğunuz vəziyyətdə tərk edən deyildir. Allah sizə qeybi bildirən deyildir. Lakin, Allah Öz elçilərindən istədiyini seçər. Odur ki, Allaha və Onun elçilərinə iman gətirin! Əgər iman gətirib Allahdan qorxsanız, sizə böyük bir mükafat verilər.",{"number":1292,"arabic":1293,"translation":1294},180,"وَلَا يَحْسَبَنَّ ٱلَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ هُوَ خَيْرًۭا لَّهُم ۖ بَلْ هُوَ شَرٌّۭ لَّهُمْ ۖ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا۟ بِهِۦ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ ۗ وَلِلَّهِ مِيرَٰثُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌۭ","Allahın Öz lütfündən bəxş etdiyini xərcləməyə xəsislik edənlər elə güman etməsinlər ki, bu, onların xeyrinədir. Əksinə, bu, onlar üçün pisdir. Onların xəsislik etdikləri şey qiyamət günü boyunlarına dolanacaqdır. Göylərin və yerin mirası Allaha məxsusdur. Allah nə etdiklərinizdən xəbərdardır.",{"number":1296,"arabic":1297,"translation":1298},181,"لَّقَدْ سَمِعَ ٱللَّهُ قَوْلَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓا۟ إِنَّ ٱللَّهَ فَقِيرٌۭ وَنَحْنُ أَغْنِيَآءُ ۘ سَنَكْتُبُ مَا قَالُوا۟ وَقَتْلَهُمُ ٱلْأَنۢبِيَآءَ بِغَيْرِ حَقٍّۢ وَنَقُولُ ذُوقُوا۟ عَذَابَ ٱلْحَرِيقِ","“Allah kasıbdır, biz isə varlıyıq!”– deyənlərin sözünü Allah eşitdi. Biz onların dediklərini və haqsız olaraq peyğəmbərləri öldürmələrini yazacaq və onlara deyəcəyik: “Dadın yandırıb-yaxan Odun əzabını!",{"number":254,"arabic":1300,"translation":1301},"ذَٰلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍۢ لِّلْعَبِيدِ","Bu, öz əllərinizlə etdiyiniz əməllərə görədir. Yoxsa Allah qullarına zülm edən deyildir”.",{"number":1303,"arabic":1304,"translation":1305},183,"ٱلَّذِينَ قَالُوٓا۟ إِنَّ ٱللَّهَ عَهِدَ إِلَيْنَآ أَلَّا نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتَّىٰ يَأْتِيَنَا بِقُرْبَانٍۢ تَأْكُلُهُ ٱلنَّارُ ۗ قُلْ قَدْ جَآءَكُمْ رُسُلٌۭ مِّن قَبْلِى بِٱلْبَيِّنَٰتِ وَبِٱلَّذِى قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ","Onlar dedilər: “Allah bizdən əhd almışdı ki, heç bir elçiyə, odun yandıracağı bir qurban gətirməyincə inanmayaq”. De: “Məndən əvvəl də sizə elçilər açıq-aydın dəlillərlə və dediyiniz qurbanla gəlmişdilər. Əgər doğru danışanlarsınızsa, onda nə üçün onları öldürürdünüz?”",{"number":1307,"arabic":1308,"translation":1309},184,"فَإِن كَذَّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَ رُسُلٌۭ مِّن قَبْلِكَ جَآءُو بِٱلْبَيِّنَٰتِ وَٱلزُّبُرِ وَٱلْكِتَٰبِ ٱلْمُنِيرِ","Əgər onlar səni yalançı hesab etsələr, bil ki, səndən əvvəl açıq-aydın dəlillər, müqəddəs yazılar və nur saçan Kitabla gəlmiş elçiləri də yalançı hesab etmişdilər.",{"number":1311,"arabic":1312,"translation":1313},185,"كُلُّ نَفْسٍۢ ذَآئِقَةُ ٱلْمَوْتِ ۗ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ ۖ فَمَن زُحْزِحَ عَنِ ٱلنَّارِ وَأُدْخِلَ ٱلْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ ۗ وَمَا ٱلْحَيَوٰةُ ٱلدُّنْيَآ إِلَّا مَتَٰعُ ٱلْغُرُورِ","Hər bir kəs ölümü dadacaqdır. Lakin Qiyamət günü mükafatlarınız sizə tam veriləcəkdir. Kim Oddan uzaqlaşdırılıb, Cənnətə daxil edilərsə, o uğur qazanmış olar. Dünya həyatı isə aldadıcı ləzzətdən başqa bir şey deyildir.",{"number":1315,"arabic":1316,"translation":1317},186,"۞ لَتُبْلَوُنَّ فِىٓ أَمْوَٰلِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ وَلَتَسْمَعُنَّ مِنَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ مِن قَبْلِكُمْ وَمِنَ ٱلَّذِينَ أَشْرَكُوٓا۟ أَذًۭى كَثِيرًۭا ۚ وَإِن تَصْبِرُوا۟ وَتَتَّقُوا۟ فَإِنَّ ذَٰلِكَ مِنْ عَزْمِ ٱلْأُمُورِ","Siz hökmən malınız və canınızla sınaqdan keçiriləcəksiniz. Sizdən əvvəl Kitab verilənlərdən və müşriklərdən bir çox əziyyətverici sözlər eşidəcəksiniz. Əgər səbir edib Allahdan qorxsanız, bilin ki, bu, əzmkarlıq tələb edən əməllərdəndir.",{"number":1319,"arabic":1320,"translation":1321},187,"وَإِذْ أَخَذَ ٱللَّهُ مِيثَٰقَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ لَتُبَيِّنُنَّهُۥ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُۥ فَنَبَذُوهُ وَرَآءَ ظُهُورِهِمْ وَٱشْتَرَوْا۟ بِهِۦ ثَمَنًۭا قَلِيلًۭا ۖ فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ","O zaman Allah Kitab verilənlərlə əhd bağlayıb: “Siz o Kitabı mütləq insanlara aydınlaşdıracaqsınız və onu gizlətməyəcəksiniz!”– deyə buyurdu. Onlar isə bu əhdi qulaqardına vurub onu ucuz qiymətə satdılar. Onların bu alveri necə də pisdir!",{"number":1323,"arabic":1324,"translation":1325},188,"لَا تَحْسَبَنَّ ٱلَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَآ أَتَوا۟ وَّيُحِبُّونَ أَن يُحْمَدُوا۟ بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا۟ فَلَا تَحْسَبَنَّهُم بِمَفَازَةٍۢ مِّنَ ٱلْعَذَابِ ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ","Törətdikləri əməllərdən fərəhlənən və etmədikləri işlərə görə tərif olunmağı xoşlayan kimsələrin əzabdan qurtulacaqlarını əsla güman etmə. Onlara acılı-ağrılı bir əzab hazırlanmışdır.",{"number":1327,"arabic":1328,"translation":1329},189,"وَلِلَّهِ مُلْكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌ","Göylərin və yerin hökmranlığı Allaha məxsusdur. Allah hər şeyə qadirdir.",{"number":1331,"arabic":1332,"translation":1333},190,"إِنَّ فِى خَلْقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَٱخْتِلَٰفِ ٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ لَءَايَٰتٍۢ لِّأُو۟لِى ٱلْأَلْبَٰبِ","Doğrusu, göylərin və yerin xəlq edilməsində, gecə ilə gündüzün bir-birini əvəz etməsində ağıllı adamlar üçün dəlillər vardır.",{"number":1335,"arabic":1336,"translation":1337},191,"ٱلَّذِينَ يَذْكُرُونَ ٱللَّهَ قِيَٰمًۭا وَقُعُودًۭا وَعَلَىٰ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِى خَلْقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَٰذَا بَٰطِلًۭا سُبْحَٰنَكَ فَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ","O kəslər ki, ayaq üstə olanda da, oturanda da, uzananda da Allahı yad edir, göylərin və yerin yaradılması haqqında düşünür və deyirlər: “Ey Rəbbimiz! Sən bunları əbəs yerə xəlq etməmisən. Sən pak və müqəddəssən. Bizi Odun əzabından qoru!",{"number":1339,"arabic":1340,"translation":1341},192,"رَبَّنَآ إِنَّكَ مَن تُدْخِلِ ٱلنَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُۥ ۖ وَمَا لِلظَّٰلِمِينَ مِنْ أَنصَارٍۢ","Ey Rəbbimiz! Sən Oda saldığın kəsi rüsvay edərsən. Zalımların köməkçiləri olmaz.",{"number":1343,"arabic":1344,"translation":1345},193,"رَّبَّنَآ إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًۭا يُنَادِى لِلْإِيمَٰنِ أَنْ ءَامِنُوا۟ بِرَبِّكُمْ فَـَٔامَنَّا ۚ رَبَّنَا فَٱغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّـَٔاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ ٱلْأَبْرَارِ","Ey Rəbbimiz! Həqiqətən, biz: “Rəbbinizə iman gətirin!”– deyə imana çağıran bir kimsənin çağırışını eşidib iman gətirdik. Ey Rəbbimiz! Günahlarımızı bizə bağışla, təqsirlərimizdən keç və canımızı itaətkarlarla bir yerdə al!",{"number":1347,"arabic":1348,"translation":1349},194,"رَبَّنَا وَءَاتِنَا مَا وَعَدتَّنَا عَلَىٰ رُسُلِكَ وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ ۗ إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ ٱلْمِيعَادَ","Ey Rəbbimiz! Öz elçilərinin vasitəsi ilə bizə vəd etdiklərini ver və Qiyamət günü bizi rüsvay etmə! Şübhəsiz ki, Sən vədindən dönməzsən!”",{"number":1351,"arabic":1352,"translation":1353},195,"فَٱسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّى لَآ أُضِيعُ عَمَلَ عَٰمِلٍۢ مِّنكُم مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ ۖ بَعْضُكُم مِّنۢ بَعْضٍۢ ۖ فَٱلَّذِينَ هَاجَرُوا۟ وَأُخْرِجُوا۟ مِن دِيَٰرِهِمْ وَأُوذُوا۟ فِى سَبِيلِى وَقَٰتَلُوا۟ وَقُتِلُوا۟ لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّـَٔاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ ثَوَابًۭا مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ عِندَهُۥ حُسْنُ ٱلثَّوَابِ","Rəbbi onlara belə cavab verdi: “Mən, sizlərdən yaxşı işlər görən – istər kişi, istərsə də qadın olsun, – heç bir kəsin əməyini puç etmərəm. Siz bir-birinizdənsiniz. Hicrət edənlərin, öz yurdlarından çıxarılanların, Mənim yolumda əziyyətə düçar olanların, vuruşanların və öldürülənlərin, əlbəttə, təqsirlərindən keçəcək və onları ağacları altından çaylar axan Cənnət bağlarına daxil edəcəyəm. Bu, Allah tərəfindən bir mükafatdır. Gözəl mükafat məhz Allah yanındadır”.",{"number":1355,"arabic":1356,"translation":1357},196,"لَا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فِى ٱلْبِلَٰدِ","Qoy kafirlərin diyarbədiyar gəzib dolaşması səni aldatmasın!",{"number":1359,"arabic":1360,"translation":1361},197,"مَتَٰعٌۭ قَلِيلٌۭ ثُمَّ مَأْوَىٰهُمْ جَهَنَّمُ ۚ وَبِئْسَ ٱلْمِهَادُ","Bu, az bir mənfəətdir. Sonra isə onların yeri Cəhənnəmdir. Ora nə pis yataqdır!",{"number":1363,"arabic":1364,"translation":1365},198,"لَٰكِنِ ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنَّٰتٌۭ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا نُزُلًۭا مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ ۗ وَمَا عِندَ ٱللَّهِ خَيْرٌۭ لِّلْأَبْرَارِ","Öz Rəbbindən qorxanları ağacları altından çaylar axan Cənnət bağları gözləyir ki, onlar orada əbədi qalacaqlar. Bu, Allahdan bir ziyafətdir. Allahın yanında olan nemətlər möminlər üçün daha xeyirlidir.",{"number":1367,"arabic":1368,"translation":1369},199,"وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ ٱلْكِتَٰبِ لَمَن يُؤْمِنُ بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيْكُمْ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيْهِمْ خَٰشِعِينَ لِلَّهِ لَا يَشْتَرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ ثَمَنًۭا قَلِيلًا ۗ أُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلْحِسَابِ","Həqiqətən, Kitab əhlindən elələri də var ki, Allaha müti olaraq həm Allaha, həm sizə nazil edilənə, həm də özlərinə nazil edilənə iman gətirir, Allahın ayələrini ucuz qiymətə satmırlar. Onların öz Rəbbi yanında mükafatları vardır. Şübhəsiz ki, Allah tez haqq-hesab çəkəndir.",{"number":26,"arabic":1371,"translation":1372},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱصْبِرُوا۟ وَصَابِرُوا۟ وَرَابِطُوا۟ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ","Ey iman gətirənlər! Səbir edin, dözümlü olun, sərhəd boyu növbə ilə keşik çəkin və Allahdan qorxun ki, bəlkə nicat tapasınız!",[1374,1375,1376,1377,1378,1379,1380,1381,1382,1383,1384,1385,1386,1387,1388,1389,1390,1391,1392,1393,1394,1395,1396,1397,1398,1399,1400,1401,1402,1403,1404,1405,1406,1407,1408,1409,1410,1411,1412,1413,1414,1415,1416,1417,1418,1419,1420,1421,1422,1423,1424,1425,1426,1427,1428,1429,1430,1431,1432,1433,1434,1435,1436,1437,1438,1439,1440,1441,1442,1443,1444,1445,1446,1447,1448,1449,1450,1451,1452,1453,1454,1455,1456,1457,1458,1459,1460,1461,1462,1463,1464,1465,1466,1467,1468,1469,1470,1471,1472,1473,1474,1475,1476,1477,1478,1479,1480,1481,1482,1483,1484,1485,1486,1487],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":1489,"sura":21,"blocks":1490},"saadi-az",[1491,1493,1495,1497,1499,1501,1503,1505,1507,1509,1511,1513,1515,1517,1519,1521,1523,1525,1527,1529,1531,1533,1535,1537,1539,1541,1543,1545,1547,1549,1551,1553,1555,1557,1559,1561,1563,1565,1567,1569,1571,1573,1575,1577,1579,1581,1583,1585,1587,1589,1591,1593,1595,1597,1599,1601,1603,1605,1607,1609,1611,1613,1615,1617,1619,1621,1623,1625,1627,1629,1631,1633,1635,1637,1639,1641,1643,1645,1647,1649,1651,1653,1655,1657,1659,1661,1663,1665,1667,1669,1671,1673,1675,1677,1679,1681,1683,1685,1687,1689,1691,1693,1695,1697,1699,1701,1703,1705,1707,1709,1711,1713,1715,1717,1719,1721,1723,1725,1727,1729,1731,1733,1735,1737,1739,1741,1743,1745,1747,1749,1751,1753,1755,1757,1759,1761,1763],{"from":5,"to":5,"text":1492},"Bu hərflərin mənası Allahdan başqa heç kimə məlum deyil.",{"from":13,"to":28,"text":1494},"Uca Allah ən kamil həyat sürən Canlı olaraq müstəqil sürətdə Öz həyatını və bütün məxluqların varlığını təmin edir. O, onların dini və dünyəvi işlərini idarə edir və Öz qədərini həyata keçirir. O, Öz Peyğəmbərinə (s.ə.s.) mütləq həqiqəti əks etdirən Kitab nazil etmişdir ki, ona şübhə etmək olmaz. Bu Kitab əvvəlki səmavi Kitabların həqiqiliyini təsdiqləmişdir. O, əvvəlki Kitablarda nazil edilmişlərə uyğun gələn Haqqı bəyan etmiş və əvvəlki elçilərin doğruçuluğunu sübuta yetirmişdir.\n\nMüqəddəs Qurana qədər nazil edilmiş Tövrat və İncil, peyğəmbərlər silsiləsində sonuncu olan Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) gəlişinə qədər insanlar üçün doğru rəhbərlik kimi qalmışdı. Ona nazil edilmiş Böyük Kitab doğru yol göstərən rəhbər oldu və onun sayəsində məxluqlar yanlışlıqlardan azad olmaq, cahillikdən qurtulmaq, həqiqəti yalandan, xoşbəxtliyi bədbəxtlikdən, doğru yolu – Cəhənnəmə aparan yollardan ayırmaq imkanı əldə etdilər. Kim bu Kitaba iman gətirib düz yolla gedibsə, o, həm bu dünyada və həm də Axirətdə böyük nemət və mükafat əldə etmişdir. Kim Allahın Müqəddəs Quranda və Allahın Elçisinin (s.ə.s.) dili ilə izah etdiyi ayələrə iman gətirməkdən boyun qaçırmışdırsa, o, özünü çox ağır cəzaya məhkum etmişdir. Axı Allah nəhəng hakimiyyətə sahibdir və hər bir itaətsiz quldan intiqam almağa qadirdir.",{"from":35,"to":42,"text":1496},"Uca Allahın mükəmməl hakimiyyətinin dəlili, Onun məxluqlarının hər birinin haqqında hərtərəfli biliyə malik olmasıdır, çünki nə göylərdə və nə də yerdə heç nə Ondan gizlənə bilməz. Ona hətta ana bətnində olanlar da məlumdur və orada O, məxluqlarını istədiyi şəklə salır. O, onları kişi və qadın, erkək və dişi kimi yaradır, bəzilərinin simasını kamil və nöqsansız, digərlərini isə qüsurlu və nöqsanlı yaradır və onların hamısı Onun ecazkar hikmətinə müvafiq olaraq mərhələlər üzrə inkişaf edirlər. O, Öz yaratdıqlarına, onları xəlq etdiyi andan onların tam yox olmasına qədər, fasiləsiz qayğı göstərir. Heç kim Onun bu hakimiyyətinə şərik deyil və heç kimin onunla bərabər ibadət olunma haqqı yoxdur. Allahdan başqa ilah yoxdur, O Öz hakimiyyəti sayəsində bütün yaratdıqlarını Özünə tabe etmişdir. O, bütün nöqsanlardan və qınaqlardan ucadır və O, ancaq ilahi hikmətinə əsasən yaradır və hökm verir.",{"from":11,"to":11,"text":1498},"Uca Allah bu gözəl ayədə Özünün Əzəməti, Öz hakimiyyətinin mükəmməlliyi və özünəbəsliyi haqqında xəbər verir. Müdrik nəsihətlərdən, bəlağətli ayələrdən, yığcam hekayətlərdən və faydalı hökmlərdən ibarət olan və başqa Kitablara üstün gələn bu Böyük Kitabı O, təklikdə nazil etmişdir. Bu Kitabın ayələri içərisində elə aydın mənalı vəhylər vardır ki, onları mənalarının əksinə izah etmək mümkün deyil. Lakin onların arasında məcazi məna daşıyan (mütəşabeh) ayələr də var ki, onları eyni zamanda bir neçə formada şərh etmək olar və onların səhihliyini ancaq aydın ifadə edilmiş ayələrin müqayisəli şəkildə tutuşdurulması ilə müəyyənləşdirmək mümkündür.\n\nQəlbində xəstəlik olanlar – öz bəd niyyətlərinə görə haqdan yayınanlar, mütəşabeh ayələrin dalıyca düşərək, onları öz yanlış fikirlərini və nöqsanlı baxışlarını əsaslandırmaq üçün istifadə edirlər. Bu üsulla onlar fitnə-fəsad yayır, Allahın Kitabını təhrif edir və onu öz istəklərinə uyğun tərzdə yozurlar. Onlar azğınlıq içində sərgərdan gəzir və ətrafdakıları da yoldan sapdırırlar. Əsaslı biliklərə malik olan və qəlbi bilik və imanla dolu möminlərə gəldikdə isə, onlar yaxşı işlər görür, müdrik qərarlar qəbul edir və qəti inanırlar ki, Müqəddəs Quran bütövlüklə Allah tərəfindən nazil edilmişdir. Onlar bilirlər ki, bütün ayələr – açıq və məcazi mənalı ayələr – həqiqidirlər və bir-birilərinə zidd ola bilməzlər.\n\nOnlar bilirlər ki, aydın ifadə edilmiş ayələrin mənası heç bir şübhə doğurmur və onu kamil bilik və müdrikliyə sahib olmayanları çaşdıran mütəşabeh (məcazi mənalı) ayələrin şərhi ilə müqayisə edirlər. Aydın və mütəşabeh ayələrin müqayisə edilməsi sayəsində bütün Quran vəhyləri tamamilə aydınlaşır və buna görə onlar Müqəddəs Quranı bütöv və tamamilə qəbul edirlər. Lakin bu faydalı bilikləri təkcə düzgün düşüncə və təfəkkür qabiliyyətinə malik olan ağıllı kişilər mənimsəyirlər.\n\nBütün deyilənlərdən aydın olur ki, aydın və məcazi mənalı ayələrin müqayisə edilməsi – dərrakəli insanların xüsusiyyətidir, təkcə məcazi ayələrin ardıyca düşmək isə, baxışları yanlış olan, sağlam düşüncə qabiliyyəti olmayan bəd niyyətli insanları fərqləndirən əlamətdir.\n\nSonra Allah bildirir ki, mütəşabeh ayələrin yozumunu Ondan başqa heç kim bilmir. Bu halda yozum dedikdə, həqiqəti hərtərəfli dərk etmək və vəhyin ən dərin mənalarını anlamaq nəzərdə tutularsa, belə tərcümə doğrudur, çünki belə biliklərə sahib olan təkcə Allahdır. Yox, əgər yozum dedikdə ayənin mənası nəzərdə tutulursa, onda bu ayəni aşağıdakı kimi tərcümə etmək daha düzgün olardı: “Qəlbi kənara meyl edənlər məcazi ayələrin ardıyca gedirlər ki, fitnə-fəsad yaysınlar və istədikləri yozuma nail olsunlar, halbuki Allahdan və əsas bilikləri bilənlərdən başqa heç kim bunun yozumunu bilmir”. Bu sözlərdə əsaslı biliklərə malik olanların, Quranın və Sünnənin həm aydın və həm də məcazi mətnlərini düzgün anlamaq qabiliyyəti olan İslam alimlərinin ünvanına tərif vardır.",{"from":55,"to":55,"text":1500},"Bu ayələrdə söhbət, yanlış baxışlara etiqad edənlər və doğru yolla gedənlər arasında həddin müəyyənləşdirilməsi məsələsinə aid olduğuna görə, Uca Allah bildirir ki, bilik sahibi olan möminlər həmişə Ona dua edirlər ki, onları imanlarında möhkəmlətsin və O, onları doğru yola yönəltdikdən və əməllərini islah etdikdən sonra, onların qəlbini həqiqətdən yayındırıb azdırmasın, axı onların Rəbbinin mərhəməti və nemətləri hədsiz dərəcədə böyükdür.\n\nBaşqa ayələrdə isə Allah ürəklərin azğınlığa meyl etməsinin səbəbləri haqqında xəbər verir. Bu səbəb – insanların özlərinin bəd əməlləridir və buna görə Uca Allah buyurur: “...Onlar doğru yoldan sapdıqda, Allah da onların qəlbini sapdırdı. Allah fasiqləri doğru yola yönəltməz” (Saff, 61\u002F5).\n\n“Bir surə nazil edildiyi zaman onlar: “Sizi kimsə görürmü?” – deyə bir-birilərinə baxır, sonra da üz çevirib gedirlər. Anlamayan adamlar olduqlarına görə Allah onların qəlbini imandan məhrum etmişdir” (Tövbə, 9\u002F127).\n\n“Biz onların ürəklərini və gözlərini ilk dəfə ona iman gətirmədikləri kimi tərsinə çevirər və onları öz azğınlıqları içərisində sərgərdan dolaşan vəziyyətdə tərk edərik” (Ənam, 6\u002F110).\n\nƏgər qul öz Rəbbindən üz döndərirsə və düşmənini özünə hami seçirsə, əgər o, haqqı görərək onu qəbul etməkdən boyun qaçırırsa, əgər o, açıq-aşkar yalana üstünlük verirsə, onda Allah onu özünün çevrildiyi tərəfə döndərir. Onun qəlbini isə, Allah, bir cəza kimi, həqiqətdən yayındırır, çünki o özü həqiqətdən yayınmağı üstün tutmuşdu. Allah onunla zalımcasına davranmır, o, özü özünə qarşı zalımlıq edir. Buna görə, o, özündən başqa, heç kimi qınamamalıdır. Bu barədə ən yaxşı bilən Allahdır.",{"from":62,"to":62,"text":1502},"Bu – dərin biliklərə malik insanların sözləridir. O sözlər yenidən dirilmə və əməllərə görə əvəzin veriləcəyi gerçəkliyini ehtiva edir, o insanların Axirət həyatına qəti iman gətirdiklərini və Allahın Öz vədini mütləq yerinə yetirəcəyini sübut edir. Bu o deməkdir ki, dərin biliklərə malik olan möminlər dirildiləcəklərini bilərək çalışır və ona hazırlaşırlar, çünki əsil möminliyin əsasını təşkil edən dirilməyə və əməllərin əvəzini almağa iman insanda yaxşılıq etmək meyli və cinayət törətməmək istəyi – xeyirxahlığın və müvəffəqiyyətin rəhni olan iki güclü hiss yaradır.",{"from":69,"to":75,"text":1504},"Uca Allah Qiyamət gününü yada saldıqdan sonra, bildirir ki, Allaha iman gətirməyi rədd edən və elçiləri yalan söyləməkdə günahlandıran kafirlər mütləq Cəhənnəmə düşəcəklər, çünki nə var-dövlət, nə övladları heç nə ilə onlara Onun verəcəyi cəzadan xilas olmağa kömək edə bilməyəcəklər. Onlara bu dünyada da, Allahın ayələrinə iman gətirməkdən boyun qaçırmış Fironun və bütöv xalqların başına gətirilmiş, əzaba qatlaşmağa və bədbəxtliyə düçar olacaqlar, çünki Allahın belə insanları dünyəvi cəzalara məruz qoyması onların birbaşa Axirət həyatındakı cəzalarla bilavasitə bağlı olmasına görədir. Allah şiddətli Cəzaverəndir və insanlar Onun dəhşətli intiqam alacağına laqeyd münasibət bəsləməməli və kafirliyin və haqqı danmağın təhlükəsini layiqincə qiymətləndirməməkdən çəkinməlidirlər.",{"from":81,"to":87,"text":1506},"Bu ayə möminlər üçün müjdə və kafirlər üçün qorxuducu xəbərdarlıq oldu və sonunculara vəd edildi ki, onlar elə bu dünyadaca mütləq məğlubiyyətə uğradılacaqlar. Sonradan hər şey Allahın öncədən dediyi kimi oldu və kafirlər, tarixdə o vaxtadək eşidilməmiş bir tərzdə, məğlub edildilər.\n\nUca Allah Bədr döyüşünü Onun Elçisinin (s.ə.s.) doğruluğunu təsdiq edən möcüzələrindən biri etdi. O döyüş, Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) düz yol tutduğuna, onun (s.ə.s.) düşmənlərinin isə yalana etiqad etdiklərinə parlaq bir nümunə oldu. Bu döyüşdə üz-üzə iki qoşun dayanmışdı. Müsəlmanların sayı üç yüz on nəfərdən bir az çox idi, pis silahlanmış və pis təchiz olunmuşdular, kafirlərin sayı isə min nəfərə çatırdı. Onlar hamısı yaxşı hazırlanmış, silahlanmış və döyüş üçün zəruri olan hər şeylə təchiz edilmişdilər. Buna baxmayaraq, Allah möminlərə yardım göstərdi və öz Rəbbinin iradəsi ilə onlar kafirləri sarsıdıcı məğlubiyyətə uğratdılar ki, bu da, bütün sağlam ağıl sahibləri üçün ibrət dərsi oldu. Əgər İslam dini, yalanın onun qarşısında dayana bilmədiyi haqq din olmasaydı, kafirlər öz açıq-aşkar üstünlüklərinə görə bu döyüşdə qələbə çalardılar.",{"from":94,"to":94,"text":1508},"Bu və bundan sonrakı ayələrdə Uca Allah bildirir ki, insanlar gələcək Axirət həyatı qarşısında dünyəvi həyata üstünlük verirlər. Uca Allah həmçinin izah edir ki, yerdəki məskənlə Axirət aləmindəki həyat arasında nəhəng bir fərq vardır. Adamların gözlərini qamaşdıran dünyəvi zövq onlara xoş gəlir və onların ürəklərini özünə bağlayır. Hər bir adam, onun ən əziz istəklərindən birinə və ən yüksək məqsədinə çevrilmiş saydığımız dünyəvi nemət növlərindən birinə aludə olur, halbuki, əsil həqiqətdə, onlar ancaq cüzi əhəmiyyətə malik və keçicidir və tez də yoxa çıxar.",{"from":101,"to":101,"text":1510},"Uca Allah bildirir ki, əgər insan Allahdan qorxarsa və Ona layiqincə ibadət edərsə, onda o, yerdə mövcud olan bütün ləzzətlərdən dəfələrlə yaxşı mükafata nail olar. Belə insanlar cürbəcür həzzverici ləzzətlərdən zövq alacaq, əbədi səadətdən və gözlərin görmədiyi, qulaqların eşitmədiyi və təsəvvür edilməsi belə mümkün olmayan ecazkarlıqlardan məmnuniyyət duyacaqlar. Onlar Allahın lütfkarlığını qazanacaqlar ki, bu hər hansı mükafatdan yaxşıdır. Bunlarla yanaşı onlar bütün nöqsanlardan və qüsurlardan azad və kamil əxlaqa və gözəl simaya malik pak zövcələrlə əylənməkdən zövq alacaqlar. Bir sıra keyfiyyətlərin inkarı həmişə digərlərinin təsdiqini nəzərdə tutur və buna görə Cənnət zövcələrinin qüsurlarının olmaması onlarda ən gözəl keyfiyyətlərin varlığına dəlalət edir.\n\nAllah qullarını müşahidə edir və onların xəlq edildiyi məqsədə müvafiq olaraq fəaliyyət göstərmələrinə imkan verir. Əgər insana bəxtəvər möminlik nəsib olarsa, onda Allah ona əbədi Son həyat naminə çalışmağa və dünyəvi nemətlərdən istifadə etməyə kömək göstərir ki, o, ancaq Ona yaxşı ibadət etsin və müti olsun. Əgər insana bədbəxt günahkarlıq nəsib olarsa və o, haqdan dönərsə, onda Allah ona günah etməyə, dünyəvi həyatdan ləzzət almağa, onu son məskəni sayaraq öz ümidlərini onunla bağlamağa mane olmur.",{"from":108,"to":108,"text":1512},"Dərin biliklərə və möhkəm imana sahib olan möminlər özlərinin imanı sayəsində Allaha yaxınlaşmağa səy göstərirlər ki, Onun əfvinə layiq olsunlar və Cəhənnəm cəzasından xilas edilsinlər. Allah qullarının həqiqi iman və şərəfləndirdiyi xeyirxah əməllərlə Ona yaxınlaşmalarını xoşlayır. O, belə qullarına ən gözəl nemətlərini bəxş edir ki, onlar kamil mükafatlar əldə etsinlər və cəzadan qurtula bilsinlər. Sonra Allah bu möminlərin gözəl keyfiyyətlərini təsvir edərək buyurur:",{"from":115,"to":115,"text":1514},"Səbirli olmaq dedikdə, özünü Allaha xoş gələn işlərə həsr etmək, Onun rəğbətini qazanmaq nəzərdə tutulur. Möminlər Allahın hökmlərini səbirlə yerinə yetirirlər, səbirlə itaətsizlikdən çəkinirlər və taleyin çətinliklərinə mətanətlə üstün gəlirlər. Onlar sözlərində də, işlərində də doğruçudurlar, onların zahiri görkəmi mənəvi simasına tamamilə uyğun gəlir, çünki onların doğru yolla getmək niyyəti səmimidir. Onlar müti olaraq və usanmadan Allaha tabe olur, Onun qarşısında öz itaətkarlığını büruzə verərək, qorxu hissi keçirirlər. Onlar öz əmlakını xeyirxah məqsədlərə xərcləyir və kasıbların, ehtiyacı olanların xeyrinə sədəqə verirlər. Bunlarla yanaşı, möminlər Allaha onları bağışlaması üçün, xüsusilə, sübh çağına yaxın vaxtda dua edirlər, çünki onlar Uca Allahdan əfv etməsini diləyəndə gecə namazları sübhə qədər uzanır.",{"from":121,"to":121,"text":1516},"Qüdrətli Hökmdar, mələklər və elm sahibi olan qullar Allahın birliyi və Onun ədalətliliyindən ibarət olan ən böyük həqiqəti təsdiq etmək üçün bu şərəfli şəhadəti vermişlər. Bu şəhadət, İslam şəriətinin və Allahın əməllərə görə əvəz verməklə bağlı olan bütün qanunlarının ədalətliliyini və təkcə Onun ilahi qüdrətə, şöhrətə, hakimiyyətə, səxavətə, yaxşılığa, rəhmə, gözəlliyə və digər əzəmətli keyfiyyətlərə malik olduğunu qəbul etməyi və həmçinin heç bir məxluqun nail ola bilməyəcəyi Allahın mütləq kamilliyini qəbul etməyi nəzərdə tutur. Bundan başqa, yaradılmışlar Allahın Kamilliyini layiqincə nə dərk etmək, nə də tərifləmək bacarığına malik deyillər.\n\nAllahın ədalətliliyinə gəldikdə isə, əmr olunmuş bütün ibadət ayinləri və insanlar arasında qanuniləşdirilmiş münasibətlər və həmçinin dini hökmlər və qadağalar ədalətli və qərəzsizdir. Onlarda özbaşınalığa və ədalətsizliyə yer yoxdur, çünki onların hamısı hikmətli və kamildir. Məxluqlara xeyirxah və bəd əməllərinə görə əvəz verilməsi də ədalətli və qərəzsiz olacaqdır.\n\nUca Allah buyurur: “De: “Kimin şahidliyi daha böyükdür?” De: “Allah mənimlə sizin aranızda Şahiddir...” (Ənam, 6\u002F19). Tövhid, İslam dini və ədalətli əvəz, ən şübhəsiz bir həqiqətdir ki, şəkk gətirilməsi mümkün olmayan dəlillərlə təsdiq edilmişdir. Allah bu həqiqəti o qədər sübut və dəlillərlə əsaslandırmışdır ki, onları saymaq mümkün deyildir.\n\nBu ayə biliyin faydasını və şəriət alimlərinin üstünlüyünü xüsusilə vurğulayır, çünki Allah onları digər insanlardan ayırır və onların şahidliyini Özünün və mələklərinin şahidliyi ilə yanaşı xatırladaraq, onların şəhadətini tövhidin, İslam dininin və əməllərə görə veriləcək əvəzin həqiqiliyini sübut edən ən böyük dəlillərdən biri kimi bəyan edir. Bu isə o deməkdir ki, insanlar onların ədalətli və doğru şahidliklərini qəbul etməyə borcludurlar. Bu həm də onu göstərir ki, İslam alimləri etibara layiqdirlər və insanlar onların ardıyca getməlidirlər. Məhz onlar təqlid olunmaq üçün nümunədir və bu, onların şöhrətini, böyüklüyünü və hətta təsəvvür etmək çətin olan yüksək mövqeyini təsdiq edir.",{"from":128,"to":128,"text":1518},"Uca Allah bu ayədə bildirir ki, İslam – yeganə dindir ki, O, onu Öz qullarından qəbul edir. İslam – bir olan Allaha qulun qəlbi və canı ilə tam təslim olmasıdır ki, O, bunu Özü elçilərinin dili ilə əmr etmişdir. Uca Allah buyurur: “İslamdan başqa bir din axtaran şəxsdən, o din heç vaxt qəbul olunmaz və o, Axirətdə ziyana uğrayanlardan olar” (Ali-İmran, 3\u002F85). Əgər insan İslam dininə etiqad etmirsə, deməli o, Allaha layiqincə xidmət etmir, çünki o, Allahın Öz elçilərinin dili ilə əmr etdiyi yolla getmir.\n\nSonra Uca Allah bildirir ki, Kitab əhli həqiqəti bilirlər, lakin aralarındakı ziddiyyətlərə görə, öz inadcıllıqları və zalımlıqları üzündən ondan yayınırlar. Onlara ixtilaf etməməyi və qəti olaraq həqiqi dinin ardıyca getməyi məcburi edən elm çatdırılmışdır. Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) peyğəmbərliyinin başlanması ilə onlar onun (s.ə.s.) həqiqi peyğəmbər olduğunu bilmişdilər, buna baxmayaraq, həsəd, ədalətsizlik və Allahın ayələrini inkar etmələri onların haqqa tabe olmalarına imkan vermədi. Əgər insan Allahın vəhylərinə iman gətirməyi rədd edirsə, qoy o, yaxın haqq-hesab Saatını gözləsin, çünki o Saat mütləq gələcək və onda Allah bütün insanlara etdikləri əməllərinə görə əvəzlərini verəcəkdir.",{"from":135,"to":135,"text":1520},"İslamın – Allahın yeganə gerçək dini olduğunu və Kitab əhlinin Muhəmməd Peyğəmbərlə (s.ə.s.) açıqcasına mübahisə edərək, onun təliminin həqiqiliyinə əmin olduqdan sonra, ona iman gətirməkdən boyun qaçırdıqlarını izah etdikdən sonra, Uca Allah Öz Elçisinə (s.ə.s.) əmr edir ki, o özünün, Rəbbinə tam tabe olmağa razılaşan ardıcılları ilə bərabər, qəlbi və cismi ilə Allaha itaət etdiyini bəyan etsin.\n\nUca Allah ona (s.ə.s.) buyurur ki, Kitab əhlinə və həmçinin Müqəddəs Kitab verilməmiş savadsız ərəblərə və digər xalqlara desin: “Əgər siz İslamı qəbul etsəniz, onda düz yolla gedəcək, doğru rəhbərliyə və haqqa nail olacaqsınız. Yox, əgər üz çevirsəniz, onda Allahın qarşısında cavab verməli olacaqsınız. Mən sizə, sadəcə, mənə vəhy olunmuş xəbəri çatdırıram və mən artıq öz vəzifəmi yerinə yetirdim və haqqı sizə çatdırdım”.",{"from":141,"to":148,"text":1522},"Burada Allahın ayələrinə iman gətirməyi rədd edən canilərdən bəhs edilir. Onlar Allahın elçilərini yalançılıqda günahlandırır və insanların qarşılarında ən çox borclu olduqları adamların əleyhinə ən dəhşətli cinayətlər törədirdilər. Onlar, səmavi dinlərin və sağlam ağıl sahiblərinin dəvət etdikləri ədaləti tələb edən Allah elçilərinin və mömin alimlərin çoxunu həyatdan məhrum edirdilər. Bu günahkarların əməlləri bu dünyada faydasız idi və Axirət həyatında da səmərəsiz olacaqdır, çünki onlar ancaq işgəncəli cəzalar qazanmışlar. Heç kim onları qisasdan xilas etməyəcək və heç kim onları amansız cəzadan qoruya bilməyəcək.",{"from":155,"to":155,"text":1524},"Doğrudanmı sən, Kitabdan bir hissə pay verilmiş insanları görməmiş və onlara təəccüblənməmişdin? Onları, Allahın elçilərinə nazil etdiyi əvvəlki vəhylərini təsdiq edən Kitabına iman gətirməyə dəvət edəndə, onlar ondan üz döndərdilər və haqqa boyun əyməyi rədd etdilər. Onları, haqqa başqalarından daha yaxın olduqları və Muhəmmədin (s.ə.s.) təbliğ etdiyi təliminin gerçək olduğunu hamıdan yaxşı bildikləri halda, ondan dönməyə nə vadar etdi? Sonra Allah onların kafirliyinin iki səbəbi haqqında xəbər verərək bildirir:",{"from":162,"to":169,"text":1526},"İlk səbəb o idi ki, onlar özlərini əmin-amanlıqda hiss edirdilər və xilas olacaqları barədə yalandan şahidlik edirdilər. Onlar elə zənn edirdilər ki, guya Cəhənnəm alovu onlara ancaq bir-neçə gün ərzində toxunacaq. Onlar, sanki Rəbbin niyyəti onların arzusundan asılıymış kimi, öz istəklərinə uyaraq, özləri özlərini məhkum etdilər. Onlar hətta belə demişdilər: “...Yəhudilərdən və xaçpərəstlərdən başqa heç kəs Cənnətə daxil olmayacaq!..” (Bəqərə, 2\u002F111). Lakin bu, onların dinə və sağlam düşüncəyə zidd olan xülyası və arzusu idi.\n\nİkinci səbəb isə şeytanın onları yoldan çıxartması və cinayətlərini onlara gözəl göstərməsi idi. Onlar Allahın ayələrini rədd edir, Ona böhtan atır və elə bilirdilər ki, düz hərəkət edirlər. Haqdan üz çevirənlərin cəzası belə olur. Qiyamət günü Allah bu mürtədləri bir yerə toplayıb hər kəsə layiq olduğunu verəndə və Öz ədalətli hökmünü çıxaranda onların halı necə olacaq? Onların cəzasının necə dəhşətli və onlara dəyəcək zərərin necə müdhiş olacağı və bunların sayəsində itirəcəkləri xeyir və mükafatlar barədə danışmağa ehtiyac yoxdur. Onlar öz əməllərinə layiq nəticələr alacaqlar, çünki Rəbb Öz qulları ilə ədalətsiz davranmır.",{"from":176,"to":176,"text":1528},"Uca Allah Öz Peyğəmbərinə (s.ə.s.) və onun ardıyca gedənlərə buyurur ki, Rəbb – Kainatın işlərinin sərəncamçısı olan Tənha Kəsdir ki, göy və yer aləmlərini idarə edir və mütləq hakimiyyətə malikdir. O, hakimiyyəti istədiyinə bağışlayır və istədiyini ondan məhrum edir, istədiyini ucaldır, istədiyini də alçaldır.\n\nKainatda baş verənlər Kitab əhlinin və ya başqa məxluqların arzu-istəklərinə tabe deyil, çünki bütün varlığın taleyi Allahın iradəsi və qərarlarından asılıdır. Heç kim Onun İradəsinə müqavimət göstərməyə və ya Onun Qədərinə təsir göstərməyə qabil deyil. O, zaman üzrə insanların taleyini idarə edir və zamanın özü Onun sərəncamındadır. Ən xeyirli və yaxşı olan şey Ondan başlanğıc alır, çünki təkcə O, qullarını nemətləndirir və mükafatlandırır. Şəri Allahın adları, sifətləri və əməlləri ilə əlaqələndirmək lazım deyil, lakin o da Onun tərəfindən xəlq edilmişdir və Onun müəyyənləşdirdiyi qədərdən və taledən asılıdır.\n\nAllahın qədəri həm xeyri və həm də şəri ehtiva edir, çünki Onun mülkində ancaq Öz istədiyi baş verir. Lakin şəri Onunla əlaqələndirmək, məsələn: “Ey Rəbbimiz! Xeyir də, şər də Sənin Əlindədir” demək olmaz. Müsəlman, Allahın və Onun Elçisinin (s.ə.s.) bizə öyrətdiyi kimi, hər cür xeyrin Allahdan asılı olduğunu deməlidir.\n\nBəzi təfsirçilər qeyd etmişlər ki, şər də Allahın Əllərindədir, lakin bu əlavə, açıq-aşkar yanlışdır. Onlar hesab edirdilər ki, əgər insan ancaq xeyri Allahla bağlayarsa, bu, Allahın ümumiyyətlə qəza və qədəri ilə ziddiyyət təşkil edər, lakin biz belə əsassız iddiaları artıq izah etmişik.",{"from":183,"to":183,"text":1530},"Allah günləri bir-biri ilə əvəz etmək sayəsində gecəni gündüzə, gündüzü də gecəyə qatır. Bunun nəticəsində günün bir vaxtı, günün başqa vaxtının azalması hesabına, artır və bu məxluqlara olduqca böyük fayda verir. Allah həmçinin ölüdən diri çıxarır, yəni, toxumları müxtəlif otlara, ağaclara çevirir və yaxud imansız adamı möminə döndərir, diridən də ölü çıxardır, yəni, ağaclarda və zəmilərdə toxumlar və taxıl yetişir və yaxud quşlar yumurtlayır. Allah bir-birinin ziddi olan şeyləri bir-birinə çevirir və istənilən maddə və materiya Onun hakimiyyəti altındadır.\n\nAllah bildirir ki, O, heç bir hesab çəkmədən istədiyi kəsə ruzi verir. Bir başqa ayədə isə bu dünyada qismət əldə etməyə səbəb olan amillər haqqında bəhs edilir. Uca Allah buyurur: “...Allahdan qorxana, Allah çıxış yolu göstərər və ona təsəvvürünə gətirmədiyi bir yerdən ruzi bəxş edər. Kim Allaha təvəkkül etsə, Allah ona kifayət edər. Allah Öz əmrini yerinə yetirəndir. Allah hər şey üçün bir ölçü qoymuşdur” (Talaq, 65\u002F2-3). Bax elə buna görə, qullar ancaq Allahdan ruzi istəməli və dünya malını əldə etməyə kömək göstərən işlər görməlidirlər.",{"from":190,"to":190,"text":1532},"Allah möminlərə kafirləri, möminlərin yerinə, özlərinin dostları və hamiləri hesab etməyi qadağan etmiş və onları belə bir addım atmamaq barədə xəbərdar etmişdir, çünki möminlər bir-birinin dostudur, Uca Allah isə onların Hamisidir. İnsan kafirlərə yaxınlaşmağa başladıqda, onun Allaha heç bir dəxli olmur. Belə adam Allahdan üz döndərir, Allah da ondan üz döndərir. Bu barədə Rəbbimiz buyurur: “Ey iman gətirənlər! Yəhudi və xaçpərəstləri dost tutmayın! Onlar bir-birinin dostudurlar. Sizlərdən kim onları özünə dost tutarsa, o da onlardandır. Allah zalım adamları doğru yola yönəltməz” (Maidə, 5\u002F51).\n\nƏgər kimsə kafirlərə qarşı açıq düşmənçilik münasibətinin ona zərər verəcəyindən ehtiyat edərsə, onda ona onlarla sülh şəraitində yaşamağa icazə verilir, lakin ürəkdə kafirlərə rəğbət bəsləmək qadağan edilmişdir çünki əks halda o, onlara kömək və yardım etməyə başlayar.\n\nAllah insanların Onun Özündən də çəkinmələrini tələb edir. Belə ki, insanlar, adamlara nisbətən, daha çox Ondan qorxmalıdırlar. Rəbb Öz qullarının işlərini təklikdə idarə edir və talelərini həll edir. Onlar təkcə Onun yanına qayıtmalıdırlar və bu baş verəndə, O, Allah qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirməyə üstünlük verənlərin və başqalarına nisbətən Ondan bərk qorxanların hər bir nəfərinə bol mükafatla lütfkarlığını göstərəcək. Kafirləri və onlarla dostluq edənləri, onları özlərinə yaxın və hami sayanları isə, O, hökmən dəhşətli cəzaya məruz qoyacaqdır.",{"from":197,"to":197,"text":1534},"Uca Allah bildirir ki, insanların qəlbindən keçənlər, onların öz hislərini gizlətməsindən və açıq bildirməsindən asılı olmayaraq, büsbütün Ona məlumdur. Onun biliyi həm göylərdə və həm də yerdə bütün varlıq aləmini əhatə edir və heç nə Ondan gizli qala bilməz. Allah Hərşeyiəhatəedən biliyi ilə yanaşı mükəmməl qüdrətə malikdir və buna görə heç nə Onun İradəsinə müqavimət göstərmək qabiliyyətində deyil.",{"from":204,"to":204,"text":1536},"Qullarını Onu unutmamağa vadar edən qüdrəti və həddi-hüdudu olmayan sifətlərini xatırlatdıqdan sonra, Uca Allah, insanları öz Rəbbini daima yadda saxlamağa və Ondan qorxmağa məcbur edən yenə bir səbəb haqqında xəbər verir. Bu səbəb ondan ibarətdir ki, bütün yaradılmışlar mütləq Allahın yanına qayıdacaqlar və orada törətdikləri yaxşı və pis əməlləri ilə qarşılaşacaqlar. Bax o zaman möminlər özləri üçün tədarük etdikləri əməllərinə sevinəcəklər, zalımlar isə öz pis əməlləri ilə qarşılaşmaqdan xəcalət çəkəcək və öz əməllərinin onlardan sonsuzluğa qədər uzaq olmasını arzulayacaqlar.\n\nAllahın qulu biləndə ki, dünya həyatı – onu, sadəcə, Rəbbinə aparan yoldur və o, hökmən Onun qarşısında duracaq və öz əməlləri ilə görüşəcək, onda o, ehtiyat tədbirləri görməli, onu rüsvay edə və cəzalandıra biləcək əməllərdən çəkinməli və özü üçün xoşbəxtlik əldə etmək və mükafat qazanmaqdan ötrü xeyirxah əməllər tədarük etməlidir.\n\nAllah qullarına, Özünün əzəmətli sifətlərindən, kamil ədalətliliyindən və şiddətli cəza verəcəyindən xəbər verərkən, onları Özündən çəkindirir, hərçənd Rəbbin cəzası doğrudan da dəhşətli olsa belə, Allah yenə də Mərhəmətli və Rəhmlidir. Məhz Onun rəhmli olması və mərhəmətliliyi Onu qullarını qorxutmağa və onları azğınlıqdan və şərəfsizlikdən çəkindirməyə sövq edir. Əbəs deyil ki, Cəhənnəmdə cəzalandırılma haqqında xatırladıqdan sonra Uca Allah bildirir: “...Allah Öz qullarını bununla qorxudur. Ey qullarım! Məndən qorxun!” (Zumər, 39\u002F16).\n\nAllah Öz mərhəməti və rəhmi sayəsində insanlara böyük nemətlər əldə etməyə imkan verən əməlləri yüngülləşdirmişdir. O, mərhəməti və rəhmi sayəsində insanları bədbəxtliyə və möhnətə məhkum edən əməllərdən xəbərdar edir və biz Uca Allahdan təvəqqe edirik ki, bundan sonra da bizə mərhəmətini göstərsin, bizi doğru yolla aparsın və Cəhənnəm oduna yönəldən bütün yollardan bizi qorusun!",{"from":211,"to":211,"text":1538},"Bu ayə Allahı həqiqətən sevən insanları, Onu ancaq sözdə sevən günahkarlardan fərqləndirmək üçün meyardır. Ona bəslənən əsil məhəbbətin əlaməti Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) yolu ilə getməkdir, çünki onun (s.ə.s.) hökmlərinin yerinə yetirilməsi və kəlamlarından istifadə etmək – Allahın məhəbbətinə layiq olmaq və Onun mərhəmətini qazanmaq üçün yeganə vasitədir. İnsan, Quranın və Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) kəlamlarından ibarət olan Sünnəsinin gerçəkliyini qəbul etməzsə, onların hökmlərini yerinə yetirməzsə və qadağan etdiyi günahlardan çəkinməzsə, Allahın məhəbbətinə layiq ola, Onun mərhəmətini qazana və Onun mükafatını əldə edə bilməz.\n\nO, əgər belə etsə, onda Allah onu hökmən sevər, onu, sevdiyi qullarını layiq gördüyü mükafatlarla təltif edər, onun günahlarını bağışlayar və naqisliklərinin üstünü örtər. Yaxşı, bəs onda insan Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) yolu ilə necə getməlidir? Sanki bu suala cavab olaraq, sonra Uca Allah buyurur:",{"from":218,"to":218,"text":1540},"Müsəlman Allaha və Elçisinə (s.ə.s.) itaət etmək üçün şəriətin tələblərini yerinə yetirməli, günahlardan çəkinməli və Quranla Sünnənin bütün müddəalarını qəbul etməlidir. Əgər insan bunu etməkdən boyun qaçırırsa, onda o, kafir olur; Allah isə kafirləri sevmir.",{"from":224,"to":216,"text":1542},"Uca Allahın seçilmiş qulları var və O, onları seçərək digər məxluqlarından uca tutmuş, onlara yüksək keyfiyyətlər və gözəl məziyyətlər vermiş, faydalı biliklər və xeyirli əməllərlə şərəfləndirmiş və qəribə xüsusiyyətlərlə mükafatlandırmışdır. Bu ayədə Allah, əzəmətli və qüsursuz keyfiyyətlərə malik kamil insanların böyüdüyü qüdrətli ailələri xatırladır. Alicənablıq, fədakarlıq, comərdlik və möminlik kimi keyfiyyətlər bu ailələrdən çıxmış kişi və qadınlara nəsildən nəslə ötürülmüşdür və bu, Allahın onlara olan mərhəməti və səxavəti idi.\n\nAllahın gözəl adları arasında – Eşidən, Bilən də vardır. Allahın mərhəmətinə və başqalarından yüksək üstünlüyə kimin layiq olması Ona məlumdur və O, Öz qullarını Özünün ilahi hikmətinə uyğun olaraq mükafatlandırır.",{"from":237,"to":237,"text":1544},"Allah seçdiyi ailələrin şöhrəti və əzəməti haqqında xəbər verdikdən sonra, bu ailələrə mənsub olan Məryəm və onun oğlunun hekayətini danışır. Allah onların tarixini əvvəldən axıra kimi rəvayət edir. Bu tarix, İmranın zövcəsinin bir dəfə Allaha mütiliklə ibadət etdiyi zamandan başlamışdı. O, Allaha dua edərək, uşağını Allahın, həmişə ibadət edənlərlə dolu olan, məscidinin xidmətçisi olmasını nəzir etmişdi. O, çalışırdı ki, Rəbbin məbədinin əzəmətini və Ona tam itaətini xüsusilə əks etdirən faydalı sözlər söyləmək vasitəsilə Allaha yaxınlaşsın. O, Allahdan xahiş etmişdi ki, onun nəzirini qəbul etsin və ümid edirdi ki, etdiyi hərəkət pak imanının və səmimiyyətinin nəticəsi olduğu üçün ona faydalı bar və mükafat gətirəcəkdir.",{"from":243,"to":243,"text":1546},"Bu sözlərdə təəssüf və məyusluq hiss olunur. Bunun səbəbi isə qadının söz verdiyi nəzirlə bağlı idi. O istəyirdi ki, dünyaya gətirdiyi uşaq oğlan və kifayət qədər güclü olsun ki, məbəddə xidmət edə və onun nəzirini yerinə yetirə bilsin. Bu işi ancaq kişi bacara bilərdi, qadın onu bacarmazdı. Lakin Allah anaya təsəlli verərək onun nəzirini qəbul etdi və dünyaya gələn qızcığaz sonralar çox kişiləri ötüb keçdi. Bundan əlavə, o, əksər kişiləri ötüb geridə qoydu və kişilərin layiq görülə bilmədiyi bir şərəfə nail oldu.",{"from":249,"to":249,"text":1548},"Allah Məryəmin anasının niyyətini qəbul etdi və onun qızını heyrət ediləcək bir tərzdə tərbiyələndirdi. O, dindarlıq və yüksək əxlaqlılıq ruhunda tərbiyə aldı və bunun sayəsində onun davranışı qüsursuz, sözləri və əməlləri isə möminliyin təcəssümü oldu. Məryəm kamilliyə nail oldu, Allah Zəkəriyyə peyğəmbəri onun himayəçisi təyin etmişdi. Allah, özləri kamilliyə çatmış və ətrafındakılara da möminliyə nail olmağa kömək göstərən salehlərdən tərbiyə almış adamlara böyük mərhəmət göstərir.\n\nUca Allah Zəkəriyyə və Məryəmə bəslədiyi qayğısı sayəsində, ona, heç bir çətinlik vermədən, ruzisini çatdırırdı. Bu, bir ənam idi ki, Allah onu quluna bəxş etmişdi. Məryəm çox dua edirdi və vaxtının çoxunu ibadətgahda keçirirdi və hər dəfə Zəkəriyyə oraya onun yanına gələndə, Məryəmin yanında yemək üçün hazır vəziyyətdə olan cürbəcür ləzzətli şeylər görürdü. O, bir dəfə soruşdu: “Ey Məryəm! Bu sövqatlar haradandır?” O da belə cavab vermişdi: “Onları mənə Allah bəxş etmişdir. Axı O, istədiyi kimsəyə hesabsız ruzi verir”.",{"from":256,"to":256,"text":1550},"Zəkəriyyə Allahın Məryəmə əta etdiyi mərhəmətini gördükdə, o qərara aldı ki, Uca Allahdan bir uşaq istəsin, hərçənd onun vəziyyətində olan insanlar zürriyyətlərinin olacağına ümid bəsləmirlər.",{"from":261,"to":261,"text":1552},"Yəhya, adı Məryəm oğlu İsa olan Allahın Kəlməsinin həqiqət olduğunu təsdiq etməli idi. Əməlisaleh Yəhya peyğəmbərin zühur edəcəyi haqqında müjdə həm də özündə Məryəm oğlu İsa məsihin peyğəmbərliyini ehtiva edir və onun Sözünün doğruluğunu təsdiqləyirdi.\n\nQüdrətli Allahın qayğısı nəticəsində Məryəm oğlu İsanın şərəfləndirildiyi Allah Sözü əzəmətlidir. O, Allahın məxluqları yaratdığı vasitə ilə bağlı hökmlər sırasına daxildir. Bununla əlaqədar Uca Allah buyurur: “Həqiqətən, Allah yanında İsanın məsəli, Adəmin məsəli kimidir. Allah onu torpaqdan yaratdı, sonra ona “Ol!” – dedi, o da oldu” (Ali-İmran, 3\u002F59).\n\nYəhyanın qismətinə – Allahın elçilərinin ən fəzilətli və ən şərəflilərindən biri olmaq, əməlisalehliyin ən yüksək pilləsinə qalxmaq və mətin bir kişi kimi böyümək düşürdü. Belə bir rəy var ki, “xasur” sözü “uşağı olmayan və qadınlara maraq duymayan insan” mənasını verir. Başqa bir şərhə görə isə, həmin söz “günahlardan qaçan və zərər verə bilən şiddətli həvəsdən çəkinən qüsursuz adam” mənasındadır. Sonuncu izah daha münasibdir.",{"from":267,"to":267,"text":1554},"Zəkəriyyəyə iki səbəb uşağı olmasına mane olmuşdu və o, maneələrin mövcud olmasına baxmayaraq, uşağının necə olacağını bilmək istəyirdi. Allahın müdrikliyi isə tələb edirdi ki, Kainatda baş verən hadisələr yaxşı məlum olan qanunauyğunluqlara tabe olsun. Lakin Allah möcüzələr törətməyə qadir olduğu üçün O, Öz istədiyini həyata keçirir. Bütün hadisələr Onun hakimiyyəti altındadır və Onun arzu etməsindən asılıdır və hadisənin hər hansı mürəkkəbliyi Onun üçün heç bir çətinlik təşkil etmir.",{"from":274,"to":274,"text":1556},"Zəkəriyyə müjdəyə daha da sevinməsi üçün Allahdan xahiş edir ki, ona bir möcüzə göstərsin. O, Rəbbinin dediyi sözlərin doğruluğuna əmin idi, amma insan Allahın mərhəmətinin əlamətlərini görəndə qəlbi fərəhlənir, ürəyi rahatlanır. Allah bir əlamət kimi onun insanlarla üç gün işarələrlə danışacağına və Onu hər günün əvvəlində və sonunda tərifləməsinə hökm verir.\n\nÜç gün ərzində susmaq əmri, hətta çox yaşlı qocanın və qısır qadının da uşaqları ola biləcəyini ona xatırlatdı. Onun üçün bir əlamət də onun insanlarla danışa bilmədiyi halda, dilinin daima Allahı zikr etməklə və tərifləməklə məşğul olması idi. Bu, Zəkəriyyəni olduqca sevindirmişdi və o, Allaha həmdüsəna etməyə, şəfəq qaralarkən və dan yeri ağararkən Onu çoxlu-çoxlu zikr etməyə başladı.\n\nYəhya peyğəmbərin doğulması, İmran qızı Məryəmin Zəkəriyyəyə gətirdiyi bərəkətin nəticəsi idi. Çünki Allahın, qulu Məryəmə bəxş etdiyi hesabsız gözəl qismət peyğəmbəri itaətkarlıq və mütiliklə Allaha müraciət etməyə sövq etdi. Şübhəsiz ki, bütün səbəblər və zəruri şərtlər Allah tərəfindən yaradılır, amma O, savab qazandıran əməlləri Öz qulları ilə əlaqələndirir ki, onların şan-şöhrətini artırsın və mükafatlarını çoxaltsın.",{"from":280,"to":280,"text":1558},"Uca Allah bir daha buyurur ki, Məryəm özünü ibadətə həsr edərək kamilliyə və böyük yüksəkliklərə ucalmağı bacardı. Mələklər ona dedilər: “Ey Məryəm! Allah səni seçmiş, sənə gözəl keyfiyyətlər və mükəmməl əxlaq bəxş etmişdir. Allah səni pis adətlərdən təmizləmiş aləmlərin qadınlarından yüksəyə qaldırmışdır”.\n\nMuhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) demişdir: “Çox kişilər kamilliyə nail olmuşlar, amma qadınlar arasında buna təkcə İmran qızı Məryəm; Müzahimin qızı Asiyə və Xuveylidin qızı Xədicə nail olmuşlar. Aişə isə, sarid[1] bütün ləzzətli yeməklərdən üstün olduğu kimi, qalan bütün qadınlardan üstündür”.",{"from":92,"to":92,"text":1560},"Mələklər Məryəmi çağırdılar ki, o, Allahın mərhəmətinə sevinsin, Ona həmd etsin, Onun qarşısında öz borcunu yerinə yetirsin və Ona layiqincə xidmət etsin. Onlar ona tapşırdılar ki, çoxlu savab işlər görsün, Allahın qarşısında müti olsun, daima Ona itaətkar olsun və Ona ibadət edənlərlə birlikdə namaz qılsın. O, ona nə tapşırılmışdısa, yerinə yetirdi və kamilliyə nail olaraq, çoxlarını ötüb keçdi.",{"from":293,"to":293,"text":1562},"Bu hekayət, Quranın digər çoxsaylı rəvayətləri kimi, Muhəmmədin (s.ə.s.) peyğəmbərliyinin həqiqiliyinin ən böyük dəlillərindən biridir. Bu əhvalat insanlara keçmiş günlərin hadisələri haqqında müfəssəl və səhih, artırmadan və azaltmadan məlumat verir. Bu isə o deməkdir ki, Peyğəmbər (s.ə.s.) bildiklərini vəhy yolu ilə Qüdrətli və Müdrik Rəbbindən əldə edirdi, insanlardan öyrənmirdi. O, Məryəmin anası qızını İsrail oğullarının yanına gətirəndə, onlar ağsaqqallarının qızına kimin himayə edəcəyi və məsləhətçisi olacağı barədə bir-biriləri ilə mübahisə etməyə başlayanda, onların arasında deyildi. Onlardan hər biri bu xeyirxah işi yerinə yetirmək və Allahdan mükafat qazanmaq istəyirdi və uzun-uzadı mübahisə, onlar püşk atmaq qərarına gəldikdən sonra kəsildi. Onlar öz qələmlərini atdıqdan sonra, püşk Zəkəriyyəyə düşdü. Beləliklə də Allah ona və Məryəmə böyük lütfkarlıq göstərdi.\n\nMuhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) bu hadisələrin şahidi deyildi, insanlara çatdırmaq üçün onların barəsində heç nə bilə bilməzdi. Təkcə Allah ona bu hekayəti xəbər verə bilərdi. O, Quran hekayətlərini nazil edir ki, insanlar onlardan faydalı nəticələr çıxarsınlar. Bu nəticələrdən ən mühümü isə, Allahın təkliyinin, Muhəmmədin (s.ə.s.) peyğəmbərliyinin, öldükdən sonra dirilmənin və İslam dininin digər əsas müddəalarının həqiqiliyinin etiraf edilməsidir.",{"from":241,"to":305,"text":1564},"Həm bu dünyada və həm də Axirət həyatında Məsihin qismətinə insanlar arasında yüksək səviyyədə ehtiram edilən şəxs olmaq nəsib edilmişdi. Ona Allahın yaxınlarından biri olmaq və ən yüksək pillələrdən birini tutmaq qismət olunmuşdu. Şübhəsiz ki, bu müjdə heç bir digər sevindirici xəbərlərə bənzəmirdi. Xəbərdə deyilirdi ki, Məsih beşikdə ikən insanlarla danışacaq. Bu isə Allahın möcüzələrindən biri və Onun Məryəmə və həmçinin bütün qalan insanlara göstərdiyi mərhəmətiydi. Məsih böyüyəndə də insanlarla danışacaqdı. Sonuncu, onun peyğəmbərlik təbliğatını və nəsihətlərini nəzərdə tutur.\n\nKörpənin beşikdə heyranedici nitqi möcüzə idi və onun doğruçuluğunun və peyğəmbərliyinin dəlili və həmçinin onun, adamlar tərəfindən nahaq ittiham etdikləri anasının iyrənc günaha aidiyyəti olmadığının təsdiqi idi. Böyüdükdən sonra Məsihin söylədikləri moizələr insanlara böyük faydalar verirdi, axı o, Rəbb ilə bəşəriyyət arasında vasitəçi idi, ona onlara vəhyləri çatdırmaq, onlara dini və Allahın qanunlarını öyrətmək tapşırılmışdı. O, ürəyi Allah haqqında biliklərlə və Ona məhəbbətlə dolu olan salehlərdən idi və dili daima Allahı zikr etməklə, Ona həmdüsənalar yollamaqla məşğuldu. Salehlər bütün varlıqları ilə yorulmadan savab işlər görür və Rəbbə qulluq edirlər.",{"from":311,"to":311,"text":1566},"Məryəm ona bir kişi toxunmadığı halda uşağı olacağına təəccüblənmişdi. Lakin Allah, qulları öz Rəbbinin hüdudsuz qüdrətinə əmin olsunlar və heç kimin Onun iradəsinə müqavimət göstərə bilməyəcəyini başa düşsünlər deyə, istədiyini edir.",{"from":317,"to":334,"text":1568},"Allah, əvvəlki səmavi Kitablara bənzəyən Kitabı Məsihə təlim etdi, ona insanlar arasında ədalətlə mühakimə yürütməyi öyrətdi və peyğəmbərlik verdi. Allah onu İsrail oğullarının yanına göndərdi və açıq-aşkar ayələrinin və inandırıcı dəlillərinin köməyi ilə ona yardım etdi. Onların sayəsində o, insanlara özünün, həqiqətən, Allahın elçisi olduğunu sübut edən möcüzələr göstərdi. Allahın iradəsi ilə gildən quşabənzər bir şey düzəldib ona üfürən kimi, o şey canlı quşa çevrildi. Allahın iradəsi ilə, o, nəinki görməkdən, hətta gözdən məhrum olan insanlara da görmə qabiliyyəti qaytarır və cüzamlıları sağaldırdı. Allahın iradəsi ilə o, ölüləri dirildir və insanlara evlərində yedikləri və saxladıqları şeyləri xəbər verirdi.\n\nAllah ona, Onun peyğəmbərlərinə verdiyi iki növ xarüqəladə və ecazkar möcüzə bəxş etmişdi. O, ona peyğəmbərlik və din bağışlamışdı ki, onu insanlar arasında təbliğ etsin. Onun dini Tövratın və əvvəlki peyğəmbərlərin dini idi və bu onun əsil peyğəmbərliyinin ən böyük dəlili idi. Əgər o, həqiqəti danışmasaydı, dediyi sözləri mütləq Allahın əvvəlki elçilərinin təbliğ etdiklərinə zidd olar və onun baxışları əvvəlki səmavi təlimlərdən öz əsas və ikinci dərəcəli müddəaları ilə fərqlənərdi. Lakin onların təlimləri arasında oxşarsızlıq yox idi və bu da ona dəlalət edirdi ki, o, həqiqətən, Allahın elçisidir və onun təlimi, şübhə edilməyən bir haqdır. Bundan başqa, o, israillilərə əvvəlcə haram edilmiş şeylərin bir hissəsini halal etdi və onların dini vəzifələrini asanlaşdırdı.\n\nO, insanları təqvalı olmağa, ona itaət etməyə və təkcə Allaha – bütün insanların Rəbbinə ibadət etməyə dəvət edirdi, çünki şəriki olmayan Vahid Allaha ibadət və Allahın elçilərinə tam itaət bütün peyğəmbərlərin və elçilərin təbliğatının əsasını təşkil edir. Budur Cənnət bağlarına aparan düz yol!",{"from":99,"to":285,"text":1570},"İsrail oğullarının İsa peyğəmbərə münasibəti müxtəlif oldu. Onlardan bəziləri ona iman gətirdilər, digərləri isə iman gətirməyi rədd edərək, onu yalançı saydılar, anasını isə əxlaqsızlıqda və zinakarlıqda ittiham etdilər. Yəhudilər məhz belə rəftar etdilər. Peyğəmbər xalqının ona iman gətirməkdən boyun qaçırdığını və onun moizələrini rədd etdiyini hiss etdikdə, o, İsrail oğullarını ona yardım göstərməyə çağırdı. Belə olduqda, həvarilər Allahın dinini müdafiə edəcəklərini ona vəd edərək, ondan xahiş etdilər ki, onların müti müsəlman olmalarına şahidlik etsin.\n\nAllah həvarilərə və İsa peyğəmbərə böyük iltifat göstərərək, onları ona iman gətirməyə, itaət etməyə və lazımi kömək etməyə ruhlandırdı. Buna görə, onlar Allahın nazil etdiyi nə vardısa, hamısına iman gətirməyi, Onun elçisinə itaət etməyi öhdələrinə götürdülər və Ondan xahiş etdilər ki, onları, tövhid tərəfdarı olduqlarını bəyan edənlərin və Allahın peyğəmbərinin doğruçuluğuna və Onun dininin haqq olduğuna şahidlik edənlərin sırasına yazsın.",{"from":235,"to":235,"text":1572},"İsa (ə) hiss etdi ki, İsrail oğullarının əksəriyyəti ona iman gətirməkdən boyun qaçırır, onun əleyhinə fitnə-fəsad hazırlayır, hiylə qururlar. Allah isə onlara qarşı hiylə qurdu, axı O, hiyləgərlərin ən Xeyirlisidir. Yəhudilər peyğəmbəri öldürməyi və çarmıxa çəkməyi düşünmüşdülər, Qüdrətli Allah isə, onlara onun qiyafəsində bir başqasını təqdim etdi.",{"from":355,"to":355,"text":1574},"Mürtədlər İsa peyğəmbər hesab etdikləri kəsi tutaraq onu edam etdilər və nəşini çarmıxa çəkdilər, Allah isə peyğəmbərini Öz yanına yüksəltdi və ağır cinayət törətmiş kafirlərdən xilas etdi. Qiyamət günü başlamazdan öncə İsa peyğəmbər (ə) yerə qayıdacaq və İslamın qanunları əsasında ədalətli hökmlər çıxaracaq. O, donuzları məhv edəcək, xaçları sındıracaq və Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) hökmlərini yerinə yetirəcək və onda yalançılar başa düşəcəklər ki, onlar nə dərəcədə azdırılmış və aldadılmışlar, nə dərəcədə yalançı və haqsız olmuşlar.\n\nBu ayədə İsa peyğəmbərin (ə) ardıcılları adı altında Allahın azğın bidətçilər üzərində qələbə bəxş etdiyi, haqq dini qəbul etmiş əməlisaleh insanlar nəzərdə tutulur. Muhəmməd (s.ə.s.) milləti gələndən bəri İsa peyğəmbərin yeganə sadiq ardıcılları müsəlmanlar olmuşlar ki, Allah da onlara bütün kafirlər üzərində zəfər çalmağa və Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) dinini yer üzündə təsdiq etməyə kömək göstərmişdir. Uca Allah buyurur: “Allah sizlərdən iman gətirib yaxşı işlər görənlərə vəd etmişdir ki, özlərindən əvvəlkiləri varislər etdiyi kimi, onları da yer üzünün varisləri edəcək, onlar üçün Özünün bəyəndiyi dinini möhkəmləndirəcək və onların qorxusunu sonra arxayınçılıqla əvəz edəcəkdir. Onlar Mənə ibadət edir və heç nəyi Mənə şərik qoşmurlar. Bundan sonra küfr edənlər – məhz onlar fasiqlərdir” (Nur, 24\u002F55).\n\nAllahın müdrikliyi həmişə ədalət təcəssümü olduğu üçün tələb edir ki, O, dininin həqiqi tərəfdarlarına açıq-aydın kömək göstərsin və Allahın hökmlərinə, qadağalarına riayət etməkdən boyun qaçıran, dini ehkamları kənara qoyan və günah işlətməyə cəsarət edənləri düşmənin gözü qarşısında cəzalandırsın və alçaltsın.",{"from":362,"to":369,"text":1576},"Bu iki ayədə Uca Allah insanları əməllərinə görə gözləyən əvəz barədə izahat verir. Bu ittihamnamə əvvəlki səmavi dinlərin, sadalanan keyfiyyətlərə malik olan bütün tərəfdarlarına aiddir. Bütün elçilərin Ağasının (s.ə.s.) və Allahın son Peyğəmbərinin (s.ə.s.) gəlişindən sonra, onun peyğəmbərlik səlahiyyəti ilə bütün əvvəlki kitabları qüvvədən saldı, onun dini isə bütün əvvəlki dini qanunları ləğv etdi. Buna görə, İslam dininə etiqad etməkdən boyun qaçıran hər bir kəs, mütləq məhvə məhkum olunmuşlar arasında olacaqdır.",{"from":375,"to":375,"text":1578},"Bu Əzəmətli Quran insanların ilk və sonrakı nəsillərinin hekayətlərindən və həmçinin peyğəmbərlər və elçilər haqqında tarixdən ibarətdir. O, Allahın aydın ayələrindən ibarət olmaqla qullara, onların ehtiyacı olduğu hər şeyi xatırladır. O, hikmət və aydınlıq təcəssümüdür, onun hekayətləri gerçək və hökmləri gözəldir.",{"from":298,"to":298,"text":1580},"Məryəm və onun oğlu haqqında gerçək rəvayətdən sonra, Uca Allah izah edir ki, İsa peyğəmbər (ə) sadəcə bir qul idi, Allah isə ona böyük lütfkarlıq göstərmişdi. Bu peyğəmbərin (ə) ilahlaşdırılması Allaha, Onun bütün peyğəmbərlərinə və hətta İsa peyğəmbərin özünə də böhtandır. Onu öz allahları sayan günahkarlar şübhəli və qüsurlu dəlillərə istinad edirlər. Onların sübutları ədalətli olsaydı, onda Adəmin allah olmağa haqqı daha çox olardı, axı Allah onu atasız və anasız yaratmışdı. Buna baxmayaraq, bütün adamlar onu adi bir insan və Allahın qullarından biri hesab edirlər. Bax buna görə də, İsanın atasız və qəribə halda doğuluşuna əsaslanan ilahlaşdırılması haqqında bəyanatlar yalan və tamamilə əsassızdır.",{"from":209,"to":209,"text":1582},"Şübhə edilməsi mümkün olmayan haqq İsa peyğəmbərin (ə) aşağıdakı sözlərində öz əksini tapmışdır: “Mən onlara ancaq Sənin mənə əmr etdiyini: “Mənim də Rəbbim, sizin də Rəbbiniz olan Allaha ibadət edin!” – demişəm. Nə qədər ki, onların arasında idim, mən onlara şahid idim. Sən məni onların arasından götürdükdən sonra isə onlara nəzarət edən Özün oldun. Sən hər şeyə Şahidsən” (Maidə, 5\u002F117).",{"from":391,"to":391,"text":1584},"Bir dəfə Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) yanına Nəcrandan xristianların nümayəndələri gəlmişdi. Peyğəmbər (s.ə.s.) onlara İsanın təkcə Allahın qulu və Onun elçisi olması barədə inandırıcı dəlillər gətirdi, lakin onlar inadkarcasına öz yanlış baxışlarını müdafiə etməkdə davam etdilər. Onlar həqiqəti aydınlaşdırdılar, lakin onların öz baxışlarına olan tərs və fanatikcəsinə münasibəti haqqa itaət etmələrinə mane olurdu. Onlar İsanın Allah olduğuna təkid etməkdə davam edirdilər. Belə olduqda, Allah Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) əmr edir ki, yalançılara Allahın lənət etməsi təklifi ilə onlara müraciət etsin.\n\nAllahın Elçisi (s.ə.s.) onlara söz verir ki, öz ailəsini və öz oğullarını gətirsin və onlara da təklif edir ki, öz ailələri və oğulları ilə birlikdə gəlsinlər ki, Uca Allahdan yalançıları cəzalandırmasını və onlara lənət etməsini bir yerdə xahiş etsinlər. Xristianlar onun təklifini qəbul edib-etməmək haqqında öz aralarında məsləhətləşdilər və qərara gəldilər ki, onu qəbul etməsinlər, axı onlar çox gözəl bilirdilər ki, Muhəmməd (s.ə.s.) Allahın əsil peyğəmbəridir. Onlar başa düşürdülər ki, onun təklifini qəbul etmək özlərini, öz övladlarını və öz arvadlarını məhvə məhkum etmək idi və buna görə onlar onunla sülh müqaviləsi bağladılar, adambaşına can vergisi ödəməyə razılılaşdılar və xahiş etdilər ki, onlara qarşı döyüş əməliyyatları aparılmasın. Bu şərtlər Peyğəmbəri (s.ə.s.) qane etdi və o, onlara təzyiq göstərməkdən vaz keçdi, çünki o, istənilən nəticəyə nail olmuşdu. İnsanlar həqiqəti dərk etdilər və xristianların inadkarlıq və kafirlik etdiklərini aydınlaşdırdılar, çünki onlar yalançılara Allahın lənətini çağırmaqdan boyun qaçırmışdılar və əslində bununla ədalətsiz insan olduqlarını etiraf etmişdilər.",{"from":349,"to":402,"text":1586},"İnsanlar, həqiqət onlara aydın olduqdan sonra, ondan üz döndərir və öz azğın baxışlarından əl çəkmirlərsə, onda onlar fitnəkar və fasiqdirlər və bu, Allaha gün kimi aydındır. Onun qüdrəti o dərəcədə əzəmətlidir ki, bütün məxluqat Onun qarşısında itaət edir, yerin və göylərin sakinləri Ona tabe olurlar. Bunlarla yanaşı O, kamil müdrikliyə malikdir və bunun sayəsində hər şeyi öz yerində yerləşdirir.",{"from":167,"to":167,"text":1588},"Muhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) bu şərəfli ayənin mətnini Kitab əhlinin hökmdarlarına yolladığı dəvət məktublarında əks etdirərdi. Bəzən o (s.ə.s.), bu ayəni sübh namazının sünnəsinin birinci və ya ikinci rükətində oxuyardı. O (s.ə.s.), bu sözlərdə, bütün peyğəmbərlərin və elçilərin təbliğ etdikləri vahid dinə çağırış, şərik qoşmadan, təkcə Allaha ibadət etmək zəruriyyətinin izahı və bütün insanların adi adam, Müqəddəs Allahın sifətlərinə və xüsusiyyətlərinə malik olmadıqlarının təsdiqi olduğu üçün belə edərdi.\n\nEy möminlər!\n\nƏgər Kitab əhli və yerdə qalan bütün adamlar sizin çağırışınıza tabe olurlarsa, onda onlar düz yolla gedirlər. Yox əgər onlar üz döndərsələr, onda onlara əmr edin ki, sizin artıq İslama daxil olduğunuza şahidlik etsinlər.",{"from":413,"to":431,"text":1590},"Bütün dini icmaların nümayəndələri – yəhudilər, xristianlar, müşriklər və müsəlmanlar – bəyan edirlər ki, onlar İbrahim peyğəmbərin yolu ilə gedirlər. Lakin Uca Allah bildirir ki, İbrahimə ən yaxın olan adamlar – Muhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.), onun ardıcılları və habelə, Muhəmmədin (s.ə.s.) peyğəmbərliyinə qədər yaşamış İbrahim peyğəmbərin (ə) özünə sadiq olan ardıcıllarıdır. Yəhudilərə, xristianlara və müşriklərə gəldikdə isə, onların İbrahimə heç bir aidiyyəti yoxdur, çünki onun dini, bütün elçilərə və bütün Səmavi Kitablara iman gətirməyə əsaslanan təmiz tövhid dini idi.\n\nBelə təmiz baxışlara etiqad edənlər təkcə müsəlmanlardır. Yəhudilərin və xristianların da özlərini İbrahimin tərəfdarları adlandırmalarına baxmayaraq, yaxşı məlumdur ki, həm yəhudi və həm də xristian dini, Allahın bu sevimlisinin vəfatından çox əsrlər keçdikdən sonra təşəkkül tapmışlar. Bəs niyə yəhudilər və xristianlar onların yalanını və uydurmalarını ifşa edən baxışları ilə əlaqədar mübahisələrini davam etdirirlər? Onlar bildikləri şeylər haqqında mübahisə edə bilərdilər. Bəs niyə onlar, baxışlarının yanlışlığının, təfərrüatı ilə araşdırılmasına qədər, aydın olduğu halda, mübahisə edirlər?\n\nBuradan belə bir nəticə çıxır ki, insanlar bilmədikləri şey barəsində mübahisə etməməli və hətta danışmamalıdırlar. Allahın möminləri himayə etməsi müddəasından da aydın olur ki, qulun imanı gücləndikcə, Allah Öz mərhəməti sayəsində ona daha çox himayədarlıq edir, onun taleyini yüngülləşdirir və onu çətinliklərdən qurtarır.",{"from":202,"to":464,"text":1592},"Allah müsəlmanlara, onlara qarşı düşmənçilik əhval-ruhiyyəsində olan və onları ən yaramaz üsullarla azdırmağa cəhd edən Kitab əhlinin fitnə-fəsad hazırlaması haqqında xəbər verməklə böyük lütfkarlıq göstərir. Onlardan bəziləri hətta bir-birinə deyirlər: “Gəlin günün əvvəlində İslama iman gətirək və günün sonunda isə imandan üz döndərək. Müsəlmanların arasında elə adamlar var ki, sizi bilikli və savadlı sayırlar və əgər onlar sizin belə etdiyinizi görsələr, onda öz dinlərinə şübhə etməyə başlayarlar. Onlar fikirləşərlər ki, siz onda əvvəlki Kitablara zidd olan dəyərsiz baxışlarla rastlaşmasaydınız İslam dinindən heç vaxt əl çəkməzdiniz”.\n\nOnlar müdhiş fitnəkarlıqlar törədirlər, lakin Uca Allah istədiyini doğru yola yönəldir. O təkbaşına Öz mərhəmətinin və səxavətinin sərəncamçısıdır, istədiklərinə onları bəxş edir. O, müsəlmanlara, onlara qədər heç kimin layiq görülmədiyi xüsusi lütfkarlıq göstərməyi istəmişdir. Məkrli kafirlər anlaya bilmirlər ki, Allahın gerçək dini insanların qəlbinə daxil olduqda, zaman keçdikcə onlar daha böyük iman və əqidə sahibi olurlar, hər hansı şübhə isə, onları dinin qanunlarından daha möhkəm yapışmağa və Allaha həmd etməyə, Onu, saysız-hesabsız nemətlərinə və mərhəmətinə görə tərifləməyə yönəldir.\n\nKitab əhli istəmir ki, müsəlmanlar, onların vaxtilə aldıqlarını alsınlar. Məhz buna görə, onlar Rəbbin qarşısında müsəlmanlarla höcətləşirlər. Buradan aydın olur ki, onların bəd əməllərinin səbəbi həsəd, ədalətsizlik və günahkarlıqlarının ifşa olunacağından ehtiyat etmələridi. Bu barədə Uca Allah buyurur: “Kitab əhlindən bir çoxu həqiqəti bildikdən sonra da, paxıllıqları üzündən sizi, siz iman gətirdikdən sonra kafirliyə qaytarmaq istəyərlər. Allah Öz əmri ilə gəlincəyə qədər onları bağışlayın və onlara baş qoşmayın. Həqiqətən, Allah hər şeyə qadirdir” (Bəqərər, 2\u002F109).",{"from":60,"to":60,"text":1594},"Uca Allah bildirir ki, Kitab əhli arasında elələri var ki, onlara etibar edilməsinə layiqdirlər və əgər onlara böyük miqdarda pul etibar etsən, onu hökmən öz sahibinə qaytararlar. Ancaq onların arasında elə məkrli fasiqlər də var ki, özgəsinin malına, hətta onun çox az olmasına baxmayaraq, qəsd etməyə hazırdırlar. Öz iyrənc məkrliliyinə və xəyanətkarlığına baxmayaraq, onlar əməllərini uydurma sübutlarla doğrultmağa cəhd edərək belə deyirlər: “Biz onların malını mənimsəyəndə günah işlətmirik, çünki o, bizim üçün toxunulmaz deyil”. Onlar Allaha şər atmağa cəhd göstərirlər, halbuki, onlar, belə cinayətlərinə görə məsuliyyət daşıyacaqlarını yaxşı bilirlər. Onlar, etibar etdiklərinə görə, ərəblərə nəinki xəyanət edir və nifrətamiz münasibət bəsləyir, həmçinin şüurlu surətdə Allaha böhtan atırlar. Onlar öz cahilliyinə və sapqınlığına görə belə hərəkət edən adamlara qətiyyən oxşamırlar.",{"from":475,"to":475,"text":1596},"Yox-yox! Onların sözləri sonsuzluğa qədər həqiqətdən uzaqdır, buna görə də, müttəqi mömin ancaq Allahın qarşısında və Onun qullarının qarşısında öz vəzifələrini qüsursuz yerinə yetirən şəxsdir və məhz belə insan Allahın məhəbbətinə layiqdir. Əgər insan başqa cür hərəkət edirsə, insanlar qarşısında götürdüyü öhdəliklərini yerinə yetirmirsə və Allahdan layiqincə qorxmursa, onda o, Allahın nifrətinə düçar olur və ən əzabverici cəzaya məhkum edilir.",{"from":174,"to":174,"text":1598},"Əgər insanlar dini dünya nemətlərinə satırlarsa, keçici maddi zövqə üstünlük verirlərsə, yalandan and içmək və öz öhdəliklərini yerinə yetirməmək hesabına varlanırlarsa, onda Allah Qiyamət günü onlarla danışmayacaq və hətta onların üzünə belə baxmayacaq. Allah onları təmizləməyəcək və əzabverici cəzaya məruz qoyacaq, çünki onlar Onun qəzəbinə layiqdirlər, özlərini amansız cəzaya düçar etmişlər, Allahın mükafatından və mənəvi təmizlənməsindən məhrum olmuşlar. Axirət həyatında onlar cinayətlərin və ağır günahların rəzalətinə bürünəcəklər.",{"from":153,"to":153,"text":1600},"Kitab əhli arasında elə adamlar var ki, Allahın Kitabını təhrif edərək onu düzgün oxumur ki, insanlar onların oxuduqlarını Səmavi Vəhyin sözləri kimi qəbul etsinlər. Onlar Vəhyin mətnini və mənasını yanlışlaşdırır, lakin bu müdhiş cinayətlə də kifayətlənmirlər. Onlar öz uydurmalarının Müqəddəs Kitabdan götürüldüyünü göstərməyə çalışırlar, halbuki bu, açıq-aydın yalandır. Onlar törətdiklərinin ağırlığını və əməllərinin nəticələrini dərk edərək Allaha açıq şəkildə böhtan atırlar.",{"from":491,"to":497,"text":1602},"Əgər Allah kiməsə vəhy göndəribsə, Kitabı ona öyrədibsə, ona peyğəmbərlik bəxş edibsə və ona dini hakimiyyət veribsə, onda o, heç vaxt insanlara ona, digər peyğəmbərlərə və ya mələklərə ibadət etməyi əmr etməz. O, heç vaxt bu varlıqların ağa olmalarını təbliğ etməz, çünki belə baxışlar əsil kafirlikdir. Məgər Allah ona, belə baxışlarla bir araya sığmayan İslamı öyrətdiyi halda, o, insanları buna (küfrə) dəvət edə bilərmi? Məgər o, bu dinə zidd olan bir şeyi təbliğ edə bilərmi?! Belə bir şey mümkün deyildir, çünki Allahın peyğəmbərlərinə əta etdiyi mövqe, aşıladığı əqidə və çox yüksək əxlaqi keyfiyyətlər onların özünü ən mükəmməl surətdə Ona ibadət etməyə və öz Tək və Qüdrətli Rəbbi qarşısında müti olmağa məcbur edir.\n\nNəcran sakinləri belə bir cavabı aldılar. Onlar öz yanlış fikirlərinə o dərəcədə aludə olmuş və o dərəcədə təkəbbürlü idilər ki, belə demişdilər: “Ey Muhəmməd! Doğrudanmı sən bizi sənə ibadət etməyə dəvət edirsən?” Yaradan, onların sözlərini təkzib edərək, bildirir ki, onların etirazları da, kafir sələflərinin etirazları kimi, yalan və əsassız idi.",{"from":503,"to":509,"text":1604},"Uca Allah bildirir ki, bütün peyğəmbərlər Allahla sərt əhd bağlamışdılar. Kitab və Hikmət nazil edilməsi onlara nümayiş etdirilən bir lütfkarlıq idi və bunlar peyğəmbərləri Onun qarşısında götürdükləri öhdəlikləri mükəmməl tərzdə yerinə yetirmələri üçün əsas yaradırdı. Həmin əhdə müvafiq olaraq hər bir peyğəmbər özündən sonra gələn peyğəmbərə iman gətirməli, o, insanlara müraciət etdikdə isə, ona kömək göstərilməliydi ki, əvvəlki Kitabların doğruluğu təsdiq edilsin və onların arasında tövhid dini, haqq, ədalət və hər bir səmavi şəriətə xas olan digər mühüm baxışlar yayılsın. Peyğəmbərlər belə şərtlərə razılaşmışdılar və bu əhdi yerinə yetirəcəklərini öhdələrinə götürmüşdülər, məhz onda Allah onları bu əhdin doğruluğuna şahidlik etməyə dəvət etmişdi. Bundan başqa, Allah onların razılığına Özü şahidlik etmişdi və bu əhdi pozmağa cəsarət edə bilənin hər birini çox ciddi hədələmişdi.\n\nBu ayələrdən aydın olur ki, bütün peyğəmbərlər vahid bir yolla gediblər, bir dini təbliğ ediblər və öz aralarında ixtilaf etməyiblər. Onların hər biri, Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) iman gətirməyi və ona (s.ə.s.) kömək etməyi öhdələrinə götürməkdə bir-birilərinə bənzəyirlər. Əgər bir insan özünü Allahın peyğəmbərlərinin ardıcılı adlandırırsa, onda onların dini – Allahın əmri ilə etiqad edəcəyinə razılıq verdiyi və öhdəlik götürdüyü – İslam dinidir. Əgər o, Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) yolu ilə getməkdən boyun qaçırırsa və özünü digər peyğəmbərlərin davamçısı adlandırırsa, onda o, ancaq fasiqdir, Allaha itaətdən yayınır və əslində, özünü ardıcılı adlandırdığı peyğəmbəri təkzib və inkar edir.\n\nBu ayə Kitab əhlini və Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) iman gətirməyən bütün digər millətlərin nümayəndələrinin hamısını öz cahilliklərinə görə bəraət almaq imkanından məhrum edir. Buradan aydın olur ki, insanlar, elçilərdən sonuncusu və ən şərəfli olanına – Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) iman gətirmədikcə, özlərini ardıcılları adlandırdıqları elçilərə lazımınca iman gətirə bilməzlər.",{"from":247,"to":272,"text":1606},"Biz “əl-Bəqərə” surəsində artıq qeyd etmişdik ki, bunlar – Allahın müsəlmanlara iman gətirmələrini əmr etdiyi əsas baxışlardır*. Bütün Müqəddəs Kitablar və Allahın elçiləri onları təbliğ etmişlər. Bu müddəalar hər bir insanın müqəddəs məqsədinə çevrilməlidir, onlar İslam dininin gerçək əsaslarıdır. İnsan onlara etiqad etmək istəmədikdə, Allah onun əməllərini rədd edir və o, ümid bağlaya biləcəyi dinindən məhrum olur.\n\nHəqiqi imanı rədd edib ondan üz döndərən şəxs haraya yönəlir? Doğrudanmı o, ağaclara, daşlara və ya oda ibadət edəcəkdir? Ya da o, mirzələri, rahibləri və xaçları ilahlaşdırmağa başlayacaqdır? Bəlkə, aləmlərin Rəbbinin mövcudluğunu danacaqdır? Ola da bilsin ki, şeytanın uydurduğu yalançı dinlərə etiqad etməyi üstün tutacaq? Həqiqətən, insan bu yollardan birini seçsə, Axirət həyatında ziyana uğrayanlardan olacaqdır.",{"from":531,"to":291,"text":1608},"Allahın dininə iman gətirdikdən, onu qəbul etdikdən və Allahın Elçisinin (s.ə.s.) həqiqi peyğəmbər olduğunu təsdiq etdikdən sonra, öz öhdəliklərini pozaraq geriyə dönən adamları Allahın doğru yola yönəltməsini təsəvvür etmək mümkün deyil. Belə adamlar haqqı şüurlu surətdə təkzib edirlər və əgər kimsə bu addımı atırsa, onda Allah da onu baş-ayaq edir*. İnsanlardan haqqı şüurlu surətdə danmasına və yalanı üstün tutmasına görə belə intiqam alınır. Allah, sadəcə, onları üz tutduqları səmtə yönəldir.\n\nOnlar Allahın, mələklərin və bütün insanların lənətinə düçar olurlar. Onlar əbədi olaraq o lənətə qərq olurlar və əbədi əzabkeşə çevrilirlər. Allahın cəzası onları bir dəfə yaxalayan kimi, onlar artıq bir daha rahatlıq bilmir və onlara möhlət verilmir; axı Allah onlara, ağılları başlarına gəlməsi üçün, kifayət qədər uzun ömür vermişdi. Bundan başqa, Nəsihətverən onlara qisas alınacağı barədə xəbərdarlıq etmişdi. Bu təhdidedici xəbərdarlıq hamıya aiddir, təkcə sonradan kafirliklərindən tövbə edib öz günahkar əməllərini islah edənlər, nöqsanlarını düzəldənlər istisna təşkil edir. Allah belə insanların əvvəl törətdiyi günahları və yol verdiyi qüsurları bağışlayır.",{"from":553,"to":559,"text":1610},"İnsan iman gətirməkdən boyun qaçırırsa və öz inkarçılığında inadla qalırsa və bu onda daha da dərinləşir və ölənə qədər ondan əl çəkmirsə, onda o, düz yolunu azmış günahkardır, bədbəxtlik yoluna qədəm qoymuşdur və ən əzabverici cəzaya layiqdir. Ona Allahın cəzasından xilas olmağa heç kim kömək etməyəcək və hətta o, amansız cəzadan qaçmaq üçün dünya dolusu qızıl fidyə versə də, bu ona fayda verməyəcəkdir. Allah bizi kafirlikdən və onun bütün bənzərlərindən saxlasın!",{"from":565,"to":565,"text":1612},"Möminlik – bütün saleh əməlləri özündə birləşdirən anlayışdır. Bu – Cənnət bağlarına aparan yoldur. Lakin insan onun üçün dəyərli olan şeylərdən ianə verənə qədər və ona məxsus olan ən qiymətli və əziz saydığı malından sədəqə paylayana qədər, bu yola qədəm qoya bilməz. İnsan üçün çox xoşladığı və əziz olan ən qiymətli əşyalarından ianə vermək onun möminliyinin, əxlaqlılığının və rəhmdilliyinin ən böyük dəlilidir.\n\nƏgər insan Allahı, məhəbbəti hər insanın qəlbinə hopdurulmuş maddi zənginlikdən daha güclü sevirsə, bu onun Ona olan səmimi məhəbbətini təsdiq edir. Əgər o, məhəbbətində özündən çox Allahı üstün tutursa, onda o, kamilliyin ən yüksək zirvəsinə nail olur. Əgər o, ianə kimi ən qiymətli malını paylayır və Allahın qullarına xeyirxahlıq göstərirsə, onda O, hökmən ona Öz mərhəmətini göstərər və onu saleh əməllərə və yüksək əxlaqlılığa yönəldər ki, bunları başqa yolla əldə etmək, sadəcə, mümkün deyildir.\n\nBundan əlavə, əgər insan belə ianələr edirsə, deməli o, digər saleh əməllər də yerinə yetirir və bir çox başqa yaxşı məziyyətlərə də malikdir. Hərçənd insana əziz olan şeylərdən ehtiyacı olanlara paylamaq ən gözəldirsə də, Uca Allah qullarının ən qiymətli və o qədər də qiymətli olmayan əşyalarından verdikləri bütün böyük və kiçik ianələrdən agahdır. O, hər bir xeyriyyəçiyə onların əməlinə müvafiq olaraq həm bu dünyada layiqli mükafat və həm də Axirət həyatında əbədi səadət bəxş edir.",{"from":188,"to":576,"text":1614},"Yəhudilərin İsanın (ə.) və Muhəmmədin (s.ə.s.) peyğəmbərliyini inkar etmələrinin səbəblərindən biri o idi ki, onlar dini hökmlərin ləğv olunmasını qəbul etmirdilər. Onlar güman edirdilər ki, bir peyğəmbərin şəriəti ondan əvvəlki peyğəmbərin şəriətindən heç vəchlə fərqlənməməlidir. Belə olduqda, Allah nümunə göstərərək onların zənninin yanlış olduğunu onlara izah edir. Bu onlara yaxşı məlumdur. İsrail oğullarına Tövrat nazil edilənə qədər hər cür qida maddəsini yeməyə (İsrail təxəllüslü Yaqub peyğəmbərin xəstəliyi ilə əlaqədar yemədiyi bir sıra ərzaq malları istisna olmaqla) icazə var idi. Tövrat isə israillilərə əvvəllər icazə verilmiş bir çox ərzaq mallarını yeməyi qadağan etdi. Əgər israillilər bunu inkar etsələr və dini qadağaların və icazələrin ləğv olunmadığı iddiasının üstündə təkidlə dayansalar, onda qoy Tövratı gətirib, öz dediklərinin doğruluğunu sübut etsinlər.\n\nBuradan aydın olur ki, öz doğruçuluğunu sübut etmək üçün ən yaxşısı, müqabil tərəfin qəbul etdiyi və təkzib etmədiyi dəlillərdir. Əgər bundan sonra o, haqqı qəbul edirsə, qoy necə istəyir belə də hərəkət etsin. Yox, əgər o, haqqa tabe olmaqdan boyun qaçırırsa və belə izahatı qəbul etmirsə, onda onun yalanı və ədalətsizliyi və habelə baxışlarının şərli olması ifşa ediləcəkdir. Məhz bu, yəhudilərin başına gəlmişdi.",{"from":582,"to":582,"text":1616},"Allah həmişə ancaq həqiqəti söyləyir. Kimin nitqi ümumiyyətlə Onun nitqindən doğru ola bilər? O, bu vəhyində Muhəmmədin (s.ə.s.) peyğəmbərliyinin gerçəkliyinin dəlillərini izah edir, onun təbliğatının doğruluğunu təsdiq edir və Allahın Elçisini (s.ə.s.) yalançı hesab edən və onun dəvətini rədd edən Kitab əhlinin azğın baxışlarının yanlışlığını ifşa edir.\n\nMuhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) Allahın gerçəkliyini bəyan edərək, insanları özünün haqlı olmasında, dağların və güclü insanların qarşısında itaət etməyə hazır olduqları inandırıcı sübutlar və dəlillərlə əmin edir. Bundan sonra bütün bəşəriyyət İbrahimin yolu ilə getməli və təkcə bir olan Allaha şərik qoşmadan ibadət etməli, Onun göndərdiyi bütün elçiləri qəbul etməli, Onun nazil etdiyi bütün Kitabları qəbul etməli, bütün yanlış və təhrif edilmiş dinlərdən uzaqlaşmalıdır, axı İbrahim peyğəmbər tövhidlə bir araya sığmayan nə var idisə, hamısından uzaqlaşırdı və onun bütpərəstlik və müşriklərlə heç bir əlaqəsi yox idi.",{"from":367,"to":593,"text":1618},"Uca Allah – yer üzündə Ona ibadət və Onu zikr etmək üçün qurduğu Məscidülharamın əzəməti haqqında xəbər verir. Bu məscid məxluqlara böyük fayda verir və iri miqyasda nemət bəxş edir. Onda Allahın sevimlisi İbrahimin yüksək məqamını və onun həcc ziyarəti zamanı etdiyi əməlləri və həmçinin bütün elçilərin ağası və başçısı olan Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) yüksək məqamını xatırladan aydın əlamətlər vardır. Bu məscid haram edilmiş torpaqda yerləşir və insan bu torpağa ayaq basdıqda, Allahın qədərinə, İslam şəriətinin və dininin ehkamlarına müvafiq olaraq, əmin-amanlığa qovuşur.\n\nMəscidülharamın sadalanan ümumi özəlliklərini və onunla bağlı ikinci dərəcəli ehkamları nəzərə alaraq, Uca Allah, öz əməlinə məsuliyyət daşıyan və imkanı olan bütün kəslərin Məkkəyə həcc ziyarəti etməsini məcburiləşdirmişdir. Bunun üçün adamlara bəs edir ki, imkan tapıb Məkkəyə qədər istənilən nəqliyyat vasitəsilə gəlsin və özü ilə ona zəruri olan ərzağını götürsün. Bu ayədə elə sözlər xatırlanır ki, onlar həm hal-hazırda mövcud olan və həm də gələcəkdə olacaq nəqliyyat vasitələrinə aiddir.\n\nMüqəddəs Quranın möcüzələrindən biri də onun ehkamlarının bütün zamanlar və istənilən şərait üçün tətbiq olunarlığıdır. Bundan başqa, insanlar bu hökmlərə riayət etmədikcə, öz işlərini tam qaydaya sala bilməzlər. İnsan onlara tabe olduqda və onları layiqincə yerinə yetirdikdə, o, doğru yolla gedən möminlərdən biri olur. Əgər o, onlara itaət etməkdən boyun qaçırırsa və Məkkəyə həcc ziyarəti etmək istəmirsə, onda o, dinin ağuşundan çıxır və kafir olur, axı Allahın Öz qullarına ehtiyacı yoxdur.",{"from":133,"to":106,"text":1620},"Allah artıq əvvəlki ayələrdə Kitab əhli üçün, onlar Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.), öz oğullarını tanıdıqları kimi, bələd olmalarına baxmayaraq, İslamın həqiqi din olmasını təsdiq edən inandırıcı dəlillər gətirmişdi. Bu ayələrdə Onun möcüzələrinə iman gətirməkdən boyun qaçırtdıqlarına və insanlara Onun yolu ilə getməyə mane olduqlarına görə, Allah inadkarlıq edən Kitab əhlini qınayır. Bunun səbəbi savadsız Kitab əhlinin öz mirzələrinə və din alimlərinə kor-koranə tabe olmalarıdır. Onların cinayəti Uca Allaha məlumdur və buna görə də onların hər birindən layiq olduqları əvəz çıxılacaqdır.",{"from":609,"to":615,"text":1622},"Kitab əhlinin yanlış baxışlarını ifşa edərək və onları kafirliyə və inadkarlıqlarına görə qınayaraq, Uca Allah öz mömin qullarını onların aldada biləcəyindən xəbərdar edir, çünki onların arasında elə adamlar var ki, müsəlmanlara zərbə vurmağa, onları iman gətirdiklərindən sonra kafirliyə döndərməyə can atırlar.\n\nEy möminlər! Allah sizə dindarlıq lütf etmiş, Öz dininin möcüzələrini göstərmiş, onun gözəlliyini və üstünlüyünü sizə izah etmiş və sizə Öz Elçisini (s.ə.s.) göndərmişdir ki, sizə fayda verməyə yarayan əməlləri göstərsin. Sizə onun ətəyindən möhkəm yapışmaq imkanı verilmişdir. Məgər Kitab əhli bütün bunlardan sonra sizi öz dininizdən döndərə bilərmi? Həqiqətən də, əgər din möhkəm və nurlu özül üzərində qurulmuşsa, o, hökmən insanların qəlbini özünə cəlb edər və qullara ən şərəfli yüksəkliklərə nail olmağa və onların ən müqəddəs arzularının həyata keçməsinə imkan yaradar.\n\nSonra Allah xəbər verir ki, insan Ona təvəkkül edərsə və Onun himayəsinə sığınarsa, onda O, onu mütləq doğru yola yönəldər. Bu sözlərdə Allaha təvəkkül etməyə çağırış əks olunmuşdur, çünki məhz belə etdikdə əmin-amanlıq əldə etmək və düz yola çıxmaq olar.",{"from":621,"to":627,"text":1624},"Bu ayələrdə Allah Öz mömin qullarını Onun böyük mərhəmətinə görə razılıq bildirməyə və minnətdarlıq etməyə, Ondan layiqincə qorxmağa, Ona qüsursuz itaət etməyə və Onun sözündən çıxmamağa və bunları Onun xatirinə səmimiliklə yerinə yetirməyə dəvət edir. Allah insanlara həqiqi dinə etiqad göstərməyi və Allahın Öz qullarına uzatdığı və Onun Özünə aparan ipindən, yeganə vasitə kimi, möhkəm yapışmağı əmr edir. Bu ip – Allahın dini, Onun Kitabıdır və insanlar onun ətrafında, firqələrə bölünmədən, birləşməli və ta ölənə qədər bu yolla getməlidirlər.\n\nAllah müsəlmanlara, O, onlara Özünün bu böyük lütfünü göstərənə qədər, onların hansı vəziyyətdə olduqlarını xatırladır. Onlar dağınıq halda idilər və bir-biriləri ilə düşmənçilik edirdilər, lakin Allah Öz dininin vasitəsilə onlara birləşmək üçün yardım göstərmiş, onların ürəklərini həmahəng edərək onları qardaşlaşdırmışdır. Onlar Cəhənnəm uçurumunun kənarında olduqları halda, Allah onları böyük müsibətdən xilas edərək, xoşbəxtlik və uğur yoluna yönəltmişdir. Bu qayda ilə O, insanlara Öz ayələrini izah edir ki, onlar Ona minnətdarlıqlarını bildirib, düz yolla getsinlər və Onun ipindən möhkəm yapışsınlar.",{"from":633,"to":633,"text":1626},"Allah müsəlmanlara dinə möhkəm etiqad etməyi tapşırır və dini vəzifələrin yerinə yetirilməsinin ən mühüm amili olaraq dəvətçi qruplarının təşkilini göstərir. Belə qrupların yaradılması kifayət edir ki, o biri müsəlmanlar bu işdən azad edilsinlər. Dəvətçilər dini yayaraq ətrafdakıları xeyirli əməllərə çağırmalı və insanlara dinin əsas və ikinci dərəcəli məsələlərini öyrətməlidirlər. Onlar insanları elə əməllər etməyə dəvət etməlidirlər ki, bu əməllər şəriət və ağıl sahibləri tərəfindən bəyənilmiş olsun və həm də onları şəriətin qınadığı əməllərdən çəkindirsin. Belə insanlar mütləq uğur qazananlardan olacaq, çünki onlar istədiklərini əldə edəcək və hər cür dəhşətli və xoşagəlməz şeylərdən xilas olacaqlar.\n\nBu dəvətçilər sırasına daxil olanlar İslam alimləridir. Onlar bilik əldə edərək şəriəti insanlara təlim edir, mühazirələr oxuyur və ümumiyyətlə milləti bütövlükdə və ayrı-ayrı insanları isə tək-tək tərbiyələndirirlər. Onlar ətrafdakıları namaz qılmağa, zəkat verməyə, digər dini vəzifələri yerinə yetirməyə və qınanılan əməllərdən saqınmağa dəvət edirlər. Milləti və ya hər hansı fərdi xeyirxahlığa dəvət edən, ətrafındakılara faydalı nəsihətlər verən hər bir müsəlman sözsüz ki, belə dəvətçilərdəndir.",{"from":639,"to":639,"text":1628},"Allah, dini dərk etdikdən və aydın ayələri gördükdən sonra firqələrə ayrılanların yolu ilə getməyi qadağan edir. Bildikləri onları dinin tələblərinə riayət etməyə sövq etdirməli və onları birləşdirməli idi, lakin onlar ixtilafa düşdülər və müxtəlif təriqətlərə bölündülər. Onlar həqiqəti bilmədiklərinə və nadanlıqlarına görə deyil, bilərəkdən belə etdilər. Onların rəftarı bəd niyyətlərinin və bir-birilərinə zalım münasibətin nəticəsi idi. Belə insanlara böyük cəza hazırlanmışdır. Buna görə, sonra Allah bu böyük cəzanın başlayacağı və əzabverici cəzanın kafirləri yaxalayacağı vaxt haqqında izah verir.",{"from":645,"to":651,"text":1630},"Allah Qiyamət günü xoşbəxt və bədbəxt insanlar arasında olacaq fərqi bildirir. Həmin gün, Allaha iman gətirmiş və elçilərin doğruçuluğunu qəbul etmiş, Allahın hökmlərini yerinə yetirmiş və Onun qoyduğu qadağanlardan çəkinmiş xoşbəxt möminlərin üzü nurlanacaqdır. Allah onları Cənnət bağlarına daxil edəcək, onları Özünün hər cür nemətləri ilə mükafatlandıracaq və onlar orada əbədi qalacaqlar. Elçiləri yalançı hesab edən, Allahın hökmlərinə itaətsizlik göstərən, dini bölərək çoxsaylı təriqətlər yaradan bədbəxt günahkarların üzü isə qaralacaqdır. Onları: “Doğrudanmı siz iman gətirdikdən sonra kafir oldunuz? Doğrudanmı siz haqq din əvəzinə kafirliyi üstün tutdunuz?! İman gətirməkdən boyun qaçırtdığınıza görə dadın cəzanı!” – sözləri ilə qınayacaqlar.",{"from":657,"to":73,"text":1632},"Uca Allah Muhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.s.) nazil etdiyi ayələrini şərəfləndirir. Onların sayəsində həqiqəti yalandan, dindar möminləri isə Allahın düşmənlərindən ayırmaq olar. Quran ayələri bəziləri üçün hazırlanmış mükafatlardan və digərləri üçün də onları gözləyən cəzalardan bəhs edir. Ayələr belə əvəzin Uca Allahın mərhəmətinə, ədalətinə və müdrikliyinə müvafiq olduğunu izah edir. O, heç vaxt Öz qullarını incitmir, onların xeyirxah saleh əməllərinin əhəmiyyətini əskiltmir, onları başqalarının əvəzinə cəzalandırmır və başqalarının əməllərinə görə onları məsuliyyətə cəlb etmir.\n\nAllah Özünün hökmlərini və dinin tələblərini xatırladıqdan sonra, Özünün göylər və yer üzərində hüdudsuz hakimiyyətindən bəhs edir. O, bildirir ki, yaratdıqlarının bütün əməlləri Ona tərəf dönür və O, xeyirxah əməllərinə görə möminləri mütləq mükafatlandıracaq və günahkarları isə itaətsizliklərinə görə cəzalandıracaqdır. Allah Özünün üç növ qanunlarını tez-tez xatırladır ki, onları qullarına anlatsın. O, Mütləq Hökmdardır; O, ilahi qədərinin qanunlarına, dinin qanunlarına və ədalətli intiqam qanunlarına əsaslanır və O, bu dünyada da, Axirətdə də Öz məxluqlarının taleyini Özü həll edir. Yaradılmışların özlərinə gəldikdə isə, onlar Onun qərarlarından asılıdırlar və heç bir hakimiyyətə malik deyillər.",{"from":126,"to":85,"text":1634},"Allah bildirir ki, İslam milləti öz keyfiyyəti və xüsusiyyətlərinə görə bütün digər millətlərdən üstündür. Müsəlmanlar ən səmimi və xeyirxah insanlardır. Onlar yaxşılıq etməyi sevir, ətrafdakıları buna dəvət edir, onlara həqiqəti öyrədir, bəyənilən işlər görməyi məsləhət görür və onları qınanılan əməllərdən çəkindirirlər. Onlar nəinki insanlara kamilliyə nail olmağa kömək edir, öz imkanları daxilində onlara fayda verməyə səy göstərirlər, hətta özləri də, Allaha iman gətirərək və bu dinin vacib tələblərini yerinə yetirərək, kamilləşməyə nail olmağa çalışırlar.\n\nEy müsəlmanlar! Əgər Kitab əhli sizin iman gətirdiyinizə iman gətirsəydi, onda onlar doğru yolla gedərdilər və öz xeyirləri üçün çalışardılar. Lakin onlardan çox az bir hissəsi haqq dini mənimsəyirlər, çünki onların əksəriyyəti fasiqlərdir. Onlar Allaha və Onun Elçisinə (s.ə.s.) itaətdən boyun qaçırır, möminlərə qarşı döyüşür və hər vasitə ilə onlara ziyan vurmağa cəhd göstərirlər. Lakin onlar, öz yaramaz danışıqları ilə narahatçılıq törətməkdən başqa, möminlərə heç bir zərər vura bilməzlər. Onlar müsəlmanlarla vuruşmaya hazırlaşdıqda, geriyə qayıtmağa məcbur olur və köməksiz qalırlar.\n\nBu öngörüm doğru çıxmışdı, çünki hər dəfə Kitab əhli müsəlmanlarla döyüşməyə cəhd edəndə, onlar geriyə dönməli olurdular, Uca Allah isə onlara qalib gəlməkdə möminlərə kömək edirdi.",{"from":146,"to":146,"text":1636},"Uca Allah xəbər verir ki, yəhudilər – alçaldılmış xalqdır. Onlar hər yerdə qorxu içində yaşamağa məcburdurlar və onlar öz təhlükəsizliyini ancaq sülh müqavilələri sayəsində təmin etməyə nail ola bilirlər. Bunun üçün onlar İslamın hökmlərinə itaət etməli və müsəlmanlara can vergisi verməli olurdular. Bəzən onlar başqa xalqların himayədarlığından istifadə edirdilər ki, bu keçmiş və müasir tarixin çoxsaylı nümunələri ilə təsdiqlənir. Hətta son illərdə yəhudilərin müvəqqəti olaraq Fələstin torpaqlarına sahib çıxmaları, təkcə onlar üçün bütün zəruri şəraiti yaradan qüdrətli dövlətlərin köməyi ilə mümkün ola bilmişdir.\n\nAllah yəhudilərə qarşı qəzəblənərək, onları alçalmaya və kasıblamağa ona görə məruz qoyur ki, onlar Allahın ayələrinə iman gətirməkdən boyun qaçırır və peyğəmbərləri insafsızcasına öldürürdülər. Bu cinayətlər onların nadanlığının və məlumatsızlığının deyil, onların zalımlığının və inadkarlıqlarının nəticəsiydi. Yəhudilər öz Rəbbinə itaətdən boyun qaçırmış, cinayətlər törətmiş və buna görə ən ağır cəzaya layiq ediliblər. Allah onlarla ədalətsiz davranmamışdı və onları törətmədikləri cəzaya görə cəzalandırmamışdı. O, onları ədalətsizliklərinə, zalımlıqlarına, kin-küdurətlərinə, Allahın elçilərinə iman gətirmədiklərinə və yaramaz cinayətlərinə görə sərt cəzaya düçar etmişdi.",{"from":683,"to":1040,"text":1638},"Uca Allah Kitab əhlinin yolunu azmasını xatırlatdıqdan sonra, onların arasından doğru yolla gedənlərin məziyyətləri və əməllərindən bəhs edir. Onların arasında elələri var ki, dinin fərz və nafilə hökmlərini qüsursuz yerinə yetirirlər. Onlar Allaha və Axirət gününə inanır, xeyirxah əməllər etməyi əmr edir və günahlardan çəkindirirlər. Bununla əlaqədar Uca Allah buyurur: “Musanın qövmündən elə bir camaat vardır ki, haqq ilə insanları doğru yola yönəldir və onun sayəsində ədalətlə hökm verirlər” (Əraf, 7\u002F159).\n\nOnlar təkcə xeyirxah əməllər etməklə qane olmurlar – belə əməlləri etməyə tələsirlər, bu isə o deməkdir ki, onları əməlisalehlik, mükafatı əldən qaçırmamağa can atmaq və yaxşı işləri, onların vacib şərtlərinə və bəyənilən tələblərinə riayət edərək, layiqincə yerinə yetirmək kimi keyfiyyətlərlə səciyyələndirmək olar.\n\nUca Allah belə insanlardan hər hansı böyük və ya kiçik sədəqəni qəbul edir, çünki bu əməllər onların imanının və səmimiyyətinin nəticəsidir. Allah belə əməlləri rədd etmir və onların əvəzi ödənilmədən unudulmasına yol vermir. O, müttəqilər, xeyirxah əməl işləyənlər və Onun mərhəmətini qazanmaq məqsədilə və Onun mükafatına ümid bəsləyərək günahdan çəkinənlər haqqında hər şeyi bilir.",{"from":1044,"to":1048,"text":1640},"Uca Allah izah edir ki, Onun ayələrini inkar edən və Allahın elçilərini yalançı sayan kafirləri heç kim Onun əlindən qurtara bilməz. Allah qarşısında heç kim onlara kömək etməz və heç kim onlara havadar çıxmaz. Hətta ən çətin anlarda güvəndikləri var-dövlət və övladları onlara heç bir rahatlıq gətirə bilməyəcəklər, öz yalanlarını ört-basdır etmək ümidi ilə bu dünyada verdikləri bütün ianələr faydasız və puç olacaq. Onların məsəli sərt şaxtalı küləyin və ya odlu qasırğanın məhv etdiyi taxıla bənzər. Bunun əsil səbəbi – onların ədalətsizliyi və zalımlığıdır. Allah onlarla ədalətsiz davranmayacaq və onları etmədikləri günahlara görə cəzalandırmayacaq. Əksinə, onlar özləri özlərinə zülm etmişlər.\n\nQuranın buna bənzər bir ayəsində deyilir: “Şübhəsiz ki, kafir olanlar insanları Allah yolundan sapdırmaq üçün öz mallarını sərf edirlər. Onlar onu sərf edəcək, sonra bunun peşmançılığını çəkəcək, daha sonra isə məğlub ediləcəklər...” (Ənfal, 8\u002F36).",{"from":160,"to":1055,"text":1642},"Allah qullarını kafirlərlə dostluq etməmək barədə xəbərdar edir və müsəlmanlara onları, öz sirrini və ya digər müsəlmanların sirlərini etibar etmək mümkün olan yaxınları və ya yaxın dostları kimi hesab etməyə qadağa qoyur. Bununla yanaşı Allah qullarına kafirlərlə yaxın dostluqdan niyə çəkinməli olduqlarını da aydınlaşdırır.\n\nEy möminlər! Kafirlər heç vaxt sizə zərbə vurmaq imkanını əldən buraxmırlar. Onların sözləri və dedikləri böhtanları sizə qarşı onların amansız nifrət bəslədiklərini təsdiq edir, onların ürəklərində gizlənən nifrət və kin isə, onların sözlərindən və rəftarından hiss etdiyiniz qərəzli münasibətdən daha da şiddətlidir. Allah əsil vəziyyəti sizə olduğu kimi izah edir və əgər siz ağıllı və sağlam təfəkkür sahibisinizsə, onda hər şey sizə gün kimi aydın olacaqdır.\n\nGəlin bu məsələyə digər tərəfdən yanaşaq. Əgər sizə məlum olsa ki, onlar dini məsələlərdə haqdan son dərəcə yayınmışlar və sizə yaxşı əməllərinizə görə minnətdar olmaq istəmirlər, onda siz niyə kafirləri sevməli və onları öz yaxın dostlarınız və yaxınlarınız kimi hiss etməlisiniz? Siz qəti olaraq Allahın elçilərinin yolu ilə gedirsiniz, Allahın göndərdiyi bütün peyğəmbərlərə inanırsınız və Onun nazil etdiyi bütün Kitabları qəbul edirsiniz, amma onlar isə ən şərəfli Kitaba və ən şərəfli Elçiyə (s.ə.s.) iman gətirməkdən boyun qaçırırlar. Siz onlara səmimiyyətlə ürəyiyananlıq edirsiniz, onlara xeyirxahlıq diləyirsiniz, amma onlar bu hisslərin cüzi bir qismini də sizə bəsləmirlər. Doğrudanmı siz, sizi sevməyənləri və qarşınızda riyakarlıqla yaltaqlananları sevə bilərsiniz? Onlar sizinlə rastlaşanda iman gətirdiklərini bildirirlər. Öz həmkarları ilə təklikdə qalanda isə, onlar sizə və dininizə olan qəzəb və hiddətlərindən barmaqlarının ucunu çeynəyirlər. Qoy onlar İslamın əzəmətini və kafirliyin alçaqlığını öz gözləri ilə görüb əmin olduqda nifrətdən çatlayıb ölsünlər. Bu onlara çox xoşagəlməz şeylərin acısını udduracaq və onda onlar öz kinindən öləcək və niyyət etdiklərini törədəcəklərindən də əl çəkə bilməyəcəklər.\n\nAllah, insanların qəlbində gizlənən hər şeydən xəbərdardır və buna görə də O, iman gətirən qullarına, İslam dini ilə düşmənçilik edən kafirlərin və münafiqlərin əsil niyyətləri və hisslərini açıqlayaraq izah edir.",{"from":40,"to":40,"text":1644},"Ey müsəlmanlar! Siz özünüzü yüksəklikdə hiss etdikdə və ya qələbə çaldıqda, xoşbəxt bir həyat yaşadıqda və nemətlərdən həzz aldıqda, kafirlər olduqca kədərlənirlər. Düşmənləriniz sizə üstün gəldikdə və müsibətlər sizi haqladıqda, onlar şadyanalıq edir və sevinirlər. Həqiqətən, belə rəftar ancaq ən qəddar düşmənlərə xasdır.\n\nKafirlərin müsəlmanlara bəslədiyi bu qatı nifrəti izah etdikdən və onların yaramaz keyfiyyətlərini xatırlatdıqdan sonra Uca Allah iman gətirmiş qullarına əmr edir ki, səbir etsinlər və müttəqiliyə etiqad etsinlər. Onlar bu tələbləri yerinə yetirsələr, onda düşmənlərin fitnə-fəsadı onlara heç bir ziyan vura bilməz, çünki Allah Öz elmi ilə həm kafirləri və həm də onların niyyət etdikləri cinayətləri və fitnə-fəsadları da əhatə edir. O, müsəlmanlara vəd edir ki, əgər onlar Ondan qorxsalar, onda heç kim onlara zərər vura bilməz və onlar vədə şübhə etməməlidirlər.",{"from":1062,"to":1062,"text":1646},"Burada Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) müsəlmanlarla birlikdə, qoşunları Uhud dağının yaxınlığında dayanmış müşriklərə qarşı döyüşə getməsindən bəhs edilir. Peyğəmbər (s.ə.s.) müsəlmanları döyüş mövqelərində yerləşdirdikdən sonra, onların arasında vəzifələrini müəyyənləşdirdi və onları döyüş qaydasında düzdü. Bu onun (s.ə.s.) həm siyasətdə və həm də döyüş sənətində heyranedici qabiliyyətə və kamil biliklərə malik olduğunu təsdiq edirdi. Peyğəmbərin (s.ə.s.) məziyyətləri doğrudan da bütün sahələr üzrə qüsursuz idi. Allah isə Eşidəndir və Biləndir və heç bir şey Onun nəzərindən yayına bilməz.",{"from":1066,"to":1066,"text":1648},"Döyüş zamanı Bəni-Sələmə və Bəni Xarisə qəbilələri ruhdan düşməyə hazır idilər, lakin Yaradan onlara rəhm edərək, qayğılarına qaldı və onlara yardım etdi. Qoy iman gətirənlər Bir Olan Allaha təvəkkül etsinlər, axı onlar belə etsələr, O, hökmən onlara kifayət qədər kömək göstərər və həm dində və həm də bu dünyada hər hansı narahatçılıqlardan xilas edər.\n\nBu və buna bənzər ayələr, (gücü insanın imanından asılı olan) Allaha təvəkkülün zəruriyyətini xüsusilə vurğulayır. Təvəkkül qulun, Rəbbinin ona uğur qazanmaqda kömək edəcəyinə və onu hər cür xoşagəlməz hadisələrdən qoruyacağına bəslədiyi ümididir.",{"from":79,"to":79,"text":1650},"Ühüd döyüşləri zamanı müsəlmanlara düçar olmuş böyük bəlanı xatırladıqdan sonra Uca Allah Bədrdəki qələbini və həmin döyüşdə onlara göstərdiyi lüffünü də yada salır ki, onlar təsəlli tapsınlar və öz Rəbbinə minnətdarlıq etsinlər. Bədr döyüşləri zamanı müsəlmanların sayı az idi və onlar pis təchiz olunmuşdular. Onların qoşununun sayı cəmisi 310 nəfərdən bir qədər çox idi, silahları köhnəlmiş və az sayda olduğu halda, düşmən qoşununun sayı min nəfərə çatırdı və onların hamısı yaxşı silahlanmış və təchiz edilmişdilər. Qoy müsəlmanlar Allahdan qorxsunlar və Rəbbə minnətdar osunlar ki, O, onlara düşmən üzərində qələbə bəxş etdi.",{"from":1073,"to":1077,"text":1652},"Söhbət cəsarəti və igidliyi ilə xüsusi qeyd olunmuş mələklərdən gedir. Alimlər mələklərin döyüşdə bilavasitə iştirak edib etməməsi məsələsi barəsində müxtəlif rəylər bildirmişlər. Bəzi təfsirçilər hesab edirdilər ki, mələklər döyüşdə bilavasitə iştirak etmişdilər, lakin əksəriyyətinin rəyinə görə Allah mömin qullarının ruhunu möhkəmlətmək və müşriklərin ürəyinə qorxu salmaq istəyirdi ki, bu şərhin xeyrinə aşağıdakı ayə dəlalət edir:",{"from":1081,"to":1085,"text":1654},"Bu ayələrdən aydın olur ki, qul dünyəvi səbəblərə deyil, Qüdrətli Allaha təvəkkül etməlidir, hərçənd dünyəvi səbəblər, xüsusilə də onların bolluğu, insanın qəlbinə təskinlik gətirir və əməlisaleh yoldan yayınmamağa kömək edir. Allah mütləq Öz iman gətirmiş qullarına qələbə bəxş edəcək və bunun nəticəsində ya kafirlərin bir qismi həlak olar, ya da onlar döyüş meydanından acıqlı və arzu etdiklərini əldə edə bilmədiklərinə görə məyus halda qayıdarlar. Xəndək döyüşü zamanı məhz belə olmuşdu – kafirlər özlərinin tezliklə qazanacaqları qələbənin intizarında olduqları bir zamanda, Allah onları kor-peşman və azğınlıq içində geri qayıtmağa məcbur etdi.",{"from":113,"to":113,"text":1656},"Uhud döyüşü zamanı Muhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) yaralandı. Onun qabaq dişi sındırılmış və başı yarılmışdı və o (s.ə.s.), ucadan səslənərək demişdi: “Öz Peyğəmbərinin üzünü yaran və onun ön dişini sındıran insanlar necə uğur qazana bilərlər!” Həmin vaxt Uca Allah bu ayəni nazil edərək, ona anlatdı ki, təkcə Rəbb qərar qəbul edir və məxluqlarının talelərinə sərəncam çəkir. Peyğəmbər (s.ə.s.) insanların talelərinə sərəncam verə bilməz, çünki o özü (s.ə.s.) Allahın qullarından biridir. Tamamilə bütün yaradılmışlar Onun qullarıdır,Onun qərarlarından asılıdırlar və onlara təsir etmək bacarığına malik deyillər.\n\nAllahın Elçisi (s.ə.s.) o insanları lənətləyərək, onların bir daha qələbə qazannacağını və düz yola gəlməyəcəyini düşünmüşdü, halbuki Allah onları bağışlaya və onların müsəlman olmasına kömək edə bilərdi. Sonradan elə belə də oldu – Allah onların əksəriyyətini doğru yola yönəltdi və onlar İslamı qəbul etdilər. Lakin O istəsəydi, onlar cəzanın acısını dadardılar, axı onlar artıq zalımlıq etmişdilər – cəzaya və onlardan intiqam alınmağa layiq idilər.",{"from":67,"to":67,"text":1658},"Uca Allah bəyan edir ki, O, yer və göy aləmlərini təkbaşına idarə edir. O, istədiyinin tövbəsini qəbul edir, onların günahlarını bağışlayır. Kimi də istəyirsə, Öz köməyindən məhrum edir və cəzalandırır. Onun ayrılmaz sifətləri – yaradıcılığı gedişatında və qərar qəbul edərkən göstərdiyi hər şeyi bağışlaması və kamil rəhmdilliyidir. O, peşman olan günahkarları bağışlayır və Allahın mərhəmətinə layiq saleh əməllər işlədənlərin günahından keçir. Belə əməllər haqqında Uca Allah buyurur: “Allaha və Peyğəmbərə itaət edin ki, bəlkə sizə rəhm olunsun” (Ali-İmran, 3\u002F132).",{"from":1095,"to":1103,"text":1660},"Bu təfsirin giriş hissəsində deyilmişdi ki, qul Allahın hökmləri və qadağanlarına riayət etməli və onların başqa insanlar tərəfindən yerinə yetirilməsinin qayğısına qalmalıdır. Əgər Uca Allah dini ehkamların icra edilməsini insanın öhdəsinə verirsə, onda o, hər şeydən öncə, bu dini hökmlərin mənasını anlamalı və hədlərini bilməlidir və ancaq bundan sonra o, onları layiqincə yerinə yetirə bilər. O, zəruri olan şeyləri öyrənib başa düşdükdən sonra bu hökmləri yerinə yetirməli və bu işdə ətrafdakılara yardım göstərməlidir. O, bunun üçün əlindən gələn hər şeyi etməli və itaətkar qul olması üçün Allaha dua etməlidir. Eyni şeyi dini qadağalar haqqında da demək lazımdır, çünki qul özü üçün, hər şeydən əvvəl, onların hüdudlarını aydınlaşdırmalı, onların təsir dairəsini və nəyə aid olmadığını başa düşməlidir. O, bu haramları pozmaqdan ciddi-cəhdlə uzaq olmağa çalışmalı və bununla bağlı Rəbbindən kömək diləməlidir. Allahın hökmləri və haramlarına qarşı münasibətdə bu prinsipə əsalanılmalıdır.\n\nŞərh etdiyimiz bu ayələrdə belə hökm və haramlar öz əksini tapmışdır. Allah həmin ayələrdə xeyirxah əməllər etməyə çağırır və belə edənləri mükafatlandıracağını bildirir və həm də günah işlətməyi qadağan edir. Allahın bu ayələri niyə Uhud döyüşü haqqında hekayətdə yerləşdirməsinin səbəbini ən yaxşı bilən O Özüdür. Lakin bizə görə, bunun səbəbi, Allahın mömin qullarına, onlar səbirli və təqvalı olduqları təqdirdə, onlara düşmənləri üzərində qələbə bəxş edəcəyi və düşmənlərini Öz yardımından məhrum edəcəyi vədi ilə əlaqədardır. Uca Allah buyurur: “...Əgər səbir etsəniz və Allahdan qorxsanız, onların qurduğu hiylə sizi ziyana sala bilməz...” (Ali-İmran, 3\u002F120).\n\n“Əlbəttə, siz səbir etsəniz, Allahdan qorxsanız və onlar bu saat sizin üstünüzə hücuma keçsələr, Rəbbiniz nişanlamış beş min mələklə sizə yardım edər” (Ali-İmran, 3\u002F125).\n\nBu vəhylərdən sonra qulların qəlbi təqvalı saleh insanlara xas olan keyfiyyətlər haqqında bilmək arzusu və qələbə çalmağa, uğur qazanmağa və xoşbəxtlik əldə etməyə imkan verən istəklə doldu və sanki buna görə şərh edilən ayələrdə Allah təqvalılığı müəyyənləşdirən ən mühüm hökmləri yada salır, çünki əgər insan onları yerinə yetirərsə, o, Allahın qalan ehkamlarını daha asanlıqla həyata keçirə bilər.\n\nDediklərmiz həm də onunla təsdiq olunur ki, Qurandan götürülmüş qısa bir parçada Allah təqvalılığı üç dəfə xatırladır. Uca Allah buyurur: “...Dəfələrlə artırırlmış olan sələmi yeməyin! Allahdan qorxun...” (Ali-İmran, 3\u002F130);\n\n“Kafirlər üçün hazırlanmış Oddan çəkinin” (Ali-İmran, 3\u002F131);\n\n“Rəbbiniz tərəfindən bağışlanmağa və müttəqilər üçün hazırlanmış, genişliyi göylər və yer qədər olan Cənnətə tələsin” (Ali-İmran, 3\u002F133).\n\nBir şeyə diqqət yetirmək lazımdır ki, bu ayələr möminlərə müraciətlə başlayır. Quran hökmləri və qadağanları belə başladıqda, bu o demək olur ki, məhz iman, insanı bu hökmləri yerinə yetirməyə və haramlara riayət etməyə yönəldən amildir, çünki mömini yaxşı işlər görməyə vadar edən hər bir şeyin qəti olaraq qəbul edilməsinə iman deyilir.\n\nUca Allah möminlərə müraciət edərək, dəfələrlə artırılmış sələmi yeməyi onlara qadağan edir. Cahillik dövründə ərəblər arasında müamilə vermək – sələmçilik geniş yayılmışdı. Bu günah olan əməli dini hökmlərə əhəmiyyət verməyən kəslər bu günə qədər davam etdirirlər. Onlar ehtiyacı olan insanlara faizlə borc pul verir və onun qaytarılması müddəti yetişdikdə, deyirlər: “Sən borcunu qaytarmalısan, bunu etməsən, borcun ödənilməsi müddətini uzadar və qaytaracağının miqdarını da artırarıq”. Kasıbların müddətin uzadılmasına həmişə ehtiyacları olduğundan borcun miqdarının artırılmasına razılaşırlar ki, müvəqqəti də olsa, təsəlli tapsınlar. Bunun nəticəsində onların borc öhdəlikləri dəfələrlə çoxalırsa da, onlar bundan heç bir fayda əldə edə bilmirlər.\n\nUca Allah sələmi ikiqat və dəfələrlə artırılmış adlandırır ki, bu günahın ağırlığının sələmin ölçülərindən asılı olduğunu xüsusilə nəzərə çatdırsın. Sələmçiliyin və müamiləçiliyin qadağan olmasının hikməti də elə bu sözlərdən irəli gəlir. Allah onları ona görə haram etmişdir ki, sələm insanlara qarşı zalımlıqdır. O, borc sahiblərinə borcunu ödəmək imkanı olmayanlara, onların borc öhdəliklərini artırmadan hökmən möhlət vermələrini əmr etmişdir. Borc verən borclu şəxsi öz borcunu faizlə qaytarmağa məcbur etdikdə, böyük zalımlığa yol vermiş olur.\n\nHər bir təqvalı mömin sələmdən çəkinməli və ona yaxınlaşmamalıdır. Belə günahlardan qaçma təqvalılığın vacib tələblərindəndir, axı məhz təqva müvəffəqiyyətin rəhnidir. Allah Öz qullarına təqvalı olmağı buyurmuşdir ki, onlar uğur əldə edə bilsinlər və onlara həm də Cəhənnəm odundan qorunmağı tapşırmışdır, çünki o, kafirlər üçün hazırlanmışdır. Buna görə, onlar, insanları Cəhənnəmə düşməyə məhkum edən imansızlıqdan və müxtəlif ağırlıqlı günahlardan əl çəkməlidirlər.\n\nİstənilən günah, xüsusilə, ağır cinayətlər, insanı imansızlığa sürükləyir. Bundan başqa, onlar, Allahın hazırladığı Cəhənnəm alovuna atacağı kafirləri fərqləndirən əlamətlərdir. İnsan günahlardan və itaətsizlikdən qaçındıqda, o, Cəhənnəmdən xilas olur və özünü Qüdrətli Hökmdarın qəzəbindən qoruyur.\n\nEyni zamanda yaxşı əməllər və xeyriyyə işləri Rəhmanın mərhəmətini qazanmağa, Cənnət bağlarına düşməyə və Allahın lütfünə layiq olmağa kömək edir. Məhz buna görə, müsəlmanlara əmr edilmişdir ki, Allaha və Onun Elçisinə (s.ə.s.) itaət etsinlər, şəriət hökmlərini yerinə yetirsinlər və haramları pozmasınlar ki, onlar əfv edilsinlər.\n\nAllaha itaətkarlıq və Onun Elçisinə (s.ə.s.) itaətkarlıq Allahın mərhəmətini qazanmağın amilləridir və buna görə Uca Allah buyurur: “Bizim üçün bu dünyada da yaxşılıq yaz, Axirətdə də. Həqiqətən, biz, Sənə üz tutduq!” Allah dedi: “İstədiyimi əzabıma düçar edərəm. Mərhəmətim isə hər şeyi əhatə edir. Mən onu Allahdan qorxan, zəkat verən və ayələrimizə iman gətirənlər üçün yazacağam. O kəslər ki, yanlarındakı Tövrat və İncildə haqqında yazılmış olduğunu gördükləri Elçinin – yazıb-oxumaq bilməyən peyğəmbərin, ardınca gedərlər. O peyğəmbər onlara yaxşı işlər görməyi buyurar, pis əməlləri isə qadağan edər, onlara pak şeyləri halal, murdar şeyləri isə haram edər. Onların ağır yüklərini yüngülləşdirər və onları buxovlardan xilas edər. Ona iman gətirən, onu dəstəkləyən, ona kömək edən və onunla göndərilmiş nurun (Quranın) ardınca gedənlər isə nicat tapanlardır”” (Əraf, 156-157).",{"from":1107,"to":1111,"text":1662},"Uca Allah Ondan bağışlanma və eni göylərə və yerə bərabər olan Cənnəti istəməyə can atmağı əmr edir. Əgər onun eni bu hüdudlardadırsa, onda uzunluğu barədə nə demək olar. O, müttəqi dindarlar üçün hazırlanmışdır, onlar onun sakinləri olacaqlar, çünki məhz xeyirxah əməllər insanı Cənnət bağlarına gətirib çıxarır.\n\nUca Allah Öz müttəqi qullarının xüsusiyyətlərini təsvir edərək, bildirir ki, onların vəziyyəti ağır olanda da, firavanlıq içində yaşadıqda da qurban verirlər. Onlar bolluq içində yaşadıqda, Allah yolunda çoxlu var-dövlət xərcləyirlər. Ehtiyac içində olduqda isə, ən cüzi miqdarda da qurban verməkdən belə çəkinmirlər. Bununla yanaşı, ətrafdakılar onları hiddətləndirdikdə onlar öz qəzəblərini ram edirlər. Qəzəblənmək – qəlbin acıqdan kin-küdurətlə dolmasıdır ki, o, insanı onu incidən adamdan sözlə və ya bir əməllə əvəz çıxmağa sövq edir. Lakin Allahdan qorxan – müttəqi müsəlmanlar insan təbiətinin tələbatına uyğun olaraq rəftar etmirlər, onlar öz qəzəblərini cilovlayırlar. Onlar səbr edir və təhqir edənə pisliklə cavab vermirlər. Onlar insanları və onları sözlə və ya əməllə incidənləri bağışlayırlar.\n\nTəhqir edən adamı bağışlamaq hiddəti sadəcə saxlamaqdan daha çətindir və buna görə bağışlama qisas almaqdan əl çəkməyi və alicənablıqla üzürxahlıq etməyi nəzərdə tutur. Belə bir addımı atan şəxslər, əlbəttə ki, gözəl əxlaqa malik olan və pis mənəvi keyfiyyətlərdən xilas olmuş insanlardır. Onlar Allahla əhd bağlayır, Allahın qullarına mərhəmətlə yanaşır, onlara güzəştə gedir, xeyirxahlıq göstərir və pislik etmək istəmirlər ki, əvəzində Allah da onları bağışlasın. Onlar ancaq öz Səxavətli Rəbbindən mükafat alacaqlarını gözləyir və zavallı qullardan mükafat əldə edəcəklərinə ümid bəsləmirlər. Uca Allah bu ayəni əbəs yerə buyurmayıb: “Pisliyin cəzası özü kimi pislikdir. Amma kim bağışlasa və barışsa, onun mükafatı Allaha aid olar. Həqiqətən, O, zalımları sevmir” (Şura, 42\u002F40).\n\nAllah, qəzəbin qarşısını almaq və təhqir edəni bağışlamaq haqqında xatırladıqdan sonra, daha gözəl, yüksək və şərəfli bir keyfiyyəti yada salır. Bu – yüksək əxlaqi keyfiyyətdir və Uca Allah yaxşılıq edənləri sevir. Yüksək əxlaqi keyfiyyət Yaradana ibadətdə və məxluqlara yaxşı münasibət bəsləməkdə özünü büruzə verir. Yaradana ibadətdə yüksək əxlaqi keyfiyyət haqqında Muhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) demişdir: “Sən Allaha elə ibadət etməlisən ki, sanki Onu görürsən və əgər sən Onu görməsən də, O, səni onsuz da görür”.\n\nMəxluqlara yaxşı münasibət bəsləməyə gəldikdə isə, yüksək əxlaqlı insan dini və dünyəvi məsələlərdə ətrafdakılara fayda verməli, dini və dünyəvi işlərdə onları şərdən qorumalı, onları yaxşı işlər görməyə və pis əməllərdən çəkinməyə dəvət etməli, biliksizləri öyrətməli və səhlənkar günahkarlara nəsihət etməli, cəmiyyət arasında və təklikdə aparılan söhbətlərdə insanlara yaxşı məsləhətlər verməli, onların birləşməsinə kömək göstərməli və vəziyyətindən və xasiyyətlərindən asılı olmayaraq onlara vacib və nafilə sədəqə verməlidir. Məxluqlara xeyirxahlıq etmək üçün müsəlman alicənab və səxavət sahibi olmalı, ürəksındıran söz və hərəkətlərdən çəkinməli, ətrafdakıların təhqirlərinə səbirlilik göstərməli, çünki Uca Allah bu ayələrdə Öz müttəqi qullarını bu keyfiyyətlərlə səciyyələndirmişdir. Əgər insan bu qaydada davranarsa, o, Allah qarşısında və Onun qulları qarşısında öz vəzifələrini layiqincə yerinə yetirər.",{"from":139,"to":1118,"text":1664},"Uca Allah bu ayələrdə, müttəqi qullarının günah və cinayət etdiklərindən sonra öz Rəbbindən dərhal üzr istəmələri haqqında xəbər verir. Günah əməllər törətdikdə, müsəlmanlar tövbə etməyə və Allahdan bağışlanma diləməyə tələsirlər. Onlar öz Rəbbini, Onun itaətsizlik göstərənlərə gəldiyi hədə-qorxunu və möminlərə vəd etdiyi mükafatı yada salırlar. Onlar Allahdan günahlarını bağışlamasını və qüsurlarını örtməsini xahiş edirlər və qəti qərara gəlirlər ki, bir daha itaətsizliyə qayıtmasınlar, törətdiklərinə isə peşman olduqlarını bildirirlər.\n\nİnsanlar yuxarıda sadalanan keyfiyyətlərə malik olduqda, bunun əvəzi Allahdan alacaqları bağışlanma olacaqdır ki, onun sayəsində də hər cür dəhşətli və xoşagəlməz şeylərdən xilas ediləcəklər və Cənnət bağları olacaqdır ki, orada əbədi rahatlıqdan ləzzət almaq imkanına və böyük xoşbəxtliyə və nemətə qovuşacaqlar. Onları orada əzəmətli saraylar, füsunkar ucaboylu xidmətçilər, ecazkar meyvə ağacları və bəxtəvərlik məskənləri arasından şırıltı ilə axan çaylar gözləyir. Onlar Cənnət bağlarını heç vaxt tərk etməyəcəklər və özlərinə bundan başqa mükafat da arzulamayacaqlar, çünki Cənnətdə alacaqları zövq onları heç vaxt usandırmayacaqdır.\n\nZəhmət adamlarının mükafatı necə də gözəldir! Onlar çətin olmayan xeyirxah işlər görməklə yanaşı eyni zamanda böyük mükafatlara layiq edilirlər. Gündüz gecədən əfzəldir və zəhmət sahiblərinin mükafatı da Axirət həyatında daha zəngin və daha kamil olacaqdır.\n\nSünnə və camaat əhli bu gözəl ayələrə istinad edərək, əməllərin imanın tərkib hissəsi olduğunu sübuta yetirirlər. Qeyd edək ki, mürciəçilər[2] bu baxışları qəbul etmirlər. Bu ayəni əl-Hədid surəsinin oxşar ayəsi ilə müqayisə etdikdə bu dəlilin mənası aydınlaşır: “Rəbbiniz tərəfindən bağışlanmağa və genişliyi göyün və yerin genişliyi qədər olan, Allaha və Onun Elçisinə iman gətirənlər üçün hazırlanmış Cənnətə tələsin...” (Hədid, 57\u002F21). Burada Cənnətə düşməyin səbəbi kimi, Allaha və Onun Elçisinə (s.ə.s.) iman gətirilməsi əsas götürülür, amma şərh etdiyimiz ayədə isə belə səbəb kimi müttəqilik adlandırılmışdır. Əgər nəzərə alınsa ki, Allah sədəqə verənləri və digər yaxşı əməllər işləyənləri müttəqi qullar adlandırır, onda elə məhz onlar əsil möminlərdir.",{"from":1122,"to":1122,"text":1666},"Bu və Uhud döyüşü ilə əlaqədar nazil edilmiş sonrakı ayələrdə Uca Allah mömin qullarına təsəlli verir. O bildirir ki, möminlərin bir çox nəsilləri və hətta bütöv xalqlar imtahana çəkilmişlər və kafirlərlə vuruşmağa məcbur olmuşlar. Allah müttəqi möminlərə qəti qələbə bəxş edənə qədər onlar dəyişən uğurla vuruşmuşlar. Son nəticədə kafirlərə həmişə bədbəxtlik qismət olmuşdur. Çünki Allah onları Öz ilahi yardımından məhrum edərək, Öz elçilərinə və onların davamçılarına kömək göstərmişdir. Əgər müsəlmanlar yer üstündə gəzib-dolaşsalar və gördükləri üzərində ürəkdən düşünsələr, onlara aydın olar ki, kafirlər bu dünyada həmişə müxtəlif cəzalara məruz qalmışlar. Onların məskənləri xarabazarlığa çevrilmişdir və hər bir kəsə məlumdur ki, onlar nəhəng itkilərə uğramış, qüdrətini, hakimiyyətini, əzəmətini və fəxr etdikləri mal-mülklərini itirmişlər. Məgər bütün bunlar Allahın elçilərinin dəvət etdikləri hər şeyin həqiqət olduğuna böyük bir sübut deyilmi?!!",{"from":1126,"to":1126,"text":1668},"İlahi hikməti tələb edir ki, Allah Öz qullarını sınaqdan keçirsin, həqiqi möminləri yalançılardan ayırsın və buna görə də, O, kafirlərin cəzalandırılmasını insanlar üçün bir açıqlama adlandırır. Bu cəzalandırma – həqiqəti yalandan və xoşbəxt dindarları bədbəxt günahkarlardan fərqləndirməyə imkan verən aydın dəlildir. Allahdan qorxan qullar üçün isə, o, etibarlı rəhbərlik və öyüd-nəsihətdir, çünki təkcə onlar Allahın ayələrindən faydalanırlar və bu onları doğru yolla aparır və azmaqdan qoruyur. O ki qaldı bütün digər insanlara, onlara görə Allahın cəzası – sadəcə bir açıqlamadır ki, onları, Allah qarşısında, nadanlıqlarına görə özlərini doğrultmaq imkanından məhrum edir. Bunun sayəsində, hər bir həlak olan tam aydınlıq içində həlak olur. Belə bir təfsirə uyğun olaraq, burada şəxs əvəzliyi, Allahın kafirləri məruz qoyduğu cəzaya işarə edir.\n\nBaşqa bir şərhə görə isə, o, Əzəmətli Qurana və hikmətli nəsihətə aiddir, çünki Müqəddəs Kitab bütün insanlar üçün sadəcə açıqlama olduğu halda, təkcə müttəqi qullar üçün – rəhbərlik və nəsihətdir. Bu şərhlərin hər ikisi doğrudur.",{"from":1130,"to":1130,"text":1670},"Uca Allah bu ayəni göndərmişdir ki, mömin qullarını ruhlandırsın və onların iradəsini möhkəmlətsin və niyyətlərini təsdiq etsin.\n\nEy möminlər! Qoy xoşagəlməz hadisələrdən və çətinliklərlə qarşılaşarkən taqətdən düşməyəsiniz, qəlbiniz isə kədərlənməsin. Ürəyiniz qəm-qüssəylə dolarsa və bədəniniz zəifləyərsə, bu sizin bədbəxtliyinizi artırar və düşmənlərinizə sizin üzərinizdə üstünlük əldə etməyə kömək edər. Mərd olun və səbirli davranın, qəm-qüssəni özünüzdən uzaq qovun və düşmənlərinizə qəti müqavimət göstərin. Sizə zəiflik göstərmək və kədərlənmək yaraşmır, çünki siz həmişə yüksəkdəsiniz. Siz doğru iman sahibisiniz, Allahın köməyinə və sizi mükafatlandıracağına ümid bəsləyirsiniz. İman gətirən Allahın həmişə həm bu dünyada və həm də Axirət həyatında onu mükafatlandıracağını gözləyir və buna görə ona ruhdan düşmək yaraşmır.\n\n[1] Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) dövründə ləzzətli ət yeməkləri çeşidlərindəndir. F.S.\n\n* Quran müddəaları, İslam prinsipləri. Tərc. F.S.\n\n* Yəni, işlərini tərsinə çevirir. Tərc. F.S.\n\n[2] Mürciə təriqətinə mənsub olan bidətçilər. F.S.",{"from":1134,"to":1138,"text":1672},"Allah məğlubiyyətə uğramış müsəlmanlara təskinlik verərək, belə məğlubiyyətin olduqca böyük faydası olduğunu izah edir. Əgər onları məğlubiyyətə uğratmışdılarsa, müşriklər onlardan da əvvəl belə bir məğlubiyyətə uğradılmışdılar. Hər iki tərəf bir-birilərinə son dərəcə ağır zərbələr endirmişdilər. Lakin müsəlmanların üstünlüyü ondadır ki, onlar Allahdan kömək alacaqlarına ümid bəsləyirlər, lakin kafirlər buna bel bağlamırlar. Uca Allah buyurur: “Kafir qövmü təqib etməkdə zəiflik göstərməyin. Əgər siz döyüşdə əziyyət çəkirsinizsə, onlar da siz əziyyət çəkdiyiniz kimi əziyyət çəkirlər. Lakin siz onların ummadıqlarını Allahdan umursunuz. Allah Biləndir, Müdrikdir” (Nisa, 4\u002F104).\n\nMəğlubiyyətin yenə bir faydası ondadır ki, Allah maddi nemətləri təkcə iman gətirənlərə və möminlərə deyil, kafirlərə və fasiqlərə də bəxş edir. İnsanlar yer üzündə dəyişən uğurla hökmranlıq edirlər: bu gün bir qismi üstünlük əldə edir, sabah isə başqaları. Bu onunla izah olunur ki, bu dünya həyatı fani və keçicidir. O, bütövlüklə iman gətirmiş şəxslər üçün təyin olunmuş Axirət həyatından fərqlidir.\n\nMəğlubiyyətin və aldanmanın bir faydası da ondadır ki, bu zaman Allah əsil möminləri münafiqlərdən fərqləndirir, çünki əgər müsəlmanlar bütün döyüşlərdə qələbə çalsaydılar İslam dinini onu istəməyənlər də qəbul edərdi. Lakin bəzən müsəlmanlar məğlubiyyətə məruz qalır və ağır günlər keçirməli olurlar ki, bu da onlara, həm bədbəxtlik və həm də xoşbəxtlik anlarında İslam dininə sadiq qalan möminlərlə bu keyfiyyətlərə malik olmayan münafiqlərin arasındakı həddi öyrənməyə imkan verir.\n\nMəğlubiyyətin bir faydası da ondadır ki, həlak olan müsəlmanlara şəhid ölümü nəsib olur. Şəhidlər Allah dərgahında ən yüksək dərəcələrdən birini tuturlar ki, oraya qalxmaq ancaq xüsusi əməllər sayəsində mümkündür. Allah mömin qullarına göstərdiyi lütfkarlığı ilə onlara belə əməlləri izah etmişdir, onlar insanın nəfsi üçün məşəqqətli olsa da, insanlara yüksək dərəcələri fəth etməyə və əbədi səadətə qovuşmağa imkan verir ki, bu da insanın bütün həyatı boyu can atdığı məqsəddir. İnsanlar özlərinə qarşı zalımlıq etdikdə və Allah yolunda mübarizədən çəkindikdə Allah onlara nifrət bəsləyir. Uca Allah buyurur: “Əgər onlar döyüşə çıxmaq istəsəydilər, mütləq ona hazırlıq görərdilər. Lakin Allah onların döyüşə getməsini istəmədi və onları saxladı. Onlara: “Evdə oturanlarla bərabər, siz də oturun!” – deyildi” (Tövbə, 9\u002F46).\n\nMəğlubiyyətin bir faydası da Allahın möminləri günahlardan və nöqsanlardan təmizləməsindədir. Buradan aydın olur ki, şəhid ölümü və Allah yolunda döyüşdə iştirak etmək sayəsində insan nöqsanlarından xilas olur. Məğlubiyyətlərin sayəsində də Allah möminlərin sıralarını münafiqlərdən təmizləyir. Müsəlmanlar da onlardan xilas olaraq, əsil mömini münafiqdən fərqləndirməyi öyrənirlər.\n\nMəğlubiyyətlərin daha bir faydası da onların kafirlərin məhv edilməsi və qəti surətdə qırılması üçün səbəb olmasıdır. Kafirlər müsəlmanlar üzərində qələbə çalaraq, özbaşınalıq etməyə başlayır və bu dünyada ağır cəzaya layiq görülənədək günahkar əməllərini artırırlar və bu özü də Allahın mömin qullara göstərdiyi lütfkarlıqdır.",{"from":1142,"to":1142,"text":1674},"Bu sual mənfi cavab verilməsini nəzərdə tutur və insanlar güman etməsinlər ki, heç bir zəhmət çəkmədən Cənnətə düşəcəklər. Allahın lütfkarlığını qazanmaq üçün onlar Onun yolunda əziyyətlərə qatlaşmalıdırlar, çünki Cənnət bağlarında ən lətafətli məmnuniyyətlər və ən gözəl olan şeylər toplanmışdır ki, ancaq onları əldə etmək xatirinə məxluqlar bir-biriləri ilə yarışa girə bilərlər. Vədə verilmiş şey nə qədər qiymətli olarsa, onu əldə etmə vasitələri bir o qədər qiymətli və ona nail olunmasının yolu bir o qədər çətin olur və buna görə də istirahət etməyə layiq olmaq üçün ondan imtina etmək, səadətə nail olmaq üçün isə səadətdən imtina etmək lazımdır. Ağıllı adamların qismətinə dünyəvi çətinliklər düşdükdə, onlar özlərini həmin çətinliklərə səbatla sinə gərməyə alışdırırlar və bu zaman onlar səbir etdiklərinə görə hansı mükafatı ala biləcəklərini düşünür və bu çətinlikləri Allahın neməti kimi qarşılayır və onlara xüsusi əhəmiyyət vermirlər. Həqiqətən, bu – Allahın nemətidir və O, onu istədiyinə bəxş edir.",{"from":1146,"to":1146,"text":1676},"Uca Allah bu ayədə həsrətində olduqları və əldə etmək istədikləri şey üçün layiqincə səbir etmədiklərinə görə müsəlmanları məzəmmət edir. Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) Bədr döyüşündə iştirak etməmiş bir çox səhabələri növbəti döyüşlərdə iştirak etmək və öz qeyrətlərini göstərmək istəyirdilər. Amma onlar arzu etdikləri ilə qarşı-qarşıya gəldikdə lazım olan səbirlilik göstərmədilər. Onlar belə etməməli idilər, çünki döyüşdə iştirak etməyi özləri arzulamışdılar və istədiklərini də aldılar. Onlar səy göstərməli və nəyin bahasına olur olsun qələbə qazanmalıydılar.\n\nBu ayə onu göstərir ki, müsəlmanlara şəhid olmağı arzulamağa icazə verilir. Bu müddəanın ədalətli olması, Uca Allahın səhabələrin arzusunu bəyənməsi və onları buna görə qınamaması ilə təsdiq olunur. Allah onları təkcə özlərinin can atdığı məqsədə arzuladıqlarına uyğun olmayan qaydada yanaşdıqlarına görə qınayır. Bunun ən yaxşısını bilən isə Allahdır.",{"from":1150,"to":1150,"text":1678},"Muhəmməd Allahın elçilərinin birincisi deyildi. O, özündən əvvəlki sələfləri kimi bir elçi idi və onların vəzifəsi Rəbbin öyüd-nəsihətlərini insanlara çatdırmaq və Onun hökmünü yerinə yetirməkdi. Onlar ölməz deyildilər, çünki ölməzlik Allahın hökmlərinin yerinə yetirilməsinin vacib şərti deyildi. İnsanlar üçün vacib olan bütün zamanlarda və hər hansı şəraitdən asılı olmayaraq öz Rəbbinə ibadət etməkdir və buna görə də, əgər Allahın Elçisi (s.ə.s.) ölərsə və yaxud öldürülərsə, insanlar dini inkar edərək, Allah yolunda mübarizədən əl çəkərək və ya onun təbliğ etdiyi digər göstərişlərini unudaraq geriyə dönməməlidirlər. Əgər onlar geriyə çəkilərlərsə, ancaq özlərinə pislik edərlər, çünki Uca Allahın qullarına ehtiyacı yoxdur. O, Öz dinini yer üzündə mütləq bərqərar edər və Öz mömin qullarına güc və qüvvət verər.\n\nDinin əmrlərindən geri çəkilənləri məzəmmət etdikdən sonra, Uca Allah, Onun hökmlərini yerinə yetirməkdə davam edən, Öz Elçisi (s.ə.s.) ilə birlikdə mətinlik göstərən möminləri tərifləyir. Allah onları mükafatlandıracağını vəd edir və onları qədirbilən qullar adlandırır, çünki minnətdarlıq – hər cür şəraitdə Uca Allaha ibadət və itaət etməklə özünü göstərir.\n\nAllah bu gözəl ayəsi ilə qullarını, onlar hətta ən şöhrətli və ən böyük rəhbərlərini itirsələr belə, dindən və vacib hökmlərdən geri çəkilməməyə çağırır. Buna görə müsəlmanlar elə etməlidirlər ki, hər bir fəaliyyət sahəsində müəyyən sayda şəxslər olsun ki, onlar bu vəzifələri yerinə yetirə bilmək üçün kifayət etsinlər və əgər onlar həmin şəxslərdən birini itirdikdə, yerdə qalanlar itkinin yerini doldura bilsinlər.\n\nAyədən aydın olur ki, bütün müsəlmanlar yer üzündə Allahın dinini bərqərar etməli və, hökm sahibləri arasında fərq qoymadan, bunun xatirinə öz imkanları daxilində, mübarizə aparmalıdırlar. Məhz bu halda onların işləri qaydasına düşər.\n\nBu ayə həmçinin, Allahın Elçisinin (s.ə.s.) vəfatından sonra dindən üz döndərmiş mürtədlərlə döyüşən Siddiq Əbu Bəkrin və onun səhabələrinin üstünlüyünün ən böyük dəlilidir. Belə müsəlmanlar, onları ən şərəfli qullar adlandırılmağa layiq idilər.",{"from":1154,"to":1154,"text":1680},"Uca Allah ayədə xəbər verir ki, hər bir insan Onun izni ilə müəyyən müddətə qədər qədəri və taleyinə uyğun olaraq yaşayır. Əgər insan ölməlidirsə, bunun üçün məlum bir səbəb olmasa da, o, hökmən ölər. Əgər o, sağ qalmalıdırsa, ölüm ona hər tərəfdən yaxınlaşsa da, o, bu dünyanı tərk etməz. İnsanın yaşamaq müddəti qurtarmayana qədər heç bir ölümcül təhlükə ona zərər vura bilməz, çünki Allah onun ölüm qədərini irəlicədən müəyyən etmiş və ona təyin olunmuş saatda ölmək sərəncamını vermişdir. Uca Allah bununla əlaqədar buyurur: “Hər millətin bir əcəli vardır. Onların əcəli gəldiyi zaman bircə saat belə nə yubanar, nə də qabağa keçə bilərlər” (Əraf, 7\u002F34).\n\nSonra Uca Allah hər bir adamın həm bu dünyada və həm də Axirət həyatında, öz niyyətindən və istəyindən asılı olaraq, mükafat alacağından bəhs edir. Uca Allah buyurur: “Biz hamıya – onlara da, bunlara da Rəbbinin nemətindən veririk. Rəbbinin neməti heç kəsə qadağan deyildir. Bax gör dünyada onların birini digərindən necə üstün etdik. Axirətdə isə daha böyük dərəcələr və daha böyük üstünlüklər vardır” (İsra, 17\u002F20-21).\n\nSonra Allah minnətdar qullarını mükafatlandıracağını vəd edir, lakin onların mükafatı haqqında xəbər vermir ki, bu da Onun əzəməti və səxavətinə dəlalət edir. Buradan aydın olur ki, mükafatın ölçüsü qulun minnətdarlığının və şükürünün nə dərəcədə kamilliyindən və gözəlliyindən asılı olacaqdır.",{"from":1158,"to":1158,"text":1682},"Allah möminlərə təskinlik verərək və onlara peyğəmbərlərdən nümunə götürməyi, onların etdiyi kimi rəftar etməyi buyurur. Bütün zamanlarda dindarlar çətinliklərlə üzləşərdilər, çünki Allahın göstərişi belə idi. Nə qədər peyğəmbərlər yaşamışlar və onlarla bir sırada peyğəmbərlərin məktəbini keçmiş, iman və xeyirxah əməllər tərəfdarı ruhunda tərbiyə almış və onların çoxsaylı sadiq ardıcılları döyüşmüşdülər! Onlar həlak olur, yaralanır və digər maneələrlə toqquşurdular, lakin onlar yenə də ruhdan düşmürdülər, qüvvədən məhrum edilmirdilər və öz düşmənlərinə itaət etmirdilər. Əksinə, onlar səbirlilik, səbatlılıq və görünməmiş cəsurluq göstərirdilər. Axı Allah səbirli qullarını sevir.",{"from":1162,"to":1162,"text":1684},"Ən çətin anlarda onlar öz Rəbbindən onlara kömək etməsini, günahlarını bağışlamasını və ifrat hərəkətlərinə görə onları cəzalandırmamağını diləyirdilər. İfratçılıq (israf) adı altında həddi aşmaq və qadağan olunmuş əməllərə yol vermək nəzərdə tutulur. Onlar başa düşürdülər ki, günahlar və cinayətlər – insanı Allahın yardımından məhrum edən ən təhlükəli amillərdir. Onlar həmçinin dərk edirdilər ki, günahlardan və cinayətlərdən xilas olma qələbənin rəhnidir və buna görə də onlar öz Rəbbinə onlara bağışlanma əta etməsi üçün yalvarırdılar.\n\nOnlar sərf etdikləri güc və göstərdikləri səbir barəsində heç nə danışmırdılar. Onlar Allaha təvəkkül edir, atdıqları addımı təqdir etməyi və kafir düşmənlə üz-üzə qarşılaşdıqda, onlara kömək göstərməyi Ondan xahiş edirdilər. Onlar özlərində birdəfəlik bir neçə gözəl keyfiyyətləri cəm etmiş, özlərini hiddətlənməkdən saxlamış, tövbə etmiş, bağışlanma diləmiş və Allahdan onları müdafiə etməsini istəmişdilər. Təəccüblü deyil ki, O onlara zəfər qazandırmış və bu dünyada və həm də Axirətdə onları qəti uğur sahibi etmişdir. Məhz buna görə, sonra belə deyilir:",{"from":1166,"to":1166,"text":1686},"Onlar bu dünyada, qələbə, zəfər və bollu qənimətlə məmnun oldular, Axirət həyatında isə öz Rəbbindən gələn böyük uğur və lütfkarlıqdan və əbədi səadətdən məmnun qalacaqlar ki, bu da onları heç vaxt nə kədərləndirəcək və nə də qüssələndirəcək. Onlar buna, öz Rəbbinə səmimiyyətlə xidmət etdiklərinə görə, nail olacaqlar və O da onları ən gözəl mükafatla təltif edəcəkdir, axı O, Ona layiqincə ibadət edən və yaradılmışlara yaxşılıq göstərən qullarını sevir. Əgər insan, keçmiş zamanlarda möminlərin etdikləri kimi, Onun düşmənləri ilə döyüşərsə, onda O da yaxşılıq edər.",{"from":1170,"to":1178,"text":1688},"Allah kafirlərə (münafiqlərə və ya müşriklərə) tabe olmağı möminlərə qadağan edir, çünki onlar möminlərə pislikdən başqa heç nə arzulamırlar və onları kafirliyə yönəldəcəklərinə ümid bəsləyirlər. Lakin nəticədə əlləri boşa çıxacaq və zərərə uğrayacaqlar.\n\nAllah xəbər verir ki, möminlər Onun himayəsi altındadır. Bunu bildirdikdən sonra, O, Öz mərhəməti ilə möminlərin taleyi haqqında qayğı çəkəcəyinə və onları hər hansı şərdən qoruyacağına söz verir və həmçinin onları tək Onun köməyinə və himayəsinə ümid bəsləməyə və məxluqlara bel bağlamamağa çağırır. Mömin qullarını himayə edərək, Allah onların kafir düşmənlərinin ürəyinə dəhşətli qorxu salacağını vəd edir və bu minvalla onların bir çox məkrli niyyətlərinin qarşısını alır.\n\nMüşriklər Uhud döyüşündən sonra, bir-biri ilə məsləhətləşərək müsəlmanları qəti surətdə məhv etmək niyyətində olduqları zaman, Uca Allah Öz vədini yerinə yetirir. Onlar demişdilər: “Biz bu qədər müsəlmanı qırdıqdan və onları sarsıdıcı məğlubiyyətə məruz qoyduqdan sonra niyə qayıtmalıyıq? Biz niyə onları axıradək qırmadıq?” Lakin Allah onların ürəyinə qorxu saldı və onlar dilxor halda evlərinə qayıtdılar.\n\nŞübhəsiz ki, bu, Allahın əzəmətli köməyinin özünü göstərməsiydi. Biz artıq demişdik ki, möminlər Onun köməyi sayəsində kafirləri ya sarsıdıcı məğlubiyyətə uğradırlar, ya da onlar məyus əhval-ruhiyyəylə qayıdırlar. Bu halda Onun köməyi ikinci növə aiddir.\n\nSonra Allah niyə kafirlərin ürəyinə qorxu saldığından bəhs edir. Bunun səbəbi onların məxluqları Allaha bərabər tutmaları, inandırıcı dəlillərə və sübutlara istinad etmədən bütlərə ibadət etməklə, öz pozğun və alçaq nəfslərinə yol verməklə Vahid və Rəhmli Rəbbin himayəsindən boyun qaçırmalarıdır.\n\nMüşrik möminlərdən qorxmaya bilmir, çünki o, istinad edə biləcəyi möhkəm dayaqdan və çətin anda daldalana biləcəyi sığınacaqdan məhrumdur. Bu dünyada onun vəziyyəti belədir. Axirət aləmində isə, onun vəziyyəti daha da ağırlaşacaq və dəhşətli olacaqdır. Onun yeganə daldalanacağı yer əbədi tərk edə bilməyəcəyi Cəhənnəm olacaqdır. İnsanların öz zalımlığı və kin-küdurəti üzündən layiq olduqları Cəhənnəm necə də pisdir!",{"from":1182,"to":1182,"text":1690},"Allah sizə verdiyi vədini yerinə yetirərək, düşmənin həmləsinin qarşısını almaqda sizə kömək etdi. Müşriklər sizdən qaçırdılar və siz də onlardan çoxunu kəsib-doğradınız. Lakin sizin bu müvəffəqiyyətiniz sizə zərər vurdu və düşmənlərinizə üzərinizdə qələbə çalmağa kömək etdi. Siz özünüzü zəifləmiş hiss edərək ruhdan düşdükdə, Allaha itaətsizliyə və bir-birinizlə mübahisəyə başladınız, halbuki sizə bir yerdə olmaq və müxtəlif rəylər söyləməmək əmr olunmuşdu. Sizlərdən bəziləri dedilər: “Biz Peyğəmbərin (s.ə.s.) tutmağı əmr etdiyi mövqedə qalmalıyıq”. Digərləri isə bəyan etdilər ki: “Əgər düşmən artıq qaçmaqla canını qurtarırsa, biz bu mövqeyi niyə saxlamalıyıq. İndi biz heç nədən qorxmamalıyıq”.\n\nSiz Allahın Elçisinin (s.ə.s.) sözündən çıxdınız və müşriklərin məğlub olduğunu görüb onun (s.ə.s.) əmrini yerinə yetirmədiniz. Siz bunu görməyi çox arzu edirdiniz. Lakin siz, Allahın arzu etdikləri uğuru bəxş etdiyi insanların vəzifəsinin, həmişə başqalarının vəzifəsindən üstün olduğunu unutdunuz. Siz Allaha və Onun Elçisinə (s.ə.s.) o zaman itaət etməliydiniz və bütün digər hallarda da belə etməyə borclusunuz. Bəziləriniz dünyəvi nemətlər əldə etmək istəyirdi və bu istək onları Elçiyə (s.ə.s.) itaətsizlik etməyə səbəb oldu. Amma aranızda elələri də var idi ki, onlar ancaq Axirət həyatını arzulayırdılar və onlar onun (s.ə.s.) əmrini axıradək yerinə yetirdilər və öz mövqelərini tərk etmədilər.\n\nSiz əmri pozduqda, Allah sizi düşməndən üz döndərməyə məcbur etdi, bu isə müşrikləri ruhlandırdı. Allah sizi sınağa çəkdi ki, möminləri kafirlərdən, müti möminləri isə itaətsizlik edənlərdən fərqləndirsin ki, siz də bu bədbəxtliyin vasitəsilə öz günahlarınızı yuyasınız. Allah artıq sizi bağışlamışdır, axı O, möminlərə qarşı rəhmlidir.\n\nRəbb həmişə iman gətirmişlərə böyük mərhəmət göstərir. O, onlara İslama gəlməyə kömək edir, onlara dinin qanunlarını öyrədir, onların günahlarını bağışlayır və çətinlikləri, bəlaları əzmlə keçirdiklərinə görə onları mükafatlandırır. Onlar əmin-amanlıq və xoşbəxtliyə görə minnətdarlıq bildirəndə, Allah onları minnətdarlıqlarına görə də mükafatlandırır. Onlar çətinliklərin öhdəsindən səbrlə gələndə, O, onları səbirlilik göstərdiklərinə görə də mükafatlandırır.\n\nSonra Uca Allah, onların döyüş meydanından necə qaçdığını və bu hərəkətlərinə görə onları qınadığını müsəlmanlara xatırladır. Allah buyurur:",{"from":1186,"to":1186,"text":1692},"Siz qaçırdınız və bir-birinizə də baxmırdınız. Siz hətta başınızı da döndərmirdiniz, çünki sizin yeganə arzunuz qaçıb xilas olmaq və ölümdən canınızı qurtarmaq idi, halbuki sizi elə də böyük bir təhlükə izləmirdi. Siz düşmənlə üzbəüz dayanan və döyüşdə bilavasitə iştirak edən ilk sıralarda deyildiniz. Amma bu zaman müşriklərin yaxınlığında olan Allahın Elçisi (s.ə.s.) uca səslə çağırırdı: “Allahın qulları, yanıma gəlin!” Lakin siz hətta çevrilib ona tərəf heç baxmadınız və ona tərəf atılmadınız. Sizin ancaq qaçmağınız sizi qınamağa kifayət edərdi, amma sizin Allahın Elçisinin (s.ə.s.) çağırışına cavab verməməyiniz daha böyük danlağa layiqdir, halbuki siz onu (s.ə.s.) öz canınızdan artıq sevməlisiniz.\n\nAllah bir müsibətin ardıyca sizə digərini göndərdi, çünki bir bəlanın ardıyca başınızın üstünü başqa bir fəlakət çulğadı. Siz qələbəni əldən verdiyinizə, bol qənimətdən məhrum olduğunuza və məğlubiyyətə uğradığınıza kədərlənmişdiniz. Amma sizin üçün ən böyük bədbəxtlik Peyğəmbərin (s.ə.s.) ölümü haqqında xəbər oldu. Sonradan Allahın sizə rəhmi gəldi və belə etdi ki, siz bu bəlalardan faydalı nəticələr çıxartdınız. Allah, sizin qələbəni əldən verdiyinizə, qənimətlərdən məhrum olduğunuza, məğlub edildiyinizə və öldürülmüş və yaralanmış halda böyük itkilər verdiyinizə görə kədərlənməməyinizi istəyirdi. Allahın Elçisinin (s.ə.s.) həlak olmaması haqqında xəbər sizə digər müsibətləri asanlıqla keçirməyə kömək etdi. Siz onun sağ qalmasına çox sevindiniz, çünki onun (s.ə.s.) mövcudluğu sizə təsəlli idi və sizə böyük fəlakətlərdən və ciddi sınaqlardan çıxmağa kömək edirdi.\n\nAllaha and olsun ki, çətinliklər və sınaqlar özündə çoxlu sirr gizlədir və böyük fayda verir. Bu, Allahın sizin aşkarda etdiyiniz bütün əməlləriniz, rəftarınız və qəlbinizdə gizlətdiyiniz niyyətləriniz haqqında hərtərəfli biliyə malik olması ilə əlaqədardır. Sizin etdiyiniz bütün işlər Allaha məlumdur.\n\nBu ayənin başqa bir şərhi mövcuddur. Onda deyilir ki, Allah müsəlmanlara müsibəti ona görə düçar etmişdi ki, onlar əldən çıxardıqlarına və məğlubiyyətlərinə görə kədərlənməsinlər. Həmin şərhə uyğun olaraq, Allah onlara müsibət və bədbəxtlik gətirmişdir ki, onların qəlbi çətinliklərə alışsın və onlar bədbəxtliklər zamanında səbr etməyə öyrənsinlər və əzab-əziyyəti ağrısız keçirə bilsinlər.",{"from":1190,"to":1190,"text":1694},"Müsəlmanları həyəcan bürüdükdən sonra, Allah onların ürəyinə rahatlıq saldı və onların bəziləri hətta mürgülədilər. Qətiyyən şübhə yoxdur ki, Allah bu sayaqla onlara böyük lütfkarlıq göstərir, ürəklərini möhkəmləndirir və onların inancını artırır. Qorxuya düşmüş adamın qəlbi qorxu ilə dolu olduğuna görə, o mürgüləməyə qadir olmur. Qorxudan qurtulduqda isə, o, mürgüləyə bilər.\n\nAllah yer üzündə təkcə Onun dinini bərqərar etmək, Onun və Onun Elçisinin (s.ə.s.) mərhəmətini qazanmaq və mömin qardaşlarına xeyir vermək niyyətində olan iman sahiblərini ancaq mürgüyə verdi. Yerdə qalanlarına gəldikdə isə, onlar ancaq özlərini düşünməklə məşğul idilər. Onları müsəlmanların taleyi narahat etmirdi, çünki onlar münafiq və ya kəmetiqad adamlardılar. Onlar, mömin müsəlmanlar kimi, rahat mürgüləyə bilməzdilər. Onlar ancaq belə deyirdilər: “Məgər biz qələbə çala bilərdikmi?” Onların sualı nəzərdə mənfi cavab tuturdu və bu da ona dəlalət edirdi ki, onlar Allah, İslam və Muhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) haqqında layiqincə düşünmürdülər. Onlar güman edirdilər ki, Allah Öz Elçisinə (s.ə.s.) ona həvalə edilmiş vəzifəsini tam yerinə yetirmək üçün kömək etməyəcək və onların müşriklərə məğlub olmaları Allahın dininə son qoyacaqdır.\n\nUca Allah onların zənnini rədd etdi, çünki qərarı O, təklikdə qəbul edir. Bu, Allahın qədərinə və bütün şəriət qanunvericiliyinə aiddir. Bütün varlıq qədərdən və taledən asılıdır və Allahın mömin və itaətkar qulları, çoxsaylı çətinlikləri aradan qaldırmalı olsalar da, son qəti qələbə hökmən onlara məxsus olacaqdır.\n\nSonra Allah xəbər verir ki, münafiqlər ürəklərində gizlətdiklərini ətraflarındakılara bildirmirdilər. Allah onların məhz nəyi ürəklərində gizlətdiklərini də izah edir. Onlar belə fərz edirdilər ki, əgər müsəlmanlar onların dediklərinə qulaq assaydılar və onlarla məsləhətləşsəydilər, döyüş meydanında qırılmazdılar. Onların belə mühakimə yürütmələri, Allahın qədərini rədd etmələrinin, Allahın Elçisinin (s.ə.s.) qərarını və onun səhabələrini axmaq hesab etmələrinin və özlərindən razı olmalarının sübutudur.\n\nUca Allah onların mühakiməsini rədd edərək bildirir ki, əgər onlar öldürülmək təhlükəsindən daha az ehtiyat etdikləri evlərində hətta oturub qalsaydılar belə, qədərinə həlak olmaq yazılmış kəslər, hökmən evlərindən çıxıb nəşləri qalacaq yerə gedərdilər. Yer üzündə yaranan səbəblər, hətta ən mühümləri, insana o vaxt fayda verə bilər ki, onlar Allahın qədərinə və taleyə zidd olmasın. Əgər onlar bunlara zidd olarsa, onda insanın taleyinə təsir göstərə bilməz, çünki məxluqların həyatı və ölümü Lövhi-məhfuzda yazılanlardan bilavasitə asılıdır.\n\nAllah qullarını sınağa çəkir ki, onların arasından münafiqləri, qəlblərində iman və cüzi etiqad olanları aşkar etsin. Allah məxluqlarının qəlbini şeytanın təhriklərindən və onların nəticəsi olan müxtəlif nalayiq xüsusiyyətlərdən təmizləyir. Məxluqlarının qəlbində gizlənən nə varsa Allaha məlumdur. Lakin Allahın elmi və hikməti Ondan tələb edir ki, insanların qəlbində gizli saxladıqları niyyətlərini aşkar edən hadisələri öncədən müəyyənləşdirsin.",{"from":1194,"to":1194,"text":1696},"Uca Allah ayədə Uhud döyüşü zamanı qaçmağa üz tutan müsəlmanların vəziyyəti barədə xəbər verir. Onlar şeytanın təhriki ilə belə davrandılar. Şeytan onların bəzilərinin törətdiyi günah əməllərin sayəsində onları tovlaya bildi. Onlar özləri şeytana onların qəlbinə girməyə şərait yaratdılar və öz günahları ilə ona hərəkət etmək imkanı verdilər, axı günahlar və itaətsizlik şeytanın insana gizlicə yaxınlaşdığı qapıdır. Lakin əgər onlar özlərini Rəbbə itaət etmək vasitəsilə qorusaydılar, şeytan onları tovlaya bilməzdi, Uca Allah şeytana deyib: “Şübhəsiz ki, qullarım üzərində sənin heç bir hökmün yoxdur. Yalnız sənə uyan azğınlar istisnadır” (Hicr, 15\u002F42).\n\nAllahın gözəl adları arasında – Bağışlayan və Həlim də vardır. O, günahkarları bağışlayır, onları tövbə etməyə və bağışlanma üçün Ona dua etməyə ruhlandırır, onları günahlarını yuyan sınaqlara məruz qoyur. O, itaətdən çıxmışları cəzalandırmağa tələsmir, əksinə, onlara möhlət verir və onları dəvət edir ki, tövbə edib, Ona doğru yönəlsinlər. Onlar tövbə edərək düz yola qayıtdıqda, O, onlarla, sanki günahkar deyilmişlər və səhvlər etməmişlər kimi davranır. Belə xeyirxahlığa görə həmd təkcə Ona məxsusdur!",{"from":1198,"to":1198,"text":1698},"Uca Allah bu ayədə iman gətirmiş qullarına Rəbbinə iman gətirməkdən boyun qaçıran və Allahın qədərini qəbul etməyən münafiqlərə və digər kafirlərə oxşamağı qadağan edir. Müsəlmanlara hər hansı bir işdə, xüsusilə də, Allahın qədərinə münasibətdə, kafirlərə oxşamaq qadağan olunur.\n\nMüsəlmanlar ticarətlə əlaqədar səfərlərdə və yaxud hərbi yürüşlərdə həlak olduqda, münafiqlər qədər barədə din və ya qan qardaşları ilə mübahisəyə başlayırlar və deyirlər: “Onlar bizimlə qalsaydılar, ölməz və həlak da olmazdılar”. Şübhəsiz ki, onların dedikləri yalandır, çünki Allah xəbər vermişdir ki, əgər onlar evlərində otursaydılar belə, ölüm kimə qismət idisə, onlar hökmən həlak olacaqları yerə gedəcəkdilər. Buna baxmayaraq, belə inkarçılıq münafiqlərə fayda vermir, amma onların sözləri və iddiaları qəlblərində ancaq qəm-qüssə doğurur və kədərlərini artırır.\n\nSaleh möminlər isə qəti bilirlər ki, hər şey Allahın qədərinə uyğun olaraq baş verir. Onlar qədərə inanır və ona tabe olurlar, Allah isə onların qəlbini düz yola yönəldir, onları mətinləşdirir və istənilən çətinliklərini asanlaşdırır.\n\nSonra Allah münafiqlərin sözlərini bir daha təkzib edərək bildirir ki, təkcə O, həyat verir və ölüm göndərir. O, yaratdıqlarının taleyinə təkbaşına sərəncam çəkir və heç bir ehtiyatlılıq insanı qədərdən xilas edə bilməz. O, qullarının əməllərinə nəzarət edir və münafiqləri törətdikləri cinayətlərə və kafirliyə görə mütləq möhkəm cəzalandıracaqdır.",{"from":1202,"to":1206,"text":1700},"Uca Allah bildirir ki, Allah yolunda həlak olmaq və ya hərbi yürüşdə ölüm nə qüsur və nə də pis bir hadisə deyildir. Əksinə, möminlər belə ölüm xatirinə bir-biriləri ilə yarışmalıdırlar, çünki o, Allahın mərhəmətinə və bağışlamasına nail olmağa imkan verir. O, insanların yığdığı bu dünyanın bütün xəzinələrindən yaxşıdır.\n\nYadda saxlamaq lazımdır ki, ölümlər müxtəlifdir, lakin hər bir insan bütün hallarda hökmən Allahın yanına qayıdacaq və öz əməllərinə görə əvəzini alacaqdır. İnsan Onun himayəsini axtarmaq istəmədiyi halda hara qaça bilər? İnsan Allaha sığınmazsa, kim onu müdafiə edə bilər?!!",{"from":1210,"to":1210,"text":1702},"Ey Muhəmməd! Allah səni ətrafdakılarına xeyirxah və mərhəmətli olmağı öyrədərkən, sənə və səhabələrinə böyük iltifat göstərmişdir. Sən insanlarla çox nəzakətli davranırdın və adamlar da sənin gözəl keyfiyyətlərini görüb, ətrafında cəmləşdilər, səni sevdilər, sənə itaət etməyə başladılar. Əgər sən xoşagəlməz xasiyyətə malik, daşürəkli olsaydın, onda onlar səndən üz döndərərdilər, axı yaramaz əxlaq ətrafdakıları insandan uzaqlaşdırır və onlarda ona qarşı ikrah hissi oyadır.\n\nYer üzündəki hökmdar gözəl əxlaqa malik olduqda, o, insanları Allahın dininə cəlb etməyə nail olur və onlarda İslamı öz əqidəsinə çevirmək arzusu oyadır. Bununla da o, tərifə və xüsusilə mükafatlandırılmaya layiq görülür. Ruhani rəhbər pis əxlaq sahibi olduqda isə, o, insanları dindən ayırır və onlarda ona qarşı ikrah hissi yaradaraq, qınanmağa və xüsusi cəzaya məhkum edilir.\n\nƏgər belə sözlər məsum Elçiyə (s.ə.s.) yönəldilirsə, onda bəs, yerdə qalan başqa insanlar haqqında nə demək olar. Həqiqətən, hər bir insan Peyğəmbərin (s.ə.s.) gözəl əxlaqi keyfiyyətlərindən nümunə götürməli və ətrafındakılarla onun kimi davranmalıdır. Hər bir kəs xeyirxah, nəzakətli və hörmət sahibi olmalıdır ki, Allahın əmrini yerinə yetirə və Allahın qullarını İslama cəlb edə bilsin.\n\nSonra Uca Allah Öz Elçisinə (s.ə.s.) tapşırır ki, onunla təmasda olan insanların xətalarını bağışlasın və Allah qarşısında vəzifələrini yerinə yetirən zaman diqqətsizlik göstərənlərin bağışlanması üçün Ona dua etsin. Allah ona insanlarla yumşaq davranmağı, xeyirxahlıq etməyi və müzakirə edilməsi, nəzərdən keçirilməsi və ətraflı düşünülməsi vacib olan məsələlərdə müsəlmanlarla məsləhətləşməyi əmr edir. Dində və dünyəvi fəaliyyətdə belə məsələlərin müzakirəsi böyük fayda verir. Bunun bütün üstünlüklərini sayıb qurtarmaq, sadəcə, mümkün deyil.\n\nBirincisi, məsələlərin birgə müzakirəsi ibadət hesab olunur ki, o, məxluqları Allaha yaxınlaşdırır.\n\nİkincisi, o, insanlara təskinlik verir və onları bəd fikirlərdən xilas edir. Əgər hökmdar və yaxud rəhbər işçi mövcud vəziyyəti onlarla müzakirə etmək üçün müdrik və ləyaqətli insanları toplayırsa, onda onlar ona məhəbbət və hörmətlə yanaşırlar. Onlar başa düşürlər ki, o, öz bildiyi kimi rəftar etmir, tabeliyində olanların mənafelərinin qayğısını çəkir. Onlara aydın olur ki, o, onlara xeyir diləyir və onlar da səylə işləməyə başlayır və onun tapşırıqlarını qüsursuz icra edirlər. Əgər hökmdar və ya rəhbər belə etmirsə, onda tabeliyində olanlar heç vaxt onu səmimiyyətlə sevməz və tabe olmazlar. Tabeçilikdə olanlar onun əmrlərini hətta yerinə yetirsələr belə, bunu layiqincə etməyəcəklər.\n\nÜçüncüsü, məsələlərin birgə müzakirəsi insanlara təfəkkürü inkişaf etdirməkdə kömək edir, çünki onlar öz ağlını, onun xəlq edildiyi məqsəd üçün istifadə edirlər.\n\nDördüncüsü, müzakirə, düzgün qərar qəbul etmək üçün insanlara kömək edir, çünki ümumi səylər nəticəsində qəbul edilmiş qərarlarda nadir hallarda səhvə yol verilir. Əgər belə qərar hətta düzgün olmadıqda və insana qarşıya qoyulan məqsədə tam nail olmağa imkan vermədikdə belə, o buna görə qınağa layiq görülmür.\n\nQeyd etmək lazımdır ki, əgər Allah ən ağıllı, ən düşüncəli və sağlamfikirli insan olan Muhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) özünə adamlarla məsləhətləşməyi əmr edirsə, onda bu hökm bütün qalan müsəlmanlara da aiddir.\n\nSonra Uca Allah bildirir ki, müsəlmanlar məsləhətləşdikdən və qəti qərara gəldikdən sonra, Onun qüdrətinə və hakimiyyətinə sığınmalı və ümidlərini öz bacarıqları və imkanları ilə əlaqələndirməməlidirlər, çünki Allah Ona pənah gətirənləri və Onun yardımını diləyənləri sevir.",{"from":1214,"to":1214,"text":1704},"Əgər Allah sizə kömək və yardım göstərərsə, düşmənlər, dünyanın hər tərəfindən saysız-hesabsız qoşun yığsalar da və ən kamil silahlarla silahlansalar da, sizə qalib gələ bilməzlər, çünki Allaha qarşı heç kim duruş gətirə bilməz. O, qullarını mütləq hakimiyyəti ilə idarə edir və məxluqlarının taleyini həll edir. Heç bir canlı varlıq Onun iradəsinin ziddinə olaraq yerindən tərpənməyə və ya durduğu yerdə farağat dayanmaya qadir deyildir. Əgər Allah sizi köməkdən məhrum etsə və sizi öz çətinliklərinizlə tək-tənha qoysa, hətta yaradılmışların hamısı köməyinizə gəlsələr də siz hökmən zərərə uğrayarsınız.\n\nBuradan belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, müsəlmanlar kömək göstərməsi üçün Allaha dua etməli, ümidlərini Ona bağlamalı, öz güc və imkanlarına güvənməməlidirlər. Bu ayədə idarə olunan söz idarə edənin qabağında qoyulduğu üçün bu o deməkdir ki, möminlər məxluqlara deyil, təkcə Allaha təvəkkül etməlidirlər. Onlara yaxşı məlumdur ki, Allah Yeganə Köməkçidir və Ona iman bəsləmək – tövhidin təzahürüdür və o, qullara müqəddəs məqsədə çatmağa kömək edir. Eyni zamanda məxluqlara ümid etmək – şirkin özünüifadəsidir ki, o, nəinki heç bir fayda vermir, əksinə insana çox böyük ziyan vurur. Bir sözlə, bu ayə Allaha təvəkkül etmək və ümid bəsləmək hökmündən ibarətdir və insanın ümid etmə gücünün onun imanının gücündən asılı olduğunu izah edir.",{"from":1218,"to":1218,"text":1706},"“Qulul” sözü “qənimətin bir hissəsinin gizlədilməsi”, “xidməti vəzifədən sui-istifadə edilməsi” mənalarını bildirir. Alimlər belə davranmağın qəti surətdə qadağan olunması məsələsində həmrəydirlər və belə cinayət ağır günahlar sırasına daxildir. Bu müddəanın lehinə şərh etdiyimiz gözəl ayə və digər mətnlər dəlalət edir.\n\nUca Allah bildirir ki, Peyğəmbərə (s.ə.s.) hərbi qəniməti mənimsəmək və ya öz mövqeyindən mənfəət məqsədilə sui-istifadə etmək münasib olmaz, çünki bu ağır günah və pis nöqsandır. Allah Öz peyğəmbərlərini onları ləkələyə və ya rüsvay edə bilən hər şeydən qorumuşdur. O, onlara ən gözəl əxlaqi məziyyətlər nəsib etmiş və onların qəlbini isə ən pak və nöqsansız etmişdir. Allah onları qüsurlardan xilas etmiş və onları ilahi vəhyin daşıyıcıları və böyük müdrikliyin mənbəyi etmişdir. Uca Allah buyurur: “...Allah peyğəmbərliyi kimə verəcəyini daha yaxşı bilir...” (Ənam, 6\u002F124).\n\nİnsanın Allahın elçilərindən biri ilə tanış olması kifayət edər ki, onların məsumluğuna və paklığına iman gətirsin. Düşmənlər onları günah və cinayət işlətməkdə ittiham etdikdə, onların öz günahsızlığını sübuta yetirməyə ehtiyacı yoxdur, çünki onların peyğəmbərlik faktı istənilən buna bənzər ittihamları təkzib edir. Buna görə də, Quran ayəsinin mətnindən aydın olur ki, hərbi qənimətin bir hissəsinin peyğəmbər tərəfindən qanunsuz mənimsənilməsi tamamilə inanılmaz bir şeydir. Allahın peyğəmbər seçdiyi bir insan belə əmələ yol verməz.\n\nSonra Allah hərbi qənimətin bir hissəsini mənimsəyən günahkarları hədələyərək bildirir ki, Qiyamət günü onlar oğurladıqları heyvanı və ya mənimsəyib gizlətdikləri qiymətli şeyləri dallarına atıb sürüyə-sürüyə gətirəcəklər və bu mallar onlara ağır əzab verəcəkdir. Hər bir kəs, ya istər fırıldaqçı olsun, ya da mömin, törətdiyi əməllərinə görə hökmən mükafat və ya cəza alacaqdır. Heç kim insanlarla ədalətsiz davranmayacaq, nə onların günahlarının ağırlığını artırmayacaq, nə də xeyirxah əməllərinin dəyərini azaltmayacaq.\n\nQuran ayələrinin necə dəqiq olması üzərində fikirləşin. Bu gözəl ayədə Allah hərbi qənimətin bir hissəsini gizlədən günahkarların cəzalandırılacağını xatırladaraq bildirir ki, Qiyamət günü onlar mənimsəyib gizlətdikləri mallarla dayanacaqlar. Sonra O, bildirmək istəyir ki, onlar mütləq bunun əvəzini bütövlüklə alacaqlar. Bu, belə bir yanlış təsəvvür oyada bilər ki, başqaları etdiklərinin əvəzini natamam alacaqlar və buna görə də Allah bu ayəyə ümumi məna verərək, onu həm hərbi qəniməti gizlədənlərə və həm də bütün qalan insanlara aid edir.",{"from":1222,"to":1222,"text":1708},"Uca Allah bu ayədə Onun mərhəmətini qazanmağa can atan və xeyirxah əməllər işləyən insanlarla, bu keyfiyyətlərə malik olmayan, günah işlədən və Rəbbinin qəzəbini özünə yönəldənlər arasında böyük fərqin mövcud olması haqqında xəbər verir. Allahın hökmü, Onun hikməti və qullarının fitrəti tələb edir ki, belə adamların arasında çox böyük fərq olsun. Bir başqa ayədə deyilir: “Məgər möminlə fasiq eynidirmi? Onlar eyni ola bilməzlər! İman gətirib əməlisaleh olanları etdikləri əməllərə görə Məva bağlarında əbədi ziyafət gözləyir. Fasiqlərə gəldikdə isə, onların sığınacağı yer Od olacaqdır. Hər dəfə onlar oradan çıxmaq istədikdə yenidən ora qaytarılacaq və onlara: “Yalan saydığınız Odun əzabını dadın!” – deyiləcəkdir” (Səcdə, 32\u002F17-20).",{"from":1226,"to":1226,"text":1710},"Məxluqların tutacaqları yerlər və dərəcələr, onların əməlləri arasındakı fərqlər qədər əhəmiyyətli olacaqdır. Allahın mərhəmətinə nail olmaq istəyən möminlər yüksək dərəcələrə qalxmaq və füsunkar otaqlara düşmək istəyəcəklər və elə buna görə də, Allah Öz lütfkarlığı və səxavəti ilə onlardan hər birini, etdikləri əməllərinə uyğun mükafatlandıracaqdır. Allahın qəzəbinə səbəb olan günahkarlar isə özlərini Cəhənnəmin dibinə uğradacaqlar və orada törətdikləri cinayətlərə görə layiq olduqları yerləri tutacaqlar. Allah insanların əməllərini müşahidə edir və heç nə Hərşeyibilən Yaradanın nəzərindən yayınmır. Onsuz da, onların Lövhi-məhfuzda öncədən müəyyən olunub yazılmış əməlləri Ona əzəldən məlum idi. Bununla yanaşı isə, Allah etibarlı və alicənab mələklərinə əmr etmişdi ki, onları yazıb saxlasınlar və ciddi qeydiyyatını aparsınlar.",{"from":1230,"to":1230,"text":1712},"Burada söhbət Allahın qullarına göstərdiyi ən böyük nemətindən gedir. Onu, tam ədalətlə, Allahın bütün digər lütfkarlıqlarının əsası adlandırmaq olar. Bu – Allahın şərəfli Elçisinin (s.ə.s.) gəlişi idi ki, onun vasitəsi ilə Allah insanları azğınlıqdan və həqiqi məhv olmaqdan xilas etdi.\n\nO, insanlara onların öz içərisindən Elçi (s.ə.s.) göndərdi. Onlar onun əsli-nəcabətini, məziyyətlərini bilir və dilini də başa düşürdülər. O, onların xalqı arasından və qəbiləsindən çıxmışdı. O, onlara sidq ürəklə xeyirxahlıq arzulayır, onlara acıyır və onlarla nəzakətlə rəftar edirdi. O, onlara Allahın ayələrini oxuyur və Vəhyin mətnini və mənalarını öyrədir, onları bütpərəstlikdən, itaətsizlikdən, alçaq xislətlərdən və naqis əxlaqdan təmizləyir və həmçinin onlara Müqəddəs Quranı təlim edirdi.\n\nBaşqa bir təfsirə görə, burada ayələr adı altında kainatda baş verən əlamətdar hadisələr, kitab adı altında isə sözləri yazmaq bacarığı nəzərdə tutulur. Buradan belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, Allahın Elçisi (s.ə.s.) insanları yazı qaydalarını və savad öyrənməyə dəvət edir və bunun sayəsində onlar müxtəlif biliklərə nail olmağı və onları saxlamağı öyrənirdilər. O, insanlara hikməti öyrədir. Bu sözün altında Peyğəmbərin (s.ə.s.) Sünnəsi, hər şeyi öz yerinə qoymaq və İslam şəriətinin sirlərini dərk etmək bacarığı nəzərdə tutulur. Sünnə də Müqəddəs Quranla yanaşı vəhydir.\n\nMuhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) Allahın hökmlərini və onların tətbiqi qaydalarını öz səhabələrinə öyrədirdi. O, onlara dini hökmlərdən faydalı nəticələr çıxarmaq bacarığı aşılayırdı ki, məhz onun öyrətdiyi möhtəşəm biliklər sayəsində müsəlmanlar bütün digər insanları ötüb keçdilər və müdrik alimlər və ruhani müəllimlər səviyyəsinə yüksəldilər, halbuki, Muhəmmədin (s.ə.s.) peyğəmbərliyinə qədər onlar açıq-aşkar yanlış baxışlara malik idilər. Onlar Allaha doğru aparan yolu tanımır və qəlbi nəcibləşdirən, onu paklaşdıran əməllərdən xəbərsizdilər. Bundan başqa, onlar elə hərəkətlərə yol verirdilər ki, öz cahillikləri üzündən onların doğru və gözəl olduğunu zənn edirdilər, halbuki, bəzən bunlar sağlam düşüncəyə sığışmayan əməllər olurdu.",{"from":47,"to":47,"text":1714},"Uca Allah, Uhud döyüşü zamanı sarsıdıcı məğlubiyyətə uğradıqdan və təxminən yetmiş nəfər səhabə itirdikdən sonra, mömin qullarına təsəlli verir.\n\nEy müsəlmanlar! Bu məğlubiyyətə qədər siz bütpərəstləri iki qat artıq müsibətə düçar edərək yetmiş qureyşli ağsaqqalını öldürmüş və yetmiş döyüşçünü də əsir almışdınız. Bu sizin əziyyətinizi bir qədər yüngülləşdirməli və narahatçılığınızı azaltmalıdır. Ən başlıcası isə, sizinlə bütpərəstlər arasında böyük fərqin olmasıdır, çünki həlak olmuş müsəlmanlar Cənnətə düşəcəkləri halda, öldürülən bütpərəstlər Cəhənnəmə vasil olacaqlar.\n\nSiz sual verirsiniz ki, bu bədbəxtlik niyə sizi tutdu və niyə siz məğlub oldunuz. Bunun səbəbi sizin özünüzdədir, axı siz özünüz Allahın Elçisinin (s.ə.s.) hökmü ilə əlaqədar höcətləşməyə başladınız, siz istədiyiniz şeyi görəndə ona (s.ə.s.) itaətsizlik etdiniz. Bu məğlubiyyətdə özünüzdən başqa heç kimi qınamayın və sizi alçalda bilən əməllərdən özünüzü qoruyun. Yadda saxlayın ki, Allah bütün varlıq üzərində hökmrandır və Onun haqqında Ona yaraşmayan tərzdə düşünməyin. O, sizə qələbə bəxş edə bilərdi, lakin ilahi hikməti Ondan tələb edirdi ki, sizi sınağa çəksin və sizə müsibət nəsib etsin. Uca Allah buyurur: “Döyüşdə kafirlərlə qarşı-qarşıya gəldiyiniz zaman boyunlarını vurun. Nəhayət, onları qırıb zəiflətdikdə əsirlərə bağladığınız kəndirləri bərk çəkin. Sonra da onları ya rəhm edib fidyəsiz, ya da fidyə alıb azad edin. Müharibəyə son qoyulanadək kafirlərlə belə rəftar edin. Bax belə! Əgər Allah istəsəydi, onlardan döyüşsüz də intiqam alardı. Lakin O, sizi bir-birinizlə sınağa çəkmək üçün belə etdi. Allah Öz yolunda öldürülənlərin əməllərini heç vaxt boşa çıxartmaz” (Muhəmməd, 47\u002F4).",{"from":1237,"to":1241,"text":1716},"Allah bildirir ki, Uhud döyüşü günü, müsəlmanların qoşunu bütpərəstlərin qoşunu ilə üz-üzə gələndə, müsəlmanlar Onun razılığı ilə məğlubiyyətə uğradılar və itki verdilər. Bu hadisə Onun qədərinə müvafiq olaraq baş vermişdi, ondan qaçınmaq olmazdı – o, mütləq baş verməliydi.\n\nAllah bildirir ki, münafiqlərə Onun yolunda döyüşmək təklif olunmuşdu ki, İslamı müdafiə etsinlər və Rəbbin mərhəmətini qazansınlar. Onlar döyüşdə iştirak etməklə, hətta yaxşı niyyətdə olmasalar da, öz şəhərini, öz yaxın adamlarını qoruya bilərdilər. Lakin onlar döyüşməkdən boyun qaçırdılar və bu hərəkətlərini doğrultmaq üçün gətirdikləri bəhanədə bildirdilər ki, əgər onlar döyüşün baş tutacağına əmin olsaydılar, hökmən müsəlmanlarla birgə yürüşə çıxardılar. Onların sözləri yalan idi, çünki hamıya gün kimi aydın idi ki, bütpərəstlər əvvəllər məğlub edildiklərinə görə möminlərə qarşı amansızcasına nifrət bəsləyirlər. Onlar bilirdilər ki, müşriklər öz var-dövlətindən keçərək, əllərindən gələni etmişdilər ki, böyük və yaxşı təchiz olunmuş ordu toplasınlar. Onlar özlərinin bu qoşunu ilə yola çıxmışdılar ki, möminlərlə onların öz şəhərində döyüşsünlər və onlarla əlbəyaxa olmaq arzusu ilə yanırdılar.\n\nMəgər bu cür hazırlıqdan sonra, özü də, müsəlmanlar müşriklərlə açıq ərazidə döyüşmək üçün artıq Mədinəni tərk etdikləri bir halda, onlarla müşriklər arasında döyüş olmayacağını təsəvvür etmək mümkün idimi? Buna baxmayaraq, münafiqlər güman edirdilər ki, onların özlərini beləcə doğrultması möminləri aldatmağa kömək edəcək. Döyüşdə möminlərlə birlikdə iştirakdan boyun qaçıraraq, onlar o gün imandan çox küfrə yaxın düşdülər.\n\nMünafiqlərin dilləri ilə dediklərini ürəkləri demirdi. Bu xüsusiyyət bütün münafiqlərə məxsus olan xislətdir. Onlar ətraflarındakıları öz bəlağətli nitqləri və nümayişkaranə əməlləri ilə aldatmağa cəhd göstərərək, ürəklərində tamamilə əks duyğular gizlədirlər. Onlar deyirdilər ki, döyüşün baş tutacağı onlara məlum olsaydı, hökmən müsəlmanların ardıyca gedərdilər. Lakin döyüşün labüdliyi onlara çox gözəl məlum idi. Allaha isə münafiqlərin insanlardan nəyi gizlətdiyi aydındı və buna görə də Allah münafiqlərin sirrini möminlər qarşısında ifşa edərək onları cəzalandırır.\n\nBu ayələrdən belə bir qayda irəli gəlir ki, ağır xətanın qarşısını almaqdan ötrü ondan yüngül bir xəta işlətməyə və yaxud daha faydalı bir iş görmək imkan olmadıqda, daha kiçik bir xeyirxahlıq etməyə icazə verilir. Bu onunla izah edilir ki, münafiqlərə din uğrunda döyüşmək hökmü verilmişdi. Onlar bundan boyun qaçırdıqda, heç olmazsa, öz uşaqlarını və öz vətənini müdafiə etmək üçün vuruşa bilərdilər.",{"from":1245,"to":1245,"text":1718},"Münafiqlər nəinki döyüşdə iştirak etməkdən boyun qaçırdılar, onlar Allahın qədərini və taleyini də rədd etdilər. Allah onların iddiasını təkzib edərək, təklif edir ki, əgər onlar doğru danışırlarsa və həlak olmuş müsəlmanlar da münafiqlərin məsləhətlərinə qulaq asıb həqiqətən ölümdən yaxa qurtara bilərdilərsə, qoy onda onlar ölümü özlərindən uzaqlaşdırsınlar. Şübhəsiz ki, onlar ölümü özlərindən uzaqlaşdıra bilməzdilər və belə bir qüdrətə də malik deyildilər.\n\nBuradan belə bir nəticə çıxır ki, Allahın qulu eyni zamanda həm mömin və həm də kafir insanın xüsusiyyətlərinə malik ola və onlardan biri digərlərinə üstün gələ bilər.",{"from":1249,"to":1257,"text":1720},"Bu şərəfli ayələr şəhidlərin üstünlüyünü xüsusilə vurğulayır və Allahın onlara bəslədiyi böyük şəfqət hissindən bəhs edir. Onlar diri müsəlmanlar üçün təsəlli və onların yaxınlarının ölümü ilə əlaqədar baş sağlığı sözlərini əvəz edir. Bu ayələrdə Allah yolunda fəal vuruşmağa və özünə şəhid ölümü arzulamağa çağırış vardır.\n\nMüsəlmanlar, Allahın kəlamını şərəfləndirməyə can atan və dinin düşmənləri ilə döyüşlər zamanı həlak olan döyüşçüləri ölmüş saymamalıdırlar. Onlara, şəhidlərin həyatın gözəlliklərindən ayrılmaları barədə və, cihadda iştirakdan yayınan və Allah yolunda şəhid olmaqdan çəkinən qorxaqların ayrılmaq istəmədikləri nemətlərdən daha həzz ala bilməyəcəkləri barədə düşünmək yaraşmaz. Əslində, şəhid olanlar, məxluqların nail olmaq üçün yarışmaq istəyəcəkləri ən həzzverici səadəti artıq qazanmış və Allahın mübarək dərgahında öz Rəbbinin yaxınlığında əbədi həyata qovuşmuşlar. Buradan belə bir nəticə çıxır ki, onlar Onun hüzurunda yüksək mövqe tutur və Onun yaxınları olmaq şərəfini qazanırlar. Şəhidlər orada müxtəlif nemətlərdən elə bir ləzzət alırlar ki, onu ancaq onlara bu sədəqəni bəxş edən Rəbbin Özü təsvir edə bilər. Şəhidlər hədsiz dərəcədə gözəl, sayı-hesabı bilinməz, əzəmətli, mükəmməl və qüsursuz olan bu hədiyyə və nemətlərə o dərəcədə sevinirlər ki, hətta onların baxışlarında və qəlblərində nəşə və həzz öz əksini tapır.\n\nAllah şəhidləri onlara həm cismani və həm də mənəvi ləzzət verən nemətlərlə mükafatlandırır və onlar Allahın bu mərhəmətinə sevinirlər. Bütün bunlardan şəhidlərin həyatı xoşbəxtlik və səadətlə dolub-daşır. Şəhidlər, həm də, onların ardıyca gəlib onlara qoşulacaq davamçıları üçün sevinirlər. Onlar bir-biri ilə söhbətlərində, qorxudan və kədərdən xilas olacaq qardaşlarının da onlara qoşulacağını yada salırlar. Şəhidlər bundan fərəhlənir və sevinirlər ki, nə onlar və nə də onlara qoşulacaq qardaşları bir daha heç bir bədbəxt hadisə və acı xəbərlə üzləşməyəcəklər və şəhidləri çulğayan bu şadlıq hissi onların təntənəsini mütləqləşdirir. Onlar bir-birini böyük mükafatla – möminləri təltif etməyi unutmayan Rəbbin mərhəməti və onlara göstərdiyi lütfkarlığı ilə təbrik edirlər. Əksinə, O, mükafatları daha da artırır, Öz qullarına minnətdarlıq edir və Öz lütfü ilə onlara, hətta öz səyləri ilə layiq olmadıqları halda belə, nemətlər bəxş edir.\n\nBu ayələr dünyadan ayrılandan sonra Qiyamət gününədək qalınacaq bərzəx aləmində xoşbəxtliyin gerçəkliyinə dəlalət edir. Ayələr, şəhidlərin Rəbbin dərgahında ən uca məqamlardan birini tutduqlarını, möminlər öldükdən sonra, onların ruhlarının bir-biri ilə görüşməsini və hətta bir-birinə baş çəkməsini təsdiq edir.",{"from":1261,"to":1265,"text":1722},"Muhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) Uhud döyüşündən qayıtdıqdan sonra səhabələrini yeni yürüşə hazırlaşmağa çağırdı. Onlar aldıqları yaralara baxmayaraq, Allahın və Onun Elçisinin (s.ə.s.) çağırışına cavab verərək səfərə yola düşdülər. Xəmrə əl-Əsəd adlı yerdə adamlara rast gəldilər. Onlar xəbər verdilər ki: “Qureyşlilər sizinlə döyüşməyə hazırlaşıblar və bu dəfə sizi tamamilə məhv etmək istəyirlər”. Onlar müsəlmanları qorxutmaq istəyirdilər, lakin onların sözləri səhabələrin imanını artırdı və onları Allah daha da əzmlə təvəkkül etməyə yönəltdi. Səhabələr onlara belə cavab verdilər: “Bütün mühüm məsələlərdə Allahın bizi himayə etməsi bizə kifayət edər. Biz öz taleyimizi Ona həvalə edirik, çünki O, Öz qullarını hamıdan yaxşı idarə edir və onların mənafeləri haqqında qayğı çəkir”.",{"from":1269,"to":1269,"text":1724},"Allahın Elçisinin (s.ə.s.) öz səhabələri ilə birlikdə yeni yürüşə çıxması və bundan əvvəlki döyüşdə iştirak etmədiklərindən peşman olan Mədinə sakinləri haqqında xəbər müşriklərə çatdıqda, Allah onların ürəyinə qorxu saldı və onlar Məkkəyə qayıtmağı qərara aldılar. Möminlər isə Mədinəyə Allahın bəxşişləri və səxavəti ilə qayıtdılar. O, onları, çətinliklərə baxmayaraq Rəbbə pənah aparıb, yürüşə çıxmağa ruhlandırdı. O, Allah yolunda vuruşan döyüşçülərə tam haqq veriləcəyini təyin etmişdi. Səhabələrin Ona səmimiyyətlə itaət etmələri və günahdan çəkinməyə cəhd göstərmələri sayəsində onlar daha böyük mükafata layiq görüldülər.",{"from":1273,"to":1273,"text":1726},"Müşriklər müsəlmanları qorxudurdular ki, xalq onlarla döyüşməyə hazırlaşmışdır və şeytanlar da öz əlaltılarının – kafirlərin və münafiqlərin ürəyinə qorxu salırdılar. Allah da müsəlmanlara əmr edirdi ki, müşriklərdən – şeytanın əlaltılarından qorxmasınlar, çünki onların taleləri və əməlləri Onun iradəsi və qədərindən asılıdır. Təkcə Allahdan qorxmaq lazımdır, çünki O, Onun qarşısında qorxu hissi keçirən və çağırışlarına cavab verən Öz sevimli qullarına yardım göstərir.\n\nBu ayə təkcə Allahdan qorxmağın zəruri olduğunu xüsusilə qeyd edərək açıqlayır ki, Onun qarşısında qorxu keçirmək imanın vacib tələblərindən biridir. Qulun imanı güclü olduqca, o, öz Rəbbindən daha çox qorxur, həm də bu qorxu insanlara günahlardan çəkinməyə kömək etdikdə o, tərifə layiq görülür.",{"from":33,"to":33,"text":1728},"Peyğəmbər (s.ə.s.) mümkün olan hər şeyi edirdi ki, adamları doğru yola yönəltsin və onlar haqq təlimə qulaq asmaqdan boyun qaçırdıqda məyus olurdu. Məhz buna görə, Allah ona (s.ə.s.) əmr edir ki, müşriklərin küfrə qarşısıalınmaz etiqad etmək arzularından kədərlənməsin. Onlar, Öz dinini möhkəmləndirməyi, Elçisinə (s.ə.s.) kömək göstərməyi və Öz təşəbbüsünü onların yardımı olmadan sona çatdırmağı öhdəsinə götürmüş Allaha bir qətrə belə zərər vura bilməzlər.\n\nEy Muhəmməd! Onlara baş qoşma və əməllərinə əhəmiyyət vermə. Onlar ancaq özlərinə ziyan vurur, çünki özlərini bu dünyada imandan məhrum edərək, Axirətdə özlərini ağrılı cəzaya məhkum etmişlər. Allah onlara nifrət bəsləyir və onları gələcək həyatda mükafatlandıracağını düşünmür. Buna görə, Allah sevimli qullarını və xeyir dilədiyi kimsələri ruhlandırdığı kimi, onlara yaxşı əməllər işlətməyə kömək göstərmir. O, onlarla ədalət və hikmətlə rəftar edir, axı Ona məlumdur ki, onlar düz yolla getməyə layiq deyillər və doğru nəsihətlərə qulaq asmaq istəmirlər. Bunun səbəbi onların pozğun əxlaqında və bəd niyyətlərindədir.",{"from":1280,"to":1280,"text":1730},"Allah xəbər verir ki, əgər insanlar, pullarını mal almağa sərf edən tacirin arzuladığı kimi, iman qarşısında üstünlüyü küfrə verir və ona etiqad edirlərsə, onlar Allaha heç bir zərər vurmurlar. Onlar öz əməlləri ilə ancaq özlərinə zərər vurur və özlərini iztirablı cəzaya məhkum edirlər. Məgər onlar Ona iman gətirməkdən tamamilə boyun qaçırdıqda Rəhmana zərər vura bilərlərmi? Onun onlara qətiyyən ehtiyacı yoxdur və Öz dini üçün öz Rəbbinin işini müdafiə etmələrinə razılıq verilmiş saleh, nəcib, dərrakəli və sağlam düşüncəli igid kişilər hazırlamışdır.\n\nBir başqa ayədə deyilir: “De: “İstər ona inanın, istərsə də inanmayın. Doğrudan da, ondan əvvəl özlərinə elm verilmiş kimsələrə, ayələr oxunduğu zaman üzüstə səcdəyə qapanır və: “Rəbbimiz pak və müqəddəsdir! Rəbbimizin vədi mütləq yerinə yetəcəkdir!” – deyirlər. Onlar üzüqoylu düşüb ağlayır və bu ayələr onların itaətini artırır” (İsra, 107-109).",{"from":1284,"to":1284,"text":1732},"Qoy öz Rəbbinə iman gətirməkdən imtina edən, Onun dini ilə düşmənçilik edən və Onun Elçisinə (s.ə.s.) qarşı vuruşan kafirlər elə fikirləşməsinlər ki, Biz onları bu dünyada cəzalandırmırıq, onların kökünü kəsmirik; onların ömrünü uzadırıq ki, uğursuzluqlarını çoxaldaq və onları daha sərt cəzalara düçar edirik. Biz zalımlara möhlət veririk ki, onların azğınlığı və kafirliyi daha da artsın və sonra onları hökmən Öz Qüdrətli və Hökmlü Çəngimizlə yaxalayaq. Qoy onlar ixtiyarlarına verilən möhlətdən özlərini gözləsinlər və elə düşünməsinlər ki, Böyük və Uca Rəbbi aldada bilərlər!",{"from":1288,"to":1288,"text":1734},"İlahi hikməti Allaha yol verməz ki, möminləri onların aralarındakı yalançılar və münafiqlərlə başlı-başına buraxsın və bun görə O, nadürüst adamları vicdanlılardan, möminləri – münafiqlərdən, doğru danışanları isə yalançılardan ayırır. Allahın müdrikliyi Ona imkan vermir ki, digər məxluqların gizlətdikləri haqqında qeybə aid bilikləri Öz qullarına bildirsin. Bu müdriklik Ondan tələb edir ki, qullarını imtahana çəksin və müxtəlif yoxlamalara məruz qoyaraq, yaramazların və vicdanlıların arasındakı fərqin özü-özünü büruzə verməsinə nail olsun.\n\nBu məqsədlə Allah elçilər göndərir və insanlara onlara tabe olmağı və inanmağı əmr edərək, iman və təqva sahibi olanlar üçün böyük mükafat müəyyənləşdirir. O istəyir ki, adamlar elçilərə müxtəlif münasibət bəsləsinlər və itaət edənlərə və etməyənlərə, iman gətirənlərə və münafiqlərə, müsəlmanlara və kafirlərə ayrılsınlar. O, bunları ona görə istəyir ki, insanların bir qismi mükafata layiq olsunlar, digərləri isə özlərini cəzaya məhkum etsinlər ki, bütün məxluqlar da Onun ədalətinə, mərhəmətinə və müdrikliyinə əmin ola bilsinlər.",{"from":1292,"to":1292,"text":1736},"Allahın var-dövlət, cəmiyyətdə yüksək vəzifə, bilik və bir çox digər nemətlər bəxş etdiyi, onları, özünə zərər vurmadan başqaları ilə bölüşmək hökmü verdiyi, Allahın hökmünü yerinə yetirməyən, onlara göstərilən səxavəti özlərində saxlayan, Allahın qullarına yaxşılıq etməyə simiclik edən – böyük mərhəmət göstərilmiş xəsis adamlar qoy fikirləşməsinlər ki, onlar öz xeyirlərinə çalışırlar. Əksinə, onlar öz imanlarına, maddi yaşayışlarına zərər vurur və hazırda və gələcəkdə olacaq nə varsa, hamısını məhv edirlər.\n\nQiyamət günü yığdıqları var-dövlət onların boyunlarına dolanacaq və onlara böyük əzab-əziyyət verəcək. Bir səhih hədisdə deyilir: “Qiyamət günü xəsis adamın var-dövləti onun qarşısında dazbaş ilan surətində dayanacaq. O, onun boynuna dolaşacaq, sonra onun ağzının künclərindən tutub deyəcək: “Mən – sənin var-dövlətinəm! Mən – sənin daş-qaşınam!” Deyilənləri təsdiq edərək, Peyğəmbər (s.ə.s.) yuxarıdakı ayəni oxudu.\n\nGünahkarlar düşünürdülər ki, xəsislik onlara fayda verəcək və şərəf gətirəcək, lakin hər şey əksinə oldu, çünki xəsislik və simiclik onlara ən böyük ziyan vurdu və cəzalandırılmalarına səbəb oldu.\n\nAllah – səltənətin Vahid Hökmdarıdır və bütün Kainatın zənginliyi, son nəticədə, təkcə Ona qalacaqdır. Qullar isə bu dünyanı, bir dirhəmi və hər hansı başqa əşyası belə olmadan, tərk edəcəklər. Uca Allah buyurur: “Şübhəsiz ki, Yerə və onun üstündə qalanlara təkcə Biz sahib çıxacağıq. Onların qayıdışı Bizə olacaqdır” (Məryəm, 19\u002F40).\n\nXatırlanan bu məsələlər barəsində bir düşünün! Onlar hər bir insanı, onlara bəxş edilmiş nemətləri sərf etməkdə xəsislik göstərməməyə məcbur edir. Allah əvvəlcə yada salır ki, insanın var-dövləti və mal-mülkü ona Rəbbin mərhəməti sayəsində əta edilmişdir və onun əbədi mülkiyyəti deyildir. Axı Allahın lütfü olmasaydı, o, heç vaxt onu əldə edə bilməzdi. Buna görə, bu neməti ətrafdakılara verməkdən boyun qaçırmaqla, o, əslində, onlara Allahın mərhəmətini və yaxşılığını göstərməkdən imtina edir, halbuki Onun insana olan xeyirxah münasibəti həmin insana da Allahın qullarına yaxşılıq etməyi həvalə edir. Uca Allah əbəs deməmişdir: “Allahın sənə verdiyi ilə Axirət yurduna can at... Allah sənə yaxşılıq etdiyi kimi, sən də başqalarına yaxşılıq et. Yer üzündə fitnə-fəsad törətməyə çalışma. Şübhəsiz ki, Allah fitnə-fəsad törədənləri sevmir” (Qəsəs, 28\u002F77).\n\nİnsan dərk edəndə ki, əldə etdiyi mal-mülk – Allahın mərhəmətindəndir, o, başqa insanlara, əgər bu ona heç bir ziyan vurmursa, kömək etməkdən boyun qaçırmamalıdır. Bu, onun qəlbini nəcibləşdirir, malını paklaşdırır, imanını artırır və onu müsibətlərdən saxlayır.\n\nSonra Allah xatırladır ki, qulların malik olduqları bütün var-dövlət mütləq Ona qaytarılacaq. Uca Allah Kainatın bütün var-dövlətinin varisidir, axı O, irsə ən yaxşı sahib olandır. Buna görə də, tamamilə ağlasığmaz bir şeydir ki, sədəqə verməkdə xəsislik edəsən və var-dövlətdən bərk-bərk tutub saxlayasan, halbuki o, səni onsuz da tərk edəcək və başqasına qismət olacaqdır.\n\nNəhayət, Allah labüd olan əvəz haqqında xəbərdarlıq edir, çünki məxluqların etdiyi hər şey Ona məlumdur. Bütün əməllər haqqında kamil biliyə malik olaraq Allah mütləq xeyirxah əməllərə görə yaxşılıq edəcək və cinayətlərə görə cəzalandıracaqdır. Əgər insan, heç olmazsa bir qətrə iman sahibi də olsa, o, sədəqə verməkdə ləngiməməlidir, çünki onun əvəzində ona bol mükafat veriləcəkdir. İnsan, onu əzab-əziyyətə düçar edəcək maddi nemətləri əlində cəmləşdirməklə kifayətlənməməlidir.",{"from":1296,"to":254,"text":1738},"Uca Allah bu ayələrdə ağızlarından çirkin, qorxulu və mənfur sözlər çıxarmağa cəsarət etmiş qaba cinayətkarlardan bəhs edir. Allah onların sözlərini eşitmiş, onları yazmış və onları bu mürtədlərin yaramaz əməlləri ilə birlikdə hökmən saxlayacaqdır. Onların günahlarından biri, onlara səmimi qəlbdən yaxşılıq istəyən peyğəmbərləri qətlə yetirmələri idi.\n\nOnlar mütləq ən ağır cəza alacaqlar və onların: Allah kasıbdır, onlar isə varlıdırlar demələrinə cavab olaraq, onlara şölələnən Odu dadmağı əmr edəcəklər. Alov onların bədənini yandıracaq, öz dilləri ilə onları dəlib deşəcək və ürəklərinə qədər keçəcək.. Amma Allah tərəfindən verilən hətta belə dəhşətli cəza da ədalətsiz olmayacaqdır, çünki O, heç vaxt Öz qullarına əziyyət vermir və zorakılıqdan sonsuzluğa qədər uzaqdır. Günahkarlar bu qisasa, onların cəzalandırılmasına və mükafatdan məhrum edilməsinə səbəb olan pozğun və biabırçı əməllərinə görə layiq görülmüşlər.\n\nQuran şərhçilərinin sözlərinə görə bu ayə belə dəhşətli sözlər söyləmiş bir qrup yəhudi barədə nazil edilmişdir. Onlardan biri Mədinədən yəhudi ağsaqqalı və alimi Fənxas b. Azura olmuşdur. Allahın: ““Kim Allaha gözəl bir borc versə (malından Allah yolunda xərcləsə), O da onun üçün bunu qat-qat artırar...” (Bəqərə, 2\u002F245) və “...Buna görə namaz qılarkən Qurandan sizə asan olanı oxuyun! Namaz qılın, zəkatınızı ödəyin və Allaha gözəl bir borc verin...” (Muzzəmmil, 73\u002F20), ayələrini eşidib, o, qürrələnərək, bildirmişdi ki, Allah kasıbdır, onlar isə varlıdırlar.\n\nAllah bu sözləri xəbər verərək, bildirir ki, bu, yəhudilərin ilk yaramaz əməli deyil, onlar əvvəllər də belə dəhşətli cinayətlər edərdilər və hətta Allahın elçilərini zalımcasına qətlə yetirərdilər. Allah peyğəmbərlərin öldürülməsini zalımlıq adlandıraraq, bununla nəzərə çatdırmaq istəyir ki, bu cinayətin əxlaqsız əməl olması yəhudilərə məlum idi. Onların cinayətinin səbəbi cahillik və yanlışlıq deyildi, səbəb – onların əxlaqsızlığı və inadkarlığı idi.",{"from":1303,"to":1303,"text":1740},"Uca Allah, Ona çox böyük iftira atmış yalançılar barədə xəbər verir ki, guya Allah onlarla əhd bağlamış və onlara tapşırmışdır ki, heç bir elçiyə, odda yandırılan bir qurban verməyincə, inanmasınlar. Onlar Allaha böhtan ataraq öz müdhiş iftiraları ilə peyğəmbərlik nişanələrinin hüdudlarını daraltdılar. Onlar, odda yandırılan qurbanlıq görmədikcə, elçilərə iman gətirməkdən boyun qaçırırdılar və iddia edirdilər ki, bu qayda ilə öz Rəbbinə itaət və Ona verdikləri əhdə riayət edirlər. Yaxşı məlumdur ki, Allah Özünün bütün elçilərinə dəlillələr və möcüzələr bəxş etmişdir. Onların hər biri kifayət edərdi ki, insanlar onlara inanaraq həqiqi dinə gəlsinlər və bu möcüzələr o mürtədlərin dedikləri ilə heç məhdudlaşmırdı da.\n\nBununla belə, zalımlar öz uydurduqları yalanla da qane olmurdular və buna görə də Allah Öz Elçisinə (s.ə.s.) buyurur ki, desin: “Mənə qədər də sizə, onların gerçəkliyini təsdiq edən aydın dəlillərlə elçilər gəlirdi. Onların arasında odun yandırdığı qurbanı görmüşdünüz. Əgər siz odun yandırdığı qurbanı göstərən o elçilərə doğrudan da inanan idinizsə, həmin elçiləri niyə öldürürdünüz? Bu ancaq sizin yalanınızı, sizin inadkarlığınızı və sizin məntiqsizliyinizi ifşa edir”.",{"from":1307,"to":1307,"text":1742},"Ey Muhəmməd! Allaha iman gətirməmək və Allahın elçilərini tanımamaq zalım adamlara məxsusdur və onlardan əskik olmayan bir xislətdir. Onlar elçilərə inanmaqdan imtina edirlər, lakin bunu, peyğəmbərlərin təbliğ etdiklərindən xəbərdar olmadıqlarına və ya onların dəlillərinin doğruluğuna şübhələndiklərinə görə belə etmirlər, axı Allahın elçiləri onlara təkzibolunmaz məntiqli dəlillər və müqəddəs mətnlər təqdim edirdilər. Onlar o zalımlara səmadan nazil edilmiş kitabları göstərirdilər ki, bunları ancaq Allahın elçiləri əldə edə bilərdilər. Onlar insanları dini hökmlərin və gerçək əhvalatların vəhy edildiyi və həmçinin gözəl məntiqi dəlillərin izah edildiyi Kitabları oxumağa öyrədirdilər. Əgər zalımlar belə ecazkar xüsusiyyətlərə malik olan elçiləri inkar etməyə alışmışdılarsa, onda onların rəftarı səni kədərləndirməməli və onların taleyi də səni narahat etməməlidir.",{"from":1311,"to":1311,"text":1744},"Bu gözəl ayə dünya nemətlərinə tamah salmamağa çağırır, çünki onlar fani və keçici, dünya həyatı isə bütövlükdə maddi həzlə aldanmaqdan ibarətdir. Dünya nemətləri öz nəşəsi və ləzzəti ilə insanları tamahlandırmaqla onları azdırır və bundan sonra insanlar onlardan ayrılaraq əbədi məskənə köçürlər. Orada hər kəs dünya həyatında etdiyi yaxşı və yaman əməllərinə görə əvəzini bütünlüklə alır. İnsan Cəhənnəmdən qorunmağa və Cənnət bağlarına girməyə nail olduqda, o, böyük uğur qazanır, müdhiş cəzadan xilas olur və səadət bağlarında məskunlaşır ki, orada gözlərin görmədiyi, qulaqların eşitmədiyi və hətta insanın təsəvvürünə belə gətirmədiyi şeylər cəmləşdirilmişdir. Ayədən aydın olur ki, insan Cəhənnəmdən çıxarılıb Cənnət bağlarına salınmazsa, o, heç vaxt uğur əldə edə bilməz. Belə olduqda, o, əbədi bədbəxtçiliyə və sonu tükənməz cəzaya məhkum olacaqdır.\n\nBu ayədə Məhşər günü başlanana qədər davam edəcək məmnunluğa və ölümdən sonra cəzalandırılmaya incə bir eyham vardır. İnsanlar törətməyə imkan tapdıqları bir sıra əməllərinə görə bu aralıq dünyada (bərzəxdə) layiq olduqları əvəzi qismən alırlar. Belə bir nəticəyə, insanların ancaq Qiyamət günü tam əvəz alacaqları haqqında rəyə görə, gəlmək mümkündür; bərzəx aləmində isə onlar etdiklərinin əvəzini qismən alacaqlar. Əvəzin bir qismini də insanlar bu dünyada ikən alırlar. Uca Allah buyurur: “Ən böyük əzabdan əvvəl Biz onlara mütləq ən kiçik əzabdan dünya əzabından daddıracağıq ki, bəlkə doğru yola qayıtsınlar” (Səcdə, 32\u002F21).",{"from":1315,"to":1315,"text":1746},"Uca Allah möminlərə bildirir ki, var-dövlət hökmən onlar üçün bir aldanma vasitəsi olacaqdır, çünki onlar onu Allah yolunda vacib və könüllü sədəqələr verməklə sərf etməlidirlər. Onları azdıran səbəblərdən biri də özləri olacaqlar, axı onlar, insanların əksəriyyəti üçün ağır olan vəzifələri yerinə yetirməli idilər. Onlar döyüşdə iştirak etməli, çətinliklərə və məhrumiyyətlərə qatlaşmalı, ölümlə üz-üzə gəlməli, əsir düşməli, yaralanıb xəstələnməli olacaqdılar və bütün bunlara ya onların özləri, ya da əzizləri məruz qalacaqdılar. Kitab əhlindən və müşriklərdən isə onlar çoxlu xoşagəlməz sözlər eşitməliydilər – onları, onların dinini, Kitabını və Elçisini (s.ə.s.) təhqir edəcəkdilər. Allah bu barədə mömin qullarına xəbər verir. Sınaqlar və aldanmalar onlara böyük fayda gətirir.\n\nBirincisi, ilahi hikməti tələb edir ki, belə sınaqlar vasitəsilə həqiqi möminləri yalançılardan ayırsın.\n\nİkincisi, Allah Öz qulları üçün sınaqdan keçməyi öncədən müəyyən edir ki, onlara nemətlərini bəxş etsin, onları yüksəltsin, onların günahlarını yusun, imanını artırsın və etiqadını kamilləşdirsin. Allah möminlərə olacaq labüd çətinlikləri bildirir ki, onlar baş verdikdə möminlər Allahın və Onun Elçisinin (s.ə.s.) doğruçuluğuna əmin ola bilsinlər. Bununla əlaqədar Uca Allah buyurur: “Möminlər müttəfiqləri gördükdə: “Bu, Allahın və Onun Elçisinin bizə olan vədidir. Allah və Onun Elçisi doğru söyləmişlər!” – dedilər. Bu onların yalnız imanını və itaətini artırdı” (Əhzab, 33\u002F22).\n\nÜçüncüsü, Allah gələcək sınaqlar haqqında ona görə xəbər verir ki, möminlər öz talelərinə itaətkar olsunlar və qismətlərinə sınaqdan çıxmaq düşəndə lazımi qədər səbir edə bilsinlər, axı əgər onlar sınaqlara hazırlaşsalar, onlardan uğurla çıxmaq asan olar. Şübhəsiz ki, bundan ötrü onlar dözümlü, səbatlı və təqvalı olmalıdırlar. Onlar əmlakları və öz canları ilə bağlı sınaqlardan səbirlə keçməli, zalımların verdiyi əziyyətə mətinliklə sinə gərməli və bu zaman təkcə Allahdan qorxmalıdırlar. Bu isə o deməkdir ki, möminlər ancaq Onun xatirinə səmimi qəlbdən səbirli olmalı, bunun vasitəsi ilə Ona yaxınlaşmağa can atmalı və yol verilən əməllərin həddini aşmamalı, Allahın düşmənlərindən intiqam almaq lazım gəldikdə və müsəlmanlara təhqirlərə dözmək qadağan olduğu hallarda lüzumsuz səbirlilik göstərməməlidir.\n\nMöminlər qətiyyət göstərməli və səbirli olmaqda və təqvalılıqda hətta bir-biriləri ilə rəqabət aparmalıdırlar. Lakin bu, ancaq qəti niyyətə və yüksək məqsədə malik olan şəxslərə nəsib olur. Elə buna görə Uca Allah buyurur: “Bu isə ancaq səbir edənlərə verilir və ancaq böyük qismət sahiblərinə nəsib olur” (Fussilət, 41\u002F35).",{"from":1319,"to":1319,"text":1748},"“Əhd” sözü ilə Uca Allahın Kitab verdiyi və bilik nazil etdiklərindən Onun aldığı mühüm və ciddi vədə ifadə edilmişdir. Bu əhdə görə, onlar insanlara ehtiyacları olduğu və Allahın onlara öyrətdiyi hər şeyi izah etməyi Onun qarşısında söz vermişdilər. Onlar vəd etmişdilər ki, aldıqları biliyi gizlətməyərək, ətrafdakılarla bölüşəcək, xüsusilə də, şərait onları haqqı izah etməyə vadar etdikdə, onlar özləri buna maraq göstərəcəklər. Belə bir vəziyyətdə gerçək biliyə malik olan hər bir kəs, zəruri izahat verməyə və həqiqəti yalandan fərqləndirməyə kömək göstərməyə borcludur.\n\nMöminlər öz vəzifələrini vicdanla yerinə yetirirdilər və Allahın onlara öyrətdiklərini, Onun razılığını qazanmağa can ataraq, ətrafdakılara qayğı göstərərək və həqiqi biliyi, günah olduğu hallarda gizlətməyərək, insanlara öyrədirdilər. Kitab əhlinə - yəhudilərə və xristianlara – və onlara oxşar günahkarlara gəldikdə isə, onlar Allahla bağladıqları əhdi bir kənara ataraq ona heç bir əhəmiyyət vermədilər. Onlar həqiqəti gizlətməyə və yalanı isə yaymağa başladılar, kobud cinayətlər törətməyə cəsarət etdilər, Allah və Onun məxluqları qarşısında öz vəzifələrinə laqeyd yanaşdılar. Onlar gizlətdikləri həqiqi biliyə görə cüzi qazanc – hakimiyyət və nifrətamiz zənginlik əldə etdilər ki, bəziləri bunlara, öz nəfslərinə uyan və həqiqət qarşısında üstünlüyü ehtiraslarına qurban verən əxlaqsız günahkarların əli ilə nail olurlar.\n\nOnların nifrətamiz faydalarla qane olaraq və əbədi xoşbəxtlik və bütün dini və dünyəvi işlərində uğur qazana biləcəkləri həqiqəti izah etməkdən boyun qaçıraraq əldə etdikləri necə də pisdir! Amma əslində məhz bu, insanın ən böyük və ən müqəddəs məqsədi olmalıydı. Onlar heç bir dəyəri olmayan baxışlara üstünlük verərək, özlərinin talesizliklərindən və alçaqlıqlarından və həmçinin, xəlq edildiklərindən başqa bir şeyə layiq olmadıqlarına görə, uca və yüksək əxlaqi dəyərlərə malik dini rədd etdilər.",{"from":1323,"to":1323,"text":1750},"İnsanlar arasında elələri var ki, onlar öz qüsurlu əməllərinə və yalançı kəlamlarına sevinirlər. Onlar etmədikləri yaxşı işə görə və demədikləri doğru sözlərə görə təriflənməyi sevirlər. Onlar nəinki pis işlər görür və pis sözlər danışır, həm də buna sevinirlər və yerinə yetirmədikləri xeyirxah işlər üçün təriflənmələrini xoşlayırlar. Buna görə, onların iztirabdan xilas olacaqları haqqında düşünməyə belə dəyməz. Əksinə, onlar cəzalandırılmağa layiqdirlər və ona məruz qoyulacaqlar.\n\nBu gözəl ayə, əldə etdikləri biliyə sevinən və Allahın Elçisinə (s.ə.s.) tabe olmaq istəməyən və öz əməllərinin və mülahizələrinin doğru olduğunu güman edən Kitab əhlinə aiddir. Eyni şeyi dinə yenilikçilik gətirən və ya bidətçi çıxışları edən hər hansı bidət əhli haqqında da demək olar. Beləsi etdiklərinə sevinərək, başqalarını da eynilə davranmaya çağırır və özünün haqlı olduğunu zənn edir. Bütün bidətçilər, həqiqətən də, belə keyfiyyətlərə malikdirlər.\n\nBu ayədən belə bir nəticə çıxarmaq olar ki, əgər bir insan, onun, nümayiş etdirmək və şöhrətpərəstlik məqsədilə deyil, səmimiyyətlə Allah xatirinə həyata keçirdiyi yaxşı əməllərinə görə təriflənməyi xoşlayırsa, onda o, qınağa layiq görülmür. Əksinə, müsəlman buna can atmalıdır, çünki Allah, belə xeyirxahlıqlar edənləri və faydalı nəsihətlərlə çıxış edənləri mükafatlandıracağını vəd etmişdir. Allah bu qaydada Öz seçilmiş qullarını mükafatlandırmışdır və onlar özləri Ondan bunu xahiş etmişlər.\n\nİbrahim peyğəmbər (ə.) demişdir: “Sonra gələnlər arasında həmişə yad edilim deyə mənə yaxşı ad qismət et!” (Şuəra, 26\u002F84).\n\nUca Allah buyurur: “aləmlər içində Nuha salam olsun! Həqiqətən, Biz yaxşı iş görənləri belə mükafatlandırırıq” (Saffat, 37\u002F79-80).\n\nDigər bir ayədə xəbər verilir ki, Rəhmanın qulları deyirlər: “...Ey Rəbbimiz! Bizə gözümüzün aydınlığı olan zövcələr və övladlar bəxş et və bizi müttəqilərə imam et!” (Furqan, 25\u002F74). Yaxşı şöhrət – Yaradanın qullarına bəxş etdiyi və onları həmd və şükür etməyə yönəldən nemətidir.",{"from":1327,"to":1327,"text":1752},"Allah göylərin, yerin və onlarda olan bütün məxluqların Hökmdarıdır. O, onları Öz kamil qüdrəti və fövqəladə məharəti sayəsində idarə edir və heç kim Ona maneçilik törədə və ya Ondan qaçıb qurtula bilməz.",{"from":1331,"to":1347,"text":1754},"Uca Allah bu ayələrdə bildirir ki, göylərin və yerin yaradılmasında və həmçinin gündüzlə gecənin bir-birini əvəz etməsində ağıllı insanlar üçün dəlillər vardır. Allah bu ifadəsi ilə qullarını fərasətli olmağa, Onun dəlilləri və Kainatın yaradılması üstündə düşünməyə çağırır. O, bu dəlillərin çoxsaylı və çoxtərəfliliyini vurğulayaraq onların nəyə işarə etdiklərini bildirmir. Bunun səbəbi ondadır ki, onların arasında baxanları heyrətə salan, düşünənləri inandıran, doğruçu insanların qəlbini özünə cəzb edən və ağıllı insanların diqqətini həqiqi dəyərlərə yönəldən son dərəcə gözəl dəlillər vardır.\n\nOnların hər biri haqqında ayrıca danışmaq mümkün deyil, çünki məxluqlar onları saymağa və ya öz təfəkkürü ilə heç olmazsa onların bir hissəsini dərk etməyə qadir deyillər. Onlardan ümumiyyətlə bəhs etdikdə isə, qeyd etmək lazımdır ki, yaradılmış varlıqların ecazkar və möhtəşəm ölçüləri və həmçinin müəyyən qaydaya uyğun yerdəyişməsi və hərəkəti Yaradanın əzəmətinə, hüdudsuz hakimiyyətinə və mütləq qüdrətinə dəlalət edir. Yaradılmışlara xas olan dəqiqlik, kamillik və zəriflik Onun müdrikliyinə, hər şeyi əhatə edən elminə, Onun hər şeyi öz yerində qoymaq qabiliyyətinə şahidlik edir. Bəzi məxluqların digərlərinə verdiyi çox böyük fayda Onun hüdudsuz mərhəmətinin sübutudur və onları Ona həmd və şükür etməyə borclu edir. Bütün deyilənlər birlikdə ona dəlalət edir ki, yaradılmışlar öz Xaliqi və Yaradanı ilə rabitə axtarmalı, Onun lütfkarlığını qazanmağa səy göstərməli və nə göylərdə, nə də yerdə nə özünə, nə də ətrafındakılara ən kiçicik fayda verməyə belə qabil olmayanları Ona şərik qoşmamalıdır. Lakin bu dəlillər ancaq ağıllı insanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur, çünki təkcə onlar dəlillərdən fayda çıxarırlar və onları təkcə gözləri ilə deyil, həm də təfəkkürləri ilə görməyə cəhd göstərirlər.\n\nSonra Allah buyurur ki, düşüncəli insanlar istənilən vəziyyətdə: ayaq üstə, oturduğu və ya böyür üstə uzandığı halda Onu xatırlayırlar. Bu, Allahı dillə və qəlblə, həmçinin namazda bütün formalarda zikr edilməsinə aiddir. Məlumdur ki, onu ayaq üstdə qılmaq lazımdır, lakin namaz qılan bunu edə bilmədikdə, onda ona oturaraq namaz qılmağa icazə verilir. Əgər o, bunu da edə bilmirsə, onda böyür üstə uzanaraq namaz qılınmasına yol verilir.\n\nAllah bildirir ki, ağıllı insanlar göylərin və yerin yaradılması üzərində düşünürlər və bu vasitə ilə Kainatın nəyin xatirinə xəlq edildiyini müəyyənləşdirirlər. Buradan aydın olur ki, düşüncə ibadət formasıdır və Allahın Özünə yaxın saydığı və hikmətli biliklər əta etdiyi məxluqlarını fərqləndirən əlamətdir. Onlar bu dünyanın yaradılışı üzərində fikirləşir və başa düşürlər ki, Allah onu nahaq yerə yaratmamışdır. Onlar deyirlər: “Ey Rəbb! Sən Sənin əzəmətinə yaraşmayan hər şeydən sonsuzluğa qədər uzaqsan və buna görə də Kainatı haqla haqq xatirinə yaratmısan. Bundan başqa, onu, Haqqın Özü xəlq etmişdir. Bizi günahlardan xilas et və bizi yaxşı əməllər işləməyə ruhlandır ki, biz Cəhənnəm cəzasından qurtulaq”. Onlar əslində, Allahdan onları Cənnət bağlarına daxil etməyi diləyirlər, çünki Cəhənnəm cəzasından xilas olma Cənnətə düşməyi nəzərdə tutur. Eyni zamanda onların qəlbləri qorxu ilə doludur və buna görə onlar, ilk növbədə, ən vacib hesab etdikləri barədə danışırlar.\n\nOnlar deyirlər: “Ey Rəbb! Sən Cəhənnəmə vasil olan hər bir kəsi böyük rüsvayçılığa düçar edirsən, çünki Cəhənnəm sakinləri Sənin qəzəbinə və həmçinin mələklərin və əməlisaleh möminlərin qəzəbinə düçar olurlar. Onların nəsibi, azad və ya xilas olmaq mümkün olmayan şərəfsizlikdir. Bu zalım insanlara cəzadan xilas olmağa heç kim kömək etməyəcəkdir”. Bu o deməkdir ki, günahkarlar Cəhənnəmə öz ədalətsizlikləri və zalımlıqları üzündən düşürlər.\n\nİman sahibləri deyirlər: “Ey Rəbb! Biz Muhəmmədin (s.ə.s.) çağırışını, haqq dini təbliğ etdiyini və insanları dini onun əsas və ikinci dərəcəli müddəaları ilə qəbul etməyə dəvət edən çağırışını eşitdik. Biz ləngimədən ona iman gətirdik. Bizim günahlarımızı bağışla, nöqsanlarımızı təmizlə və bizi möminlərlə bir yerdə rahatla!”\n\nBu duadan aydın olur ki, Allah əməlisaleh insanlara böyük lütfkarlıq göstərmişdir. Onlar Allahın nemətlərinə sevinir və öz Rəbbinə yaxınlaşmaq, günahlarının və nöqsanlarının bağışlanmasını istəmək üçün o nemətlərdən istifadə edirlər. Xeyirxah əməllər həmişə cinayətləri və günahları yuyur və əgər Allah insanlara haqq din nəsib edərsə, onda O, hökmən onları hər hansı təhlükədən xilas edər. Bu duadan həm də aydın olur ki, əməlisaleh insanlar Allahdan onları yeni faydalı işlər görməyə ruhlandırmasını və günahlardan uzaqlaşdırmasını diləyirlər, çünki ancaq belə insan möminliyə nail ola və ta ölümünə qədər bu yolda sabit qala bilər.\n\nSaleh insanlar imanlarını sabitləşdirməsi və onları bir də heç vaxt bu lütfündən məhrum etməməsi haqqında xahişləri ilə yanaşı, Allahdan onları mükafatlandırması və Öz elçilərinin vasitəsi ilə etdiyi vədini gerçəkləşdirməsi üçün yalvarırlar. Burada söhbət möminlərə bu dünyada qələbə və zəfər veriləcəyi və gələcək həyatda isə mərhəmət və Cənnət bağlarının bəxş ediləcəyi vədindən gedir.",{"from":1351,"to":1351,"text":1756},"Allah möminlərin Ona ibadət vasitəsi olan dualarında kömək haqqında yalvarışlarını artıq qəbul etmişdir və vəd etmişdir ki, mömin kişilərin və mömin qadınların mükafatlarını itirməyəcək. Onlar layiq olduqları mükafatı bütünlüklə alacaqlar. Buna görə, mükafatlandırma və cəzalandırma haqqında hökm bütün insanlar üçün qərəzsiz olacaq.\n\nƏgər insan köç etmiş və Allah yolunda məhrumiyyətlərə məruz qalaraq məcburiyyət üzündən öz mənzilini tərk etmişsə, döyüşlərdə iştirak edərək həlak olmuşsa, əgər o, iman ilə hicrətini uyğunlaşdırmağı bacarmışsa, öz Rəbbinin mərhəmətinə təvəkkül edərək doğma torpağından və var-dövlətindən ayrılmışsa və Onun yolunda döyüşlərdə iştirak etmişsə, onda Uca Allah hökmən onun günahlarını bağışlayacaq və onu altından çaylar axan Cənnət bağlarına daxil edəcəkdir. Bu, Allahın mükafatı olacaqdır. O, Öz qullarını hətta ən kiçik yaxşılıqlarına görə də səxavətlə təltif edir. Onun mükafatı - ən yaxşı mükafatdır, çünki O, Özündə gözlərin görmədiyi, qulaqların eşitmədiyi, insanın heç xəyalına belə gətirmədiyi şeyləri ehtiva edir. Allahın mükafatına nail olmaq istəyən, Ona layiq olan əməllər yerinə yetirərək və imkanı daxilində Ona yaxınlaşaraq, mükafatını qoy Allahdan istəsin.",{"from":1355,"to":1359,"text":1758},"Bu ayələrin mənası ondadır ki, qoy möminlər kafirlərin keçici dünya nemətlərindən zövq almasına və yer üzündə maneəsiz gəzərək qazanclı ticarət etmələrinə, mal-mülk yığmalarına, kef çəkmələrinə, öz gücünə aludə olmalarına və hərdən bir də bütün digər insanlardan üstün olmalarına görə heç kədərlənməsinlər. Bütün bunlar – ancaq uzun sürməyən səfakeşlikdir. Əslində, onlar dünya nemətlərindən çox az bir vaxtda həzz alacaq və sonra uzun sürən və üzücü cəzaya məruz qalacaqlar. Kafirlərə qismət olan ən yaxşı şey – dünya nemətləridir və insanlar onların sonunun nə ilə qurtaracağına artıq əmin ola bilmişlər.",{"from":1363,"to":1363,"text":1760},"Əgər insanlar öz Rəbbindən qorxur və haqq dinə etiqad edirlərsə, onda, bu dünya həyatının əzəməti və yer nemətləri ilə bərabər onlar çaylar axan Cənnət bağlarını da mütləq alacaqlar və oralar müttəqilərin əbədi məskəni olacaqdır. Hətta əgər onlar bu dünyada müəyyən çətinliklərlə, məhrumiyyətlər və bədbəxtliklərlə üzləşsələr də, bütün bu əziyyətlər əbədi səadət, firavan həyat və möhtəşəm sevinc duyğusu ilə müqayisədə çox əhəmiyyətsiz görünür və sınaq simasında lütfkarlığı əks etdirir. Məhz buna görə, Allah bəyan edir ki, dindar bəndələri üçün Onun mükafatı ən yaxşısından olacaqdır. Onların qəlbinin nəcibliyi xeyirxah sözlərində və əməllərində öz inikasını tapmışdır, Rəhmli və Həlim Rəbb onlara böyük mükafat və əbədi uğur bəxş etmişdir.",{"from":1367,"to":1367,"text":1762},"Kitab əhli arasında elələri də var ki, Allah onları yaxşı əməllər etməyə ruhlandırmışdır. Onlar Ona və müsəlmanlara nazil edilənə və o cümlədən onların özünə nazil edilənə iman gətirmişlər. Təkcə belə iman insana fayda verə bilər, çünki əgər insan bəzi elçilərə və bəzi Kitablara iman gətirib, başqa elçiləri və Kitabları inkar edərsə, onda onun imanı tamamilə faydasızdır.\n\nBurada söhbət imanı kamil və həqiqi olan Kitab əhlindən gedir. O iman onlara xeyir verir, onlarda Allah qarşısında qorxu oyadır, onları Onun böyüklüyü qarşısında itaət etməyə məcbur edir və onları Onun hökm və qadağanlarına riayət etməyə və Onun hədlərini aşmamağa yönəldir. Onlar həqiqətən də Kitab əhli və biliklərin mühafizləri adlandırılmağa layiqdirlər, axı Uca Allah buyurur: “...Allahdan Öz qulları arasında ancaq alimlər qorxarlar...” (Fatir, 35\u002F28).\n\nOnların Allah qarşısında qorxusu o dərəcədə kamildir ki, onlar Allahın ayələrini ucuz qiymətə satmaq istəmirlər. Onlar şeylərin həqiqi dəyərini başa düşür və dərk edirlər ki, əgər insan əhəmiyyətsiz nemətlərlə qane olursa, öz alçaq ehtiraslarına yol açırsa və həqiqətdən üz döndərirsə, onda onu ən böyük bir itki gözləyir. Onlar anlayırlar ki, haqq - ən böyük sərvət və bu dünyada və ölümdən sonra uğur qazanmanın rəhnidir və buna görə də, onlar ona üstünlük verir, onu ətraflarındakılara izah edir, təbliğ edir və insanları uydurmalardan xəbərdar edirlər.\n\nAllah belə insanlara bol-bol mükafat və gözəl hədiyyələr bəxş edəcəyinə vədə verir və bildirir ki, bu çox yaxın vaxtlarda olacaqdır. Allah tez haqq-hesab çəkəndir və heç kimə elə gəlməsin ki, Onun vədi çox ləng gerçəkləşir. Nə baş verməlidirsə, hökmən baş verəcəkdir və özü də çox tezliklə.",{"from":26,"to":26,"text":1764},"Allah möminləri xoşbəxtlik və uğur qazana biləcəkləri yola yönəlməyə çağırır. Bu yol səbirli olmaqdan ibarətdir. Bu sözlə insan qəlbi üçün o qədər də asan olmayan hökmlərin yerinə yetirilməsi nəzərdə tutulur. Bunu yerinə yetirməkdən ötrü isə insan günahlardan qaçmalı, müsibətlər zamanı dözümlülük göstərməli və dinin ağır tələblərini həyata keçirməlidir, axı Allah bütün hallarda səbirli olmağı əmr etmişdir.\n\nO, əmr edir ki, insan səbrini yığıb sərhədlərdə xidmət etsin. “Səbrini yığmaq” dedikdə, bu, heç bir şəraitdə səbirsizlik göstərməməyi və həmişə düşmənlərə müqavimət göstərməyi nəzərdə tutur. “Sərhədlərdə xidmət etmək” dedikdə isə, düşmənin güclü zərbə endirə biləcəyi ehtimal olunan hüdudlarda və istiqamətlərdə əraziləri mühafizə etmək, düşmən ərazilərini müşahidə etmək və düşmənə niyyət etdiyinə nail olmağa imkan verməmək nəzərdə tutulur.\n\nƏgər möminlər bu hökmləri yerinə yetirsələr, onlar mənəvi, dünyəvi və Axirət dünyasında bütün arzu etdikləri nə varsa, mütləq əldə edəcəklər və həmçinin dəhşətli və xoşagəlməz nə varsa, onlardan xilas olacaqlar. Bu ayədən aydın olur ki, insan səbirli olmasa, uğur əldə edə və düşmənlərdən qoruna bilməz. Ancaq bu vəzifələri yerinə yetirənlər uğur qazanarlar. Əgər kimsə onları tam və ya qismən icra etməzsə, o, hökmən uğurdan məhrum olar. Bizə isə, təkcə Allah kömək edə bilər, çünki Ondan güclü və qüdrətli kimsə yoxdur!\n\nSurənin sonu"]