[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-38-alikhan":694,"$fXNlzhvFhpEV5MV8CGTLGOZ16P0XlJxHIs7jwO1aP584":1076},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":961},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871,874,877,880,883,886,889,892,895,898,901,904,907,910,913,916,919,922,925,928,931,934,937,940,943,946,949,952,955,958],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ صٓ ۚ وَٱلْقُرْءَانِ ذِى ٱلذِّكْرِ","Sad. Öyüd-nəsihətlə dolu Qurana and olsun!",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"بَلِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فِى عِزَّةٍۢ وَشِقَاقٍۢ","Kafirlər təkəbbür və nifaq içindədirlər.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"كَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَبْلِهِم مِّن قَرْنٍۢ فَنَادَوا۟ وَّلَاتَ حِينَ مَنَاصٍۢ","Biz onlardan öncə də neçə-neçə nəsilləri məhv etmişik. Onlar yalvarıb imdad diləyirdilər, lakin artıq qurtulma vaxtı keçmişdi.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"وَعَجِبُوٓا۟ أَن جَآءَهُم مُّنذِرٌۭ مِّنْهُمْ ۖ وَقَالَ ٱلْكَٰفِرُونَ هَٰذَا سَٰحِرٌۭ كَذَّابٌ","Öz aralarından onlara xəbərdarlıq edən bir peyğəmbər gəldiyinə təəccüb edərək kafirlər dedilər: “Bu, yalançı bir sehrbazdır!",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"أَجَعَلَ ٱلْءَالِهَةَ إِلَٰهًۭا وَٰحِدًا ۖ إِنَّ هَٰذَا لَشَىْءٌ عُجَابٌۭ","O, bütün məbudları bir məbudmu etdi? Həqiqətən, bu, əcaib bir şeydir”.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"وَٱنطَلَقَ ٱلْمَلَأُ مِنْهُمْ أَنِ ٱمْشُوا۟ وَٱصْبِرُوا۟ عَلَىٰٓ ءَالِهَتِكُمْ ۖ إِنَّ هَٰذَا لَشَىْءٌۭ يُرَادُ","Onların adlı-sanlı adamları çıxıb gedərək dedilər: “Gedin öz məbudlarınızla səbirlə davranın. Doğrusu, bu sizdən istənilən bir şeydir.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"مَا سَمِعْنَا بِهَٰذَا فِى ٱلْمِلَّةِ ٱلْءَاخِرَةِ إِنْ هَٰذَآ إِلَّا ٱخْتِلَٰقٌ","Biz bunu axırıncı dində də eşitməmişik. Bu, uydurmadan başqa bir şey deyil.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"أَءُنزِلَ عَلَيْهِ ٱلذِّكْرُ مِنۢ بَيْنِنَا ۚ بَلْ هُمْ فِى شَكٍّۢ مِّن ذِكْرِى ۖ بَل لَّمَّا يَذُوقُوا۟ عَذَابِ","Məgər içimizdən təkcə onamı Zikr vəhy edilmişdir?” Xeyr, onlar Mənim Zikrimə şəkk gətirirlər. Xeyr, onlar Mənim əzabımı hələ dadmayıblar.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"أَمْ عِندَهُمْ خَزَآئِنُ رَحْمَةِ رَبِّكَ ٱلْعَزِيزِ ٱلْوَهَّابِ","Yoxsa sənin Qüdrətli və Bəxşedən Rəbbinin rəhmət xəzinələri onlardadır?",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"أَمْ لَهُم مُّلْكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ۖ فَلْيَرْتَقُوا۟ فِى ٱلْأَسْبَٰبِ","Ya da, göylərin, yerin və onların arasında olanların üzərində hakimiyyət onlaramı verilmişdir? Qoy onda istənilən yolla göyə qalxsınlar.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"جُندٌۭ مَّا هُنَالِكَ مَهْزُومٌۭ مِّنَ ٱلْأَحْزَابِ","Bu ordu da əvvəlki əlbir dəstələr kimi darmadağın ediləcəkdir.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍۢ وَعَادٌۭ وَفِرْعَوْنُ ذُو ٱلْأَوْتَادِ","Onlardan əvvəl Nuh qövmü, Ad və dirəklər sahibi Firon da elçiləri yalançı saymışdılar.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"وَثَمُودُ وَقَوْمُ لُوطٍۢ وَأَصْحَٰبُ لْـَٔيْكَةِ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلْأَحْزَابُ","Həmçinin Səmud, Lut qövmü və Əykə əhli də. Bunlar əlbir dəstələr idi.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"إِن كُلٌّ إِلَّا كَذَّبَ ٱلرُّسُلَ فَحَقَّ عِقَابِ","Hər biri elçiləri yalançı hesab etdi və Mənim cəzam da gerçəkləşdi.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"وَمَا يَنظُرُ هَٰٓؤُلَآءِ إِلَّا صَيْحَةًۭ وَٰحِدَةًۭ مَّا لَهَا مِن فَوَاقٍۢ","Onlar təkcə olaraq, qarşısıalınmaz bir tükürpədici səsi gözləyirlər.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"وَقَالُوا۟ رَبَّنَا عَجِّل لَّنَا قِطَّنَا قَبْلَ يَوْمِ ٱلْحِسَابِ","Onlar istehza edərək: “Ey Rəbbimiz! Bizim payımızı Hesablaşma günü gəlməmişdən əvvəl tezliklə ver!”– dedilər.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"ٱصْبِرْ عَلَىٰ مَا يَقُولُونَ وَٱذْكُرْ عَبْدَنَا دَاوُۥدَ ذَا ٱلْأَيْدِ ۖ إِنَّهُۥٓ أَوَّابٌ","Onların dediklərinə səbir et və qüdrətli qulumuz Davudu yadına sal! O, daim Allaha üz tutardı.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"إِنَّا سَخَّرْنَا ٱلْجِبَالَ مَعَهُۥ يُسَبِّحْنَ بِٱلْعَشِىِّ وَٱلْإِشْرَاقِ","Biz dağları ona ram etmişdik. Onlar axşam çağı və səhər onunla birlikdə Allahın şəninə təriflər deyirdilər.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"وَٱلطَّيْرَ مَحْشُورَةًۭ ۖ كُلٌّۭ لَّهُۥٓ أَوَّابٌۭ","Biz quşları da toplum halda ona ram etmişdik. Hamısı daima Allaha üz tutardı.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"وَشَدَدْنَا مُلْكَهُۥ وَءَاتَيْنَٰهُ ٱلْحِكْمَةَ وَفَصْلَ ٱلْخِطَابِ","Biz onun mülkünü möhkəmləndirdik, özünə də hikmət (peyğəmbərlik) və düzgün qərar çıxartmaq qabiliyyəti bəxş etdik.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"۞ وَهَلْ أَتَىٰكَ نَبَؤُا۟ ٱلْخَصْمِ إِذْ تَسَوَّرُوا۟ ٱلْمِحْرَابَ","Davudun yanında çəkişənlərin xəbəri sənə gəlib çatdımı? O zaman onlar divarı aşıb məbədə girdilər.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"إِذْ دَخَلُوا۟ عَلَىٰ دَاوُۥدَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ ۖ قَالُوا۟ لَا تَخَفْ ۖ خَصْمَانِ بَغَىٰ بَعْضُنَا عَلَىٰ بَعْضٍۢ فَٱحْكُم بَيْنَنَا بِٱلْحَقِّ وَلَا تُشْطِطْ وَٱهْدِنَآ إِلَىٰ سَوَآءِ ٱلصِّرَٰطِ","Onlar Davudun yanına daxil olduqda Davud onlardan qorxdu. Onlar dedilər: “Qorxma! Biz iki iddiaçıyıq. Birimiz digərinin haqqını tapdalamışdır. Aramızda ədalətlə hökm ver, haqsızlıq etmə və bizə düz yolu göstər!",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"إِنَّ هَٰذَآ أَخِى لَهُۥ تِسْعٌۭ وَتِسْعُونَ نَعْجَةًۭ وَلِىَ نَعْجَةٌۭ وَٰحِدَةٌۭ فَقَالَ أَكْفِلْنِيهَا وَعَزَّنِى فِى ٱلْخِطَابِ","Bu mənim qardaşımdır. Onun doxsan doqquz qoyunu, mənim isə bircə qoyunum vardır. Bununla belə: “Onu mənə ver!”– dedi və mübahisədə mənə üstün gəldi”.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"قَالَ لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤَالِ نَعْجَتِكَ إِلَىٰ نِعَاجِهِۦ ۖ وَإِنَّ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلْخُلَطَآءِ لَيَبْغِى بَعْضُهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ إِلَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَقَلِيلٌۭ مَّا هُمْ ۗ وَظَنَّ دَاوُۥدُ أَنَّمَا فَتَنَّٰهُ فَٱسْتَغْفَرَ رَبَّهُۥ وَخَرَّ رَاكِعًۭا وَأَنَابَ ۩","Davud dedi: “O sənin qoyununu öz qoyunlarına qatmaq istəməklə, sənə qarşı haqsızlıq etmişdir. Həqiqətən, şəriklərin çoxu bir-birinin haqqını tapdalayar. Yalnız iman gətirib yaxşı işlər görənlərdən başqa. Onlar isə çox azdırlar!” Bunları dedikdən sonra, Davud Bizim onu sınağa çəkdiyimizi yəqinləşdirərək, Rəbbindən özünün bağışlanmasını dilədi və səcdəyə qapanıb tövbə etdi.",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"فَغَفَرْنَا لَهُۥ ذَٰلِكَ ۖ وَإِنَّ لَهُۥ عِندَنَا لَزُلْفَىٰ وَحُسْنَ مَـَٔابٍۢ","Biz bunu ona bağışladıq. Həqiqətən, o Bizə yaxın olanlardandır və onun üçün gözəl qayıdış yeri hazırlanmışdır.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"يَٰدَاوُۥدُ إِنَّا جَعَلْنَٰكَ خَلِيفَةًۭ فِى ٱلْأَرْضِ فَٱحْكُم بَيْنَ ٱلنَّاسِ بِٱلْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعِ ٱلْهَوَىٰ فَيُضِلَّكَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ ۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَضِلُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌۭ شَدِيدٌۢ بِمَا نَسُوا۟ يَوْمَ ٱلْحِسَابِ","Ey Davud! Biz səni yer üzündə xəlifə təyin etdik. Elə isə insanlar arasında ədalətlə hökm ver, nəfsin istəyinə uyma, yoxsa o səni Allahın yolundan azdırar. Həqiqətən, Allahın yolundan azanları Hesablaşma gününü unutduqları üçün şiddətli bir əzab gözləyir.",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"وَمَا خَلَقْنَا ٱلسَّمَآءَ وَٱلْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا بَٰطِلًۭا ۚ ذَٰلِكَ ظَنُّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۚ فَوَيْلٌۭ لِّلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِنَ ٱلنَّارِ","Biz göyü, yeri və onların arasındakılarını nahaq yerə xəlq etməmişik. Bu, kafirlərin zənnidir. Vay o kafirlərin Oddakı halına!",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"أَمْ نَجْعَلُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ كَٱلْمُفْسِدِينَ فِى ٱلْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ ٱلْمُتَّقِينَ كَٱلْفُجَّارِ","Biz heç iman gətirib yaxşı işlər görənləri yer üzündə fitnə-fəsad törədənlərə tay tutarıqmı? Ya da Allahdan qorxanları günahkarlara tay tutarıqmı?",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"كِتَٰبٌ أَنزَلْنَٰهُ إِلَيْكَ مُبَٰرَكٌۭ لِّيَدَّبَّرُوٓا۟ ءَايَٰتِهِۦ وَلِيَتَذَكَّرَ أُو۟لُوا۟ ٱلْأَلْبَٰبِ","Bu mübarək Kitabı, insanların onun ayələrini düşünüb anlaması və ağıl sahiblərinin də ondan ibrət götürməsi üçün sənə nazil etdik.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"وَوَهَبْنَا لِدَاوُۥدَ سُلَيْمَٰنَ ۚ نِعْمَ ٱلْعَبْدُ ۖ إِنَّهُۥٓ أَوَّابٌ","Biz Davuda Süleymanı bəxş etdik. O necə də gözəl qul idi! Daima Allaha üz tutardı.",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"إِذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِٱلْعَشِىِّ ٱلصَّٰفِنَٰتُ ٱلْجِيَادُ","Bir dəfə axşam çağı ona üç ayağı üstündə durub bir ayağının dırnağını yerə vuran, çapar atlar göstərildi.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"فَقَالَ إِنِّىٓ أَحْبَبْتُ حُبَّ ٱلْخَيْرِ عَن ذِكْرِ رَبِّى حَتَّىٰ تَوَارَتْ بِٱلْحِجَابِ","Süleyman dedi: “Mən, günəş üfüqdə batanadək nemətə olan məhəbbəti Rəbbimi zikr etməkdən üstün tutdum – atlar məni əsr namazından yayındırdı”.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"رُدُّوهَا عَلَىَّ ۖ فَطَفِقَ مَسْحًۢا بِٱلسُّوقِ وَٱلْأَعْنَاقِ","Süleyman: “Onları yanıma qaytarın!”– dedi. O, atların qıçlarını və boyunlarını vurmağa başladı.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"وَلَقَدْ فَتَنَّا سُلَيْمَٰنَ وَأَلْقَيْنَا عَلَىٰ كُرْسِيِّهِۦ جَسَدًۭا ثُمَّ أَنَابَ","Biz Süleymanı sınağa çəkib taxtının üstünə cansız bir cəsəd atdıq. Sonra o tövbə edib qayıtdı.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"قَالَ رَبِّ ٱغْفِرْ لِى وَهَبْ لِى مُلْكًۭا لَّا يَنۢبَغِى لِأَحَدٍۢ مِّنۢ بَعْدِىٓ ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْوَهَّابُ","O dedi: “Ey Rəbbim! Məni bağışla və mənə elə bir səltənət ver ki, məndən sonra heç kimə nəsib olmasın. Həqiqətən, Sən Bəxşedənsən.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"فَسَخَّرْنَا لَهُ ٱلرِّيحَ تَجْرِى بِأَمْرِهِۦ رُخَآءً حَيْثُ أَصَابَ","Biz də, onun əmri ilə istədiyi yerə sakitcə əsən küləyi ona ram etdik.",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"وَٱلشَّيَٰطِينَ كُلَّ بَنَّآءٍۢ وَغَوَّاصٍۢ","Həmçinin şeytanlardan olan müxtəlif nəqşlər vuran bənnaları, dalğıcları",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"وَءَاخَرِينَ مُقَرَّنِينَ فِى ٱلْأَصْفَادِ","və başqalarını da zəncirlənmiş halda ona tabe etdik",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"هَٰذَا عَطَآؤُنَا فَٱمْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ بِغَيْرِ حِسَابٍۢ","və buyurduq: “Bu Bizim hədiyyəmizdir! Bunlardan istədiyinə versən də, verməsən də səndən haqq-hesab tələb olunmayacaqdır”.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"وَإِنَّ لَهُۥ عِندَنَا لَزُلْفَىٰ وَحُسْنَ مَـَٔابٍۢ","Həqiqətən, o Bizə yaxın olanlardandır və onun üçün gözəl qayıdış yeri hazırlanmışdır.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"وَٱذْكُرْ عَبْدَنَآ أَيُّوبَ إِذْ نَادَىٰ رَبَّهُۥٓ أَنِّى مَسَّنِىَ ٱلشَّيْطَٰنُ بِنُصْبٍۢ وَعَذَابٍ","Qulumuz Əyyubu da yada sal! Bir zaman o öz Rəbbinə yalvarıb demişdi: “Şeytan mənə bəla və əzab toxundurmuşdur!”",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"ٱرْكُضْ بِرِجْلِكَ ۖ هَٰذَا مُغْتَسَلٌۢ بَارِدٌۭ وَشَرَابٌۭ","Biz ona dedik: “Ayağını yerə vur! Budur yuyunmaq və içmək üçün sərin su!”",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"وَوَهَبْنَا لَهُۥٓ أَهْلَهُۥ وَمِثْلَهُم مَّعَهُمْ رَحْمَةًۭ مِّنَّا وَذِكْرَىٰ لِأُو۟لِى ٱلْأَلْبَٰبِ","Bizdən bir mərhəmət və ağıl sahiblərinə bir ibrət olsun deyə, ona ailəsini yenidən və üstəlik bir o qədər də əlavə övlad bəxş etdik.",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًۭا فَٱضْرِب بِّهِۦ وَلَا تَحْنَثْ ۗ إِنَّا وَجَدْنَٰهُ صَابِرًۭا ۚ نِّعْمَ ٱلْعَبْدُ ۖ إِنَّهُۥٓ أَوَّابٌۭ","Biz ona dedik: “Əlinə bir dəstə çubuq götür və onunla arvadını vur. Andını pozma”. Həqiqətən, Biz onu səbir edən gördük. Necə də gözəl qul idi! O, daima Allaha üz tutardı.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"وَٱذْكُرْ عِبَٰدَنَآ إِبْرَٰهِيمَ وَإِسْحَٰقَ وَيَعْقُوبَ أُو۟لِى ٱلْأَيْدِى وَٱلْأَبْصَٰرِ","Qüdrət və bəsirət sahibi olan qullarımız İbrahimi, İshaqı və Yəqubu da yada sal!",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"إِنَّآ أَخْلَصْنَٰهُم بِخَالِصَةٍۢ ذِكْرَى ٱلدَّارِ","Biz onları Axirət yurdunu sadiq ürəklə andıqlarına görə seçdik.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"وَإِنَّهُمْ عِندَنَا لَمِنَ ٱلْمُصْطَفَيْنَ ٱلْأَخْيَارِ","Həqiqətən, onlar Bizim yanımızda seçilmiş ən yaxşı kimsələrdəndirlər.",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"وَٱذْكُرْ إِسْمَٰعِيلَ وَٱلْيَسَعَ وَذَا ٱلْكِفْلِ ۖ وَكُلٌّۭ مِّنَ ٱلْأَخْيَارِ","İsmaili, əl-Yəsə'i və Zül-Kifli də yada sal! Onların hamısı ən yaxşı kimsələrdəndir.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"هَٰذَا ذِكْرٌۭ ۚ وَإِنَّ لِلْمُتَّقِينَ لَحُسْنَ مَـَٔابٍۢ","Bu, bir xatırlatmadır. Allahdan qorxanları gözəl bir qayıdış yeri gözləyir –",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"جَنَّٰتِ عَدْنٍۢ مُّفَتَّحَةًۭ لَّهُمُ ٱلْأَبْوَٰبُ","qapıları onlar üçün açılmış Ədn bağları.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"مُتَّكِـِٔينَ فِيهَا يَدْعُونَ فِيهَا بِفَٰكِهَةٍۢ كَثِيرَةٍۢ وَشَرَابٍۢ","Onlar orada taxtlara dirsəklənib çoxlu-çoxlu meyvələr və cənnətə məxsus içkilər istəyəcəklər.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"۞ وَعِندَهُمْ قَٰصِرَٰتُ ٱلطَّرْفِ أَتْرَابٌ","Onların yanında gözlərini ərindən çəkməyən həmyaşıdları olacaqdır.",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"هَٰذَا مَا تُوعَدُونَ لِيَوْمِ ٱلْحِسَابِ","Hesablaşma günü üçün sizə vəd olunanlar bunlardır.",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"إِنَّ هَٰذَا لَرِزْقُنَا مَا لَهُۥ مِن نَّفَادٍ","Bəli, bu Bizim verdiyimiz nemətdir. O, tükənməzdir.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"هَٰذَا ۚ وَإِنَّ لِلطَّٰغِينَ لَشَرَّ مَـَٔابٍۢ","Bax belə! Şübhəsiz ki, azğınları da çox pis qayıdış yeri gözləyir –",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا فَبِئْسَ ٱلْمِهَادُ","içində yanacaqları Cəhənnəm. Ora nə pis yataqdır!",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"هَٰذَا فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌۭ وَغَسَّاقٌۭ","Bu, qaynar su və irindir. Qoy onu dadsınlar!",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"وَءَاخَرُ مِن شَكْلِهِۦٓ أَزْوَٰجٌ","Kafirlər üçün əzabın buna bənzər başqa növləri də vardır.",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"هَٰذَا فَوْجٌۭ مُّقْتَحِمٌۭ مَّعَكُمْ ۖ لَا مَرْحَبًۢا بِهِمْ ۚ إِنَّهُمْ صَالُوا۟ ٱلنَّارِ","Kafirlərin başçılarına deyiləcək: “Bu sizinlə birlikdə Cəhənnəmə girən dəstədir. Başçılar deyəcəklər: “Onlara salam olmasın! Şübhəsiz ki, onlar odda yanacaqlar”.",{"number":209,"arabic":875,"translation":876},"قَالُوا۟ بَلْ أَنتُمْ لَا مَرْحَبًۢا بِكُمْ ۖ أَنتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ لَنَا ۖ فَبِئْسَ ٱلْقَرَارُ","Tabe olanlar deyəcəklər: “Xeyr, sizin özünüzə salam olmasın! Bunu bizə siz təqdim edirdiniz. Ora necə də pis qərar tutulan yerdir!”",{"number":391,"arabic":878,"translation":879},"قَالُوا۟ رَبَّنَا مَن قَدَّمَ لَنَا هَٰذَا فَزِدْهُ عَذَابًۭا ضِعْفًۭا فِى ٱلنَّارِ","Onlar deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Bunu bizə kim təqdim edibsə, onun əzabını odda ikiqat elə!”",{"number":349,"arabic":881,"translation":882},"وَقَالُوا۟ مَا لَنَا لَا نَرَىٰ رِجَالًۭا كُنَّا نَعُدُّهُم مِّنَ ٱلْأَشْرَارِ","Günahkarlar deyəcəklər: “Bizə nə olub ki, dünyada ikən pis adamlar saydığımız kişiləri burada görmürük?",{"number":402,"arabic":884,"translation":885},"أَتَّخَذْنَٰهُمْ سِخْرِيًّا أَمْ زَاغَتْ عَنْهُمُ ٱلْأَبْصَٰرُ","Biz onları haqsızcasınamı məsxərəyə qoyurduq? Nə isə, onlar gözə dəymirlər?”",{"number":167,"arabic":887,"translation":888},"إِنَّ ذَٰلِكَ لَحَقٌّۭ تَخَاصُمُ أَهْلِ ٱلنَّارِ","Şübhəsiz ki, bu, od sakinlərinin bir-biri ilə höcətləşməsi bir həqiqətdir.",{"number":413,"arabic":890,"translation":891},"قُلْ إِنَّمَآ أَنَا۠ مُنذِرٌۭ ۖ وَمَا مِنْ إِلَٰهٍ إِلَّا ٱللَّهُ ٱلْوَٰحِدُ ٱلْقَهَّارُ","De: “Mən yalnız xəbərdar edənəm. Tək olan, hər şeyə Qalib gələn Allahdan başqa məbud yoxdur”.",{"number":419,"arabic":893,"translation":894},"رَبُّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ٱلْعَزِيزُ ٱلْغَفَّٰرُ","O, göylərin, yerin və onların arasında olanların Rəbbidir. O, Qüdrətlidir, Bağışlayandır.",{"number":425,"arabic":896,"translation":897},"قُلْ هُوَ نَبَؤٌا۟ عَظِيمٌ","De: “O, böyük xəbərdir.",{"number":431,"arabic":899,"translation":900},"أَنتُمْ عَنْهُ مُعْرِضُونَ","Siz isə ondan üz döndərirsiniz.",{"number":202,"arabic":902,"translation":903},"مَا كَانَ لِىَ مِنْ عِلْمٍۭ بِٱلْمَلَإِ ٱلْأَعْلَىٰٓ إِذْ يَخْتَصِمُونَ","Ali toplum mübahisə apararkən mənim onlardan heç bir xəbərim yox idi.",{"number":442,"arabic":905,"translation":906},"إِن يُوحَىٰٓ إِلَىَّ إِلَّآ أَنَّمَآ أَنَا۠ نَذِيرٌۭ مُّبِينٌ","Mənə, ancaq açıq-aydın xəbərdar edən olduğuma görə vəhy olunur”.",{"number":448,"arabic":908,"translation":909},"إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَٰٓئِكَةِ إِنِّى خَٰلِقٌۢ بَشَرًۭا مِّن طِينٍۢ","Bir zaman sənin Rəbbin mələklərə belə demişdi: “Mən palçıqdan bir insan yaradacağam.",{"number":453,"arabic":911,"translation":912},"فَإِذَا سَوَّيْتُهُۥ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِى فَقَعُوا۟ لَهُۥ سَٰجِدِينَ","Mən ona surət verib Öz ruhumdan üfürdüyüm zaman ona səcdə edin!”",{"number":229,"arabic":914,"translation":915},"فَسَجَدَ ٱلْمَلَٰٓئِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ","Mələklərin hamısı birlikdə səcdə etdi,",{"number":464,"arabic":917,"translation":918},"إِلَّآ إِبْلِيسَ ٱسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ ٱلْكَٰفِرِينَ","yalnız İblisdən başqa! O təkəbbür göstərdi və kafirlərdən oldu.",{"number":60,"arabic":920,"translation":921},"قَالَ يَٰٓإِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَن تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَىَّ ۖ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنتَ مِنَ ٱلْعَالِينَ","Allah dedi: “Ey İblis! Sənə Mənim iki əlimlə yaratdığıma səcdə etməyə mane olan nə idi? Təkəbbür göstərdin, böyüklərdənmi olmuşdun?”",{"number":475,"arabic":923,"translation":924},"قَالَ أَنَا۠ خَيْرٌۭ مِّنْهُ ۖ خَلَقْتَنِى مِن نَّارٍۢ وَخَلَقْتَهُۥ مِن طِينٍۢ","İblis dedi: “Mən ondan daha xeyirliyəm. Çünki Sən məni oddan, onu isə palçıqdan yaratdın!”",{"number":174,"arabic":926,"translation":927},"قَالَ فَٱخْرُجْ مِنْهَا فَإِنَّكَ رَجِيمٌۭ","Allah dedi: “Çıx oradan! Sən artıq rəhmətimdən qovulmuşsan!",{"number":153,"arabic":929,"translation":930},"وَإِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِىٓ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلدِّينِ","Haqq-hesab gününə qədər lənətim sənin üzərində olacaqdır!”",{"number":491,"arabic":932,"translation":933},"قَالَ رَبِّ فَأَنظِرْنِىٓ إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ","İblis dedi: “Ey Rəbbim! Onlar dirildiləcəkləri günə qədər mənə möhlət ver”.",{"number":497,"arabic":935,"translation":936},"قَالَ فَإِنَّكَ مِنَ ٱلْمُنظَرِينَ","Allah dedi: “Sən möhlət verilənlərdənsən –",{"number":503,"arabic":938,"translation":939},"إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْوَقْتِ ٱلْمَعْلُومِ","vaxtı məlum olan günə qədər!”",{"number":509,"arabic":941,"translation":942},"قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ","İblis dedi: “Sənin qüdrətinə and olsun ki, onların hamısını yoldan çıxaracağam;",{"number":247,"arabic":944,"translation":945},"إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ ٱلْمُخْلَصِينَ","Təkcə Sənin seçilmiş ixlaslı qullarından başqa!”",{"number":520,"arabic":947,"translation":948},"قَالَ فَٱلْحَقُّ وَٱلْحَقَّ أَقُولُ","Allah dedi: “Budur haqq! Mən yalnız haqqı deyirəm!",{"number":272,"arabic":950,"translation":951},"لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنكَ وَمِمَّن تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ","Mən Cəhənnəmi səninlə və sənə tabe olanların hamısı ilə dolduracağam!”",{"number":531,"arabic":953,"translation":954},"قُلْ مَآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍۢ وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلْمُتَكَلِّفِينَ","De: “Mən buna görə sizdən heç bir mükafat istəmirəm və mən özümdən bir şey uydurmağa çalışmıram.",{"number":537,"arabic":956,"translation":957},"إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌۭ لِّلْعَٰلَمِينَ","Bu Quran aləmlərə ancaq xatırlatmadır.",{"number":195,"arabic":959,"translation":960},"وَلَتَعْلَمُنَّ نَبَأَهُۥ بَعْدَ حِينٍۭ","Siz onun verdiyi xəbəri bir vaxtdan sonra mütləq biləcəksiniz!”",[962,963,964,965,966,967,968,969,970,971,972,973,974,975,976,977,978,979,980,981,982,983,984,985,986,987,988,989,990,991,992,993,994,995,996,997,998,999,1000,1001,1002,1003,1004,1005,1006,1007,1008,1009,1010,1011,1012,1013,1014,1015,1016,1017,1018,1019,1020,1021,1022,1023,1024,1025,1026,1027,1028,1029,1030,1031,1032,1033,1034,1035,1036,1037,1038,1039,1040,1041,1042,1043,1044,1045,1046,1047,1048,1049,1050,1051,1052,1053,1054,1055,1056,1057,1058,1059,1060,1061,1062,1063,1064,1065,1066,1067,1068,1069,1070,1071,1072,1073,1074,1075],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":1077,"sura":256,"blocks":1078},"saadi-az",[1079,1081,1083,1085,1087,1089,1091,1093,1095,1097,1099,1101,1103,1105,1107,1109,1111,1113,1115,1117,1119,1121,1123,1125,1127,1129,1131,1133,1135,1137,1139,1141,1143,1145,1147,1149,1151,1153,1155,1157,1159,1161,1163,1165,1167,1169,1171,1173,1175,1177,1179,1181,1183,1185,1187,1189,1191,1193,1195,1197,1199,1201,1203,1205,1207,1209,1211,1213,1215,1217,1219],{"from":5,"to":5,"text":1080},"Fövqəluca Şərəfli Quranın əzəmətini təsdiqləyərək, kafirlərin bu Kitaba və Allahın elçisinə, yəni, onu təbliğ edən Elçiyə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) göstərdikləri münasibəti izah edir. Fövqəluca Allah nəsihət verən Qurana and içərək, qullara onların son dərəcə möhtac olduqları Allahın elmini açan Kitabın qiymətli və əhəmiyyətliliyini vurğulayır. Bu – Allahın gözəl adları və Onun tərifəlayiq əməlləri haqqında biliklər, Onun dininin qanunları və hökmləri haqqında biliklər və həmçinin Axirət həyatı və ədalətli əvəz qanunları haqqındadır. Buna görə, biz deyə bilərik ki, Quran nəsihət verən və İslam dininin əsas və fərdi məsələləri haqqında xatırlatmadır.\n\nFövqəluca Şərəfli Qurana and içmişdir, lakin O (Pak və Müqəddəs) bu andı niyə içdiyini qeyd etmir. Bu isə o deməkdir ki, Şərəfli Qurana and içmə bu Kitabın böyüklüyünü və əhəmiyyətini xüsusi ilə vurğulamaq üçündür. Ona ən gözəl məziyyətlər və ən şərəfli adlar məxsus edilmişdir və təkcə bu ona dəlalət edir ki, Allahın qulları onu dərk etməyə necə böyük ehtiyac duyurlar. Hər bir insan ona iman gətirməli və hər bir insan onun nəsihətlərinə və xatırlatmalarına qulaq asmalıdır.",{"from":13,"to":13,"text":1082},"Allahın doğru yola yönəltdiyi möminlər Quranın ehkamlarına səylə itaət edirlər, kafirlər isə Qurana iman gətirməkdən və Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) tabe olmaqdan boyun qaçırırlar. Onların başı təkəbbürlə və itaətsizliklə qarışmışdır, yəni, lovğalıqları üzündən Qurana inanmır, onu inkar edir və həm də onu uydurma olmaqda ifşa etməyə və ona iman gətirənləri ləkələməyə cəhd göstərirlər.",{"from":21,"to":21,"text":1084},"Allah kafirləri sərt cəzalandıracağı ilə təhdid edir və elçiləri inkar edən onlardan əvvəlki günahkarların nəsillərini necə məhv etdiyini onların yadına salır. Hər dəfə Allahın cəzası xalqlardan birini haqlayanda, kafirlər Allaha müraciət edərdilər və Ona yalvarardılar ki, onları cəzadan xilas etsin, lakin bu zamang amansız cəzadan xilas olmaq və böyük bəladan qurtulmaq imkanı artıq qalmamış olurdu. Ey günahkarlar! Təkəbbürünüzdən və itaətsizliyinizdən özünüzü gözləyin ki, sələflərinizin başına gələnlər sizin də başınıza gəlməsin.",{"from":28,"to":28,"text":1086},"Kafirlər, insanın qətiyyən təəccüblənməməli olduğu bir şeyə təəccüblənirdilər. Onların yanına öz aralarından çıxmış bir nəsihətçi gəlmişdi. O, onların qəbilədaşı və uzun illər boyu onlarla görüşmək və onları yaxından tanımaq imkanına malik olan bir insan idi. Nə qısqanclıq, nə təkəbbür, nə öz xalqına hədsiz məhəbbət onlara Allahın elçisinin (ə) ardınca getməyə maneə olmurdu. Bütün bunlar, bir qayda olaraq, insanları öz Rəbbinə şükür etməyə və ona (ə) ən mükəmməl şəkildə itaət etməyə sövq etməlidir. Lakin kafirlər əksinə rəftar edirlər. Onlar Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gəlişinə təəccüblənərək, onu (s.ə.s.) qəbul etmədilər. Bundan əlavə, onlar onu (s.ə.s.) sehrbaz və yalançı adlandırdılar ki, bu da onların kafirliyinə və zalımlığına dəlalət edirdi.",{"from":35,"to":35,"text":1088},"Onlar onu (s.ə.s.), bir çox uydurma ilahlardan onları əl çəkməyə və səmimiyyətlə Vahid Allaha ibadət etməyə çağırdığına görə günahlandırırdılar. Onlar Allahın təlimini təəccüblü adlandırırdılar, onu yalan və səhv sayırdılar.",{"from":42,"to":42,"text":1090},"Qəbilədaşlarının rəylərinə qulaq asdıqları ağsaqqaları xalqı, uzun əsrlər boyu etiqad bəslədikləri bütpərəstlikdən əl çəkməməyə çağırdılar. Onlar öz qəbilədaşlarına belə tapşırdılar: “Öz bütlərinizə ibadəti davam etdirin. Səbirli olun və səy göstərin ki, heç kim sizi atalarınızın yolundan döndərməyə nail ola bilməsin. Muhəmməd sizi öz ilahlarınıza ibadət etməkdən çəkindirməyə çağırır, lakin o bunu xoş niyyətlə etmir. O, özünün məkrli məqsədinə çatmağa çalışır, siz isə ona bunu etməyə yol verməməlisiniz”. Məkkə zadəganları bu sözlərlə qəbilədaşlarını öz tərəflərinə çəkməyə cəhd göstərirdilər, lakin hər bir ağıllı insana aydın idi ki, onların əsassız iddiaları yalnız axmaqlara və kəmağıllara ağıllı və inandırıcı görünə bilərdi. İnsanın haqqı və ya batili inkar etməsinə cəhd göstərməsindən asılı olmayaraq, o öz tərəf müqabilini onun niyyətinə görə qınamamalıdır, çünki hər bir insanın niyyəti və əməli onun öz şəxsi işidir. İnsan bu və ya digər baxışları rədd edərkən, onların yanlışlığını və yalan olmasını inandırıcı dəlillər və təkzibolunmaz sübutlar sayəsində ifşa etməlidir. Lakin müşriklər belə dəlillərə malik deyildilər və buna görə onlar iddia edirdilər ki, Muhəmməd (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) öz dinini şöhrət qazanmaq və insanları öz tərəfinə cəlb etmək məqsədi ilə təbliğ edir.",{"from":11,"to":11,"text":1092},"Biz eşitməmişik ki, atalarımız Muhəmmədin təbliğ etdiyi barədə bizə bir şey desinlər. Elə atalarımız da öz əcdadlarından bu barədə bir şey eşitməmişlər. Ata və babalarınızın ibadət etdiklərinə ibadətinizi davam etdirin, çünki onlar ən düz yolla gedirdilər, Muhəmmədin dəvət etdiyi hər şey isə yalnız uydurma və iftiradır.\n\nBu – müşriklərin “dəlillərindən” daha biri idi, lakin o, əvvəlkilər kimi, əsassızdı. Onlar haqqa qarşı qətiyyən duruş gətirməyə qadir olmayan “dəlillərə” söykənərək, onu təkzib etməyə cəhd göstərirdilər. Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) sözləri onların yolunu azmış atalarının dediklərinə uyğun gəlmirdi. Amma məgər bu onun yalan və uydurma olmasına dəlalət edirmi?",{"from":55,"to":55,"text":1094},"O (s.ə.s.), bizdən nəyi ilə üstündür və niyə Allah vəhyi məhz ona (s.ə.s.) nazil etmişdir? Bu iddia Muhəmmədin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) peyğəmbərliyinin əleyhinə inandırıcı bir dəlil olması baxımından çox şübhə doğurucudur. Allahın elçiləri (onlara salam olsun!) Allahın onları yalnız Öz vəhyi ilə şərəfləndirməsi və Öz dininin təbliğatçıları etməsi ilə digər adamlardan fərqlənirdilər. Müşriklərin mənasız və əsassız etirazlarına gəldikdə isə, bunların səbəbi onların Allahın nazil etdiyi Vəhyin gerçəkliyinə şübhə etmələrindədir. Onların mükəmməl bilikləri və heç bir sübutları yoxdur.\n\nKafirlər bütün zamanlarda şübhə və inamsızlıq içində olmuşlar. Lakin onlar öz vəziyyətlərindən razıdırlar və buna görə də, açıq-aşkar haqq onlara aydın olduqda, onlar o saat öz şübhəli baxışlarını müdafiə etməyə can atırlar. Onlar boşboğazlıq etməyə başlayır və hətta haqqı təkzib etməyə cəhd göstərirlər, lakin bu zaman onları hərəkətə gətirən haqlı olmalarına qəti əmin olmaları deyil, onların xeyrinə olmayan bir şeyi yalana çıxartmaq istəyidir.\n\nBelə yaramaz keyfiyyətlərə malik olan insanlar, digər ağıllı insanların təqdir etmədikləri, öz şübhəli inanclarını inadcıllıqla müdafiə edirlər. Axı haqqa iftira atmağa yönəlməkdən də daha yaramaz bir şey nə ola bilər? Belə kobud hərəkətlər etməyə cəsarət göstərən fasiqlər hamının nifrətinə və qınağına layiqdirlər və buna görə Fövqəluca Allah onları cəzalandıracağı ilə təhdid edir. Onlar fani dünya nemətlərindən zövq aldıqca, belə kobud ədəbsizliyə cəsarət edirlər. Əzab-əziyyətli cəza hələ onlara toxunmamışdır. Əgər bu baş versəydi, onda onlar öz yaramaz əməllərini törətməyə cəsarət etməzdilər.",{"from":62,"to":62,"text":1096},"Bəlkə, onlar Rəbbinin xəzinələrinə malik olduqlarına və Onun saysız-hesabsız varidatına sərəncam çəkdiklərinə görə buna cəsarət edirlər? Əgər bu belə deyilsə, onda niyə bəs deyirlər: “Doğrudanmı bizim aramızda təkcə o, ona vəhy nazil olunmasına layiqdir?” Onların sözləri ədalətsizdir, çünki yalnız Fövqəluca Allah Öz Rəhminə və Öz nemətlərinə Sərəncamçəkəndir. Müşriklər heç bir hakimiyyətə malik deyillər və Ona kobudluq etmək haqları yoxdur.",{"from":69,"to":69,"text":1098},"Məgər göylər, yer, onların arasınakılar üzərində hakimiyyət onlara məxsusdur? Əgər bu belə olsaydı, onlar istədiklərini edə bilərdilər. Qoy onda onlar özləri səmalara yüksəlsinlər və Allahın Elçisini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Onun mərhəmətindən məhrum etsinlər. Əlbəttə ki, onlar bunu etmək iqtidarında deyillər. Bəs onda niyə bu köməksiz və zəif məxluqlar belə qaba sözlər danışmağa cəsarət edirlər?! Məsələ ondadır ki, onlar öz həmfikirləri ilə birləşmək və yalanı bəyan etmək üçün haqqa qarşı mübarizəyə başlamaq istəyirlər.",{"from":75,"to":75,"text":1100},"Lakin onlar heç vaxt qarşıya qoyduqları məqsədlərinə nail ola bilməyəcəklər. Onların cəhdləri əbəs olacaqdır və onların qoşunları da məğlub ediləcək. Neçə-neçə xalqlar Allahın elçilərinə (onlara salamı olsun!) qarşı çıxmışdılar və onların hamısı məğlub və həlak edilmişdir. Muhəmməd Peyğəmbərlə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) düşmənçilik edən kafirləri də eyni aqibət gözləyir.",{"from":81,"to":94,"text":1102},"Fövqəluca kafirləri onlardan əvvəlki xalqların cəzalandırılması barədə xəbərdar edir. Onlar bizim günlərin müşriklərindən daha güclü, qüdrətli və yekdil idilər, lakin bu onları amansız cəzadan xilas edə bilmədi. Süquta uğradılmış xalqlar arasında – Nuh və Hud peyğəmbərlərin (onlara salam olsun!) xalqları və həm də payalar sahibi Fironun (L) xalqı var idi. Firon (L) bu ləqəbi çox böyük sayda qoşunlara və müdhiş qüvvəyə malik olduğuna görə almışdı. Bu qismət Saleh və Lut peyğəmbərlərin (onlara salam olsun!) xalqlarına və həmçinin sıx ağaclı baxça və bağları olan xalqa[3] da nəsib olmuşdu. Şueyb peyğəmbərin (ə) qəbilədaşları çox qalın meşəliklərə və gözəl bağlara sahib idilər və buna görə Fövqəluca Allah onların yaşayış məntəqəsini Əykə[4] adlandırmışdır. Bu xalqlar öz elçilərini qəbul etməmişdilər və onların hamısı bir-biri ilə həmrəy olmuşlar. Onlar öz cəhdlərini birləşdirmişdilər ki, haqqı təkzib etsinlər, lakin bu onlara heç bir fayda vermədi. Onlar bu cəzaya layiq edilmişdilər və heç kim baş verməli olanın qabağını ala bilməzdi.",{"from":101,"to":101,"text":1104},"Həmin saat başlayan kimi, mütləq kafirləri haqlayacaq və heç kim onları həlak olmaqdan xilas edə bilməyəcəkdir. İman gətirməkdən və haqqa itaət etməkdən inadla boyun qaçıranların hər birini yalnız belə sonluq gözləyir.",{"from":108,"to":108,"text":1106},"Fasiqlər bu dünyada cəzalandırılmalarını tezləşdirməyi xahiş edirlər. Onlar özlərinin cəzalandırılması üçün Allahı tələsdirirlər və bu onların nadanlığına, haqqa nifrət bəslədiklərinə dəlalət edir.",{"from":115,"to":115,"text":1108},"Ey Muhəmməd! Müşriklər haqlı olduqlarında israr edir və iddia edirlər ki, əgər sən doğruçu olsaydın, cəza onları mütləq haqlayardı. Onların danışıqlarına səbirlə yanaş və öz alicənab sələflərindən nümunə götür. Sənin düşmənlərin haqqı təkzib etməyə nayil ola bilməyəcəklər və onların kinli sözləri sənə heç bir zərər vurmayacaq. Onlar yalnız özlərinə pislik edəcəklər.\n\nAllah Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) çətinlikər zamanı nəinki mətin və səbirli olmağı buyurmuş, həm də yalnız Vahid Allaha səbirlə ibadət etməyi və Onun səmimi qullarının xeyirxah əməllərini xatırlamağı əmr etmişdi. Allah buyurur: “Onların dediklərinə səbirlə döz və günəşin tülu etməsindən öncə və qürubundan əvvəl Rəbbini həmd ilə şərəfləndir”[6] (Qaf, 50\u002F39).\n\nAllahın ən şərəfli qullarından biri və qüvvətli peyğəmbər olan Davud (ə) idi. Onun (ə) qüvvəti böyük fiziki və mənəvi gücə malik olmasındaydı və bu özünü Rəbbinə böyük ciddiyyətlə ibadətdə göstərirdi. Davud (ə) bütün işlərində yalnız Ona dua etməklə fərqlənirdi. O (ə) var qüvvəsi ilə yalnız Onu sevir, təkcə Ona pərəstiş edir, yalnız Onun qəzəbindən qorxur, yalnız Onun yardımına təvəkkül edir, təkcə Onun qarşısında təzim edir, müti olur və kömək üçün yalnız Ona dua ilə müraciət edirdi. O (ə), xətaya yol verdikdə, Rəbbin qarşısında səmimiyyətlə tövbə edir və törətdiyi nöqsanı bir də heç vaxt təkrarlamırdı.",{"from":121,"to":128,"text":1110},"Allah Davud peyğəmbəri (ə) itaətkarlığına və xalis ibadət etdiyinə görə mükafatlandırdı və dağlarla quşlara əmr etdi ki, Davudla (ə) birlikdə günün əvvəlində və sonunda Allahı tərifləyərək şöhrətləndirsinlər. “Ey dağlar və quşlar! Onunla birgə tərifləyin!” (Səba, 34\u002F10) – deyən Allahın iradəsinə dağlar və quşlar itaət etdilər. O (Pak və Müqəddəs), səmimi qəlbdən gələn ibadətinə görə Davudu (ə) məhz belə təltif etdi. Lakin bu, Onun Öz şərəfli peyğəmbərinə (ə) göstərdiyi yeganə neməti deyildi. O (Pak və Müqəddəs) onun (ə) şan-şöhrətini böyük bir səltənət verməklə ucaldaraq, belə buyurur:",{"from":135,"to":135,"text":1112},"Allah Davudun (ə) hakimiyyətini çoxsaylı qoşunlar və onları yaxşı təchiz etməklə gücləndirdi, onu peyğəmbərliklə şərəfləndirdi və ona dərin biliklər əta etdi və həmçinin ona, çəkişən insanların mübahisəsini ədalətlə həll etməyi öyrətdi. Davudun (ə) adilliyi və müdrikliyi xalqına yaxşı məlum idi. Lakin bir dəfə Davudun (ə) qəlbinə bədxah bir fikir gəldi və onda Allah qərara aldı ki, ona (ə) ibrət dərsi versin və bu məqsədlə onun (ə) yanına iki qasidini göndərdi. Onlar onun (ə) yanında mübahisəyə başladılar. Davud (ə) öz səhvini başa düşüb, tövbə etdi və Mərhəmətli Rəbb isə onun (ə) nöqsanlarını bağışladı.\n\nSonra, Fövqəluca Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) müraciət edərək, belə buyurur:",{"from":141,"to":148,"text":1114},"Bu, Davud peyğəmbərin (ə) ibadət etdiyi məbədin divarını aşaraq, Allahın iki elçisinin ora daxil olması haqqında ecazkar bir hekayətdir. Onlar oraya daxil olmağa icazə almamış, hətta dərvazadan da gəlməmişdilər. Buna görə bu hal Davudu (ə) qorxuya salmışdı. Elçilər ona (ə) deyirlər ki, bir-biriləri ilə mübahisə edirlər və onlardan biri digərinə qarşı zalımlıq etmişdir. Onlar haqqı axtardıqlarına ümid bəslədiklərinə eyham vurdular. Bundan ötrü onlar əsil həqiqəti danışacaqlarına söz verdilər və Davuddan (ə) xahiş etdilər ki, onların çəkişməsini ədalətlə həll etsin. Alicənab peyğəmbər (ə) həmin çəkişənlərin onu ədalətli olmağa çağırdıqlarına görə onları qınamadı və onların əhvalatını diqqətlə dinlədi.",{"from":155,"to":155,"text":1116},"Onlardan biri digərini öz qardaşı adlandırdı. O, onun doğma qardaşı və ya din qardaşı, ya da ki, sadəcə yaxın bir dostu ola bilərdi. Bütün bunlar onu göstərir ki, mübahisə edib çəkişən bu iki nəfər bir-birinə yaxın adamlardılar və deməli, onlar bir-biriləri ilə ədalətsiz davranmamalıydılar. Əgər onlardan biri öz qardaşı ilə ədalətsiz rəftar etmişdisə, onda o özünü çox zalımcasına aparmışdır.\n\nSonra həmin adam sözünə belə davam etdi: “Allah qardaşıma böyük bir nemət verərək, ona doxsan doqquz zövcə bəxş etmişdi. O öz xoşbəxtliyi ilə qane olmalıydı, lakin o, qərara aldı ki, hələ birini də alsın və indi də məndən xahiş edir ki, mən öz yeganə zövcəmi ona güzəştə gedim. O, mübahisələrdə mənə üstün gəldi və az qalmışdı ki, mənim zövcəmi də əlimdən alsın”.",{"from":162,"to":162,"text":1118},"Davud (ə) çəkişənlərdən yalnız bir nəfərini dinləyərək, qərar qəbul etdi. Kimsə soruşa bilər ki, “Niyə Davud peyğəmbər (ə) ikinci şikayətçini dinləmədən qərar qəbul etmişdir?” İş orasındadır ki, mübahisə edənlərin sözlərindən bunun doğrudan da belə olması aydın idi və buna görə ikinci çəkişən tərəfi dinləməyə ehtiyac qalmırdı. Sonra Davud (ə) əlavə edir ki, haqsızlıq (zalımlıq) etmək bir çox insanlara xas olan məziyyətlərdəndir və buna görə Adəmin nəsilləri çox vaxt öz dostlarının və yaxınlarının haqqını tapdalayırlar. Bu yaramaz xasiyyətdən yalnız iman gətirmiş və xeyirxah işlər görən möminlər uzaqdırlar. Onların imanı və xeyirxahlığı onlara haqsızlıq etməyə və ətrafdakıları incitməyə yol vermir. Lakin belələri çox azdır və buna görə Fövqəluca Allah buyurmuşdur: “...Mənim qullarım arasında şükür edənlər azdır” (Səba, 34\u002F13).\n\nDavud (ə) ədalətli bir hökm çıxartdı və anladı ki, çəkişən iki nəfər Davudun (ə) özünü sınamaqdan və ona (ə) doğru yol göstərməkdən ötrü gəlmişmişlər. O (ə), yol verdiyi xətalara görə Rəbbindən bağışlanmasını dilədi, səcdəyə qapıldı və Fövqəluca Allahın qarşısında tövbə etdi.",{"from":169,"to":169,"text":1120},"Allah Davudun (ə) xətasını bağışladı, onu (ə) çoxsaylı nemətlərlə şərəfləndirdi və onun (ə) üçün Cənnətin ən yüksəkliklərində, Fövqəluca Rəbbin Ərşindən bir qədər aralıda gözəl məskən hazırladı. Fövqəluca, Davud peyğəmbərin (ə) hansı xətaya yol verdiyini bildirmir, çünki onu bilmək müsəlmanlara heç bir fayda gətirə bilməz. Bunun təfsilatına varmaq istəyən şərhçilər özlərini artıq əziyyətə salırlar. Bu hekayətin əsil mənası ondan ibarətdir ki, Fövqəluca Allah Öz peyğəmbərinə (ə) lütüfkarlıq göstərmiş, onun (ə) tövbəsini qəbul etmiş və ona (ə) Cənnətin ən yuxarı güşələrində məskən bağışlamışdı. Bütün deyilənlərdən həmçinin aydın olur ki, Davud peyğəmbər (ə) tövbə etdikdən sonra, əvvəlkindən daha yaxşı olmuşdur.",{"from":176,"to":176,"text":1122},"Biz sənə dünyəvi və dini məsələlər üzrə hökm çıxarmaq səlahiyyəti verdik. Sən də insanlar arasında haqq ilə hökm çıxart və hissiyata qapılma. Ədalətli mühakimə yürütmək üçün Fövqəluca Rəbbin qanunlarını, şeylərin əsil vəziyyətini bilməli və ədalətli hökmləri həyata keçirməyə imkanın olmalıdır. Bu qaydalara riayət et və hissiyata qapılma, yəni, qohumluq əlaqələrinə, dostluğa, sevgiyə və ya nifrətə görə çəkişənlərdən birinə tərəf meyil etmə. Araşdırmadan, öncədən hasil etdiyin qənaətlə çəkişənlərə yanaşman sənə doğru yolla getməyə imkan verməz. Axı düz yoldan sapan günahkarlara, xüsusilə də, onlar bunu şüurlu surətdə etdikdə, Qisas gününü yaddan çıxartdıqlarına görə, sərt cəza hazırlanmışdır. Əgər onlar Qiyamət gününü xatırlasaydılar, onların ürəyi Allah qarşısında qorxu ilə dolardı və onlar öz yaramaz istəklərinə güzəştə getməzdilər.",{"from":183,"to":183,"text":1124},"Fövqəluca xəbər verir ki, göylərin və yerin yaradılışı kamil müdrikliklə həyata keçirilmişdir. Rəbb Kainatı əyləncə və ya kef çəkmək xatirinə yaratmamışdır və onu mənasız və faydasız bir şeyə çevirməmişdir. Təkcə kafirlər belə düşünürlər. Onlar öz Rəbbinə iman gətirmirlər və buna görə Onun haqqında əzəmətinə və kamilliyinə layiq olmayan tərzdə danışmağa cəsarət edirlər. Vay iman gətirməyənlərin halına! Od-alov saçan Cəhənnəm özünün bütün kin-küdurətinin əvəzini Cəhənnəm əsirlərindən çıxacaqdır və onların əzabı sarsıdıcı və dözülməz olacaqdır.\n\nAllah göyləri və yeri haqq ilə həqiqət xatirinə xəlq etmişdir. Bu nəhəng məxluqlar Fövqəluca Allahın kamil elminə, fövqəlqüdrətinə və hüdudsuz hakimiyyətinə dəlalət edir. Təkcə O (Pak və Müqəddəs) Öz qullarının ibadətinə layiqdir, göylərdə və yerdə qalanların heç biri nə ibadətə, nə də ilahlaşdırılmağa layiq deyil. Fasiqlər bu barədə düşünmürlər, lakin Qiyamət günü gələcək və onda Allah bütün məxluqlarını dirildəcək, möminlər və cinayətkarların ədalətli mühakiməsini həyata keçirəckdir.",{"from":190,"to":190,"text":1126},"Heç kim bu mühakimədən qaçına bilməyəcək və qoy günahkarlar fikirləşməsinlər ki, Allah onlarla, möminlərlə rəftar etdiyi kimi, davranacaqdır. Bu, həm ilahi müdrikliyinə, həm də Allahın ədalət qanununa ziddir.",{"from":197,"to":197,"text":1128},"Allah Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) xatırladır ki, ona (s.ə.s.) Mübarək Kitab nazil etmişdir və o, böyük nemət və fövqəlqüdrətli biliklərdən ibarətdir. Quran insanları doğru yola çıxardır, onları xəstəliklərdən, mərəzlərdən xilas edir, nadanlığın zülmətində yollarını işıqlandırır, insanların və cinlərin bilməsi zəruru olan hikmətli qanunlardan ibarətdir. O, insanlara onların bütün müqəddəs arzu və istəklərinə nail olmalarının yolunu göstərir və buna görə də o, dünya yaradıldığı zamandan yer üzünə nazil edilmiş ən əzəmətli Kitabdır. Allah onu nazil etmişdir ki, insanlar onun ayələri üzərində düşünsünlər. Şərəfli Quranın nazil edilməsinin əsil mənası da bundadır. İnsanlar onun ecazkar ayələri üzərində düşünməli, onların həqiqi mənalarını dərk etməli, onların sirri və hökmləri haqqında fikirləşməlidirlər. Yalnız Quran ayələrinin qeyri-adi mənaları üzərində sürəkli düşüncələr sayəsində insan onlarda öz əksini tapmış böyük faydanı dərk edə bilər. Allahın hər bir qulu Quranın vəhyləri üzərində düşüncələrə dalmalıdır. Bu məşğuliyyət ən gözəl və ən yaxşı əməllərdən biridir. Bütün bu deyilənlərdən aydın olur ki, Mübarək Quranı oxuyarkən insanın onun mənaları üzərində düşünməsi, onları tez-tələsik oxuyub, ilahi mənalarını dərk edə bilməməkdən daha yaxşıdır.\n\nSonra Fövqəluca qeyd edir ki, yalnız sağlam düşüncəyə malik olan insanlar Mübarək Quranın böyük nemət olduğunu dərk edə bilərlər. Onlar onun ayələri üzərində düşündükdə, onlara ecazkar biliklər aşkar olur. Bu, hər bir dərrakəli insanın ən müqəddəs arzusudur və insanın şüurluluq səviyyəsi yüksəldikcə, o, Mübarək Qurandan daha çox fayda əldə edir.",{"from":204,"to":204,"text":1130},"Fövqəluca Allah Öz peyğəmbəri Davudu (ə) təriflədikdən sonra, ona (ə) göstərdiyi lütüfkarlığından xəbər verir və O (Pak və Müqəddəs), Davudun (ə) oğlu Süleyman peyğəmbərin (ə) hekayətini danışır. Süleymanın (ə) dünyaya gəlməsi Rəbbinin Davuda (ə) göstərdiyi daha bir lütüfkarlığı idi və o (ə) saleh bir oğlunun doğulmasına son dərəcə sevinmişdi. Süleyman (ə) gözəl məziyyətlərə malikdi və doğrudan da ən yaxşı tərifə layiqdi. Onun özəl xüsusiyyətlərindən biri – Allaha səmimiyyətlə sədaqət göstərməsiydi. O (ə) yalniz tək olan Allahı ilahlaşdırır, yalnız Onu bütün varlığı ilə sevir, yalnız Onun qarşısında baş əyir və mütilik göstərir və yalnız Ona kömək haqqında dua ilə müraciət edirdi. O (ə) böyük ciddiyyətlə Rəbbinin iltifatını qazanmağa can atırdı və bu məqsədini bütün qalan şeylərdən üstün tuturdu.",{"from":211,"to":211,"text":1132},"Onlar çox əla, ecazkar gözəlliyə malik atlar idi. Allah onları “dırnaqlarını yerə vuran” adlandırır, çünki onlar dayandıqları yerdə ayaqlarından birini qaldırırdılar. Krallar və hökmdarlar belə gözəl heyvanlara çox ehtiyac duyurlar və buna görə Süleyman peyğəmbər (ə) atlara baxış keçirir və onların gözəl görkəmindən zövq alırdı. O (ə) bu mənzərədən günəş üfüqdə batana qədər həzz almaqda davam etdi və bu fani məmnunluğa qapılma onu (ə) axşam namazından və Allahın zikrindən yayındırdı. Yadına düşüncə, Süleyman (ə) buna bərk təəssüfləndi. O (ə) qərara aldı ki, öz xətasını düzəltsin və sübut etsin ki, Allaha bəslədiyi məhəbbəti bütün şeylərdən üstün tutur.",{"from":218,"to":224,"text":1134},"Yer üzündə sevinc gətirən şeylər – zənginlik və bütün qalan dünyəvi ləzzətlərdir, lakin Süleyman peyğəmbər (ə) bu ifadələrlə məhz gözəl atları nəzərdə tuturdu. O (ə) əmr etdi ki, atları geri qaytarıb, onun yanına gətirsinlər. Onları gətirdikdə, o (ə) onların vətərlərini kəsməyə və boyunlarını vurmağa başladı.",{"from":216,"to":216,"text":1136},"Süleymanın (ə) taxtından uzaqlaşdırılması onun (ə) üçün bir imtahan idi, bunun səbəbi isə adi insana xas olan nəfs meyilləriydi. Allah peyğəmbərini (s) sınaqdan keçirdi və şeytanı bir müddət Süleymanın (ə) taxtında oturtdu, amma sonra Süleyman (ə) tövbə edərək öz səltənətində hakimiyyətinə qayıtdı. Ərəb feli olan “ənəbə” “səlahiyyət vermək”, “bağışlanmaq üçün dua etmək”, “tövbə etmək”, “qayıtmaq” mənalarını bildirir. Bu ayədə Fövqəluca Allah həm Süleymanın (ə) tövbə etməsindən və həm də onun (ə) taxt-tacına qayıtmasından bəhs edir.",{"from":237,"to":256,"text":1138},"Allah onun (ə) duasını qəbul etdi və səltənətini ona (ə) qaytardı və sonra da ona (ə), ondan sonra bir daha heç bir insanın malik olmadığı, bir hakimiyyət bağışladı. O (Pak və Müqəddəs) Suleyman peyğəmbərə (ə) cinləri və şeytanları tabe etdi. Onlar onun (ə) bütün əmirlərini icra edirdilər. Onlar möhtəşəm binalar inşa edir, dənizlərin dibindən mirvari və bəzək şeyləri toplayırdılar. Süleymana (ə) itaətsizlik göstərənləri isə o (ə) ağır qandallarla zəncirləyirdi.",{"from":261,"to":261,"text":1140},"Allah Süleymana (ə) bu böyük neməti bəxş edərək, belə buyurur: “Biz sənə, Rəbbinin nemətlərindən ləzzət alasan deyə, bol ənamlar əta etdik. Sən bu nemətləri kimisinə bəxş edə bilər, kimi də onlardan məhrum edə bilərsən və sən qəbul etdiyin qərarına görə məsuliyyət daşımayacaqsan”. Fövqəluca Allah bu sözləri ilə Süleymanın (ə) ədalətə bəslədiyi məhəbbətini və qəbul etdiyi qərarlarının müdrikliyini vurğulayır.",{"from":267,"to":267,"text":1142},"Süleymanın (ə) yer üzündəki qisməti çox böyükdü və insanların Süleymanın (ə) ölümündən sonra artıq mükafat almayacağını düşünməməsi üçün Fövqəluca Allah buyurur ki, o (ə), Allahın ən yaxınlarından biri olacaq və ən yüksək ehtirama layiq görüləcəkdir.\n\nDavud peyğəmbər ilə Süleyman peyğəmbər (onlara Allahın salamı olsun!) haqqında olan Quran hekayətlərindən aşağıdakı faydalı nəticələri və hikmətli qərarları əldə etmək olar:\n\n- Fövqəluca, Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ondan əvvəlkilərin həyatı haqqında ona görə xəbər vermişdir ki, onun (s.ə.s.) imanını möhkəmlətsin və ürəyini sakitləşdirsin. Allah Öz elçilərinin səylə ibadət etmələri və qeyri-adi dözümlü olmalarından rəvayət ki, onda rəqabət ruhu və Rəbbinə daha yaxşı ibadət etməyə can atmaq istəyi və cahil qəbilədaşları tərəfindən törədilən bütün incidilmələri və sarsıntıları səbirlə ötürməyə səbatlı olmaq hissi oyatsın. Məhz buna görə Allah əvvəlcə Məkkə müşriklərinin ədalətsiz danışıqları haqqında xəbər verir, sonra isə Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) buyurur ki, dözümlü olsun və Davud peyğəmbərdən (ə) nümunə götürsün.\n\n- Fövqəluca Allah Davudu (ə) fiziki və mənəvi gücünə və səylə ibadətinə görə tərifləyir. O (Pak və Müqəddəs) Öz qullarını məhz belə görməyi sevir, çünki güclü insanlar, zəif və taqətsizlərə nisbətən, Ona daha yaxşı və daha çox ibadət edə bilirlər. Bütün bunlardan belə çıxır ki, mömin qul öz bədənini və ruhunu möhkəmləndirməli, insanı həm fiziki, həm də mənəvi baxımdan zəiflədən tənbəllikdən və vaxtını boş keçirməkdən ehtiyat etməlidir.\n\n- Rəbb bildirmişdir ki, bütün əməllərində Allaha müraciət etməyə səy göstərmək Allahın peyğəmbərlərinin və elçilərinin məziyyətlərindəndir. Məhz bu gözəl keyfiyyətləri Davudu (ə) və Süleymanı (ə) Rəbbin tərifinə layiq etmişdir və buna görə müsəlmanlar onların yoluna istinad etməli və onlardan nümunə götürməlidirlər. Fövqəluca belə buyurur: “Onlar – Allahın düz yolla apardıqlarıdır. Onların düz yolu ilə get...” (Ənam, 6\u002F90).\n\n- Fövqəluca Davuda (ə) gözəl və güclü səs bəxş etmişdi. Onun (ə) səsi o dərəcədə məlahətli idi ki, o (ə) səhər-axşam Allahın şəninə təriflər deyəndə, hətta lal dağlar və dilsiz quşlar belə onun tərif etməsinə qoşulurdular.\n\n- Allah bildirir ki, faydalı bilik və düzgün, ədalətli qərar çıxartma bacarığı Rəbbin ən əzəmətli nemətlərindən biridir. Allah məhz belə bir neməti ilə Öz qulu və peyğəmbəri Davudu şərəfləndirmişdi.\n\n- Allah Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və möminlərə xatırladır ki, O (Pak və Müqəddəs), Özünün peyğəmbərləri və seçilmiş qullarına necə qayğı çəkir. Onlar xətaya yol verdikdə, O (Pak və Müqəddəs) onları sınayır və bunun sayəsində onlar arzuedilməz keyfiyyətlərindən xilas edilirlər. Nəticədə onlar, Davud (ə) və Süleyman (ə) kimi, xəta etdikləri vaxtadək olduqlarından daha yaxşı və daha təmiz olurlar.\n\n- Fövqəluca vurğulayır ki, Allahın elçiləri öz Rəblərinin vəhylərini bəşəriyyətə çatdırmaları baxımından günahsız idilər. Əgər bu belə olmasaydı, onlar heç vaxt peyğəmbərlik vəzifəsini yerinə yetirə bilməzdilər. İnsan təbiətinin zəifliyi üzündən peyğəmbərlər bəzi xətalara yol verirdilər, lakin Allah onların səhvlərini düzəldirdi və onlara mərhəmətini göstərərək, rəhm edirdi.\n\n- Rəbb xəbər verir ki, Davud (ə) vaxtının böyük bir hissəsini məbəddə Fövqəluca Allaha ibadətlə keçirirdi. O (ə) məbəddə tənhalığa çəkildikdə, insanlar oraya daxil olmurdular ki, onu (ə) özlərinin çoxsaylı məsələləri ilə ibadətdən yayındırmasınlar. Davud (ə) vaxtının bir hissəsini adamların yaranan problemlərinin həllinə ayırır, digər bir hissəsini isə öz Rəbbi ilə tənhalıqda keçirərək, yalnız tək Ona ibadət və səmimi xidmət etməkdən zövq alırdı. Bu, Davuda (ə) bütün işlərində və təşəbbüslərində Allah qarşısında səmimi olmağa kömək edirdi.\n\n- Allah, hökmdarların və bütün başqa insanların yanına daxil olarkən davranış normalarına riayət etmək zəruriyyətini xüsusilə qeyd edir. Davudun (ə) hücrəsinə girən iki çəkişən elçi oraya qeyri-adi yolla daxil olmuşdular. Onlar, hamının etdiyi kimi, qapıdan keçib gəlməmişdilər və bu, nəcib peyğəmbəri (ə) qorxuya salmışdı. Bundan başqa, bu, Davudun xoşuna da gəlməmişdi və o (ə), düzgün olaraq, belə davranışı nalayiq hərəkət hesab etmişdi.\n\n- Lakin çəkişənlərin nə ləyaqətsiz rəftarı, nə də yaramaz hərəkəti Davuda (ə) ədalətli hökm çıxarmaqda maneə olmadı.\n\n- Bu əhvalat Davudun (ə) kamil dözümünü və mülayimliyini bir daha təsdiq edir. O (ə) hücrəsinə icazəsiz girən çəkişənlərin üstünə qəzəblənmədi. O (ə) onları danlamadı və hətta məzəmmət də etmədi.\n\n- İslam şəriəti çəkişən tərəflərdən birinə digərini haqsız adam adlandırmağa və ya oxşar ifadələrdən istifadə etməyə icazə verir, çünki çəkişənlərdən biri Davudun (ə) hüzurunda belə demişdi: “Qorxma, biz – iki nəfər mübahisə edənlərik. Bizdən birimiz digərinə qarşı haqsız davranmışdır...” (Sad, 38\u002F22).\n\n- Allah bildirir ki, faydalı məsləhət və ya nəsihət verilən insan, adlı-sanlı və bilikli olmasına baxmayaraq, qəzəblənməməli və ya narazılığını göstərməməlidir. Əksinə, o, məsləhətə qulaq asmalı və xeyirxah nəsihətçiyə minnətdarlıq etməlidir. Davud peyğəmbər (ə) də, öz aralarında mübahisə edən iki nəfər ona: qərar qəbul edəndə “ədalətli ol” məsləhəti verəndə, məhz belə etdi. Xeyirli məsləhət onu (ə) qəzəblənməyə qoymadı və onu (ə) haqdan döndərmədi – o (ə) ədalətli və müdrik qərar qəbul etdi.\n\n- Davud peyğəmbərin (ə) sözlərindən bəlli olur ki, çox vaxt qohumlar və dostlar arasında qarşılıqlı maddi münasibətlər onları bir-birinə kin-küdurət bəsləyən düşmənlərə çevirir və bunun qarşısını yalnız təqvalılıq, səbir, iman və möminlik sayəsində almaq mümkün olur. Təəssüflər olsun ki, məhz bu keyfiyyətlərə insanlar arasında çox nadir hallarda rast gəlinir.\n\n- Davud (ə) öz Rəbbindən bağışlanmasını istəyəndən və səcdəyə qapılandan sonra, Allah onun (ə) xətalarını bağışlayır və bu təsdiq edir ki, bağışlanma haqqında dualar, ibadət və ən başlıcası isə, namaz insanın günahlarını yuyur.\n\n- Allah öz peyğəmbərləri Davudu (ə) və Süleymanı (ə) Rəhmanın Ərşi yaxınlığında gözəl bir məskənlə mükafatlandırmış və onları digər çoxsaylı Cənnət nemətləri ilə şərəfləndirmişdir. Rəbb bu barədə ona görə xəbər verir ki, qoy cahil insanlar alicənab peyğəmbərlərin[7] bu dünyada əmin-amanlığının və uğur qazanmalarının onların Axirət həyatında mükafatlarını azaldacağı barədə düşünməsinlər. Bu, Allahın sadiq qullarına bəslədiyi xeyirxahlığının və rəhmətinin ən böyük təzahürüdür. Əgər Allah insanları bağışlayırsa, onda O (Pak və Müqəddəs), onların nəinki günahlarını, həm də günahlarından törəyən nəticələrini də silir. Bundan başqa, Allah tövbə etmiş qullarını, günah etdikdən sonra onları üzən narahatçılıqdan da xilas edir. Müsəlmanlar törətdikləri günahların onların əvvəlki imanına və möminliyinə nail olmalarına maneçilik törədəcəyinə görə çox vaxt həyəcan keçirirlər. Fövqəluca Allah onları bu həyəcanlardan xilas edərək, tövbənin böyük faydası haqqında xəbər vermişdir. Həqiqətən də, bu Alicənab və Bağışlayan Rəbb üçün heç də çətin deyildir.\n\n- Fövqəluca bildirir ki, yalnız dini məsələlərdən yaxşı baş çıxaranlar hökm vermək hüququna malikdirlər. Bu – elçilərin və seçilmiş məxluqların haqqıdır. Həmin insanlar ədalətli qərarlar qəbul etməli və mübahisə edən tərəflərə qarşı işi araşdırmadan, öncədən hasil edilmiş yanlış rəyə əsaslanmamalıdırlar. Düzgün qərar qəbul etməkdən və ədalətli hökm çıxartmaqdan ötrü hakim şəriət məsələlərini yaxşıca araşdırıb təhlil etməli, baxılan işin mahiyyəti ilə mükəmməl tanış olmalı və dəqiq bilməlidir ki, hər bir konkret şəraitdə hansı hökm tətbiq edilə bilər. Əgər insan bu xüsusiyyətlərdən təkcə birini bilməzsə, onda o, məhkəmə qərarı çıxarmaq haqqına malik ola bilməz.\n\n- Biz artıq dediyimiz kimi, hakim çəkişən tərəflərdən birinə işin mahiyyətinə varmadan, qabaqcadan hasil etdiyi rəyə əsaslanaraq yanaşmamalıdır. İnsan müxtəlif adamlara tamamilə eyni tərzdə yanaşa bilməz və buna görə də hakim öz şəxsi hisslərinə qarşı mübarizə aparmalıdır. Onun yeganə məqsədi haqqı aşkar etməkdir və hökm çıxartdıqda, o, çəkişən tərəflərdən birinə bəslədiyi məhəbbətini və ya nifrətini kənara qoymalıdır.\n\n- Allah həmçinin xəbər verir ki, Süleymanın (ə) dünyaya gəlməsi Rəbbin Davud peyğəmbərə (ə) göstərdiyi mərhəmtinin təzahürü idi. Mömin oğul mömin atanın məziyyətlərinin və ləyaqətinin nəticəsi idi. Bütün bunlar ona dəlalət edir ki, Allah quluna mömin oğul əta edəndə, ona böyük lütüfkarlıq göstərir. Əgər bütün bunlardan başqa Allah oğula da mükəmməl biliklər verirsə, onda o, onsuz da işıqlı olan yolu daha da işıqlandıran nur kimi olur.\n\n- Allah qulu və peyğəmbəri Süleymanı (ə): “...O necə də gözəl qul idi! Həqiqətən, o, dönə-dönə sığınardı”[8] (Sad, 38\u002F30) deməklə, tərifləyir.\n\n- Fövqəluca xeyirxah işlər görmələrindən ötrü qullarına yardım edir, onlara üstün keyfiyyətlər verir və sonra onları qalan məxluqları qarşısında tərifləyir ki, bu da Onun böyük lütüfkarlığını və xeyirxahlığını təsdiq edir.\n\n- Allah bildirir ki, Süleyman peyğəmbər (ə) Ona bəslədiyi məhəbbəti bütün qalan şeylərə olan məhəbbətindən üstün tutur.\n\n- İnsanı Allahı zikr etməkdən yayındıran hər şey qınanılmağa layiqdir və buna görə də hər bir qul düşünməli və ona yer üzündəki ötəri ləzzətlərdən daha çox fayda verəcək əməlləri yerinə yetirməlidir.\n\n- Rəbb qullarına böyük bir həqiqəti açmışdır: “Əgər insan Allah xatirinə hər hansı bir şeydən imtina edirsə, onda Allah onun əlindən çıxanın əvəzini ona artıqlaması ilə qaytarır”. Süleyman peyğəmbər (ə) füsunkar atların vətərlərini kəsir və boyunlarını vurur və bu rəftarı ilə sübut edir ki, o (ə) Allaha bəslədiyi məhəbbətini maddi aləmə məxsus olan hər şeydən üstün tutur. Rəbb də onun (ə) itirdiyini ona (ə) artıqlaması ilə ödəyir və alicənab Peyğəmbərin (ə) istədiyi səmtə əsən xəfif küləyi Süleymana (ə) ram edir. Bir səhər çağı əsməsi ilə bu xəfif külək bir aya gedilən yolu qət edirdi və eyni məsafəni də bir günorta nəsimi ilə başa vururdu. Bundan başqa, Allah Adəmin nəsillərinin yerinə yetirməyə qadir olmadıqları işlər görmək bacarığı əta edilmiş cinləri və şeytanları Süleymana (ə) tabe etdi.\n\n- Süleyman (ə) qüdrətli hökmdar və peyğəmbər idi və istədiyi hər işi etmək imkanına malikdi, lakin o (ə) adil hakim idi və həmişə ədalətlə davranardı. O (ə), adi qul kimi qalan peyğəmbərlərə oxşamırdı. Belə peyğəmbərlərin iradəsi həmişə Fövqəluca Allahın iradəsinə tabe olardı – onlar Rəbbin icazəsi olmadan heç bir iş görməzdilər. Allahın son Elçisi – Muhəmməd (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) məhz belə peyğəmbər idi və bu peyğəmbərlik əvvəlkindən daha kamildi.",{"from":274,"to":274,"text":1144},"Ey Muhəmməd! Mömin qulumuz Əyyubu (ə) da ən gözəl sözlərlə yada sal və onu (ə) layiqincə təriflə! Onun (ə) başına böyük bəla gəlmişdi, lakin o (ə) dözümlülük və səbirlilik göstərdi. O (ə) öz taleyindən şikayətlənmədi və Allahdan başqa heç kimdən kömək diləmədi. O (ə) Rəbbinə müraciət edib, ona düçar olmuş ağır və əzablı sınağı Ona bildirmişdi. Allah şeytana Əyyubu (ə) maddi rifahdan məhrum etməyə icazə vermişdi və dindar peyğəmbərin (ə) bədəni irinli yaralarla örtülmüşdü. Lakin Əyyubun (ə) iztirabları bütün övladlarını və yığdığı var-dövləti itirməklə daha da dərinləşmişdi.",{"from":280,"to":280,"text":1146},"İndi sən yanğını söndürə və əzab-əziyyətdən xilas ola bilərsən. Əyyub peyğəmbər (ə) Rəbbin əmrini yerinə yetirdi və O (Pak və Müqəddəs) onu (ə) sağaltdı və iztirablardan xilas etdi.",{"from":92,"to":92,"text":1148},"Belə bir rəy mövcuddur ki, Fövqəluca Allah Əyyub peyğəmbərin (ə) həlak olmuş uşaqlarını diriltmiş və ona (ə) bir o qədər də əlavə övlad bəxş etmiş və həm də ona (ə) saysız-hesabsız var-dövlət nazil etmişdir. Əyyub (ə) səbirlilik göstərmişdi və Allah Öz mərhəməti sayəsində onu (ə) həm yer üzündə yaşadığı zaman, həm də ölümündən sonra bol mükafatla şərəfləndirmişdir. Fövqəluca bu peyğəmbəri haqqında hekayəti ağıllı insanlar üçün ibrət etmişdir və buna görə də hər bir müsəlman onun (ə) taleyi üzərində düşünməli və özü üçün faydalı nəticələr çıxartmalıdır. Bu nəticələrin ən vacibi ondan ibarətdir ki, hər bir səbirli qul həm bu dünyada, həm də Axirət həyatında Fövqəluca Allahın mükafatlandırmasına layiq görülür. Əgər o, dua ilə Rəbbinə müraciət edirsə, onda O (Pak və Müqəddəs) onun çağırışına mütləq cavab verir.",{"from":293,"to":293,"text":1150},"Quranın bir çox şərhçiləri deyirdilər ki, Əyyub peyğəmbər (ə) xəstəliyi zamanı öz arvadının üstünə qəzəblənmişdi və and içmişdi ki, xəstəlikdən sağaldıqdan sonra onu yüz çubuq vurmaqla cəzalandıracaq. Əyyubun (ə) arvadı mömin qadın idi və ən çətin anlarda belə ərini tərk etməmişdi. Buna görə, o (ə) sağaldıqdan sonra, Fövqəluca Allah qadına mərhəmət göstərib, peyğəmbərinə (ə) əmr etmişdi ki, yüz çubuqdan bir dəstə bağlasın və onunla ehmallıca arvadını vursun. Bu minvalla Əyyub (ə) da içdiyi andı pozmadı.\n\nAllah Əyyubu (ə) böyük sınağa çəkmişdi, lakin o (ə) səbirlilik göstərdi və Rəbbinin mərhəmətinə ümid bəslədi. Gör o qul necə də gözəldi! Şanlı peyğəmbər (ə) bu tərifə layiq idi, çünki o (ə) həm firavanlıq və əmin-amanlıq zamanında, həm də sərt sınaqlar dövründə ən kamil tərzdə öz vəzifələrinin öhdəsindən gəlirdi. O (ə), dünya həyatı və din ilə bağlı olan bütün işlərində yalnız Allaha təvəkkül edirdi. O (ə) yalnız bir olan Allahı bütün varlığı ilə sevir, təkcə Ona pərəstiş edir, kömək haqqında yalnız Ona dua edir və Onu ən gözəl sözlərlə yorulmadan xatırlayırdı.",{"from":241,"to":241,"text":1152},"Ey Muhəmməd! Bizim sadiq qullarımız – Allahın sevimlisi İbrahimi (ə), onun oğlu İshaqı (ə) və onun nəvəsi Yaqubu (ə) da yada sal! Onlar, Fövqəluca Allaha ixlasla ibadət etməyə imkan verən böyük qüvvəyə və bəsarətə malik idilər və bunların sayəsinə Onun dinini gözəl araşdırmağı bacarırdılar. Bu əla məziyyətlər Allahn peyğəmbələri İbrahimin (ə), İshaqın (ə) və Yaqubun (ə) fayda verə bilən biliklər sahəsində və saleh əməllərdə seçildiklərinə dəlalət edir.",{"from":305,"to":305,"text":1154},"Allah onları böyük şan-şöhrətlə şərəfləndirir və onlara heç vaxt Axirəti unutmamaq kimi tərifəlayiq məziyyət əta edir. Bu məziyyətin sayəsində onlar həmişə Allah xatirinə saleh işlər görərdilər və yadda saxlayardılar ki, O (Pak və Müqəddəs) fasiləsiz olaraq qullarını müşahidə edir və həmişə də insanları Axirətdə nəyin gözlədiyi üzərində düşünərdilər. Hər bir sağlam düşüncəli insan heç vaxt ölümdən sonrakı həyatı unutmamalı və çalışıb onlardan nümunə götürməlidir.",{"from":311,"to":311,"text":1156},"Allah onları ən nəcib məziyyətlərinə və ən xeyirxah əməllərinə görə seçmişdi.",{"from":317,"to":317,"text":1158},"Ey Muhəmməd! Peyğəmbərlərim İsmaili (ə), Əlyasəni (ə) və Zül-Kifli (ə) də xoş sözlərlə xatırla. Onların hamısı ən yaxşı sözlərə və ən şərəfli təriflərə layiqdirlər, çünki onlar bəşəriyyətin ən yaxşı nümayəndələri idilər. Allah onları nəcib xasiyyətlə şərəfləndirmiş, onlara tərifəlayiq məziyyətlər əta etmiş, xeyirxah işlər görməyi öyrətmiş və ən gözəl əxlaqi sifətlər bəxş etmişdi.",{"from":323,"to":323,"text":1160},"Bu, məsum peyğəmbərlərin şanlı məziyyətləri haqqında xatırlatmadır. Bu surənin ən əvvəlində Fövqəluca Allah Quranı, məhz kifayət qədər nəsihətlər və xatırlatmalardan ibarət olduğuna görə Nəsihətverən adlandırır. Bunlar hər bir şüurlu insana Allahın elçilərinin tərifəlayiq əxlaqi sifətlərindən nümunə götürməyi zəruri edir, onlara, Öz seçdiklərinə mübarək əxlaqi keyfiyyətlər bəxş etmiş və onların adını digər məxluqları arasında şərəfləndirmiş Rəbbin mərhəmətini xatırladır.\n\nFövqəluca Allah bu vaxtadək saleh insanların məziyyətlərini təsvir edirdi və bu, öyüd-nəsihət vermənin bir formasıdır. Nəsihətvermənin daha bir tərzi isə mükafatlandırma haqqında xatırlatmadır ki, o, bütün möminləri gözləyir; digər bir ifadəsi də cəzalandırmadır. Bu da cinayətkarlar və günahkarlar üçün hazırlanmışdır. Buna görə daha sonra Allah xəbər verir ki, təqvalıqulları[9] üçün ən yaxşı sığınacaq hazırlanmışdır. Təqvalı qullar – mömin kişilər və mömin qadınlardır və onlar Allahın yerinə yeti rilməsini əmr etdiklərini icra edir və Onun qadağan etdiklərindən çəkinirlər. Onlar üçün Fövqəluca Rəbb füsunkar gözəlliyə malik sığınacaq xəlq etmişdir. Onlar uzunsürən səfərdən sonra orada dayanacaqlar. Sonra da Allah Əbədi bağlar adlandırdığı bu ecazkar sığınacağı müfəssəl surətdə təsvir edir. Fövqəluca buyurur:",{"from":329,"to":329,"text":1162},"Bu, əbədi qalınacaq məskəndir və o qədər gözəl və mükəmməldir ki, möminlər onu heç vaxt hər hansı başqa bir şeylə dəyişməyə razılaşmayacaqlar. Onlar Cənnət bağlarından heç bir səbəbə görə çıxmazlar və heç kim onları oradan qovub çıxartmaq istəməz. Cənnətin saraylarının və uca binalarının qapıları həmişə möminlərin qarşısında taybatay açıq olacaqdır – onlar qapıları özləri açmayacaqlar, çünki bunu onlar üçün itaətkar xidmətçiləri edəcəklər. Bütün bunlar ona dəlalət edir ki, Cənnət sakinləri tam əmin-amanlıq içində olacaq və buna görə onlar, ümumiyyətlə, qapılarını açarlamayacaqlar.",{"from":334,"to":334,"text":1164},"Onlar bəzəkli taxtlarına və dəbdəbəli kürsülərinə dirsəklənərək, xidmətçilərinə çoxlu meyvələr və içkilər gətirmələrini əmr edəcəklər. Onlar ürəkləri istəyən hər şeyi alacaqlar. Bu – qüsursuz Səadət, mükəmməl əmin-amanlıq və böyük məmnunluq olacaqdır.",{"from":99,"to":99,"text":1166},"Möminlərin yanında Cənnət huriləri olacaqdır. Allah onları baxışlarını yerə dikmiş qızlar adlandırır, çünki onlar yalnız öz ərlərinə baxacaqlar və ərləri isə onlardan başqa heç kimə baxmaq istəməyəcəklər. Bütün bunlar Cənnət əhlinin qeyr-adi gözəlliyini və həm də onların qarşılıqlı məhəbbəti və sədaqətini təsdiq edir. Ər-arvadın heç biri heç vaxt başqa bir həyat yoldaşı haqqında xəyalına belə gətirməz və özü üçün daha istəkli bir cütlük axtarmaz. Allah həmçinin Cənnət ər-arvadlarını yaşıdlar adlandırır, çünki Cənnətin bütün sakinləri eyni yaşda olacaqlar. Onlar gənc olacaq və əbədi həyatdan zövq alacaqlar.",{"from":285,"to":285,"text":1168},"Ey təqvalı qullar! Belə mükafatlandırma sizi hesaba çəkiləcəyiniz gündə gözləyir. Siz onlara öz saleh əməllərinizlə layiq olmusunuz.",{"from":235,"to":235,"text":1170},"Allah mömin insanların hər birinə belə gözəl qismət bəxş edir və bu qismət isə tükənməzdir. Əksinə, Cənnət sakinləri həmişə öz Rəbbinin qəribə hədiyyələrindən zövq alıb xoşhallanacaq və hər an onların məmnunluğu yalnız artacaqdır. Həqiqətən, bu, Fövqəluca, Comərd, Şəfqətli, Mərhəmətli, Xeyirxah, Səxavətli, Zəngin, Hərşeyiəhatəedən, Həmdəlayiq, Bəsirətli, Rəhmli, Hökmdar, Adil, Şərəfli, Füsunkar Rəbb üçün heç bir çətinlik yaratmır. Onun lütüfkarlığı hüdudsuz, bol-bol əta etdiyi bəxşişləri saysız-hesabsızdır. Bundan başqa, heç bir məxluq Onun lütüfkarlığının hətta ən kiçicik hissəsini belə hərtərəfli dərk etmək iqtidarına malik deyil.",{"from":355,"to":355,"text":1172},"Allah təqvalı möminləri belə mükafatlandırır. Bəs görəsən, yol verilən həddi aşaraq, küfür və günahların bataqlığına düşərək, itaətsizlik göstərənləri onda nə gözləyir? Onlara ən pis sığınacaq hazırlanmışdır, yəni, uzunsürən səfərdən sonra onlar ən dəhşətli bir məskəndə dayanacaqlar. Sonra Fövqəluca Allah bu məskəni daha da təfərrüatı ilə təsvir edərək, kafirlər və müşriklər üçün hazırlanmış dəhşətli əzab-əziyyətdən, müdhiş istidən və amansız soyuqdan xəbər verir.",{"from":362,"to":362,"text":1174},"Onlar, əzabkeşlərin bədənlərini hər tərəfdən qarsalayıb qovuracaq Cəhənnəm Odunda yanacaqlar. Onların üzərində oddan sipər, altlarında isə yanar döşəmə olacaq.",{"from":369,"to":375,"text":1176},"Cəhənnəmin məşəqqətli yatacaq yeri məhz belədir, sərt cəza belədir, alçalma, namussuzluq və əzabkeşlərin iztirabı belədir! Bundan sonra onlara günahkarların bağırsaqlarını yandırıb parçalayan qaynar su və həm də bütün içkilərdən ən murdarı və ən iyrənci olan irin içirdiləcəkdir. Bu Cəhənnəm içkisi çirkin görünüşə, acı dada və üfunətli iyə malik olacaqdır. Hələ bu hamısı deyil! Cəhənnəm əzabkeşlərini bunlara bənzər digər əziyyətlər də gözləyir ki, onlara iztirab və alçaldılmaqdan başqa bir şey gətirməyəcəkdir.",{"from":298,"to":209,"text":1178},"Kafirlər Cəhənnəmə düşən kimi, onların bəziləri digərlərini qınayacaq və ittiham edəcəklər. Cəhənnəmə ilk daxil olan əzabkeşlər qalanlarına deyəcəklər: “Sizə salam yoxdur! Həqiqətən, siz Odda yanacaqsınız!” Onlara belə cavab veriləcək: “Salam sizə verilməyəcəkdir! Siz bizi günah işlətməyə çağırırdınız, yalançı vədlərlə aldadırdınız, bizi haqdan çəkindirirdiniz və nəticədə, məhkum etdiniz. Bu qalınacaq yer necə də mənfurdur və burada pislik və bədbəxtlik necə də çoxdur! Vay halımıza! Biz sizinlə burada həmişəlik qalacağıq!”",{"from":391,"to":391,"text":1180},"Sonra onlar fasiqlərin günahları üzündən Cəhənnəmə düşdükləri üçün onları lənətləməyə başlayacaqlar. O zaman Fövqəluca Allah belə deyəcək: “...Hamıya əvəzi ikiqat veriləcək, amma siz bilmirsiniz” (Əraf, 7\u002F38).",{"from":349,"to":349,"text":1182},"Dünyada fasiqlər mömin müsəlmanları pis adamlar sayırdılar və zənn edirlər ki, məhz möminlər Cəhənnəmdə cəzalandırılmağa layiqdirlər. Axirət həyatında alçaldılmış və rüsvay edilmiş kafirlər öz ətraflarında müsəlmanları görməyəcəklər və onların taleyi ilə maraqlanmağa başlayacaqlar.",{"from":402,"to":402,"text":1184},"Doğrudanmı biz yanılmışıq? Bəlkə onlar bizimlə birlikdə Cəhənnəmə düşüblər, amma gözümüzə dəymirlər? Ola bilsin ki, biz, onları pis adamlar adlandıranda, həqiqətən də, yolumuzu azmışmışıq? Bəlkə onlar elə möminimişlər, biz isə onları zalımcasına lağa qoyurmuşuq. Onlar deyirdilər: “Ey Rəbbimiz! Biz iman gətirdik. Bizi bağışla və rəhm et, çünki Sən – rəhm edənlərin Ən Rəhimlisisən” (Muminun, 23\u002F109). Lakin biz onlara məsxərə edirdik və hətta Rəbbi yada belə salmırdıq. Bəlkə də, onlar da Cəhənnəmə düşüblər bizimlə birgə iztirab çəkirlər, amma biz onları, sadəcə, görə bilmirik? Yəqin ki, onların sonuncu ehtimalları Cəhənnəm əzabkeşlərinə daha inandırıcı görünəcək, çünki onların yer üzündə etiqad etdikləri baxışları və müsəlmanlara bəslədikləri hissləri hətta Axirət həyatında da dəyişməz qalacaqdır[12]. Həmin dünyəvi keyfiyyətlər Cəhənnəmin hər bir sakininin ayrılmaz xüsusiyyəti kimi qalacaq və günahkarları beləcə qaba və ötkəm sözlər danışmağa sövq edəcəkdir.\n\nBu ayələrin daha bir şərhi mövcuddur və ona müvafiq olaraq, Cəhənnəm əzabkeşlərinin sözləri sadəcə özünüaldatma olacaqdır. Onlar dünyada da bir-birilərini aldadırdılar və Axirətdə də bir-birilərini aldadacaqlar. Buna görə Fövqəluca Allah xəbər verir ki, hasar üstündə olacaq insanlar Cəhənnəm sakinlərinə belə deyəcəklər: “Məgər onlar, sizin: “Allah heç vaxt onlara mərhəmət göstərməyəcək” – dedikləriniz deyilmi?” (Əraf, 7\u002F49).",{"from":167,"to":167,"text":1186},"Fövqəluca bu hekayətin doğruluğunu təsdiq edir və buyurur ki, Cəhənnəmdəki kafirlər və müşriklər bir-biriləri ilə məhz beləcə inadkarcasına mübahisə edib, çəkişəcəklər. Bu – şübhə edilməyəcək bir həqiqətdir.",{"from":413,"to":413,"text":1188},"Ey Elçi! Əgər kafirlər səndən vəzifənə aid və səlahiyyətinə daxil olmayan şeylər tələb edirlərsə, onda sən öz əsil vəzifələrini onlara xatırlat. Sən, sadəcə, bir nəsihətçisən, bütün varlıqlar üzərində hakimiyyət tamamilə və bütövlüklə Fövqəluca Allaha məxsusdur. Sən əmr edə, qadağa qoya, xeyirxahlıq etməyə çağıra və pislik etməyin qarşısını ala bilərsən. Doğru yolla gedən hər kəs bunu özü üçün edir. Yolundan azan kimsə də təkcə özünə ziyan vurur.\n\nFövqəluca, Vahid və Fövqəlqüdrətli Rəbdən başqa, kimsə pərəstişə və ibadətə layiq deyildir. Bu ilahi sifətlər Allahın Ona ibadət edilməsinə bölünməz haqqı olmasının təkzibolunmaz dəlilləridir. Mütləq hakimiyyət yalnız bir Canlı Varlığa[13],[14] məxsus ola bilər və buna görə də iki və daha artıq Fövqəlqüdrətli Allahın mövcudluğu mümkün deyildir. Təkcə Fövqəluca Allah Kainatın tamhüquqlu Ağasıdır. Ona bərabər və bənzər olan yoxdur və yalnız O (Pak və Müqəddəs), qullarının ibadətinə layiqdir. Yalnız həqiqi Allahın bütün varlığın yaradıcısı, hökmdarı və hakimi olduğunu nəzərdə tutaraq, Fövqəluca Allah növbəti ayədə Özünün hökmranlığa bölünməz haqqı barədə belə buyurur:",{"from":419,"to":419,"text":1190},"Allah bəyan edir ki, O (Pak və Müqəddəs), göylərin və yerin və onların arasındakıların Yeganə Rəbbidir. O (Pak və Müqəddəs) Kainatı yaratmışdır, fasiləsiz olaraq qayğısını çəkir və onu və onda gedən bütün prosesləri Öz istədiyi kimi idarə edir. O (Pak və Müqəddəs) – Fövqəlqüdrətlidir, Fövqəlbağışlayandır. Özünün fövqəlqüdrəti sayəsində O (Pak və Müqəddəs), nəhəng bir Kainat yaratmış, Özünün hüdudsuz mərhəməti sayəsində isə tövbə edən qullarının böyük günahlarını və kiçik xətalarını bağışlayır.\n\nBelə gözəl sifətlərə malik olan Rəbb, həqiqətən də, ibadətə layiqdir. O (Pak və Müqəddəs), ən kiçicik məxluqları belə yaratmağa qabil olmayan və ya Fövqəluca Allahın məxluqlarına ruzi verə bilməyən bütlərə və uydurma “ilahlara” qətiyyən bənzəmir. Onlar nə xeyrə, nə də şərə sərəncam çəkmirlər, nə göylərdə, nə də yer üzündə hakimyyət sahibi deyillər, günahları bağışlamağı və tövbə qəbul etməyi bacarmırlar.",{"from":425,"to":431,"text":1192},"Allah kafirləri dəhşətli bir cəzadan xəbərdar etməyi qərara almışdı və buna görə Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) buyurur ki, onlara desin: “Gələcəkdə dirilmə və əvəz veriləcəyi o dərəcədə əhəmiyyətlidir ki, heç bir insanın ona laqeyd yanaşmağa haqqı yoxdur. Bəs onda siz bu haqlı xəbəri niyə rədd edirsiniz, sanki hesablaşma, əvəzverilmə və mükafatlandırma Günü sizdən yan ötəcəkdir. Əgər siz mənim sözlərimin etibarlı olmasına şübhə edirsinizsə və ya mənə inanmaqdan boyun qaçırırsınızsa, onda bilin ki, mən bu təlimi özüm uydurmamışam və onu kitablardan oxumamışam. Mən sizə yalnız Rəbbimin vəhyini çatdırıram və ona heç bir əlavə və dəyişikliklər etmirəm. Məhz bu mənim haqlı olmağımın ən böyük dəlili və mənim dinimin həqiqi din olmasının parlaq sübutudur.",{"from":202,"to":202,"text":1194},"Mən mələklər haqqında heç bir biliyə malik deyildim. Əgər Allah qeybə məxsus biliyin bir qismini mənə açmasaydı, onda mələklərin Adəmin yaradılması haqqında etdikləri mübahisədən mənim heç vaxt xəbərim olmazdı.",{"from":442,"to":442,"text":1196},"Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) moizələri və nəsihətləri asan ifadə edilən və başa düşülən idi və heç kim onun (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bu bacarığından üstün ola bilməzdi.",{"from":448,"to":453,"text":1198},"Rəbb mələklərin nəyə görə mübahisə etdiklərini bildirir. Bu, Allah bir insan yaradacağı haqqında mələklərə xəbər verərkən olmuşdu. O (Pak və Müqəddəs) buyurmuşdu: “Mən gildən bir insan xəlq edəcəyəm. Mən ona surət və nəfəs verdikdən sonra, onun qarşısında səcdəyə qapılarsınız”. Nəcib mələklər çox fikirləşmədən, Rəbbin iradəsinə itaət etmişdilər və bununla Onun əmrini nəinki yerinə yetirmiş, hətta Adəmə ehtiram da göstərmişdilər. Fövqəluca Allah insan vücudunun yaradılışını sona çatdırdıqdan və ona nəfəs verdikdən sonra, mələklər insan biliyinin göylərin sakinlərinin elmindən üstünlüyünə əmin oldular. Məhz buna görə Allah onlara insana təzim etmək hökmü verdi.",{"from":229,"to":464,"text":1200},"İblis[15] qərara almışdı ki, o, insandan yaxşıdır və öz Rəbbinə itaət etməkdən təkəbbürlə boyun qaçırmışdı. İblis bu hərəkətindən sonra kafirlərdən biri oldu, lakin Fövqəluca Allah bunu öncədən də bilirdi.",{"from":60,"to":60,"text":1202},"Mən insana böyük iltifat göstərdim və bununla onu bir çox digər məxluqlardan üstün etdim. Məgər bu, kiminsə insana təkəbbürlə baxmaması üçün kifayət etmirdimi? Məgər səndə lovğalıq hissimi baş qaldırdı? Məgər sən özünü digər qullardan yaxşımı sayırsan?",{"from":475,"to":475,"text":1204},"İblis qərara almışdı ki, o, insandan daha xeyirlidir, çünki od gildən daha yaxşıdır, lakin hər iki halda o, yanılırdı. Od bəla gətirir, nöqsan, təkəbbür və yüngülməcazlıq törədir, torpaq isə ağaclar, ot-ələf, kolluqlar, təvazökarlıq yaradır. Məhz torpaq oda qələbə çalır və onu söndürür və bunun əksi olmur. Bundan başqa, od oduna və alışdırıcı közə möhtacdır, torpaq isə özü yaşamağa qabildir. Bütün bunlar onu sübut edir ki, İblisin etirazı əsassız və yaramaz idi, axı məhz o, bütün kafirlərin ağsaqqalı olmuşdur. Onun şagirdlərinin və ardıcıllarının, haqqı inkar etmək istəyərkən necə mənasız və səfeh sübutlara əl atdıqlarını təsəvvür etmək heç də çətin deyil. Onların “sübutları”, heç şübhə yoxdur ki, İblisin “dəlillərindən” daha çox əsassızdır.",{"from":174,"to":153,"text":1206},"Rəbb İblisi göylərdən qovmuşdu və ona alicənab mələklər arasında görünmək belə əbədi olaraq qadağan edilmişdi. Bununla da O (Pak və Müqəddəs), onu Öz mərhəmətindən məhrum etmişdi.",{"from":491,"to":491,"text":1208},"O, Adəmə (ə) və onun nəsillərinə ən böyük nifrət bəsləyirdi və qismətinə yolunu azmaq nəsib olacaq kəslərin hamısını azğınlığa salmaq istəyi ilə yanırdı. Fövqəlmüdrik Allah elə əzəldən insanları imtahana çəkməyə hazırlaşırdı və buna görə O (Pak və Müqəddəs), şeytanın yalvarışını qəbul etdi.",{"from":497,"to":503,"text":1210},"Bu möhlətin müddəti Adəmin (ə) bütün nəsillərinin yer üzündə sınaqdan keçdikləri zaman sona çatacaqdır. İblis möhlət alan kimi, özünün bütün kin-küdurətini Allaha və bəşəriyyətə qarşı yönəltdi. Məhz buna görə Fövqəluca belə buyurur:",{"from":509,"to":247,"text":1212},"İblis çox gözəl bilirdi ki, Allah öz Rəbbinə səmimiyyətlə ibadət edən və böyük ciddiyyətlə itaət göstərən insanları onun fitnələrindən mütləq qoruyacaqdır. Elə buna görə də o, Allahın əzəmətinə və fövqəlqüdrətinə and içir ki, bu həmin ayələrə verilən izahlardan biridir.\n\nBaşqa bir şərhə görə, bu ayələri aşağıdakı kimi tərcümə etmək lazımdır: “Sənin fövqəlqüdrətin sayəsində mən onların hamısını yoldan çıxaracağam, yalnız Sənin səmimi qullarından başqa”. İbis özünün acizliyini bilirdi və qəti əmin idi ki, Rəbbin razılığı olmadan o, insanları azdıra bilməz və buna görə Allahdan xahiş edir ki, Adəmin (ə) nəsillərini yoldan çıxarması üçün ona yardım etsin. O, Fövqəluca Allahın qatı düşməni olsa da, bu addımı atmışdı.\n\nEy Rəbbimiz! Biz zəif və köməksiz məxluqlarıq. Biz öz vəzifələrimizin hamısını yerinə yetirməsək də, bunun əvəzində Sənin bizə əta etdiyin çoxsaylı nemətlərini qəbul edirik. Biz Sənin fövqəlqüdrətinə, əzəmətinə və mərhəmətinə ümid bəsləyir və qəti bilirik ki, Sənin İlahi rəhmətin bütün varlıqları əhatə edir. Sən bizi Öz mərhəmətinlə himayə edir, bəlalardan və müsibətlərdən qoruyursan və buna görə biz Səndən xahiş edirik ki, bizi şeytanın fitnələrindən müdafiə edəsən və bizi müşriklikdən və cinayətlərdən uzaqlaşdırasan. Biz inanırıq ki, Sən bizim dualarımızı mütləq eşidirsən və çağırışımıza cavab verəcəksən. Sən belə demisən: “Mənə dua edin və Mən də sizə cavab verim” (Mumin, 40\u002F60). Biz Sənin vədinə inanırıq, Sənin hökmünü yerinə yetiririk və səndən xahiş edirik ki, duamızı qəbul edib, Öz vədini yerinə yetirəsən, “axı Sən vədini pozmursan” (Ali-İmran, 3\u002F194).",{"from":520,"to":272,"text":1214},"Mən Cəhənnəmi sən və sənin insanlardan olan bütün ardıcıllarınla dolduracağam. Sən Mənim sözlərimə şübhə etməyə bilərsən, çünki Mən yalnız həqiqəti deyirəm. Haqq – Mənim tərifəlayiq sifətlərimdən biridir.",{"from":531,"to":531,"text":1216},"Mən xütbələrimə və nəsihətlərimə görə sizdən mükafat istəmirəm və mən qeyb haqqında əfsanələr uydurmuram. Mən sizə yalnız Fövqəluca Rəbbin vəhylərini çatdırıram və Onun əmr etdiklərini yerinə yetirirəm.",{"from":537,"to":537,"text":1218},"Bu Şərəfli Quran insanlara bu dünyada və ruhani həyatda fayda gətirə bilən hər şeyi xatırladır. Onun sayəsində bəzi insanlar şan-şöhrətə və əzəmətə nail olur, digərləri isə öz küfrünə və itaətsizliyinə cahillik və bilməməzliklə bəraət qazanmaq imkanından məhrum edilir.\n\nBu Şərəfli Quran surəsində hikmətli xatırlatma və əzəmətli bir müjdə və həmçinin Quranı inkar etməyə və Muhəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yalançılıqda günahlandırmağa cəsarət edən kafirin inanması üçün kifayət qədər təkzibolunmaz sübut və dəlillər vardır. Fövqəluca onda səmimi və təqvalı qullarının aqibətindən və həm də insanları Axirət həyatında gözləyən əvəz haqqında xəbər verir. Məhz buna görə surənin ən başlanğıcında Quran xatırlatmadan ibarət olan Kitab, axırdan ikinci ayədə isə, aləmlər üçün Xatırlatma adlandırılmışdır. Bundan başqa, surənin bütün gedişatı boyu Allah dəfələrlə Kəramətli Quranın bu gözəl məziyyətini xüsusilə vurğulayır.",{"from":195,"to":195,"text":1220},"Kafirlər sonuncu Səmavi Kitabın gerçəkliyinə mütləq əmin olacaqlar. Bu, bir müddət sonra baş verəcəkdir. Lakin bunun baş verəcəyi zaman onları şiddətli əzab verən cəza haqlayacaqdır və onlar əllərindən qaçırdıqları imkanı qaytara bilməyəcəklər.\n\n[1] Başlanğıc hərfli Quran surələri içində “Sad” hərfi 38-ci surədə tək hərf kimi keçdiyi halda, 7-ci Əraf surəsində “Əlif-Lam-Mim-Sad” formasında (qəlibində), 19-cu Məryəm surəsində “Kəf-Hə-Yə-Əyn-Sad” formasında keçir. Bu üç surədə keçən “Sad” hərflərinin cəmi 152-dir ki, bu da Quranın özünümühafizəsinin 19 kod rəqəminin (19 x 8) əmsalıdır. Əgər mövcud olan bir çox Quran nüsxələrində “sad” hərflərini saysanız – Əraf surəsində 97 deyil, 98 belə hərfin şahidi olarsınız. Bunun səbəbi isə 7-ci Əraf surəsinin 69-cu ayəsində keçən “Bastatan” kəlməsinin “sin” yerinə, səhvən “sad” hərfi ilə yazılması olacaqdır. Hətta bir çox nüsxələrdə bəhs etdiyimiz kəlmənin üstündə kiçik “sin” hərfi yazıldığını və ərəbcə də bir izah əlavə edildiyini (“Yukrau bis sini”, yəni, “sin” ilə oxuyun”) görərsiniz. Həmin ayədəki “Bastatan” sözünün “sin” və ya “sad” hərfi ilə yazılması məsələsi, hətta iki tədqiqatçı cərəyanı yaratmışdı ki, onları “sinçilər” və sadçılar” adlandırırdılar. Lakin Quran insan sözü deyil, Allahın vəhyidir və ayədəki bu hərf problemini 19 kodu həll etmişdir. Quranın “19 möcüzəsi”, yəni onun mühafizə sistemi kodu kəşf edildikdən sonra, ən qədim Quran nüsxələri araşdırılıb yoxlandı və hərflərin hesablanıb 19-a bölünməsi həmin (“Bastatan”) sözünün “sin” hərfi ilə yazılmış olduğunu təsdiq etdi. (Daha geniş məlumat üçün bax: Quran heç tükənməyən möcüzə, İstanbul, 2005, səh. 406). F.S.\n\n[2] Payalar sahibi – Bir sıra Quran tərcümələrində (türk dilində) Firon (L) payalar (türkcə - kazık) hökmdarı (sahibi) adlandırılır (İskender Ali Mihr, Diyanet İşleri Vakfı, Ali Bulaç, Elmalılı Hamdi və s.). F.S.\n\n[16] Mevdudi özünün «Təfhimül Quran” adlı əsərinin həmin ayələrinin şərhində qeyd edir ki, ““Rəcm” – daşlamaq (daş atmaq) və öldürmək mənalarını verir. Burada Allah məcaz yolu ilə şeytanın şərəfli bir məqamdan aşağı endirilərək, zəlil edilməsini nəzərdə tutmuşdur. Bu, Əraf surəsində (7\u002F13) də oxşar tərzdə ifadə edilmişdir”. Amma, ümumiyyətlə, bu ayənin müxtəlif tərcümələrində, “rəcm” (رَجٖيمٌ) sözü, nədənsə, əksərər mütərcimlər tərəfindən “qovulmaq” kimi çevrilir. F.S."]