[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-44-alikhan":694,"$f5Bg1WbaFYBWxXPcx0ETPdazsJF3oyyrKRWTYZhErXRY":989},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":874},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850,853,856,859,862,865,868,871],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ حمٓ","Ha. Mim.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"وَٱلْكِتَٰبِ ٱلْمُبِينِ","And olsun bu aydın Kitaba!",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"إِنَّآ أَنزَلْنَٰهُ فِى لَيْلَةٍۢ مُّبَٰرَكَةٍ ۚ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَ","Biz onu mübarək bir gecədə nazil etdik. Həqiqətən, Biz qorxuduruq.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ","Hər bir hikmətli iş o gecədə ayırd edilir –",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"أَمْرًۭا مِّنْ عِندِنَآ ۚ إِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ","dərgahımızdan vəhy edilən əmr ilə. Həqiqətən, kitabları və elçiləri Biz göndəririk –",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"رَحْمَةًۭ مِّن رَّبِّكَ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ","sənin Rəbbindən mərhəmət olaraq. Şübhəsiz ki, O, Eşidəndir, Biləndir.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"رَبِّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَآ ۖ إِن كُنتُم مُّوقِنِينَ","Əgər yəqinliklə inanırsınızsa, bilin ki, Allah göylərin, yerin və onların arasında olanların Rəbbidir.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ يُحْىِۦ وَيُمِيتُ ۖ رَبُّكُمْ وَرَبُّ ءَابَآئِكُمُ ٱلْأَوَّلِينَ","Ondan başqa ibadətə layiq olan məbud yoxdur. O həm dirildir, həm də öldürür. O həm sizin Rəbbiniz, həm də əcdadlarınızın Rəbbidir.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"بَلْ هُمْ فِى شَكٍّۢ يَلْعَبُونَ","Lakin onlar şəkkə qapılıb əylənirlər.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"فَٱرْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِى ٱلسَّمَآءُ بِدُخَانٍۢ مُّبِينٍۢ","Sən göydən aşkar bir tüstü gələcəyi günü gözlə.",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"يَغْشَى ٱلنَّاسَ ۖ هَٰذَا عَذَابٌ أَلِيمٌۭ","O tüstü ki, insanları bürüyəcəkdir. Bu, ağrılı-acılı bir əzabdır.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"رَّبَّنَا ٱكْشِفْ عَنَّا ٱلْعَذَابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ","Onlar: “Ey Rəbbimiz! Bizi bu əzabdan qurtar, biz də iman gətirək”– deyəcəklər.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"أَنَّىٰ لَهُمُ ٱلذِّكْرَىٰ وَقَدْ جَآءَهُمْ رَسُولٌۭ مُّبِينٌۭ","Onlar necə öyüd-nəsihət eşidə bilərlər ki, artıq onlara açıq-aşkar bir peyğəmbər gəlsə də,",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"ثُمَّ تَوَلَّوْا۟ عَنْهُ وَقَالُوا۟ مُعَلَّمٌۭ مَّجْنُونٌ","onlar ondan üz çevirib: “Öyrədilmiş bir dəlidir!”– dedilər.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"إِنَّا كَاشِفُوا۟ ٱلْعَذَابِ قَلِيلًا ۚ إِنَّكُمْ عَآئِدُونَ","Biz əzabı bir az sizdən uzaqlaşdırarıq, amma siz yenə azğınlığa qayıdacaqsınız.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"يَوْمَ نَبْطِشُ ٱلْبَطْشَةَ ٱلْكُبْرَىٰٓ إِنَّا مُنتَقِمُونَ","Kafirləri böyük bir müsibətlə yaxalayacağımız gün, Biz onlardan intiqam alacağıq.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"۞ وَلَقَدْ فَتَنَّا قَبْلَهُمْ قَوْمَ فِرْعَوْنَ وَجَآءَهُمْ رَسُولٌۭ كَرِيمٌ","Biz onlardan əvvəl Fironun xalqını da sınadıq. Onlara möhtərəm bir elçi gəldi.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"أَنْ أَدُّوٓا۟ إِلَىَّ عِبَادَ ٱللَّهِ ۖ إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌۭ","O dedi: “Allahın qullarını mənə qaytarın. Həqiqətən, mən sizin üçün etibarlı bir elçiyəm.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"وَأَن لَّا تَعْلُوا۟ عَلَى ٱللَّهِ ۖ إِنِّىٓ ءَاتِيكُم بِسُلْطَٰنٍۢ مُّبِينٍۢ","Allaha qarşı təkəbbür göstərməyin. Həqiqətən, mən sizə aydın bir sübut gətirmişəm.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"وَإِنِّى عُذْتُ بِرَبِّى وَرَبِّكُمْ أَن تَرْجُمُونِ","Mən sizin məni daşa basmanızdan həm mənim Rəbbim, həm də sizin Rəbbiniz olan Allaha sığınıram.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"وَإِن لَّمْ تُؤْمِنُوا۟ لِى فَٱعْتَزِلُونِ","Əgər mənə inanmırsınızsa, onda məndən uzaq olun!”",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"فَدَعَا رَبَّهُۥٓ أَنَّ هَٰٓؤُلَآءِ قَوْمٌۭ مُّجْرِمُونَ","Sonra o, Rəbbinə yalvarıb dedi: “Həqiqətən, bunlar günahkar adamlardır!”",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"فَأَسْرِ بِعِبَادِى لَيْلًا إِنَّكُم مُّتَّبَعُونَ","Allah dedi: “Qullarımla birlikdə gecə yola çıx. Şübhəsiz ki, siz təqib olunacaqsınız.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"وَٱتْرُكِ ٱلْبَحْرَ رَهْوًا ۖ إِنَّهُمْ جُندٌۭ مُّغْرَقُونَ","Dənizi də sakit burax! Onlar suda batırılacaq əsgərlərdir!”",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"كَمْ تَرَكُوا۟ مِن جَنَّٰتٍۢ وَعُيُونٍۢ","Onlar neçə-neçə bağlar, çeşmələr qoyub getdilər;",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"وَزُرُوعٍۢ وَمَقَامٍۢ كَرِيمٍۢ","Habelə əkinlər, möhtəşəm yerlər",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"وَنَعْمَةٍۢ كَانُوا۟ فِيهَا فَٰكِهِينَ","və içində həzz aldıqları nemətləri də qoyub getdilər.",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"كَذَٰلِكَ ۖ وَأَوْرَثْنَٰهَا قَوْمًا ءَاخَرِينَ","Bax belə! Biz o nemətlərə başqalarını varis etdik.",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"فَمَا بَكَتْ عَلَيْهِمُ ٱلسَّمَآءُ وَٱلْأَرْضُ وَمَا كَانُوا۟ مُنظَرِينَ","Nə göy, nə də yer onlardan ötrü ağlamadı. Onlara möhlət də verilmədi.",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"وَلَقَدْ نَجَّيْنَا بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ مِنَ ٱلْعَذَابِ ٱلْمُهِينِ","Artıq İsrail oğullarını alçaldıcı əzabdan qurtardıq –",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"مِن فِرْعَوْنَ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ عَالِيًۭا مِّنَ ٱلْمُسْرِفِينَ","Firondan. Həqiqətən, o, özünü yüksək tutan və həddi aşanlardan idi.",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"وَلَقَدِ ٱخْتَرْنَٰهُمْ عَلَىٰ عِلْمٍ عَلَى ٱلْعَٰلَمِينَ","Biz onları (İsrail oğullarını) Öz elmimizlə aləmlərdən üstün tutduq.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"وَءَاتَيْنَٰهُم مِّنَ ٱلْءَايَٰتِ مَا فِيهِ بَلَٰٓؤٌۭا۟ مُّبِينٌ","Onlara içində açıq-aydın imtahan olan dəlillər verdik.",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"إِنَّ هَٰٓؤُلَآءِ لَيَقُولُونَ","Bunlar mütləq deyəcəklər:",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"إِنْ هِىَ إِلَّا مَوْتَتُنَا ٱلْأُولَىٰ وَمَا نَحْنُ بِمُنشَرِينَ","“Bizim ancaq bircə ölümümüz var. Biz bir daha dirildilməyəcəyik.",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"فَأْتُوا۟ بِـَٔابَآئِنَآ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ","Əgər doğru deyirsinizsə, onda atalarımızı dirildib gətirin!”",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"أَهُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍۢ وَٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ أَهْلَكْنَٰهُمْ ۖ إِنَّهُمْ كَانُوا۟ مُجْرِمِينَ","Bunlar yaxşıdır, yoxsa Tubba tayfası və onlardan əvvəlkilər? Biz onları məhv etdik. Çünki onlar günahkar adamlar idi.",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"وَمَا خَلَقْنَا ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَٰعِبِينَ","Biz göyü, yeri və onların arasında olanları əyləncə üçün və əbəs yerə yaratmadıq.",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"مَا خَلَقْنَٰهُمَآ إِلَّا بِٱلْحَقِّ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ","Biz onları əsl həqiqət kimi yaratdıq, lakin çoxları bunu bilmir.",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"إِنَّ يَوْمَ ٱلْفَصْلِ مِيقَٰتُهُمْ أَجْمَعِينَ","Şübhəsiz ki, ayırd etmə günü onların hamısı üçün müəyyən olunmuş vaxtdır.",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"يَوْمَ لَا يُغْنِى مَوْلًى عَن مَّوْلًۭى شَيْـًۭٔا وَلَا هُمْ يُنصَرُونَ","O gün dost dosta heç bir şeylə fayda verə bilməyəcək, onlara kömək də edilməyəcəkdir.",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"إِلَّا مَن رَّحِمَ ٱللَّهُ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ","Allahın rəhm etdiyi kimsələrdən başqa! Həqiqətən, O, Qüdrətlidir, Rəhmlidir.",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"إِنَّ شَجَرَتَ ٱلزَّقُّومِ","Həqiqətən, zəqqum ağacı",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"طَعَامُ ٱلْأَثِيمِ","günahkar adamın yeməyidir.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"كَٱلْمُهْلِ يَغْلِى فِى ٱلْبُطُونِ","Əridilmiş yağın çöküntüsü kimi qarınlarda qaynayar –",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"كَغَلْىِ ٱلْحَمِيمِ","qaynar su qaynayan kimi.",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"خُذُوهُ فَٱعْتِلُوهُ إِلَىٰ سَوَآءِ ٱلْجَحِيمِ","Onu tutub Cəhənnəmin ortasına sürüyün!",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"ثُمَّ صُبُّوا۟ فَوْقَ رَأْسِهِۦ مِنْ عَذَابِ ٱلْحَمِيمِ","Sonra əzab vermək üçün başına qaynar su tökün!",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"ذُقْ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْكَرِيمُ","Dad bu əzabı! Sən ki qüdrətli və şərəfli idin.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"إِنَّ هَٰذَا مَا كُنتُم بِهِۦ تَمْتَرُونَ","Sizin şübhə etdiyiniz əzab budur!",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"إِنَّ ٱلْمُتَّقِينَ فِى مَقَامٍ أَمِينٍۢ","Allahdan qorxanlar isə təhlükəsiz bir yerdə –",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"فِى جَنَّٰتٍۢ وَعُيُونٍۢ","bağçalarda və çeşmələr başında olacaqlar!",{"number":285,"arabic":854,"translation":855},"يَلْبَسُونَ مِن سُندُسٍۢ وَإِسْتَبْرَقٍۢ مُّتَقَٰبِلِينَ","Taftadan və atlazdan libaslar geyib qarşı-qarşıya əyləşəcəklər.",{"number":235,"arabic":857,"translation":858},"كَذَٰلِكَ وَزَوَّجْنَٰهُم بِحُورٍ عِينٍۢ","Bax belə! Üstəlik onları iri qaragözlü hurilərlə də evləndirəcəyik.",{"number":355,"arabic":860,"translation":861},"يَدْعُونَ فِيهَا بِكُلِّ فَٰكِهَةٍ ءَامِنِينَ","Onlar orada əmin-amanlıq içində hər meyvədən istəyəcəklər.",{"number":362,"arabic":863,"translation":864},"لَا يَذُوقُونَ فِيهَا ٱلْمَوْتَ إِلَّا ٱلْمَوْتَةَ ٱلْأُولَىٰ ۖ وَوَقَىٰهُمْ عَذَابَ ٱلْجَحِيمِ","Onlar orada ilk ölümdən başqa heç bir ölüm dadmayacaqlar. Allah onları Cəhənnəm əzabından qorumuşdur –",{"number":369,"arabic":866,"translation":867},"فَضْلًۭا مِّن رَّبِّكَ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ","sənin Rəbbinin lütfkarlığı sayəsində. Məhz bu, böyük uğurdur.",{"number":375,"arabic":869,"translation":870},"فَإِنَّمَا يَسَّرْنَٰهُ بِلِسَانِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ","Biz Quranı sənin dilində asanlaşdırdıq ki, onlar öyüd-nəsihət ala bilsinlər.",{"number":298,"arabic":872,"translation":873},"فَٱرْتَقِبْ إِنَّهُم مُّرْتَقِبُونَ","Sən gözlə! Şübhəsiz ki, onlar da gözləyirlər.",[875,876,877,878,879,880,881,882,883,884,885,886,887,888,889,890,891,892,893,894,895,896,897,898,899,900,901,902,903,904,905,906,907,908,909,910,911,912,913,914,915,916,917,918,919,920,921,922,923,924,925,926,927,928,929,930,931,932,933,934,935,936,937,938,939,940,941,942,943,944,945,946,947,948,949,950,951,952,953,954,955,956,957,958,959,960,961,962,963,964,965,966,967,968,969,970,971,972,973,974,975,976,977,978,979,980,981,982,983,984,985,986,987,988],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":990,"sura":293,"blocks":991},"saadi-az",[992,994,996,998,1000,1002,1004,1006,1008,1010,1012,1014,1016,1018,1020,1022,1024,1026,1028,1030,1032,1034,1036,1038,1040,1042,1044,1046,1048,1050,1052,1054,1056],{"from":5,"to":28,"text":993},"Fövqəluca, Quranın, həqiqətən, Fövqəlqüdrətli Allah tərəfindən nazil edilməsinə bu Mübarək Kitabla and içir. Rəbb onu aydın Kitab adlandırır, çünki Allahın qulları onda ehtiyacları olan hər şeyin izahını tapırlar.\n\nBu Kitab insanların çoxlu xeyir tapdıqları bir gecədə nazil edilmişdir. Bu - əzəmətli bir gecə və ya Qədər gecəsi idi və o, min aydan daha yaxşıydı. Fövqəluca məxluqların ən layiqlisi olana (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ərəb dilində ən gözəl sözlər nazil etmişdi ki, Onun seçdiyi elçisi (s.ə.s) bu Kitabın vasitəsi ilə öz cahilliyi üzündən yolundan azmış bədbəxt xalqına nəsihət versin. Rəbb onlara haqqı tapmaq və öz yolunu haqq dinin nuru ilə işıqlandırmaq, Elçinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ardınca getmək və həm bu dünyada, həm də ölümdən sonra böyük nemətə nail olmaq üçün gözəl imkan bəxş etmişdi.\n\nBu əzəmətli gecədə Allahın, Onun dininə və məxluqlarının taleyinə aid bütün hökmləri bəyan edilir və hikmətli kitablarda yazılır. Qədər gecəsi alicənab mələklərin qeydə aldıqları yazılar, Fövqəlucanın bütün məxluqlarının taleyi: əcəli, nəsibi, əməlləri və zənginliyi Allah tərəfindən təyin edilən ilkin qədərə tamamilə uyğundur.\n\nBu yazı yeganə deyildir. Döl hələ ananın bətnində olduğu zaman Allah ona bir mələk göndərir və o, dölün dünya həyatında qismətinə düşəcək hər şeyi onun taleyinə yazır. Uşaq dünyaya gələndə isə, Allah ona mötəbər katib mələklər təhkim edir və onlar onun bütün əməllərini yazıb saxlayırlar. Bundan başqa, artıq dediyimiz kimi, Fövqəluca hər ilin Qədir gecəsində mələklərə il ərzində baş verəcək hər şeyi yazmalarını əmr edir.",{"from":35,"to":42,"text":995},"Bütün bunlar Allahın elminin kamilliyinə və Onun hüdudsuz hikmətinə və Öz məxluqları haqqında çəkdiyi qayğısına dəlalət edir. Kainatda bütün işlər Onun iradəsi ilə baş verir. O (Pak və Müqəddəs), Öz mərəhəməti ilə peyğəmbərlər göndərmiş və Mübarək Kitablar nazil etmişdir ki, bunlardan ən şərəflisi Qurandır. Eyni zamanda doğru təlimat və Səmavi Kitablar Onun lütüfkarlığının ən böyüklərindəndir. İnsanlar həm bu dünyada, həm də Axirətdə hansı nemətləri əldə edəcəklərinə baxmayaraq, onlara bu lütüfkarlıq sayəsində nail olurlar.\n\nAllahın gözəl adları arasında Eşidən və Bilən adları. O (Pak və Müqəddəs), hər hansı səsi eşidir və bütün aşkar və qeybə məxsus işlərdən agahdır. O (Pak və Müqəddəs) bilir ki, Onun qulları peyğəmbərlərə və Kitablara möhtacdırlar və buna görə onlara rəhm edir və onları onlara zəruri olan şeylərlə təmin edir. Bunlara görə həmd bütövlükdə təkcə Ona məxsusdur!",{"from":11,"to":55,"text":997},"O (Pak və Müqəddəs), bu dünyanı o mövcud olmadığı bir şəraitdə xəlq etmişdir və indi onu idarə edir və onunla istədiyini həyata keçirir. Əgər siz buna əminsinizsə, onda bilin ki, bütün məxluqların Rəbbi onların həqiqi Allahıdır. Onunla yanaşı ibadətə layiq bir kimsə yoxdur! O (Pak və Müqəddəs) təkbaşına həyatın və ölümün hökmdarıdır və sizin hamınız öləndən sonra O (Pak və Müqəddəs) sizi dirildəcək və Qiyamət günü Məhşər meydanında toplayacaqdır ki, hər birinizə əməllərinizə görə: yaxşılığa yaxşılıqla, pisliyə də pisliklə əvəz versin. O (Pak və Müqəddəs) – bütün insanların Rəbbidir, onların qayğısını çəkir və onları şərdən qoruyur.",{"from":62,"to":62,"text":999},"Fövqəluca birmənalı şəkildə bildirir ki, bütün varlıqların Allahı yalnız Odur! Allahın bu şəhadəti, onu eşidən hər bir kəsi Vahid Allaha iman gətirməyə məcbur edir və buna şübhə etməyə yer qoymur. Amma kafirlər haqqa onsuz da şübhə edirlər və nəyin xatirinə xəlq edildikləri barədə düşünməməyi üstün tuturlar və onlara zərərdən başqa bir şey gətirməyən boş əyləncələrə qurşanırlar.",{"from":69,"to":75,"text":1001},"Yaxın və labüd Gün başladıqda, əzabkeşlərə bu sözlərlə müraciət ediləcəkdir. Quranın şərhçiləri bu ayədə xatırlanan dumanın nə olması barədə müxtəlif rəylər bildirmişlər. Onların bəziləri deyiblər ki, bu duman, Qiyamət günü, Cəhənnəmin günahkarlara lap yaxınlaşması ilə insanları bürüyəcək duman olacaqdır. Bu onu göstərir ki, Allah kafirləri, Qiyamət günü onlara nəsib olacaq cəza barəsində xəbərdar etmişdir və Öz Peyğəmbərinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) həmin Günün başlamasını gözləməyi buyurmuşdur.\n\nBu rəy daha mükəmməldir, çünki Mübarək Quran çox vaxt kafirləri təhdid edərək, onlara Allahın cəzalandıracağı və onlara verilmiş qısa möhlət haqqında xəbərdarlıq edir və həm də Elçiyə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və möminlərə, zalım düşmənlərinin onları incitməsinə səbir etmələrinin sonuna artıq az müddət qalması ilə təsəlli verir.\n\nBu şərhin lehinə Fövqəlucanın həmçinin aşağıdakı sözləri də əsas verir:",{"from":81,"to":94,"text":1003},"Bu sözlər, Qiyamət günü kafirlər Allahdan onları dünyaya qaytarmağı yalvardıqları zaman deyiləcəkdir. Lakin onların bu tövbəsi onlara kömək etməyəcəkdir, çünki həmin dəhşətli gündə geriyə yol olmayacaqdır[2].\n\nDigər şərhçilər belə hesab edirdilər ki, əvvəlki ayələrdə haqqı qəbul etməkdən boyun qaçırmış və Allahın Elçisini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) təkəbbürlə rədd etmiş kafir qureyşliləri haqlamış cəza nəzərdə tutulmuşdur. O zaman Peyğəmbər (s.ə.s.) kömək üçün Allaha müraciət edərək, Ondan qureyşliləri elə cəzalandırmağı istəmişdi ki, onların yaşadıqları illər də, Yusuf peyğəmbərin (ə) zamanında misirlilərin quraqlıq illərində yaşadıqları kimi ağır olsun. Dəhşətli aclıq başlamışdı və məkkəlilər ölmüş heyvan cəmdəylərini (leşini) və sümük yeməyə məcbur olmuşdular. Onlar o dərəcədə zəifləyib, taqətdən düşmüşdülər ki, səmaya baxanda, o onlara duman kimi görünürdü, halbuki, əslində, bu belə deyildi. Nəhayət, qureyşlilər yardım üçün Allahın Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) müraciət etdilər və xahiş etdilər ki, Allaha dua etsin ki, onları quraqlıqdan xilas etsin. Rəbb bütpərəstlərə mərhəmət göstərdi və onları xəbərdar etdi ki, küfrə qayıtmaq əzabverici cəzaya səbəb olacaqdır. Bununla belə, Ona məlum idi ki, kafirlər onsuz da haqdan dönəcəklər. Bu, doğrudan da belə oldu. Onda Allah onlara ən müdhiş cəza göndərdi və belə bir rəy mövcuddur ki, burada Bədr döyüşü nəzərdə tutulmuşdur.\n\nBu şərh şübhə doğurur, lakin o, Fövqəlucanın: “göydən açıq-aydın duman gələcəyi Gün” ifadəsi həm də: “göy açıq-aydın duman kimi görünəcək” formasında da tərcümə edilə bilən sözləri ilə təsdiq olunur və bu da yuxarıda təsvir edilmiş hadisədə öz əksini tapmışdır.\n\nQuranın bəzi şərhçiləri deyirdilər ki, Fövqəlucanın xatırlatdığı duman Qiyamət gününün böyük əlamətlərindən biridir. Bu duman dünyanın sonu başlamazdan bir qədər əvvəl püskürüləcək və o qədər qatı olacaq ki, insanlar çətinliklə nəfəs alacaqlar. Onun zərəri yalnız möminlərə toxunmayacaq və o, onlara adi dumanın göstərdiyi təsirdən artıq təsir göstərməyəcək.\n\nYuxarıda qeyd etdiyimiz üç şərhdən ən qüvvətlisi birincisidir və ona uyğun olaraq, bu ayələrdə Qiyamət günü baş verəcək hadisələr təsvir edilmişdir.",{"from":101,"to":108,"text":1005},"Artıq bildirdiyimiz kimi, burada söhbət Məkkə sakinlərindən və Bədr döyüşlərindən gedir. Bu və bundan əvvəlki ayələrin belə şərhi heç vəchlə Quran mətninə zidd deyil, əksinə, ona tamamilə uyğun gəlir. Buna görə mən məhz bu şərhə üstünlük verirəm, amma bu barədə ən doğrusunu Allah bilir.\n\nMuhəmmədi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) inkar edən bütpərəstləri xatırladıqdan sonra, Fövqəluca onun (s.ə.s.) və möminlərin yadına salır ki, fasiqlər əvvəllər də Onun elçilərini inkar edərdilər. O (Pak və Müqəddəs) Musa peyğəmbərin (ə), kafirləri törətdikləri cinayətlərdən çəkindirməyə cəhd göstərərək, Onun dinini necə təbliğ etdiyi barədə xəbər verir.",{"from":115,"to":115,"text":1007},"Allah Fironun (L) xalqının yanına alicənab elçi İmran oğlu Musanı (ə) göndərmişdi. Onun (ə) alicənab və gözəl əxlaqi ilə digər heç kim müqayisə edilə bilməzdi. Bununla Allah onları sınaqdan keçirmişdi ki, onların arasından haqqı sevənləri və onu axtaranları aşkar etsin.",{"from":121,"to":121,"text":1009},"İsrail oğullarını mənə qaytarın və onlara əziyyət verməkdən əl çəkin, çünki onlar mənim qardaşlarım və bacılarımdır və zəmanələrinin ən yaxşı insanlarıdır. Siz onları əsarət altında saxlayır və zalımcasına istismar edirsiniz. Buna son qoyun və İsrail oğullarına imkan verin ki, öz Böyük Rəbbinə ibadət etsinlər. Məni sizin yanınıza aləmlərin Rəbbi Özü göndərmişdir və O (Pak və Müqəddəs) mənə, sizə çatdırmaq üçün Öz bəyənatını vermişdir. Mən bu Bəyanatdan heç bir şeyi sizdən gizlətmirəm və ona heç bir artıq şey əlavə etmirəm və siz mənim sizə xəbər verəcəyim hər şeyi qəbul etməlisiniz.",{"from":128,"to":128,"text":1011},"Siz Ona ibadət etməkdən boyun qaçırmayın və Onun qullarına yuxarıdan aşağı baxmayın, axı mən sizin yanınıza aydın möcüzələr və təkzibolunmaz dəlillərlə gəlmişəm.\n\nLakin misirlilər onu (ə) yalançı saydılar və onu (ə) öldürməyi qət etdilər. Belə olduqda, Musa (ə) Allahdan, onu (ə) onların şərindən və məşum daş-qalaq edilməkdən qorumasını xahiş etdi və dedi:",{"from":135,"to":141,"text":1013},"Siz mənə iman gətirə bilərsiniz və mənim nail olmaq istədiyim də budur. Əgər siz ardımca gəlməkdən imtina edirsinizsə, onda məni rahat buraxın: məni müdafiə etməyin və mənə mane olmayın, mənə qarşı fitnə-fəsad qurmayın. Əgər siz bunu etməsəniz, Allaha qarşı qiyam qaldırsanız, mənimlə döyüşsəniz və mənim xalqımı alçaldılmaqdan xilas etməyə imkan verməsəniz, onda mən kömək üçün Allaha müraciət etməyə məcbur olacağam. Kafirlər öz bildikləri kimi etdilər və Musanı (ə) rahat qoymadılar.",{"from":148,"to":155,"text":1015},"Onlar elə ağır günahlar edirlər ki, tezliklə cəzalandırılmağa layiqdirlər. Musa peyğəmbər (ə) bu duasinda misirlilərin olduğu vəziyyəti xüsusilə vurğulayır. Belə dualar sadəcə şifahi müraciətdən həmişə üstün olur. O (ə) həmçinin Rəbbinə özünün (ə) vəziyyətini də bildirir və deyir: “Ey Rəbbim! Mən Sənin nazil edəcəyin istənilən xeyirxahlığa möhtacam” (Qəsəs, 28\u002F24). Onun (ə) duası necə də qısa, lakin bəlağətli idi! Fövqəluca onun (ə) duasını qəbul edib, Öz elçisinə (ə) İsrail oğullarını gecə qaranlığının pərdəsi altında şəhərdən çıxartmasını əmr etdi və ona (ə) xəbər verdi ki, onları təqib edəcəklər.",{"from":162,"to":162,"text":1017},"Hər şey Allahın dediyi kimi baş verdi. Musa (ə) və onun (ə) qəbilədaşları yola düşdülər, Firon (L) isə çox böyük bir ordu toplayıb, onları təqib etməyə başladı. Musa (ə) dənizə çatanda, Allah ona (ə) əmr etdi ki, əsası ilə dənizə vursun və burada dəniz aralandı və onun ortasında iki tərəfdən nəhəng dağlara bənzər su divarları ilə hasar çəkilmiş on iki keçid əmələ gəldi. Musa (ə) və İsrail oğulları bu keçidlərlə yollarına davam etdilər və onların hamısı qarşı tərəfdəki sahilə çatdıqda, Allah Musaya (ə) əmr etdi ki, dənizi sakitcə tərk etsinlər ki, Firon (L) və onun qoşunları onların ardınca gəlsinlər. Onların taleyi həll olunmuşdu və Rəbb peyğəmbərinə (ə) düşmən ordusunun məhv ediləcəyini bildirmişdi. Qoşunların hamısı dənizə daxil olduqdan sonra Fövqəluca Allah aralanmış dənizə əmr etdi ki, onların üzərində qapansın və onların hamısı bir nəfər kimi suya qərq olub boğuldular. Onların dünya həyatında kef çəkdikləri bütün nemətlər əsarət altına aldıqları İsrail oğullarının əlinə keçdi. Buna görə Fövqəluca belə buyurur:",{"from":169,"to":190,"text":1019},"“Əş-Şüəra” surəsində Allah izah edir ki, digər xalq – İsrail oğulları idi. O (Pak və Müqəddəs) buyurur: “Bax beləcə! Biz buna İsrail oğullarını varis etdik” (Şüəra, 26\u002F59).",{"from":197,"to":197,"text":1021},"Nə göy, nə də yer Fironun (L) və onun qoşunlarının həlak olaraq, bu dünyadan ayrılmalarına kədərlənmədi. Bundan başqa, bütün canlılar bu fasiqlərin məhv olmasına sevindilər. Hətta göylər və yer də buna sevindilər, çünki bu günahkarların bütün törətdikləri onları narahat edir və həmçinin onları lənətləməyə və onlara nifrət bəsləməyə yönəldirdi. Bax buna görə də Allahın cəzası ləngitmədən onları haqladı.",{"from":204,"to":211,"text":1023},"Fövqəluca İsrail oğullarına lütüfkarlıq göstərmişdi, onları Öz yardımı ilə şərəfləndirmişdi və onları Fironun (L) özbaşınalığından xilas etmişdi. O (L), onların kişi cinsindən olan uşaqlarını öldürür və yalnız qız uşaqlarını sağ buraxırdı. O (L), heç bir haqqı olmadan yer üzündə təkəbbürlə gəzirdi və həddini aşırdı, yəni, Allahın hökmlərinə itaətsizlik göstərir və ən ağır günahlar törədirdi.",{"from":218,"to":218,"text":1025},"Allaha əzəldən məlum idi ki, yəhudilər Onun onlara göstərdiyi lütüfkarlığına laqeyd yanaşacaqlar. Buna baxmayaraq, O (Pak və Müqəddəs), İsrail oğullarını seçmiş və onları, onlara qədər yaşayan və sonradan gələn, lakin Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ümmətinədək gələn xalqların üstündə ucaltmışdı. Yer üzünə mömin müsəlmanların ümməti gəldikdə isə, Fövqəluca bu ümməti bütün digər xalqlardan və İsrail oğullarından üstün etdi. Müsəlmanlar o vaxtadək dünyada əvvəllər yaşamış xalqlardan ən yaxşısı oldular və Allah onları, əvvəllər heç kəsi şərəfləndirmədiyi kimi, şərəfləndirdi.",{"from":224,"to":224,"text":1027},"Fövqəluca İsrail oğullarına qeyri-adi möcüzələr göstərdi ki, onlar böyük nemət və ağır sınaq idi. O dəlillər Musa peyğəmbərin (ə) dediyi hər şeyin doğruluğunu təsdiq edirdi və kafirləri öz küfürlərinə haqq qazandırmaqdan məhrum edirdi.",{"from":216,"to":237,"text":1029},"Allah bildirir ki, müşriklər ölümdən sonra dirildilməni mümkün olmayan bir şey hesab edirlər, Axirət həyatını inkar edir və Cənnət və Cəhənnəmin mövcudluğuna inanmırlar. Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və, deməli, Allahın Özünün gücsüzlüyünü göstərməyə cəhd edərək, onlar deyirlər:",{"from":243,"to":243,"text":1031},"İnadkar cahillərin bu sözləri yalnız ona dəlalət edir ki, onların hamısı dərin azğınlıq içindədirlər. Qiyamət günü dirilmə haqqında gerçək xəbərlə Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ölüləri dirildə bilməməsi arasında hansı əlaqə vardır? Lakin bütpərəstlər bu barədə düşünməmişdilər, baxmayaraq ki, onlar, Peyğəmbərin (s.ə.s.) doğruçuluğunu təsdiq edən bir çox dəlillərin və möcüzələrin şahidləri olmuşdular.",{"from":249,"to":249,"text":1033},"Sənin düşmənlərin əvvəllər yaşayan günahkarlardan daha yaxşı deyildilər. Onlar da eyni zalımlıq edirdilər və onları da həmin kədərli son gözləyir.",{"from":256,"to":261,"text":1035},"Fövqəluca Özünün fövqəlqüdrəti və Özünün hüdudsuz müdrikliyindən xəbər verir. O (Pak və Müqəddəs), göyləri və yeri əyləncə xatirinə deyil, haqq xatirinə və haqqa tam uyğun olaraq xəlq etmişdir. O (Pak və Müqəddəs), bütün məxluqları yaratmışdır ki, yalnız təkcə Ona ibadət etsinlər və özlərinə digər “ilahlar” düzəltməsinlər. O (Pak və Müqəddəs), bütün varlıqları yaratmışdır ki, onlara əmr etsin və qadağa qoysun, sonra isə cəzalandırsın və mükafatlandırsın[4]. Lakin insanların əksəriyyəti bundan xəbərsizdirlər və buna görə də göylərin və yerin yaradılması haqqında düşünmürlər.",{"from":267,"to":267,"text":1037},"Bəhs edilən – Qiyamət günüdür ki, həmin gün Allah bütün insanlar arasında, birincidən başlamış sonuncuya qədər hamısına dair hökm çıxaracaqdır və onda yer üzündəki insanlar arasında baş vermiş bütün mübahisələr və çəkişmələr həll olunacaqdır. Allahın bütün yaratdıqları Qiyamət günü Məhşər meydanında Onun hüzurunda toplaşacaqlar və O (Pak və Müqəddəs) Onlara törətdikləri əməlləri göstərəcək və etdikləri hər şeyə görə əvəz verəcəkdir.",{"from":274,"to":280,"text":1039},"Qiyamət günü nə keçmişdəki dostluq, nə qohumluq əlaqələri insanları bir-birinə yaxın etməyəcək və heç kim günahkarları Fövqəlqüdrətli və Böyük Allahın qisasından xilas edə bilməyəcək. Hakimiyyət bütövlükdə yalnız Allaha məxsus olacaqdır və heç bir məxluq onun ən kiçik bir hissəsinə belə sərəncam çəkə bilməyəcəkdir. Təkcə mömin qullar Allahın mərhməti sayəsində həmin gün xoşbəxtlik və əzəmət əldə edəcəklər, çünki onlar dünya həyatında var qüvvələri ilə Onun iltifatını qazanmağa səy göstərir və bunun xatirinə zəhmətə qatlaşırdılar.",{"from":92,"to":323,"text":1041},"Fövqəluca, Qiyamət gününü və insanların Cənnət və Cəhənnəm sakinlərinə ayırılacaqlarını xatırlatdıqdan sonra, bildirir ki, kafirlər və fasiqlər Cəhənnəm odunda iztirab çəkəcəklər və onları yeməyi isə zəqqum ağacının meyvələri olacaqdır. Bu – ağacların ən dəhşətlisi və murdarıdır və onun meyvələrinin dadı çox pis iyli irini xatırladır və həm də o, ağlasığmaz dərəcədə istidir və qarında qaynar suyun pıkhapıkla qaynadığı kimi qaynayır. Əzabkeşə deyiləcəkdir: “Sən özünü böyük, alicənab insan sayırdın! Əgər sən belə böyük idinsə, niyə bəs özünü cəzadan qoruya bilmədin? Əgər sən belə alicənab idinsə, niyə səni Allahın cəzası haqladı? Bu gün sənə aydın oldu ki, sən nifrətoyadıcı və alcaq imişsən”.",{"from":329,"to":329,"text":1043},"Bu gün siz cəzalandırılacağınızın gerçəkliyinə əmin oldunuz və hətta onu öz üzərinizdə hiss etdiniz.",{"from":334,"to":99,"text":1045},"Fövqəluca Onun qəzəbindən və cəzalandıracağından qorxan, günahlardan çəkinən və xeyirxah işlər görən təqvalı möminləri gözləyən mükafat haqqında xəbər verir. Rəbb onları Öz qəzəbindən qorudu və cəzadan xilas etdi. Bu isə o deməkdir ki, O (Pak və Müqəddəs) onlardan razı qalmışdır və onlara mütləq böyük mükafat əta edəcəkdir. Onlar sıx ağacların kölgəliklərində olacaq və onları meyvə ağacları və bulaqlar əhatə edəcəkdir. Bağlarında füsunkar çaylar axacaq və onlar istədikləri vaxt o çayların istiqamətini dəyişə biləcəklər. Onlar orada ən zərif və gözəl zövq alacaqlar və onların sevincinə heş bir şey mane olmayacaq.",{"from":285,"to":285,"text":1047},"Onlar yaşıl ipək parçadan: zərif atlasdan və toxunmuş parçadan libaslar geyəcəklər. Hər kəs özü üçün ürəyi istədiyi bəzək şeyləri tapacaqdır. Onlar qarşı-qarşıya oturacaq, onların ürəkləri rahatlıq içində olacaq, çöhrələrində isə sönsuz sevinc əks olunacaqdır. Onlar bir-birilərinə ən gözəl hisslər və məhəbbət bəsləyəcək, bir-biriləri ilə ehtiram və hörmətlə davranacaqlar.",{"from":235,"to":235,"text":1049},"Siz mütləq bu təsvirəgəlməz səadətdən həzz alacaq və bu böyük sevinci sınaqdan keçirəcəksiniz, Biz isə sizi ahu gözlü, gözəlliyi və kamilliyi baxışları qamaşdıran və ağılları heyrətə salan hurilərlə nikahlayarıq.",{"from":355,"to":355,"text":1051},"Möminlər Cənnətdə, yerdəkilərlə heç bir müqayisəyə gəlməyəcək istənilən meyvəni sifariş edə biləcəklər. Onların bəzilərinin adlarını bu maddi dünyada eşitmişdilər, bəziləri haqqında isə heç eşitməmişdilər. Onlar Cənnət xidmətçilərindən yemək gətirilməsini istəyən kimi, onlara o saat ən yaxşı yeməklər və ən yaxşı meyvələr gətiriləcək. Onlar bundan ötrü səy göstərməyəcəklər və Cənnətdə ağır zəhmətin nə olduğunu bilməyəcəklər. Onlar bütün bu yeyinti məhsullarının günlərin bir günü yox olacağına və ya korlanacağına görə narahat olmayacaqlar. Onlar qəm və qüssədən, bu əbədi səadətdən ayrıla biləcəklərindən və ölümdən mühafizə olunacaqlar.",{"from":362,"to":369,"text":1053},"Bu dünyadakı ölümdən sonra bir daha ölümlər olmayacaq. Bu onu göstərir ki, istənilən və arzu edilən nə varsa, Cənnət sakinlərinin gözündə daha da mükəmməl bir obraza çevrilir. Möminlər bu böyük mükafatı alacaq və cəzalandırılmaqdan xilas olmağı yalnız Allahın mərhəməti sayəsində bacaracaqlar, çünki məhz Fövqəluca Allah onları xeyirxah əməllər işləməyə ruhlandırmışdı ki, bunlar Axirət həyatında uğur qazanmanın səbəbləridir. Bundan başqa, Rəbb onları, yer üzündə saleh əməlləri ilə qazandıqlarından dəfələrlə üstün olanı ilə mükafatlandırmışdı. Məgər Allahın iltifatını qazanmaqdan, Cənnətdə yüksək məqama nail olmaqdan, Onun qəzəbindən və cəzalandırmasından xilas olmaqdan da daha böyük uğurmu var?",{"from":375,"to":375,"text":1055},"Allah Quranı asanlıqla qavranılması üçün dünyadakı bütün dillərin ən zəngini və gözəli ilə nazil etmişdir. O (Pak və Müqəddəs) onun səslənməsini gözəl, tələffüzünü yüngül, mənasını asan başa düşülən və məzmununu anlaşıqlı etmişdir ki, insanlar doğru yolla getsinlər və nəyin faydalı və nəyin də zərərli olduğunu başa düşsünlər.",{"from":298,"to":298,"text":1057},"Ey Muhəmməd! Sən vəd edilən köməyi və vəd edilən nemətləri gözlə. Eyni zamanda müşriklər də Allahın cəzasını gözləməkdədirlər. Bu dünyada bütün insanlar öz qismətlərini gözləyirlər: Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və onun (s.ə.s) ardıcılları yer üzündə xoşbəxtlik və ölümdən sonra uğur, amma onların düşmənləri – yer üzündə bədbəxtlik və öləndən sonra da cəza gözləyirlər.\n\nƏbdürrəhman ibn Nasir əs-Səədinin “Müqəddəs Quran Təfsiri”əsərinin, Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş bu kitabın, nəşr hüququ Azərbaycan Respublikasının müvafiq qanunları ilə mühafizə olunur.\n\nOnu yenidən istənilən formada nəşr, çap etmək, müxtəlif vasitələrlə surətini çoxaltmaq hüququ ancaq tərcüməçi Fərahim Süleyman oğlu Qurbanova məxsusdur!\n\nСуьра ОСМАНОВА\n\nРауф КЯРИМОВ\n\nЕлнур ЯЩМЯДОВ\n\nСядагят КЯРИМОВА"]