[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-31-alikhan":694,"$fjVYvYwtHhzWdxb4qUl3gMglkMVMFd5vY1oDjTjxpaRo":914},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":799},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ الٓمٓ","Əlif. Ləm. Mim.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"تِلْكَ ءَايَٰتُ ٱلْكِتَٰبِ ٱلْحَكِيمِ","Bu, hikmətli Kitabın ayələridir.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"هُدًۭى وَرَحْمَةًۭ لِّلْمُحْسِنِينَ","Xeyirxah əməl sahiblərinə doğru yol göstəricisi və rəhmətdir.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤْتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَهُم بِٱلْءَاخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ","O kəslərə ki, namaz qılır, zəkat verir və axirətə qətiyyətlə inanırlar.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"أُو۟لَٰٓئِكَ عَلَىٰ هُدًۭى مِّن رَّبِّهِمْ ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ","Onlar öz Rəbbindən gələn doğru yoldadırlar. Məhz onlar nicat tapanlardır.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَشْتَرِى لَهْوَ ٱلْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍۢ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًا ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌۭ مُّهِينٌۭ","İnsanlar arasında elələri də var ki, heç bir biliyi olmadan başqalarını Allah yolundan sapdırmaq və Allahın ayələrini lağa qoymaq üçün boş-boş sözləri satın alırlar. Məhz onları alçaldıcı bir əzab gözləyir.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"وَإِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِ ءَايَٰتُنَا وَلَّىٰ مُسْتَكْبِرًۭا كَأَن لَّمْ يَسْمَعْهَا كَأَنَّ فِىٓ أُذُنَيْهِ وَقْرًۭا ۖ فَبَشِّرْهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ","Ayələrimiz onlara oxunduğu zaman sanki onları eşitmirmiş, qulaqlarında tıxac varmış kimi təkəbbürlə üz çevirər. Sən belələrini ağrılı-acılı bir əzabla müjdələ.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَهُمْ جَنَّٰتُ ٱلنَّعِيمِ","İman gətirib yaxşı işlər görənlər üçün Nəim bağları hazırlanmışdır.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"خَٰلِدِينَ فِيهَا ۖ وَعْدَ ٱللَّهِ حَقًّۭا ۚ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ","Onlar orada əbədi qalacaqlar. Allahın vədi haqdır. O, Qüdrətlidir, Müdrikdir.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ بِغَيْرِ عَمَدٍۢ تَرَوْنَهَا ۖ وَأَلْقَىٰ فِى ٱلْأَرْضِ رَوَٰسِىَ أَن تَمِيدَ بِكُمْ وَبَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَآبَّةٍۢ ۚ وَأَنزَلْنَا مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ فَأَنۢبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍۢ كَرِيمٍ","O, göyləri görə biləcəyiniz bir dirək olmadan yaradıb saxlamış, yer sizi silkələməsin deyə, orada möhkəm dağlar qurmuş və ora cürbəcür heyvanlar yaymışdır. Biz göydən yağmur yağdırıb orada cürbəcür gözəl bitkilər bitirdik.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"هَٰذَا خَلْقُ ٱللَّهِ فَأَرُونِى مَاذَا خَلَقَ ٱلَّذِينَ مِن دُونِهِۦ ۚ بَلِ ٱلظَّٰلِمُونَ فِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍۢ","Bunlar Allahın yaratdıqlarıdır. İndi siz mənə göstərin görüm, Ondan başqaları nə yaradıblar. Xeyr! Zalımlar açıq-aydın azğınlıq içindədirlər.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا لُقْمَٰنَ ٱلْحِكْمَةَ أَنِ ٱشْكُرْ لِلَّهِ ۚ وَمَن يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِۦ ۖ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَنِىٌّ حَمِيدٌۭ","Biz Loğmana hikmət verdik: “Allaha şükür et! Kim şükür etsə, özü üçün şükür etmiş olar. Kim nankor olsa, bilsin ki, Allah onun şükrünə möhtac deyildir, Tərifəlayiqdir”.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"وَإِذْ قَالَ لُقْمَٰنُ لِٱبْنِهِۦ وَهُوَ يَعِظُهُۥ يَٰبُنَىَّ لَا تُشْرِكْ بِٱللَّهِ ۖ إِنَّ ٱلشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌۭ","Bir zaman Loğman öz oğluna nəsihət edərək demişdi: “Oğlum! Allaha şərik qoşma. Həqiqətən, Allaha şərik qoşmaq böyük zülmdür!”",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"وَوَصَّيْنَا ٱلْإِنسَٰنَ بِوَٰلِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُۥ وَهْنًا عَلَىٰ وَهْنٍۢ وَفِصَٰلُهُۥ فِى عَامَيْنِ أَنِ ٱشْكُرْ لِى وَلِوَٰلِدَيْكَ إِلَىَّ ٱلْمَصِيرُ","Biz insana ata-anasının qayğısına qalmağı əmr etdik. Anası onu bətnində gündən-günə zəiflədiyinə baxmayaraq daşımışdır. Onun süddən kəsilməsi isə iki il ərzində olur. Mənə və valideynlərinə şükür et! Axır dönüş Mənədir.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"وَإِن جَٰهَدَاكَ عَلَىٰٓ أَن تُشْرِكَ بِى مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌۭ فَلَا تُطِعْهُمَا ۖ وَصَاحِبْهُمَا فِى ٱلدُّنْيَا مَعْرُوفًۭا ۖ وَٱتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَىَّ ۚ ثُمَّ إِلَىَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ","Əgər onlar bilmədiyin bir şeyi Mənə şərik qoşmağın üçün səni məcbur etməyə cəhd göstərsələr, onlara güzəştə getmə! Dünyada onlarla gözəl davran. Mənə üz tutanların yolu ilə get! Sonra isə dönüşünüz Mənə olacaq, Mən də nə etdikləriniz barədə sizə xəbər verəcəyəm.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"يَٰبُنَىَّ إِنَّهَآ إِن تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍۢ مِّنْ خَرْدَلٍۢ فَتَكُن فِى صَخْرَةٍ أَوْ فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ أَوْ فِى ٱلْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا ٱللَّهُ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌۭ","Loğman dedi: “Oğlum! Gördüyün iş bir xardal dənəsi ağırlığında olsa da, bir qayanın içində, yaxud göylərdə və ya yerin dibində olsa da, Allah onu aşkar edər. Həqiqətən, Allah Lətifdir, Xəbərdardır.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"يَٰبُنَىَّ أَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ وَأْمُرْ بِٱلْمَعْرُوفِ وَٱنْهَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَٱصْبِرْ عَلَىٰ مَآ أَصَابَكَ ۖ إِنَّ ذَٰلِكَ مِنْ عَزْمِ ٱلْأُمُورِ","Oğlum! Namaz qıl, yaxşı işlər görməyi əmr et, pis işləri qadağan elə. Başına gələn çətinliklərə səbir et. Həqiqətən, bu, əzm tələb edən əməllərdəndir.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِى ٱلْأَرْضِ مَرَحًا ۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍۢ فَخُورٍۢ","İnsanlardan təkəbbürlə üz çevirmə, yer üzündə özünü darta-darta gəzib dolanma. Həqiqətən, Allah heç bir özündən razını, özünü öyəni sevmir.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"وَٱقْصِدْ فِى مَشْيِكَ وَٱغْضُضْ مِن صَوْتِكَ ۚ إِنَّ أَنكَرَ ٱلْأَصْوَٰتِ لَصَوْتُ ٱلْحَمِيرِ","Yerişində həddi gözlə, danışanda səsini alçalt. Çünki ən çirkin səs uzunqulaq səsidir”.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"أَلَمْ تَرَوْا۟ أَنَّ ٱللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُۥ ظَٰهِرَةًۭ وَبَاطِنَةًۭ ۗ وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يُجَٰدِلُ فِى ٱللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍۢ وَلَا هُدًۭى وَلَا كِتَٰبٍۢ مُّنِيرٍۢ","Məgər Allahın göylərdə və yerdə olanları sizə ram etdiyini, Özünün aşkar və gizli nemətlərini sizə bol-bol verdiyini görmürsünüzmü? İnsanlar arasında eləsi də vardır ki, heç bir biliyi, doğru yol göstərəni və nur saçan bir kitabı olmadan Allah barəsində mübahisə edir.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ٱتَّبِعُوا۟ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ قَالُوا۟ بَلْ نَتَّبِعُ مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ ءَابَآءَنَآ ۚ أَوَلَوْ كَانَ ٱلشَّيْطَٰنُ يَدْعُوهُمْ إِلَىٰ عَذَابِ ٱلسَّعِيرِ","Onlara: “Allahın nazil etdiyinə itaət edin!”– deyildikdə, onlar: “Yox! Biz əcdadımızın getdiyi yolu tutub gedəcəyik!”– deyərlər. Əgər şeytan onları Cəhənnəm odunun əzabına doğru sürükləyirsə, onda necə olsun?",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"۞ وَمَن يُسْلِمْ وَجْهَهُۥٓ إِلَى ٱللَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌۭ فَقَدِ ٱسْتَمْسَكَ بِٱلْعُرْوَةِ ٱلْوُثْقَىٰ ۗ وَإِلَى ٱللَّهِ عَٰقِبَةُ ٱلْأُمُورِ","Yaxşı əməl sahibi olub özünü Allaha təslim edən şəxs ən möhkəm dəstəkdən yapışmış olar. Bütün işlərin sonu Allaha qayıdır.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"وَمَن كَفَرَ فَلَا يَحْزُنكَ كُفْرُهُۥٓ ۚ إِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ فَنُنَبِّئُهُم بِمَا عَمِلُوٓا۟ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ","Kafirlərin küfr etməsi səni kədərləndirməsin. Onların dönüşü Bizə olacaq. Biz də onlara etdikləri əməllər barədə xəbər verəcəyik. Həqiqətən, Allah kökslərdə olanları bilir.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"نُمَتِّعُهُمْ قَلِيلًۭا ثُمَّ نَضْطَرُّهُمْ إِلَىٰ عَذَابٍ غَلِيظٍۢ","Biz onlara dünyada olan nemətlərdən az bir müddət istifadə etməyə imkan verəcək, sonra da onları ağır bir əzaba qatlaşmağa məcbur edəcəyik.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ ٱللَّهُ ۚ قُلِ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ۚ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ","Əgər sən onlardan: “Göyləri və yeri kim yaratmışdır?”– deyə soruşsan, onlar hökmən: “Allah!”– deyəcəklər. De: “Həmd olsun Allaha!” Lakin onların çoxu bunu bilmir.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"لِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلْغَنِىُّ ٱلْحَمِيدُ","Göylərdə və yerdə nə varsa, Allaha məxsusdur. Allah Zəngindir, Tərifəlayiqdir.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"وَلَوْ أَنَّمَا فِى ٱلْأَرْضِ مِن شَجَرَةٍ أَقْلَٰمٌۭ وَٱلْبَحْرُ يَمُدُّهُۥ مِنۢ بَعْدِهِۦ سَبْعَةُ أَبْحُرٍۢ مَّا نَفِدَتْ كَلِمَٰتُ ٱللَّهِ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌۭ","Əgər yer üzündəki bütün ağaclar qələm olsaydı, dəniz də mürəkkəb olub ardından ona yeddi dəniz də qatılsaydı, yenə də Allahın Sözləri qurtarmazdı. Həqiqətən, Allah Qüdrətlidir, Müdrikdir.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"مَّا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍۢ وَٰحِدَةٍ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌۢ بَصِيرٌ","Sizi yaratmaq və diriltmək ancaq bir adamı yaratmaq və diriltmək kimidir. Həqiqətən, Allah Eşidəndir, Görəndir.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ يُولِجُ ٱلَّيْلَ فِى ٱلنَّهَارِ وَيُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِى ٱلَّيْلِ وَسَخَّرَ ٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ كُلٌّۭ يَجْرِىٓ إِلَىٰٓ أَجَلٍۢ مُّسَمًّۭى وَأَنَّ ٱللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌۭ","Məgər Allahın gecəni gündüzə, gündüzü də gecəyə qatdığını, müəyyən olunmuş vaxtadək hərəkət edən günəşi və ayı qoyduğu qanunlarına ram etdiyini, üstəlik Allahın, nə etdiklərinizdən xəbərdar olduğunu görmürsənmi?",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلْحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِن دُونِهِ ٱلْبَٰطِلُ وَأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلْعَلِىُّ ٱلْكَبِيرُ","Bu belədir. Çünki Allah Haqdır. Kafirlərin Ondan başqa ibadət etdikləri isə batil bütlərdir. Həqiqətən, Allah Ən Ucadır, Ən Böyükdür.",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱلْفُلْكَ تَجْرِى فِى ٱلْبَحْرِ بِنِعْمَتِ ٱللَّهِ لِيُرِيَكُم مِّنْ ءَايَٰتِهِۦٓ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّكُلِّ صَبَّارٍۢ شَكُورٍۢ","Onun dəlillərinin bəzisini sizə göstərməkdən ötrü dənizdə gəmilərin Allahın neməti sayəsində üzdüyünü görmürsünüzmü? Şübhəsiz ki, bunlar səbirli olanlar və şükür edənlər üçün bir ibrətdir.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"وَإِذَا غَشِيَهُم مَّوْجٌۭ كَٱلظُّلَلِ دَعَوُا۟ ٱللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ فَلَمَّا نَجَّىٰهُمْ إِلَى ٱلْبَرِّ فَمِنْهُم مُّقْتَصِدٌۭ ۚ وَمَا يَجْحَدُ بِـَٔايَٰتِنَآ إِلَّا كُلُّ خَتَّارٍۢ كَفُورٍۢ","Dağların saldığı kölgələr kimi dalğalar onları çulğadığı zaman onlar dini məhz Allaha məxsus edərək Ona yalvararlar. Allah onları xilas edib quruya çıxartdıqda isə aralarından bəziləri küfrlə iman arasında orta yol tutar. Bizim ayələrimizi yalnız nankor xainlər inkar edərlər.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُوا۟ رَبَّكُمْ وَٱخْشَوْا۟ يَوْمًۭا لَّا يَجْزِى وَالِدٌ عَن وَلَدِهِۦ وَلَا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَن وَالِدِهِۦ شَيْـًٔا ۚ إِنَّ وَعْدَ ٱللَّهِ حَقٌّۭ ۖ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ ٱلْحَيَوٰةُ ٱلدُّنْيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُم بِٱللَّهِ ٱلْغَرُورُ","Ey insanlar! Rəbbinizdən qorxun. Valideynin övlada, övladın da valideynə heç bir fayda verə bilməyəcəyi gündən çəkinin. Həqiqətən, Allahın vədi bir həqiqətdir. Qoy bu fani dünya sizi çaşdırmasın, hiyləgər şeytan da sizi Allahın əzabından arxayınlaşdırıb tovlamasın.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"إِنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥ عِلْمُ ٱلسَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ ٱلْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِى ٱلْأَرْحَامِ ۖ وَمَا تَدْرِى نَفْسٌۭ مَّاذَا تَكْسِبُ غَدًۭا ۖ وَمَا تَدْرِى نَفْسٌۢ بِأَىِّ أَرْضٍۢ تَمُوتُ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌۢ","Həqiqətən, o Saat haqqında elm yalnız Allahdadır. Yağışı O yağdırır və bətnlərdə olanı O bilir. Heç kəs sabah nə qazanacağını bilə bilməz; heç kəs harada öləcəyini də bilməz. Allah isə, şübhəsiz ki, Biləndir, Xəbərdardır.",[800,801,802,803,804,805,806,807,808,809,810,811,812,813,814,815,816,817,818,819,820,821,822,823,824,825,826,827,828,829,830,831,832,833,834,835,836,837,838,839,840,841,842,843,844,845,846,847,848,849,850,851,852,853,854,855,856,857,858,859,860,861,862,863,864,865,866,867,868,869,870,871,872,873,874,875,876,877,878,879,880,881,882,883,884,885,886,887,888,889,890,891,892,893,894,895,896,897,898,899,900,901,902,903,904,905,906,907,908,909,910,911,912,913],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":915,"sura":211,"blocks":916},"saadi-az",[917,919,921,923,925,927,929,931,933,935,937,939,941,943,945,947,949,951,953,955,957,959,961,963,965,967,969,971,973,975,977,979,981],{"from":5,"to":13,"text":918},"Fövqəluca Hikmətli Kitabın ayələrinin möhtəşəmliyini vurğulayır. Onlar mükəmməldir, Müdrik və Hərşeyibilən Allah tərəfindən nazil edilmişdir. Onların kamilliyi Quran kəlmələrinin əzəmətində, paklığında və aydınlığında özünü göstərir və bütün bunlar Səmavi Vəhyin mahiyyətinin ənginliyini və cazibədarlığını sübut edir. Ayələrin kamilliyi həmçinin onların hər cür dəyişikliklər və təhriflərdən, artırılma və azaldılmalardan mühafizə olunması[1] ilə təzahür etməkdədir. Onların kamilliyi həm də keçmiş və gələcək haqqında hekayətlərdə özünü büruzə verir və insanlara qeybə məxsus biliklərdən zərrəciklər açıqlayır. Quran ayələri Kainatda baş verənlərə bütövlükdə uyğun gəlir və Kainatda baş verənlər də tamamilə Quran ayələrinə müvafiqdir. Onlar Allahın əvvəlki Kitablarına və əvvəlki elçilərin təlimlərinə zidd deyildir. İnsanın qavrama və ya məntiqi təfəkkür yolu ilə özü üçün kəşf etdiyi mötəbər biliklərin heç biri heç vaxt bu ayələrin mənaları ilə ziddiyyət təşkil etməyəcəkdir. Bu vaxtadək bu baş verməmişdir və bundan sonra da baş verməyəcəkdir.\n\nAyələrin kamilliyi həmçinin ondadır ki, onlarda nazil edilən hökmlər insanlara ya mütləq fayda, ya da zərərdən daha çox fayda gətirir. Eyni zamanda, Quranın haram qıldığı istənilən əməl ya insanlara mütləq bəla və yaxud faydadan daha çox bədbəxtlik gətirir. Məhz buna görə Quran hökmləri onların hikmətini və faydasını göstərən izahlarla, haramlar isə onlara riayət edilmədikdə törəyən zərərin açıqlanması ilə müşayiət edilir.\n\nOnların kamilliyi – insanları xeyirxahlığa sövq etməklə və şərdən qorumaqla özünü göstərir. Bu inandırıcı moizələr xeyirxah qəlbləri doğru yola yönəldir və qəti hərəkətlərə həvəsləndirir. Onlar həm də öz kamilliyini, Quran hekayətlərinin və hökmlərinin tez-tez təkrarlanmasına baxmayaraq, eyni zamanda bir-birinə son dərəcə uyğun gəlmələri ilə göstərir. Onların arasında qətiyyən ziddiyyət yoxdur və ağıllı insan o ayələrin üzərində nə qədər çox düşünürsə, onlar onu bir o qədər də heyrətə salır. Tam uyğunluq və ən mükəmməl dəqiqlik bu ayələrin doğrudan da Müdrik və Həmdəlayiq Rəbbin vəhyi olmasına şübhə etməyə əsas vermir. O (Pak və Müqəddəs) Öz qullarını gözəl əxlaqa dəvət edir və yaramaz xasiyyətlərdən çəkindirir, lakin insanların əksəriyyəti, buna baxmayaraq, Allahın Təlimindən imtina edir, dindən üz döndərir və xeyirxahlıq etmək istəmirlər. Yalnız Fövqəluca Allahın doğru yola yönəltdiyi və şərdən qoruduğu şəxslər Rəbbə səmimi ibadət edir və Onun məxluqlarına yaxşılıq göstərirlər.",{"from":21,"to":21,"text":920},"Bu Kəramətli Kitab saleh insanları doğru yola yönəldir və onları Cəhənnəmə aparan yoldan qoruyur. Bu Kitabın sayəsində onlar həm dünyada, həm də öldükdən sonra Axirətdə xoşbəxtlik qazanır və həmçinin böyük nemətə nail edilir, bol mükafata layiq görülür, azğınlıqdan və bəlalardan qorunurlar.",{"from":28,"to":28,"text":922},"Fövqəluca xəbər verir ki, belə insanlar kamil biliklərə malik olurlar və bu biliklər onları saleh işlər görməyə, Allahın cəzasından qorxmağa və günahlardan çəkinməyə vadar edir. Allah möminləri zəhmətkeşlər kimi təsvir edir və onların yerinə yetirdiyi bütün əməllərdən namazı və zəkatı xüsusilə vurğulayır. Möminlər namazı xüsusi şövq ilə qılır və Fövqəluca Allaha səmimiyyətlə dua edirlər. Onlar Ona qəlbən, dillə və bədənlərinin bütün əzaları ilə ibadət edirlər və belə ibadət onlara qalan vəzifələrinin də öhdəsindən gəlməyə yardım göstərir. Bununla yanaşı onlar sədəqə paylayırlar ki, bu, insanları yaramaz xasiyyətlərdən təmizləyir və ehtiyacı olan müsəlmanlara tələbatlarını təmin etməyə imkan yaradır. Onlar Allaha bəslənən məhəbbəti var-dövlətə olan istəkdən üstün tuturlar və onlar ən çox xoşladıqları şeylərdən, Allahın mərhəmətini qazanmaq və ən çox arzu edilən mükafata layiq olmaq ümidi ilə sədəqə paylayırlar.",{"from":35,"to":35,"text":924},"Dini biliklər əldə edən və xeyirxah əməllər işləyən bu möminlər əzəmətli doğru yolun tərəfdarıdırlar. Bu yolun möhtəşəmliyinə “huda” (“doğru yol”, “haqq təlimat”) sözünün önündə müəyyən önşəkilçinin olmaması dəlalət edir. Onlar bu yola, onlara arasıkəsilmədən bol nemətlərini əta edən və onları çətinliklər və bəlalardan qoruyan öz Rəbbinin mərhəməti sayəsində gələ bilmişlər. Möminlərin öz Rəbbindən aldıqları haqq Təlimat, Onun sevimli qullarına bəslədiyi xüsusi mərhəmətinin nəticəsidir. Bu – bəxtiyar möminlərin aldıqları ən yaxşı tərbiyədir və onlara Rəbbin iltifatını qazanmaq, bol mükafat almaq və Allahın qəzəbindən və sərt cəzasından qorunmaq həm bu dünyada, həm də Axirət həyatında nəsib olacaqdır. Onlar buna, doğru yolla vaxtında və ardıcıl olaraq getdiklərinə görə nail olmağı bacaracaqlar, çünki heç bir başqa yol insanı uğurlu sonuca çatdıra bilməz.\n\nQuranın hökmlərini haqq Təlimat kimi qəbul edən möminlər barəsində xatırlatmadan sonra Fövqəluca Allah Quran ayələrindən üz çevirən və onlara heç bir əhəmiyyət verməyənlərdən xəbər verir. Belə insanlar hökmən cəzalandırılacaqlar, çünki onlar əxlaqsız yalana və azğınlığa üstünlük vermiş və ən ləyaqətli və ən gözəl rəvayətlərdən imtina etmişlər. Bax buna görə də daha sonra Fövqəluca belə buyurur:",{"from":42,"to":42,"text":926},"Allah, öz varidatını insanların qəlbini məşğul edən, onları mühüm məqsədlərdən yayındıran boş danışıqlara sərf edən hər kəsi unudur və Öz ilahi yardımından məhrum edir. Bu, insanları küfrə, əxlaqsızlığa və itaətsizliyə sövq edən qadağan olunmuş bütün danışıqlara, əhəmiyyətsiz söhbətlərə, yalan nitqlərə və moizələrə aiddir. Bu həm də o kəslərin danışıqlarına aiddir ki, onlar haqqı inkar etməyə cəhd göstərir və bu məqsədlə uydurma sübutlardan yararlanır, qardaşlarının ardınca yaramaz sözlər deyir və onlara böhtan atırlar, ətraflarındakıları aldadır və təhqir edirlər. Bu, həmçinin mahnılara, musiqiyə və habelə, insanı məşğul edərək, din və dünya həyatı üçün heç bir fayda gətirməyən bütün şeylərə aiddir.\n\nBelə insanlar ətraflarındakıları azdırmaq üçün əhəmiyyətsiz sözlər söyləyir və dini söhbətlərdən imtina edirlər. Bu isə o deməkdir ki, onlar özləri də elə əvvəlcədən düz yoldan sapmışlar, çünki yalnız özləri yoldan çıxanlar başqalarını da sapdırarlar. Bu günahkarlar öz faydasız danışıqları ilə insanları yayındırır və onlara faydalı söhbətlər aparmaqda və xeyirli işlər görməkdə mane olurlar. Onlar insanları açıq-aydın haqdan uzaqlaşdırır və düz yoldan çıxmağa məcbur edirlər. Lakin onlar, Quran ayələrinin insanlara açıqladığı haqqı yalanlamağa başlamadan, qarşılarına qoyduqları məqsədə nail ola bilmirlər. Buna görə, Fövqəluca Allah buyurur ki, belə insanlar hökmən doğru yolu lağa qoyur, Quran ayələrinə məsxərə edir və onları təbliğ edənləri ələ salırlar. Onlar yalanı tərifləyir və insanları ona etiqad etməyə çağırır, haqqı yalanlayır və ona istehza edirlər və həmçinin haqqın tərəfdarlarına sataşırlar ki, çox vaxt bunun sayəsində həqiqi biliklərə malik olmayanları yoldan sapdırmağa nail olurlar. Onlar heç özlərinin də başa düşmədikləri və layiqincə anlamağa qabil olmadıqları yalançı söhbətləri ilə belə insanları tovlayırlar. Onların Quran ayələrinə lağ eləməsi və mübahisəsiz haqqa kin bəsləməsinin nəticəsi – alçaldıcı cəza olacaqdır və buna görə Fövqəluca buyurur:",{"from":11,"to":11,"text":928},"Belə bir insana Quran ayələrini oxuyub, haqqa iman gətirmək və ona itaət etmək təklif olunduqda, o, belə moizələrdən təkəbbürlə üz döndərir. Quran ayələri onun qəlbinə girmir və onu düşünməyə yönəltmir və buna görə o, heç vaxt nəsihət eşitməmiş adam kimi, ayələrdən üz çevirir. Bundan başqa, o, özünü elə aparır ki, sanki onun kar olması insan nitqini dərk etməkdə ona mane olur. Belə bir adamın doğru yola gəlməsinə ehtimal yoxdur və buna görə onu kədərləndirəcək və çoxsaylı əziyyətlər nəsib edəcək xəbəri ona çatdırmaq lazımdır, çünki bu, həm insanın ruhu, həm də bədəni üçün hədsiz ağrılı-acılı cəzanın ona öncədən xəbər verilməsi olacaqdır. Bu cəza o dərəcədə əzablı olacaq ki, insanlar onun ağırlığını dəyərləndirməyə və ya təsəvvür etməyə qadir olmayacaqlar. Məhz bu xəbəri günahkarlara çatdırmaq lazımdır və bu xəbər necə də xoşagəlməzdir! Möminlərə gəldikdə isə, Fövqəluca Allah onları Cənnət mükafatı haqqında müjdə ilə sevindirir və belə buyurur:",{"from":55,"to":55,"text":930},"Belə insanlar Allaha həm qəlbən, həm də bütün varlığı ilə ibadət edirlər, çünki onlar doğru baxışlara etiqad edir və xeyirxah işlər görürlər. Onlara Bərəkətli bağlar[2] vəd edilmişdir və bu vəd möminlərin öz əməlləri sayəsində layiq görüldükləri müjdə və mükafatdır. Bu bərəkətli bağlarda möminlər qəlbən və öz bədənləri ilə zövq alacaqlar və bu məmnunluq əbədi olacaqdır.",{"from":62,"to":62,"text":932},"Allah Öz vədini heç vaxt pozmur və dəyişmir, çünki Fövqəlqüdrətli və Müdrik adı Onun gözəl adları arasındadır. O (Pak və Müqəddəs) bəzilərini doğru yola yönəldir, digərlərini isə Öz ilahi hidayətindən məhrum edir, lakin həmişə Öz müdrikliyinə uyğun olaraq fəaliyyət göstərir və bu onu bildirir ki, Onun fövqəlqüdrəti kamildir, İlahi müdrikliyi isə qüsursuzdur.",{"from":69,"to":69,"text":934},"Fövqəluca qullarına Özünün hüdudsuz fövqəlqüdrətinin, hikmətinin və mərhəmətinin dəlilləri olan məxluqlarını xatırladır. Bu məxluqlar yeddi nəhəng, əzəmətli, qüdrətli və yüksək səmadan ibarətdir ki, hər hansı bir dayaqsız ucaldılmışlar. Əgər səmalar dayaqlara söykəndirilsəydi, insanlar onları hökmən görərdilər. Lakin bu dirəklər mövcud deyil, çünki Fövqəluca Allah göyləri Öz fövqəlqüdrəti sayəsində saxlayır. Allah onlarla yanaşı üstündə dağları ucaltdığı yer kürəsini yaratmışdır. Bu qüdrətli istehkamlar yer üzünün hər bir guşəsində ucaldılmışdır və yerin titrəməsinə və yırğalanmasına imkan vermir. Əgər onlar olmasaydı, canlı məxluqlar yer üzündə yaşaya bilməzdilər. Allah həmçinin yerin geniş ərazilərinə müxtəlif heyvan növləri yerləşdirmişdir. Onlar Adəmin (ə) nəsillərinə tabe etdirilmiş və insanlara saysız-hesabsız fayda gətirirlər. Lakin Fövqəluca Rəbb bilirdi ki, məxluqlar yer üzündə ruzisiz yaşaya bilməzlər və buna görə O (Pak və Müqəddəs), səmadan bərəkətli su nazil etmişdir ki, onun sayəsində də yerdə hər növ faydalı və xoşagələn bitkilər yetişdirilmişdir. Bu bitkilər canlı məxluqların istifadəsi üçün qidadır və onlara çox böyük fayda verir.",{"from":75,"to":75,"text":936},"Yer və səma aləmləri, canlı və cansız məxluqlar və həmçinin göylərdən nazil edilən ruzi – Şərikiolmayan Vahid Allahın yaratdıqlarıdır. Ey müşriklər! Bu haqqı bütün məxluqlar və hətta siz də etiraf edirsiniz. Göstərin görək, sizin Allahla yanaşı, uydurub, sonra ibadət etdiyiniz “ilahlar” nə yaradıblar? Siz onlara dua ilə yalvarır və ibadət edirsiniz, bu isə o deməkdir ki, onlar xəlq edən və ruziverən olmalıdırlar. Əgər onlar doğrudan da belədirlərsə, onda öz dəlillərini təqdim etsinlər və sübuta yetirsinlər ki, onların “allahları” doğrudan da ibadətə layiqdirlər.\n\nHeç şübhə yoxdur ki, müşriklər öz uydurduqları “ilahların” yaratdıqlarını göstərə bilməyəcəklər, çünki bütün məxluqlar onların Kainatın Vahid Xaliqi – Allah tərəfindən yaradıldıqlarına dəlalət edirlər. Bütün deyilənlərdən belə çıxır ki, müşriklər elə sifətlər tanımırlar ki, onların sayəsində “ilahları” ibadətə və ilahlaşdırılmağa layiq olsunlar. Onlar öz “ilahlarına”, heç bir aydın biliyə və sağlam təfəkkürə əsaslanmadan ibadət edirlər. Bundan başqa, onlar öz cahillikləri və azğın baxışlarına istinad edirlər və buna görə Fövqəluca Allah xəbər verir ki, bu fasiqlər açıq-aşkar azğınlıq içindədirlər. Onların doğru yoldan azmış olması şübhə doğurmur, çünki onlar fayda verməyə və zərər vurmağa qabil olmayan məxluqlara ibadət edirlər ki, onlar nə həyata, nə ölümə və nə də dirilməyə sərəncam çəkə bilmirlər. Müşriklər bu davranışları ilə məxluqları yaradan, onlara ruzi əta edən və Kainatın bütün işlərini idarəsi altında saxlayan Allaha səmimi ibadətdən boyun qaçırırlar.",{"from":81,"to":81,"text":938},"Fövqəluca ayədə əməlisaleh qulu Loğmana göstərdiyi Öz mərhəməti haqqında xəbər verir. O (Pak və Müqəddəs), ona hikmət, yəni, əşyalar haqqında düzgün təsəvvürlər, Allahın qanunları və həmçinin onlarda olan sirr və hikmətlər bəxş edir. Çox vaxt insanlar bilikli olsalar da, hikmətdən məhrum olurlar. Lakin müdrik olmaqdan ötrü həm biliklərə nail olmaq, həm də onları işdə istifadə etməyi bacarmaq lazımdır. Məhz buna görə, müdriklik dedikdə, çox vaxt, faydalı bilik və saleh əməllər nəzərdə tutulur.\n\nFövqəluca Allah Öz iltifatını Loğmana göstərib, ona bu böyük nemətini əta etdikdə, ona əmr olunmuşdu ki, bol mükafata görə Allaha şükür etsin və vəd edilmişdi ki, belə etsə, Allah onun mükafatını daha da artıracaq və onu daha geniş mərhəməti ilə əhatə edəcəkdir. Allah xəbər verir ki, təşəkkür və minnətdarlıq insanlara fayda verdiyi halda, imansızlıq və naşükürlük ağır yük kimi onların üstünə düşür. Allah Özünün naşükür qullarına möhtac deyil və itaətsizlik göstərənlərə belə bir tale qismət etdiyinə görə hər cür tərifə layiqdir. Zənginliyi və özünəbəsliyinin kamilliyi Allahın varlığına məxsus sifətlərin ən ayrılmaz tərkib hissəsidir. O (Pak və Müqəddəs) Öz kamil sifətləri və gözəl əməllərinə görə tərifə layiqdir və bu da Allahın varlığının ayrılmaz sifətlərindəndir. Bu sifətlərin hər biri kamillik sifətidir və onlar birlikdə xatırlandıqda, bir kamillik digərinə əlavə olunur[3].",{"from":87,"to":87,"text":940},"Quran şərhçiləri Loğmanın peyğəmbər və ya əməlisaleh qul olması məsələsində müxtəlif rəylər söyləmişlər. Fövqəluca Allah ona yalnız hikmət əta etdiyini və onun öz oğluna nəsihət verdiyini bizə bildirmişdir. Nəsihət – hökm və qadağalardan ibarət olan sövq etmə və çəkindirmə deməkdir. Müdrik Loğmanın nəsihətlərində müdrikliyin əsas müddəaları və başlıca prinsipləri öz əksini tapmışdır. O, öz oğluna tapşırır ki, səmimiyyətlə yalnız Allaha ibadət etsin və onu müşriklikdən çəkindirir, sonra isə, bunun səbəblərini ona izah edir və müşrikliyi ən böyük zalımlıq adlandırır. Bütpərəstlik və müşriklik, həqiqətən də, ən böyük zalımlıqdır, çünki bu dünyada bundan da daha dəhşətli və yaramaz əməl yoxdur. Necə ola bilər ki, torpaqdan əmələ gəlmiş bir məxluqu bütün varlıqların Padişahına bənzədəsən? Necə ola bilər ki, hakimiyyətdən büsbütün məhrum olan qulları, Kainatın bütün işlərini idarə edən Hökmdara bənzədəsən? Necə ola bilər ki, hər an köməyə və yardıma möhtac olan qeyri-kamil məxluqları, qüsursuz və heç nəyə ehtiyacı olmayan Rəbbə bənzədəsən? Necə ola bilər ki, mərhəməti sayəsində insanların can və bədən əldə etdikləri, dinə etiqad bəslədikləri, öz maddi yaşayışlarını sahmana saldıqları, Axirət naminə çalışdıqları və şərdən çəkindikləri Fövqəluca Rəbbi, azacıq da olsa xeyir verməyə qadir olmayana bərabər tutasan?! Məgər bundan da böyük zalımlıqmı olar?!! Allahın yalnız Özünə səmimi ibadət etmək üçün yaratdığı insanın öz nəcib ruhunu məhvə məhkum etməsindən və dəyərsiz məxluqlara ibadət və özünə pislik etməyə qədər alçalmasından da böyük bir bəla ola bilərmi?!\n\nRəbbin qarşısında müşriklikdən əl çəkməyin insanın ən vacib vəzifələrindən biri olduğunu və bunun yerinə yetirilməsi üçün insanların tövhidə qəti etiqad etməli olmalarını xatırlatdıqdan sonra, Fövqəluca Öz qullarından valideynləri qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirmək tələbini qoyaraq belə buyurur:",{"from":94,"to":94,"text":942},"Allah insana öz valideynlərinə yaxşı münasibət bəsləməyi tapşırmışdır və onun bu tapşırığı necə yerinə yetirdiyini ondan mütləq soruşacaqdır. İnsan Allaha minnətdarlığını bildirməli, Ona ibadət etməli, Onun qarşısında vəzifələrini yerinə yetirməli və Allahın nemətlərini günah törətmək üçün istifadə etməməlidir. Bununla yanaşı ona valideynlərinə ehtiramla yanaşması, onlarla mülayim və ədəblə danışması, onlara xeyirxahlıq etməsi, qarşılarında özünü itaətkarlıqla aparması, onlara hörmət bəsləməsi, yardım göstərməsi və onları narahat edə bilən hər hansı hərəkət və sözlərdən hər vasitə ilə çəkinməsi əmr edilmişdir.\n\nAllah insana məhz belə davranmaq hökmünü vermiş və bildirmişdir ki, insan, bu hökmü ona Naziledən və ona bu vəzifəni Həvaləedən Allahın dərgahına mütləq qayıdacaqdır. Onda Allah Öz qulundan soruşacaq: “Sən bu tapşırığıma riayət etdinmi? Əgər sən ona riayət etmisənsə, mütləq bol mükafat alacaqsan. Əgər sən onu pozmusansa, onda əzab-əziyyətli cəzaya məruz qoyulacaqsan”.\n\nİnsana valideynlərinə ehtiramla yanaşmasının vacibliyinin səbəblərindən bəhs edərək, Fövqəluca Allah xatırladır ki, ana uşağını öz bətnində daşıyaraq, zəiflik ardınca zəiflik hiss edir. Hamilə olduğu andan qadın tələbkar, nasaz, zəif olur və ağırlaşır. Sonra qadına çox güclü ağrılar verən doğuş sancıları başlayır. Uşaq doğulduqdan sonra ana onun qayğısını çəkir, onu tərbiyə edir və hələ iki il ərzində də əmizdirir. Məgər insan, öz körpəsinin xatirinə bu qədər çətinliklərə qatlaşan və həm də eyni vaxtda ona qarşı ən güclü məhəbbət bəsləyən anasına yaxşı münasibət bəsləməməlidirmi?",{"from":101,"to":101,"text":944},"Valideynlərinə hörmət et! Onlara, yalnız insanı Allaha şərik qoşmağa çağırdıqları halda itaət etmək olmaz. Bu məsələdə valideynlərə itaətsizlik göstərmək onlara hörmətsizlik etmək deyildir, çünki insanın Allah qarşısındakı vəzifələri, onun istənilən məxluqlar qarşısındakı vəzifələrindən daha vacibdir. Xaliqə itaətsizlik etməklə məxluqa itaət olunmaz!\n\nFövqəluca, övladlarını bütpərəstliyə və müşrikliyə çağırmayan valideynlərə hörmətsizlik göstərməyi əmr etməmişdir. O (Pak və Müqəddəs), yalnız övladlarını günah işlətməyə yönəldən valideynlərə bu məsələdə itaət etməməyi buyurmuşdur. Lakin hətta bu halda da övlad valideyninə qarşı xoşrəftar olmalıdır, amma onlar onu kafirliyə və ya Allaha itaətsizliyə yönəltməyə cəhd göstərdikdə, onlara tabe olmamalıdır. İnsan təkcə Allaha, Onun mələklərinə, Onun Kitablarına, Onun elçilərinə iman gətirənlərin, Rəbbinə müti olanların və Ona tərəf dönənlərin yolu ilə getməlidir. Bu yolla getmək və Allaha tərəf dönmək üçün insan qəlbən Rəbbinə can atmalı və onu Allaha yaxınlaşmağa kömək edən işlər görməli və Onun mərhəmətini qazanmalıdır.\n\nHər bir insan onun itaətkar müsəlman və ya günahkar olmasından asılı olmayaraq, mütləq Allaha qayıdacaqdır və onda onun bütün etdikləri əməllər haqqında ona xəbər veriləcəkdir. O, imanına görə və ya kafirliyinə görə əvəz alacaqdır, həmçinin etdiyi xeyirxahlıqlara və günah əməllərə görə də əvəz alacaqdır və insanın heç bir əməli Allahdan gizli qalmayacaqdır.\n\nDaha sonra Fövqəluca Allah müdrik Loğmanın dedikləri barədə xəbər verir:",{"from":108,"to":108,"text":946},"Xardal toxumu ən kiçik və dəyərsiz məxluqlardandır. Amma hətta belə bir məxluq da Allahdan gizlənə bilməz, çünki Allahın elmi hüdudsuzdur, Onun fövqəlqüdrəti isə mükəmməldir. Xeyirxah, İncəlikləribilən və Xəbərdarolan adları – Onun gözəl adlarındandır. Onun elmi o dərəcədə kamil və qüsursuzdur ki, onlar məxluqların, okeanların və səhraların bütün qeybə aid sirrlərini əhatə edir. Bu isə o deməkdir ki, insan Allahın onu müşahidə etdiyini yadda saxlamalı, öz Rəbbinə itaət etməli və bütün böyük və kiçik günahlardan çəkinməlidir.",{"from":115,"to":115,"text":948},"Loğman oğlunu namaz qılmağa çağırır və bunu qalan xeyirxah əməllərin arasında xüsusilə fərqləndirir, çünki namaz ibadətin ən böyük ayinidir və müsəlmanlar onu bədən hərəkətləri ilə yerinə yetirirlər. O, oğluna həmçinin insanları bəyənilən işlər görməyə dəvət etməyi və onları qınanılan əməllərdən çəkindirməyi tapşırır. Bunun üçün müsəlman bəyənilən və qınanılan əməllər haqqında biliyə malik olmalıdır, çünki yalnız bu halda o, insanları xeyirli işlərə çağıra və onları şərdən uzaqlaşdırmağa nail ola bilər. Təbliğatçı biliklərlə yanaşı xeyirxah xasiyyətə, səbirə malik olmalıdır və buna görə Loğman oğluna tapşırır ki, istənilən çətinliklərə və xoşagəlməz hallara səbirlə dözsün. Belə səbirlilik dəvətçidən tələb edir ki, o, ətrafındakıları dəvət etdiyi şeyi əvvəlcə özü yerinə yetirsin və insanları çəkindirdiyi şeylərdən özü uzaq dursun. Bu hökmləri yerinə yetirərək, insan nəinki özü doğru yola gəlir, çünki o, yaxşı işlər görür və bəd işlərdən çəkinir, habelə başqalarına da bu yola gəlməyə kömək edir, onları yaxşılıq etməyə və şərdən çəkinməyə çağırır.\n\nLoğman çox yaxşı bilirdi ki, haqqa və xeyirə dəvət edəni çətinliklər və sınaqlar gözləyir. Ətrafdakıları bəyənilənə dəvət etmək və onları qınanılandan çəkindirmək çox ağır işdir. Məhz buna görə o, öz oğluna tapşırır ki, layiqincə səbirlilik göstərsin və onun tapşırıqlarını lazımi qətiyyətlə icra etsin. Doğrudan da, bu nəsihətlər onlara diqqətlə yanaşılmasını tələb edir və onları yalnız qətiyyətə malik olan şəxslər layiqincə yerinə yetirməyə nail olurlar.",{"from":121,"to":121,"text":950},"Təkəbbürlə və ətrafındakılara nifrətlə üzünü turşudub, insanlardan üz döndərmə. Yer üzündə təşəxxüslə gəzib-dolaşaraq, öz zənginliyinlə lovğalanaraq, Xeyirxahını unutma! Özündənrazı və özünü öyən olma, çünki Allah ürəklərində insanlara kibirlə yanaşan və insanlara öz təkəbbürünü zahiri görkəmi ilə büruzə verən və təkəbbürünü sözlə ifadə edən lovğaları və özünü tərifləyənləri sevmir.",{"from":128,"to":128,"text":952},"Təvazökar və sakit addımlarla yeri. Lovğa təkəbbürlülər və ya qayğısız sadəlövhlər kimi addımlama. Səsini qaldırma, insanlara hörmət göstər və Allaha ehtiram bəslə. Həqiqətən, ən xoşagəlməz və çirkin səs – eşşək anqırtısıdır. Əgər uca səs faydalı olsaydı, o, axmaqlığı və rəzilliyi ilə tanınan uzunqulağı səciyyələndirən əlamət sayılmazdı.\n\nMüdrik Loğmanın oğluna verdiyi nəsihətlər özündə ən mühüm dini hökmləri ehtiva edir ki, bunlardan da bir çox digər nəticələr çıxır. İstənilən dini nəsihətlər Loğmanın oğluna verdiyi tapşırıqları ilə bağlıdır, çünki onlar müsəlmanlara yaxşılıq etməyi və şərdən çəkinməyi öyrədir. Bütün bunlar bizim bundan öncə bəyan etdiklərimizi təsdiq etməklə göstərir ki, müdriklik – dini hökmlərdən və onların faydası haqqında biliklərdən ibarətdir. Məhz buna görə, müdrik Löğman dinin əsasını təşkil edən tovhid əqidəsinə etiqad göstərilməsini və Allaha şərik qoşulmasının haram olduğunu əmr edir və açıqlama verir ki, insanları bütpərəstlikdən və müşriklikdən nələr çəkindirə bilər. O, həmçinin valideynlərə yaxşılıq göstərməyi əmr edir və insanın valideynləri ilə hörmətlə davranmalı olmasının səbəbini də izah edir. O, həmçinin Allaha şükür etməyi və valideynlərə minnətdarlıq bildirməyi əmr edir, lakin xüsusilə vurğulayır ki, ancaq valideynlər övladlarını Allaha şərik qoşmağa çağırmadıqları halda onlara itaət edilməlidir. Əgər onlar insanı Allaha şərik qomağa məcbur edirlərsə, onda o, onlara tabe olmamalı, lakin buna baxmayaraq, onlara hörmət və yaxşılıq göstərməkdə davam etməlidir. Loğman həmçinin əmr edir ki, Allahın öz qullarını müşahidə etdiyini və insanların öz Rəbbi qarşısında dayanacağını və etdikləri ən kiçik və ən böyük yaxşı və pis əməllərə görə əvəz alacaqlarını unutmasınlar. O, lovğalıq və təkəbbür göstərməyi də qadağan etmiş və təvazökarlığa riayət etməyi buyurmuşdur. O, həm yeriyərkən, həm də danışarkən asta davranmağı və təvazökarlığa riayət etməyi buyurmuş və bu gözəl nəsihəti pozmağı qadağan etmişdir. O, insanları bəyəniləni yerinə yetirməyə dəvət etməyi və qınanılandan çəkindirməyi, namaz qılmağı və hətta ən ağır hökmlərin icrasını insan üçün asanlaşdıran səbirliliyi nəsihət etmişdir. Məhz buna görə Fövqəluca buyurur: “Səbir və namaz ilə yardım diləyin...” (Bəqərə, 2\u002F45). Loğmanın nəsihətlərinə gəldikdə isə, onlar onun, doğrudan da, müdrik adlandırılmağa layiq olduğunu təsdiq edir. Fövqəluca Allah Öz mərhəməti sayəsində qullarına onun müdrikliyi haqqında ona görə xəbər vermişdir ki, insanlar Loğmanın gözəl nümunəsinin davamçıları olsunlar.",{"from":135,"to":135,"text":954},"Fövqəluca insanlara Özünün onlara olan mərhəmətini xatırladır və onları öz Rəbbinə Onun xeyirxahlığına görə minnətdarlıq etməyə, Onun bol nemətləri üzərində düşünməyə və onları unutmamağa dəvət edir. İnsanlar görür və bilirlər ki, günəş, ay və ulduzlar, eyni ilə heyvanlar, ağaclar, taxıl, çaylar, mədənlər və bir çox başqa şeylər də onlara hədsiz fayda verir. Fövqəluca buyurur: “O – yer üzündə olan hər şeyi sizin üçün Yaradandır...” (Bəqərə, 2\u002F29). O (Pak və Müqəddəs), insanları Özünün aşkar və gözlə görünməyən nemətləri ilə himayə edir, onlardan bəziləri insanlara məlumdur, bəziləri isə məlum deyildir. O (Pak və Müqəddəs), onlara maddi nemətlər və haqq din əta etmişdir, onlara uğur qazanmağa və uğursuzluqlardan qurtulmağa kömək edir. Bu isə, insanların Allaha, Onun xeyirxahlığına görə, şükür etmələrini, Onu səmimiyətlə sevmələrini, Onun qarşısında müti olmalarını və Allahın bəxş etdiyi nemətləri Ona yaxınlaşmaq məqsədilə və Ona itaətsizlik göstərməmələri üçün istifadə etmələrini ehtiva edir.\n\nLakin Allahın çoxsaylı nemətlərinə baxmayaraq, insanlar arasında elələri olur ki, onlar Ona şükür etməkdən boyun qaçırır və küfrə etiqad etməyi üstün tuturlar. Onlar Allahın nazil etdiyi Kitabları və elçiləri ilə göndərdiyi haqqı danırlar. Onlar Allah barədə mübahisə edir, öz yalançı baxışlarını müdafiə etməyə və Elçinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bir olan Allaha çağırışlarını inkar etməyə cəhd göstərirlər. Lakin onlar bu barədə heç bir biliyə malik deyillər və öz baxışlarını aydın biliklər əsasında qurmağa çalışmırlar. Onlar haqq Təlimatdan da məhrumdurlar, halbuki onun əsasında möminlərin yolu ilə gedə bilərdilər. Onların haqqı izah edən və onu öz nuru ilə işıqlandıran bir Kitabı da yoxdur. Buna görə onlar Allah haqqında mübahisə edərək, kor-koranə doğru yolla getməyən və azğınlıq zülmətində dolaşan və başqa adamları da azdıran ata-babalarının yoluna istinad edirlər.",{"from":141,"to":141,"text":956},"Onları elçilərin dəvət etdikləri və təkzibolunmaz dəlillərlə təsdiq olunan haqqa tabe olmağa çağırdıqda, onlar ondan üz döndərir və deyirlər: “Bizi atalarımızın yolundan əl çəkməyə kim çağırırsa çağırsın, biz bunu etmərik”. Bu günahkarların baxışlarını təkzib edərək, Fövqəluca Allah bildirir ki, şeytan onların ata-babalarını od içində cəzaya çağırmışdı və onlar da onun çağırışına cavab vermiş, onun ardınca getmiş və şeytanın şagirdlərinə çevrilmişdilər. İnsanlar yolunu azmış atalarının ardınca getməlidirlərmi? Ya da onlar bu yoldan çəkinməli və onların azmışlığını, onların ardıcıllarının azmışlığını ifşa etməlidirlər?\n\nŞeytan, onların yolunu azmış atalarını və babalarını öz yoluna, onları sevdiyinə və onlara yaxşılıq arzuladığına görə dəvət etmirdi. Əksinə, şeytan onlara qarşı ən böyük düşmənçilik və nifrət bəsləyirdi. Həqiqətən də, şeytanın ardıcılları onun onların üzərində qələbə çalmağa nail olduğu barışmaz düşmənləridir. Onlar şeytanın çağırışına cavab verirlər və o, tərəfdarlarının özlərini Cəhənnəmdə cəzalandırılmaya necə məhkum etdiklərindən həzz alır.",{"from":148,"to":148,"text":958},"İnsan üzünü Allaha tutaraq, Onun qarşısında təslim olur, Onun dininin hökmlərini yerinə yetirir, əməlisaleh baxışlara səmimiyyətlə etiqad edir, Elçinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) hökmlərinə tam uyğun olaraq xeyirxah işlər görür. İnsan üzünü Allaha tutaraq, Ona, sanki Onu görürmüş kimi, ibadət edir və hətta o, Onu görmürsə də, axı Allah onu görür! Üzünü Allaha tutaraq o, Onun qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirir, ətrafdakılara yaxşılıqlar edir və onların qarşısında da öz vəzifələrini yerinə yetirir.\n\nBu şərhlər doğrudur və əgər bir sıra leksik fərqlər nəzərə alınmazsa, onda, demək olar ki, onların arasında əhəmiyyətli ixtilaf yoxdur, çünki onların hər biri dinin bütün tələblərinin layiqincə yerinə yetirilməsini nəzərdə tutur ki, binların hər biri Allah tərəfindən qəbul olunsun. Kim beləcə davranmış olarsa, o, etibarlı bir dəstəkdən yapışmışdır, xilas olmağı, həlak olmaqdan qaçınmağı və tam uğura nail olmağı bacaracaqdır. Kim ki, üzünü Allaha çevirmir və yaxşılıq etmir, o, etibarlı bir dəstəkdən yapışa bilməyəcəkdir. Bu isə o deməkdir ki, belə bir insan məhvə və əzab-əziyyətə məhkumdur. Bütün əməllər Allaha qayıdacaq və O (Pak və Müqəddəs), hər bir quluna hökm çıxaracaqdır. İnsanlar öz əməllərinə görə mütləq əvəz alacaqlar və əməllərinin nəticələrini biləcəklər və buna görə onlar Hesablaşma və Əvəzalma Gününə hazırlaşmalıdırlar.",{"from":155,"to":155,"text":960},"Bəzi insanların iman gətirməkdən imtina etmələrindən kədərlənmə, çünki sənə yalnız İslamı təbliğ etmək və haqqı insanlara çatdırmaq vəzifəsi həvalə edilmişdir. Sən öz vəzifənin öhdəsindən gəlmisən və hətta insanlardan bəziləri doğru yola gəlməkdən boyun qaçırsalar da belə, sən Allahdan mükafatını alacaqsan. Onların kafir qalması kədərlənməyin üçün səbəb ola bilməz, çünki əgər onlarda xeyirxahlıq olsaydı, Allah onları mütləq düzgün yola gətirərdi[4]. Onların səninlə düşmənçilik və mübahisə etməyə cəsarət göstərməsinə və küfr və azğınlıq zülmətində dolaşmaqda davam etməklərinə görə də kədərlənmə. Onlardan indiyə qədər ədalətli intiqam alınmadığına görə, özün qisas almaq istəyi ilə alovlanma! Onların hər biri mütləq Allaha qaytarılacaqdır və onda Fövqəluca Rəbb onlara kafirlikləri, haqqa düşmən münasibətləri, Allahın nurunu söndürmək arzuları və onların Allahın elçilərinə (onlara Allahın salamı olsun!) verdikləri əziyyət haqqında xəbər verəcəkdir. Həqiqətən, Allah insanların köksündə gizlədilənləri və onların dillərinə gətirmədiklərini Biləndir. Belə olduqda, onda insanların açıq danışdıqları və törətdikləri əməlləri haqqında söz söyləməyə heç ehtiyac qalmır.",{"from":162,"to":162,"text":962},"Biz onlara dünya nemətlərindan istifadə etməyə imkan verəcəyik ki, onlar daha çox günah törətsinlər və daha dəhşətli cəzaya layiq olsunlar, sonra da onlar mütləq Cəhənnəmə atılacaqlar. Orada onları işgəncəli əzab-əziyyət və hədsiz dəhşət gözləyir.",{"from":169,"to":169,"text":964},"Allaha şərik qoşan və haqqı inkar edən müşriklər etiraf edirlər ki, Allah – yerin və göylərin Vahid Xaliqidir. Onlar çox yaxşı bilirlər ki, bütlər və daş heykəllər xəlq etməyə qətiyyən qadir deyillər. Buna görə O (Pak və Müqəddəs), Peyğəmbərinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əmr edir ki, Rəbbinə həmd etsin və müşriklərin inkar etdikləri haqqı onların qəbul etdiyi dəlillər vasitəsilə sübuta yetirsin. O (Pak və Müqəddəs) doğrudan da Həmdəlayiqdir, çünki O (Pak və Müqəddəs) Öz dinini elə aydınlaşdırmışdır ki, onun doğruluğunu bütün məxluqların qəbul etdiyi dəlillər təsdiq edir. Əgər insanlar mükəmməl biliklərə malik olsaydılar, onlara bəlli olardı ki, yalnız Allah – Vahid Xaliq və Hökmdar, ibadətə və ilahlığa layiqdir. Lakin onların əksəriyyəti haqdan xəbərsizdirlər və buna görə Ona şərik qoşurlar və öz ziddiyyətli iddiaları ilə qane olurlar. Onlar öz baxışlarını möhkəm biliklər əsasında qurmur, şübhələr içində batır və çaşıb qalırlar.\n\nSonra Allah Özünün ilahi sifətlərinin kamilliyi haqqında xəbər verir və qullarını Onu dərk etməyə, Onu sevməyə və yalnız tək Ona səmimi ibadət etməyə çağırır:",{"from":176,"to":176,"text":966},"Fövqəluca bildirir ki, göylərdə və yerdə olan nə varsa, Ona məxsusdur. Ali və aşağı aləmlər tam və bütünlüklə Onun hakimiyyəti altındadırlar və Allahın qədər, səmavi din və ədalətli əvəz qanunlarına tabedirlər. Bütün məxluqlar – Onun qullarıdır. Onlar Onun iradəsindən asılıdırlar və Kainatda hakimiyyətə malik olmadıqları halda, Allahın var-dövləti və qüdrəti hüdudsuz və mükəmməldir. O (Pak və Müqəddəs) heç nəyə möhtac deyil və Onun məxluqları üçün zəruri olan heç nəyə tələbat hiss etmir. Fövqəluca buyurur: “Mən onlardan nə ruzi istəyirəm, nə də Məni yedirmələrini istəyirəm” (Zariyat, 51\u002F57).\n\nPeyğəmbərlərin və möminlərin, şəhidlərin və əməlisaleh insanların xeyirxah əməlləri Allaha heç bir fayda verə bilməz, amma onlar xeyirxah işləri görənlərin özlərinə fayda verir. Allah nə Öz qullarına, nə də onların xeyirli əməllərinə möhtac deyil. O (Pak və Müqəddəs) qullarına həm bu dünyada, həm də öldükdən sonra hədiyyələr əta edir və bu Onun Zənginliyinin və Özünəbəsliyinin kamilliyini təsdiq edir. Onun ilahi varlığının ayrılmaz məziyyəti olan ən kamil tərif də Ona məxsusdur. Allah ən gözəl və hərtərəfli mədh olunmağa layiqdir. Onun ilahi varlığı və Onun qüsursuz sifətləri də həmdə layiqdir, çünki onlar əzəmət və kamillik təcəssümüdür. O (Pak və Müqəddəs) həmçinin həm bu dünyada, həm də ölümdən sonra Öz məxluqları üçün müəyyən etdiyi qismətlərinə və onların arasında baş verən ixtilafları aradan qaldırması ilə əlaqədar qəbul etdiyi qərarlarına, əməllərinə və yaratdıqlarına, qadağalarına və hökmlərinə görə də tərifə layiqdir.",{"from":183,"to":183,"text":968},"Fövqəluca Özünün ilahi nitqinin kamilliyi və əzəmətindən xəbər verir. Allahın nitqinin bu bənzərsiz təsviri insanların qəlbini heyrətləndirir, insan ağlını valeh edir və təfəkkür sahiblərində Rəbbi dərk etməyə həvəs yaradır. Əgər yer üzündəki bütün ağaclardan qələm hazırlansaydı, dəniz və okeanlar mürəkkəbə çevrilsəydi, yenə də onlar Allahın sözlərinin tükənməsi üçün bəs etməzdi, çünki bundan çox-çox əvvəl qələmlər sınıb-dağılar və dənizlər quruyardı. Bu müqayisə həqiqətdən uzaq olan məcazi məna daşımır. Fövqəluca və Fövqəlxeyirxah Allaha yaxşı məlumdur ki, insan təfəkkürü bir sıra ilahi məziyyətləri qavramaq gücünə sahib deyil. Fövqəluca Allah onu da bilir ki, Rəbbi dərk etmək ən gözəl, ən şərəfli və ən ləyaqətli nemətlərdən biridir. Hərçənd insan Allahı büsbütün dərk etmə qabiliyyətinə malik olmasa da, o, Allahı qismən dərk etmək imkanından məhrum deyil və buna görə Fövqəluca Rəbb Öz qullarına, onların köksünü yarıb, qəlbini nurlandıran biliyi açmışdır. Müsəlmanlar isə insan ağlının anlaya biləcəyi biliklərin vasitəsi ilə ağılla izah edilməsi mümkün olmayan biliklərin gerçəkliyini əsaslandırırlar. Onlar, insanların ən ləyaqətlisinin, öz Rəbbi haqqında başqalarından çox yaxşı məlumatı olanın (ona Allahın salavatı və salamı olsun) sözlərini təkrarlayır və deyirlər: “Ey Rəbbimiz! Biz Səni Sənin layiq olduğun kimi tərif edə bilmirik, çünki yalnız Sən Özünü layiqincə tərifləməyə qadirsən”. Həqiqətən də, Fövqəluca Allah məxluqlarının Onu mədh etdikləri tərifdən çox yüksəkdədir!\n\nMüzakirə etdiyimiz müqayisəyə gəldikdə isə, o, insan ağlının tam mənada qavramağa qadir olmadığı bir şeyin mənasını dərk etmək üçün onlara kömək edir. Hətta ayədə qeyd olunan ağaclar və okeanlar qat-qat daha çox olsaydılar belə, insan onların yox olmasını təsəvvür edə bilərdi, çünki onların hamısı yaradılmışdır. Fövqəluca Allahın sözlərinə gəldikdə isə, onların tükənməsini təsəvvür etmək mümkünsüzdür. Bundan başqa, naslar[5] və möhkəm məna ona dəlalət edir ki, Allahın sözləri tükənməzdir, çünki, yalnız Xaliqdən və Onun ilahi sifətlərindən başqa, bütün varlıqların sonu vardır. Fövqəluca buyurur: “Həqiqətən, son hədd Rəbbinədəkdir” (Nəcm, 53\u002F42).\n\nFövqəluca Allahın nə əzəlinin, nə də sonunun olmadığını dərk edərək, başa düşürsən ki, O (Pak və Müqəddəs), yalnız insan zəkasının təsəvvür edə biləcəyi istənilən zamanlardan əvvəllər də mövcud olmuşdur və insanın təsəvvür edə biləcəyi ən uzaq gələcək zamanlarda da mövcud olacaqdır.\n\nAllah bütün zamanlarda mövcuddur, hökmlər çıxarır, danışır və istədiyini həyata keçirir. Əgər O (Pak və Müqəddəs) bir şey etmək istəyərsə, heç nə Ona söz deməyə və ya istədiyi işi etməyə mane olmağa qadir deyil. Əgər insan bunu dərk edərsə, onda o başa düşər ki, müzakirə etdiyimiz ayədəki müqayisə, sadəcə, öz Rəbbini dərk etmək üçün qullara kömək edir. Allahın sifətlərinə gəldikdə isə, onlar hər hansı müqayisədən ucadırlar.\n\nSonra Fövqəluca Allah Özünün fövqəlqüdrətinin hüdudsuzluğunu və Öz müdrikliyinin kamilliyini bəyan edir. Fövqəlqüdrətli və Müdrik – Onun gözəl adlarındandır. Fövqəlqüdrət və əzəmət təkcə Ona məxsusdur. Ali və aşağı aləmlərdə mövcud olan qüdrət və qüvvələrə gəldikdə isə, onlar Tək Olan Allahdan törəmədir. Öz məxluqlarına gücü O (Pak və Müqəddəs) vermişdir və Onun vermədiyi gücə və qüdrətə malik olan yoxdur. O (Pak və Müqəddəs) Öz fövqəlqüdrəti sayəsində bütün məxluqlarını idarə edir və onların üzərində hökmrandır. O (Pak və Müqəddəs) Öz müdrikliyi sayəsində bütün varlıqları yaratmış və məxluqlarının həyatını hikmət və məna ilə rövnəqləndirmişdir. O (Pak və Müqəddəs) Öz müdrikliyi sayəsində həmçinin hər biri hikmət və məna ilə dolu hökmlər və qadağalar nazil etmişdir. Hikmət – Onun bütün yaratdıqlarının və hökmranlığının gözə çarpan əlamətlərindəndir.",{"from":190,"to":190,"text":970},"Fövqəluca bu ayədə, insanın tam mənada təsəvvür etməyə belə qadir olmadığı, Öz fövqəlqüdrətinin mükəmməlliyini bir daha vurğulayır. Bütün bəşəriyyəti yaratmaq və diriltmək də bir insanı yaratmaq və ya diriltmək kimi Allah üçün asandır. Həqiqətən də, bu, insan zəkasını heyrətləndirir. Çox böyük sayda insanları xəlq etmək və öldükdən sonra onları bir an içində diriltmək də, bir insanı xəlq etmək və diriltmək kimi, Allah üçün asandır. Bu o deməkdir ki, ölümdən sonra dirildilməyə və törədilmiş əməllərə görə əvəz veriləcəyinə, Allahın əzəməti, gücü və qüdrətinə yalnız xəbərsiz cahillər təəccüblənirlər. O (Pak və Müqəddəs) istənilən səsi eşidir və istənilən məxluqu görür, axı Eşidən və Görən adları Onun gözəl adlarındandır.",{"from":197,"to":197,"text":972},"Fövqəluca xəbər verir ki, O – Kainatın Vahid Hökmdarı və Rəhbəridir. Onun hakimiyyəti o qədər mükəmməldir ki, O, gecəni gündüzə qatır və gündüzü də gecəyə qatır, həmçinin onlar üçün müəyyən edilmiş qaydaya tam uyğun olaraq hərəkət edən günəşi və ayı idarə edir[6].\n\nBu qayda günəşin və ayın xəlq edildiyi zamanlardan bəri pozulmamışdır və Allahın qullarına həm bu dünyada, həm də öldükdən sonra faydalı nəticələr çıxarmaq və nemət əldə etmək üçün hər ikisi kömək göstərir.\n\nGünəş və ay müəyyən olunmuş müddətə qədər hərəkət edəcəklər və bu vaxt çatdıqda, onların səmada gedişinə son qoyulacaq və onlar qüvvədən məhrum ediləcəklər. Bu, Qiyamət günü baş verəcəkdir – günəş dürmələnib büküləcək, ay isə sönəcək. Bu elə bir gün olacaq ki, yer kürəsi dağılacaq və əbədi həyat başlayacaq[7].\n\nAllah isə Öz məxluqlarının xeyir və şər əməlləri haqqında hər şeyi dəqiqliklə bilir. Ondan heç bir şeyi gizlətmək mümkün deyil və buna görə hər bir məxluq layiq olduğu əvəzi artıqlaması ilə alacaqdır. Kim Allaha itaətkar olarsa, o, mükafatını alacaqdır. Kim Ona itaətsizlik göstərərsə, cəzalandırılacaqdır.",{"from":204,"to":204,"text":974},"Allah sizə Özünün ilahi sifətləri və Özünün böyüklüyü haqqında xəbər verir, çünki Allah – Haqdır. Onun ilahi mahiyyəti – Haqdır, Onun kamil sifətləri – Haqdır, Onun dini – Haqdır, Onun elçiləri –Haqdır, Onun vədi – Haqdır, Onun xəbərdarlığı – Haqdır və Ona ibadət etmək də Haqdır.\n\nİnsanların Allahla yanaşı ibadət etdikləri uydurulmuş saxta “ilahlara” gəldikdə isə, onlar batildir. Onların ilahi mahiyyəti uydurma olduğu kimi, “ilahi” sifətləri də uydurmadır.\n\nƏgər Allah o məxluqları yaratmasaydı, onlar heç vaxt mövcud ola bilməzdilər.\n\nƏgər Allah onların var olmasını istəməsəydi, onlar heç vaxt özləri müstəqil həyat sürə bilməzdilər. Əgər bu məxluqlar bu dərəcədə acizdirlərsə, onda onlara ibadət etmək də əbəs və fayda-sızdır.\n\nFövqəlali və Ən Böyük adları – Allahın ən gözəl adlarındandır. Onun İlahi Mahiyyəti[8] bütün məxluqlarının fövqündədir, qüsursuz sifətləri isə məxluqlarının keyfiyyətlərindən misilsiz qədər müqayisəedilməz üstünlükdədir.\n\nO (Pak və Müqəddəs), Öz qullarının fövqündədir və onları Özünün iradəsinə ram etmişdir. Bununla yanaşı Allahın İlahi Mahiyyəti və sifətləri əzəmətlidir və göylərin və yerin bütün sakinlərinin qəlbi Ona ehtiramla doludur.",{"from":211,"to":211,"text":976},"Məgər sən Allahın Onun qullarına yönəltdiyi qüdrətinin, mərhəmətinin və qayğısının nəticələrini görmürsən? O, dənizləri və okeanları insanların ixtiyarına vermişdir və gəmilər dənizdə Kainat qanunlarına müvafiq üzür və bu, Rəbbin mərhəmətinə və xeyirxahlığına dəlalət edir. Allah insanlara öz dəlillərini beləcə nümayiş etdirir ki, onlar özləri üçün faydalı nəticələr çıxartsınlar və bundan faydalansınlar.\n\nLakin Allahın dəlillərindən təkcə səbirli olan və şükür edən qulları ibrət götürürlər. Onlar müsibət zamanı səbir edir və sevinc içində olanda Allaha şükür edirlər. Onlar Allahın hökmlərini səbirlə yerinə yetirir və günahlardan çəkinir, Allahın qədərinin ağırlığını mətinliklə daşıyır və Allaha maddi və mənəvi nemətlərə görə şükür edirlər.",{"from":218,"to":218,"text":978},"Fövqəluca gəmidə olan insanların dalğalar onların üstünü qara buludlar kimi örtəndə özlərini necə apardıqları haqqında xəbər verir. Həmin anda onlar Allaha səmimiyyətlə dua edirlər. Lakin O (Pak və Müqəddəs), onları sağ-salamat sahilə çıxartdıqdan sonra, onlar iki qrupa bölünürlər. Onların bir hissəsi elə oradaca Ona layiqincə şükür etməyi yaddan çıxarır, günah işlətməyə başlayaraq, özü özünə zərər vurur. Digərləri isə, ümumiyyətlə Onun mərhəmətini inkar edir və kafirliyi üstün tuturlar. Onlar Onun ayələrini rədd edirlər, çünki xain və nankordurlar. Əvvəlcə onlar deyirdilər ki, onları həlakdan xilas etsə, mütləq Ona minnətdarlıq edəcəklər. Lakin artıq indi onlar öz andlarını və vədlərini pozurlar və nazil edilmiş nemətə görə təşəkkür etmək istəmirlər. Axı Fövqəluca Allah onları labüd ölümdən xilas etmişdir və təkcə bu, onları Ona layiqincə şükür etməyə məcbur etməliydi.",{"from":224,"to":224,"text":980},"Fövqəluca insanlara buyurur ki, Allahdan qorxsunlar, yəni Onun hökmlərini yerinə yetirsinlər və Onun haramlarını pozmasınlar. İnsan elə buna görə Qiyamət günündən dəhşətə gəlməlidir. Həmin gün o qədər ağır və vəhşətəngiz olacaq ki, hər bir insanı təkcə onun öz taleyi narahat edəcəkdir. Nə övlad valideynlərinin saleh əməllərini artıra biləcək və ya onların günah yükünü yüngülləşdirə biləcək, nə də valideynlər öz övladına kömək edə biləcək. Hər bir insan təkcə öz əməllərinə cavab verməli olacaq və ona düşən əvəzi alacaqdır. Buna görə, Allahın qulları bu Dəhşətli günü yadda saxlamalıdırlar ki, öz imanlarını möhkəmlədə bilsinlər və təqvalılıqlarını artıra bilsinlər. Bu məziyyət insanlara səadətə qovuşmaqda və mükafata layiq görülməkdə kömək edir və buna görə Allahın təqvalılığa riayət etmək, cəzadan çəkinmək və ibrətverici moizələrə qulaq asmaq hökmü Allahın qullarına bəslədiyi mərhəmətini təsdiq edir. Buna görə də həmd yalnız aləmlərin Rəbbi Allaha məxsusdur!\n\nEy insanlar! Allahın vədi – haqdır. Buna şübhə etmək mümkün deyildir. Buna görə, mükafata layiq olmayan işlər görməyin, gözəl və cazibədar, lakin ən böyük sınaq və yoldan sapma rolunu oynayan maddi nemətlərə aldanmayın. Unutmayın ki, şeytan hər vasitə ilə sizi aldatmağa cəhd göstərir və bir anlığa belə sizi rahat qoymur. Siz isə Allah qarşısında öz vəzifələrinizi yerinə yetirməlisiniz. O (Pak və Müqəddəs), sizə müəyyən möhlət təyin etmişdir. Bu möhlət başa çatdıqdan sonra hər biriniz öz əməllərinə görə əvəz alacaq və Rəbbin qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirib-yetirmədiyi ondan soruşulacaqdır. Elə buna görə də, siz bu məsələyə xüsusi diqqət yetirməli və Allah qarşısında vəzifələrin yerinə yetirilməsini özünüzün bir nömrəli vəzifəsi etməlisiniz. Bu yolda sizi böyük çətinliklər və ağır maneələr gözləyir və onlardan ən təhlükəli olanları: tamahsılandırıcı (şirnikləndirici və həvəsləndirici) maddi ləzzətlər və məkrli şeytandır. Məhz buna görə sizə dünyəvi məftunedici gözəlliklərə və şeytanın vəsvəsəsinə uymaq qadağan edilmişdir. Fövqəluca buyurur: “O, onlara vəd verir və onlarda ümid oyadır. Lakin şeytan onlara aldatmaqdan başqa heç nə vəd etmir” (Nisa, 4\u002F120).",{"from":216,"to":216,"text":982},"Fövqəluca bir daha Özünün bütün aşkarı və qeybi əhatə edən hüdudsuz elm Sahibi olduğunu xəbər verir. Allah Öz qullarına qeybi biliklərdən bir çox şeyləri öyrənməyə imkan verir, lakin bu ayədə sadalanan beş şey haqqında bilik məxluqlardan gizlədilmişdir. Bu şeylər haqqında nə göndərilmiş peyğəmbərlər, nə Allaha yaxın mələklər, nə də qalan hər hansı başqa məxluqlar heç nə bilmirlər. Təkcə Fövqəluca Allah Qiyamət gününün başlayacağı Saatın vaxtını bilir. Fövqəluca buyurur: “Onlar səndən Saat haqqında soruşurlar: “O nə vaxt başlayacaq?” De: “Həqiqətən, bu barədə bilik yalnız Rəbbimə məxsusdur. Ondan başqa heç kim onun başlanması vaxtını açmağa qadir deyildir. Bu elm göylər və yer üçün çox ağırdır. O, qəfildən başlayacaq”. Onlar səndən elə soruşurlar ki, sanki bu sənə məlumdir. De: “Həqiqətən, bu barədə bilik tək Allaha məxsusdur, lakin insanların əksəriyyəti bilmir” (Əraf, 7\u002F187).\n\nTəkcə Fövqəluca Allah yağışın yağacağı vaxtı dəqiq bilir. O, həmçinin bilir ki, ananın bətnində inkişaf edən rüşeymdən oğlan və ya qız əmələ gələcək[9]. Təyin olunmuş vaxt gəlib çatdıqda, mələk Rəbbindən soruşur: “Bu oğlan və ya qız olacaqdır?” Belə olduqda, Allah onu Öz bildiyi kimi həll edir. Yalnız Fövqəluca Allah bilir ki, insanı sabahkı gündə hansı maddi və mənəvi nailiyyətlər gözləyir. Təkcə Allaha məlumdur ki, insana harada ölməsi nəsib olacaqdır. Bu şeylər haqqında biliklərə Allahdan başqa heç kim sahib deyildir və bu – Allahın elminin cüzi bir hissəsidir ki, tamamilə bütün varlıqları əhatə edir. Bilən və Xəbərdarolan adları – Allahın gözəl adları arasındadır. Ona aşkarda və qeybdə olanlar da, gizlində və açıqda olanlar da məlumdur. Yuxarıda sadalanan beş şey haqqında biliklərə gəldikdə isə, O (Pak və Müqəddəs), onları məxluqlarından Öz müdrikliyinə uyğun olaraq gizlətmişdir[10]. Əgər insan bu barədə düşünərsə, onda ona aydın olar ki, bəzi şeylərdən xəbərsiz olmaq insanlara çox böyük fayda gətirir."]