[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-59-alikhan":694,"$fPpYaaSq9SS4oEmiEgKJO8ygDY6DN4QDfZQ6FhzVpO44":884},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":769},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۖ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ","Göylərdə və yerdə olanların hamısı Allahın şəninə təriflər deyir. O, Qüdrətlidir, Müdrikdir.",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"هُوَ ٱلَّذِىٓ أَخْرَجَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِنْ أَهْلِ ٱلْكِتَٰبِ مِن دِيَٰرِهِمْ لِأَوَّلِ ٱلْحَشْرِ ۚ مَا ظَنَنتُمْ أَن يَخْرُجُوا۟ ۖ وَظَنُّوٓا۟ أَنَّهُم مَّانِعَتُهُمْ حُصُونُهُم مِّنَ ٱللَّهِ فَأَتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا۟ ۖ وَقَذَفَ فِى قُلُوبِهِمُ ٱلرُّعْبَ ۚ يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُم بِأَيْدِيهِمْ وَأَيْدِى ٱلْمُؤْمِنِينَ فَٱعْتَبِرُوا۟ يَٰٓأُو۟لِى ٱلْأَبْصَٰرِ","Kitab əhlindən kafir olanları ilk dəfə toplayıb öz diyarından çıxardan Odur. Siz onların çıxacaqlarını güman etmirdiniz. Onlar isə elə güman edirdilər ki, qalaları onları Allahdan qoruyacaqdır. Allah isə onları gözləmədikləri yerdən haqlayıb qəlblərinə qorxu saldı. Onlar evlərini həm öz əlləri, həm də möminlərin əlləri ilə dağıdırdılar. İbrət götürün, ey ağıl sahibləri!",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"وَلَوْلَآ أَن كَتَبَ ٱللَّهُ عَلَيْهِمُ ٱلْجَلَآءَ لَعَذَّبَهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا ۖ وَلَهُمْ فِى ٱلْءَاخِرَةِ عَذَابُ ٱلنَّارِ","Əgər Allah onlara sürgün hökmünü yazmamış olsaydı, onlara dünyada başqa əzab verərdi. Axirətdə isə onlar üçün od əzabı hazırlanmışdır.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ شَآقُّوا۟ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ ۖ وَمَن يُشَآقِّ ٱللَّهَ فَإِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ","Bu onların Allaha və Onun Elçisinə qarşı çıxmalarına görədir. Kim Allaha qarşı çıxsa, bilsin ki, həqiqətən, Allah şiddətli cəza verəndir.",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"مَا قَطَعْتُم مِّن لِّينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَآئِمَةً عَلَىٰٓ أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ ٱللَّهِ وَلِيُخْزِىَ ٱلْفَٰسِقِينَ","Xurma ağaclarını kəsməyiniz yaxud onları kökü üstündə salamat qoymağınız Allahın iznilədir və Onun fasiqləri rəzil etməsi üçündür.",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"وَمَآ أَفَآءَ ٱللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ مِنْهُمْ فَمَآ أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍۢ وَلَا رِكَابٍۢ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُۥ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ ۚ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ","Allahın Öz Elçisinə onlardan verdiyi qənimətlərə tərəf siz nə at, nə də dəvə sürdünüz. Lakin Allah Öz elçilərini istədiyi kəslər üzərində hakim edir. Allah hər şeyə qadirdir.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"مَّآ أَفَآءَ ٱللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ مِنْ أَهْلِ ٱلْقُرَىٰ فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَٰمَىٰ وَٱلْمَسَٰكِينِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِيلِ كَىْ لَا يَكُونَ دُولَةًۢ بَيْنَ ٱلْأَغْنِيَآءِ مِنكُمْ ۚ وَمَآ ءَاتَىٰكُمُ ٱلرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَىٰكُمْ عَنْهُ فَٱنتَهُوا۟ ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ","Allahın Öz Peyğəmbərinə kəndlərin əhalisindən verdiyi qənimətlər Allaha, Peyğəmbərə, qohum-əqrəbaya, yetimlərə, yoxsullara və müsafirlərə məxsus edilmişdir ki, o, aranızdakı zənginlərin var-dövləti olub qalmasın. Peyğəmbər sizə nə verirsə, onu götürün, nəyi də qadağan edirsə, ondan çəkinin. Allahdan qorxun. Həqiqətən, Allah şiddətli cəza verəndir.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"لِلْفُقَرَآءِ ٱلْمُهَٰجِرِينَ ٱلَّذِينَ أُخْرِجُوا۟ مِن دِيَٰرِهِمْ وَأَمْوَٰلِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًۭا مِّنَ ٱللَّهِ وَرِضْوَٰنًۭا وَيَنصُرُونَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥٓ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلصَّٰدِقُونَ","Qənimət həmçinin yurdlarından qovulmuş və mallarından məhrum olunmuş yoxsul mühacirlərə məxsusdur. Onlar Allahın mərhəmətini və razılığını qazanmağa can atır, Allaha və Onun Elçisinə kömək edirlər. Doğru olanlar da məhz onlardır.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"وَٱلَّذِينَ تَبَوَّءُو ٱلدَّارَ وَٱلْإِيمَٰنَ مِن قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ فِى صُدُورِهِمْ حَاجَةًۭ مِّمَّآ أُوتُوا۟ وَيُؤْثِرُونَ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌۭ ۚ وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِۦ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ","Mühacirlərdən əvvəl Mədinədə yurd salmış, sonra da iman gətirmiş kimsələr öz yanlarına hicrət edənləri sevir, onlara verdiklərinə görə qəlblərində peşmançılıq hissi duymurlar. Hətta özləri ehtiyac içində olsalar belə, onları özlərindən üstün tuturlar. Nəfsinin tamahından qorunan kimsələr nicat tapanlardır.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"وَٱلَّذِينَ جَآءُو مِنۢ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا ٱغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَٰنِنَا ٱلَّذِينَ سَبَقُونَا بِٱلْإِيمَٰنِ وَلَا تَجْعَلْ فِى قُلُوبِنَا غِلًّۭا لِّلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ رَبَّنَآ إِنَّكَ رَءُوفٌۭ رَّحِيمٌ","Səhabələrdən sonra gələnlər deyirlər: “Ey Rəbbimiz! Bizi və bizdən əvvəl iman gətirmiş qardaşlarımızı bağışla. Bizim qəlbimizdə iman gətirənlərə qarşı nifrət və həsədə yer vermə. Ey Rəbbimiz! Həqiqətən də, Sən Şəfqətlisən, Rəhmlisən!”",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"۞ أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ نَافَقُوا۟ يَقُولُونَ لِإِخْوَٰنِهِمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِنْ أَهْلِ ٱلْكِتَٰبِ لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَكُمْ وَلَا نُطِيعُ فِيكُمْ أَحَدًا أَبَدًۭا وَإِن قُوتِلْتُمْ لَنَنصُرَنَّكُمْ وَٱللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَٰذِبُونَ","Münafiqlərin, Kitab əhlindən kafir olan qardaşlarına: “Əgər siz yurdunuzdan qovulsanız, biz də sizinlə birlikdə çıxıb gedəcək və sizə qarşı heç vaxt heç kəsə tabe olmayacağıq. Əgər müsəlmanlar sizə qarşı vuruşsalar, mütləq sizə kömək edəcəyik!”– dediklərini görmədinmi? Allah onların yalançı olduğuna şahiddir.",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"لَئِنْ أُخْرِجُوا۟ لَا يَخْرُجُونَ مَعَهُمْ وَلَئِن قُوتِلُوا۟ لَا يَنصُرُونَهُمْ وَلَئِن نَّصَرُوهُمْ لَيُوَلُّنَّ ٱلْأَدْبَٰرَ ثُمَّ لَا يُنصَرُونَ","Əgər onlar yurdlarından qovulsalar, münafiqlər onlarla birlikdə çıxıb getməz, müsəlmanlar onlara qarşı vuruşsalar, onlara köməklik göstərməzlər. Əgər onlara yardım etmiş olsalar belə, geri dönüb qaçar, sonra da onlara heç bir kömək edilməz.",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"لَأَنتُمْ أَشَدُّ رَهْبَةًۭ فِى صُدُورِهِم مِّنَ ٱللَّهِ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌۭ لَّا يَفْقَهُونَ","Doğrusu, onlar ürəklərində Allahdan çox sizdən qorxurlar. Çünki onlar anlamayan adamlardır.",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"لَا يُقَٰتِلُونَكُمْ جَمِيعًا إِلَّا فِى قُرًۭى مُّحَصَّنَةٍ أَوْ مِن وَرَآءِ جُدُرٍۭ ۚ بَأْسُهُم بَيْنَهُمْ شَدِيدٌۭ ۚ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعًۭا وَقُلُوبُهُمْ شَتَّىٰ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌۭ لَّا يَعْقِلُونَ","Onlar hamılıqla sizə qarşı ancaq möhkəmləndirilmiş şəhərlərdə və ya divar arxasından vuruşarlar. Onların öz aralarındakı düşmənçilik isə çox kəskindir. Sən onların həmrəy olduğunu güman edirsən, halbuki onların qəlbləri dağınıqdır. Bu ona görədir ki, onlar ağlı kəsməyən adamlardır.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"كَمَثَلِ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ قَرِيبًۭا ۖ ذَاقُوا۟ وَبَالَ أَمْرِهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ","Onlar özlərindən bir az əvvəl əməllərinin cəzasını dadmış, özləri üçün də ağrılı-acılı bir əzab hazırlanmış kimsələrə bənzəyirlər.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"كَمَثَلِ ٱلشَّيْطَٰنِ إِذْ قَالَ لِلْإِنسَٰنِ ٱكْفُرْ فَلَمَّا كَفَرَ قَالَ إِنِّى بَرِىٓءٌۭ مِّنكَ إِنِّىٓ أَخَافُ ٱللَّهَ رَبَّ ٱلْعَٰلَمِينَ","Münafiqlər şeytana bənzəyirlər. Şeytan insana: “Kafir ol!”– deyir. İnsan kafir olan kimi: “Mən səndən uzağam. Mən aləmlərin Rəbbi olan Allahdan qorxuram!”– deyir.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"فَكَانَ عَٰقِبَتَهُمَآ أَنَّهُمَا فِى ٱلنَّارِ خَٰلِدَيْنِ فِيهَا ۚ وَذَٰلِكَ جَزَٰٓؤُا۟ ٱلظَّٰلِمِينَ","Onların hər ikisinin aqibəti atəş içində əbədi qalmaqdır. Zalımların cəzası budur.",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌۭ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍۢ ۖ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ خَبِيرٌۢ بِمَا تَعْمَلُونَ","Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun! Hər kəs sabahı üçün nə etdiyinə baxsın. Allahdan qorxun! Həqiqətən, Allah nə etdiklərinizdən xəbərdardır.",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"وَلَا تَكُونُوا۟ كَٱلَّذِينَ نَسُوا۟ ٱللَّهَ فَأَنسَىٰهُمْ أَنفُسَهُمْ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْفَٰسِقُونَ","Allahı unudan, buna görə də Allahın onları özlərinə unutdurduğu kəslər kimi olmayın! Onlar fasiqlərdir.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"لَا يَسْتَوِىٓ أَصْحَٰبُ ٱلنَّارِ وَأَصْحَٰبُ ٱلْجَنَّةِ ۚ أَصْحَٰبُ ٱلْجَنَّةِ هُمُ ٱلْفَآئِزُونَ","Cəhənnəm əhli ilə Cənnət əhli eyni deyillər. Cənnət əhli uğur qazananlardır.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"لَوْ أَنزَلْنَا هَٰذَا ٱلْقُرْءَانَ عَلَىٰ جَبَلٍۢ لَّرَأَيْتَهُۥ خَٰشِعًۭا مُّتَصَدِّعًۭا مِّنْ خَشْيَةِ ٱللَّهِ ۚ وَتِلْكَ ٱلْأَمْثَٰلُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ","Əgər Biz bu Quranı dağa nazil etsəydik, sən onun Allahın qorxusundan boyun əyib parça-parça olduğunu görərdin. Biz bu misalları insanlar üçün çəkirik ki, bəlkə, fikirləşələr.",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"هُوَ ٱللَّهُ ٱلَّذِى لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ عَٰلِمُ ٱلْغَيْبِ وَٱلشَّهَٰدَةِ ۖ هُوَ ٱلرَّحْمَٰنُ ٱلرَّحِيمُ","O, Özündən başqa heç bir məbud olmayan, qeybi və aşkarı Bilən Allahdır. O Mərhəmətlidir, Rəhmlidir.",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"هُوَ ٱللَّهُ ٱلَّذِى لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْمَلِكُ ٱلْقُدُّوسُ ٱلسَّلَٰمُ ٱلْمُؤْمِنُ ٱلْمُهَيْمِنُ ٱلْعَزِيزُ ٱلْجَبَّارُ ٱلْمُتَكَبِّرُ ۚ سُبْحَٰنَ ٱللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ","O, Özündən başqa heç bir məbud olmayan, Hökmran, Müqəddəs, Pak, haqqı təsdiq edən, hər şeyi müşahidə edən, Qüdrətli, Qadir, Məğrur Allahdır. Allah onların Ona şərik qoşduqlarından ucadır.",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"هُوَ ٱللَّهُ ٱلْخَٰلِقُ ٱلْبَارِئُ ٱلْمُصَوِّرُ ۖ لَهُ ٱلْأَسْمَآءُ ٱلْحُسْنَىٰ ۚ يُسَبِّحُ لَهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ","O, Xaliq, yoxdan Yaradan, Surətverən Allahdır. Ən gözəl adlar yalnız Ona məxsusdur. Göylərdə və yerdə olanların hamısı Onun şəninə təriflər deyir. O, Qüdrətlidir, Müdrikdir.",[770,771,772,773,774,775,776,777,778,779,780,781,782,783,784,785,786,787,788,789,790,791,792,793,794,795,796,797,798,799,800,801,802,803,804,805,806,807,808,809,810,811,812,813,814,815,816,817,818,819,820,821,822,823,824,825,826,827,828,829,830,831,832,833,834,835,836,837,838,839,840,841,842,843,844,845,846,847,848,849,850,851,852,853,854,855,856,857,858,859,860,861,862,863,864,865,866,867,868,869,870,871,872,873,874,875,876,877,878,879,880,881,882,883],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":885,"sura":298,"blocks":886},"saadi-az",[887,889,891,893,895,897,899,901,903,905,907,909,911,913,915,917,919,921,923,925,927,929,931],{"from":5,"to":5,"text":888},"Göylərin və yerin bütün sakinləri Allahı sərəfləndirir, Onun qüsursuz sifətlərini tərifləyir, Ona ibadət edir və Onun fövqəlqüdrəti qarşısında itaət edirlər. Fövqəlqüdrətli və Müdrik adları Onun gözəl adları arasındadır. Bütün varlıqlar Onun hakimiyyətinə tabedir və Onun üçün heç bir çətin və mümkün olmayan şey yoxdur. Onun məxluqları və hökümləri hikmətlə doludur, çünki O (Pak və Müqəddəs), heç nəyi əyləncə xatirinə yaratmır, yalnız faydalı ehkamlar nazil edir və O (Pak və Müqəddəs), Öz ilahi müdrikliyinin tələb etdiyini həyata keçirərək gerçəkləşdirir.",{"from":13,"to":13,"text":890},"O (Pak və Müqəddəs), Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Kitab əhlindən olan kafirlər üzərində qələbəni bəxş etdi və sülh müqaviləsini pozduqlarına və xəyanətkarlıqlarına görə Nadir qəbiləsini seçib bəyəndikləri məskənlərindən və torpaqlarından qovdu. Yəhudilər hazırlaşıb, Mədinəni tərk etdilər, lakin bu yalnız ilk toplanış və Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) vaxtında keçirəcəkləri həyəcanların hələ başlanğıcı idi. Quran ayəsi hələ gələcəkdə də yəhudiləri toplanışların və sürgünlərin gözlədiyinə işarə edir. Bu öncəgörüm əvvəlcə Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yəhudiləri Xeybərdən qovarkən, sonra Ömər b. əl-Xəttab (Allah ondan razı olsun!) bu ərazidə qalan yəhudilərə oranı tərk etməyi əmr edərkən gerçəkləşdi.\n\nEy müsəlmanlar! Siz hətta güman edə bilməzdiniz ki, onlar öz doğma evlərindən çıxıb gedərlər, çünki yəhudi yaşayış məntəqələri yaxşı möhkəmləndirilmişdi və onlar alınmaz qala kimi idi. Yəhudilər özləri də qala divarları arxasında kifayət qədər güclü idilər. Onlar ümid edirdilər ki, qalaları onları Allahdan qoruya bilər və öz güclərinə güvənirdilər. Onlar özləri özlərini aldatmışdılar və belə hesab edirdilər ki, heç kim onları məğlub edə bilməz. Lakin Allah fövqəlqüdrətlidir və istənilən qoşunların öhdəsindən gələr. Nə qalalar, nə qüllələr insanları Ondan qoruya bilməz. Belə bir mübarizədə nə qüdrət[1], nə müdafiə heç bir fayda gətirə bilməz.\n\nFövqəluca Allah onları gözləmədikləri yerdən yaxaladı və onların ürəyinə qorxu saldı. Qorxu və dəhşət – Allahın ən böyük silahıdır ki, ona nə sayla, nə bacarıqla, nə qüdrətlə, nə də güclə qələbə çalmaq olmaz. Yəhudilər zənn edirdilər ki, onların müdafiəsində qalalar onları qoruya bilər və buna görə onlar qala divarları arxasında özlərini rahat hiss edirdilər. Hər kəs ki, Allahdan başqa nəyəsə ümid bağlayarsa, Rəbbin yardımından məhrum olar. Kim də Allahdan başqa kiməsə özünü təslim edərsə, öz çiyninə daşıya bilməyəcəyi ağır yük götürmüş olar.\n\nBuna görə göylərdən gələn zərbə onların ən zərif yerinə – ürəklərinə dəydi. Axı məhz ürəklər elə bir yerdir ki, dözümlülük və səbirlilik, ruhdan düşmə və zəiflik onlarda bərqərar olur. Budur, yəhudilərin qüdrəti və gücü puç oldu, onların yerini zəiflik, ümidsizlik və qorxaqlıq tutdu ki, onlar bundan xilas ola bilmədilər. Məhz bu onların məğlubiyyətinin səbəbi oldu.\n\nYəhudilər özləri öz evlərini dağıdırdılar və müsəlmanları da buna sövq edirdilər. Onlar bunu, Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) onlara yalnız dəvələrinin apara biləcəkləri şeylərini götürməyi əmr etməsi ilə əlaqədar idi. Belə olduqda, onlar evlərinin damını sökməyi qərara aldılar (halbuki vaxtı ilə onlar bu evləri qoruyar, onlarla fəxr edərdilər) və müsəlmanları da buna sövq edirdilər. Onlar öz bədbəxtliklərində günahkar özləri idilər və özlərinə ziyan vururdular.\n\nBunda, iti ağla və sağlam düşüncəyə malik olanların hamısı üçün nəsihət vardır. Yuxarıda təsvir edilən hadisə əyani surətdə təsdiq edir ki, Allah haqqın düşmənləri və alçaq ehtiraslara qul olanlarla necə rəftar edir. Fövqəluca Allah onları törətdikləri günahlara görə cəzalandıranda qüdrət yəhudilərə fayda vermədi, istehkamları onları qoruya bilmədi. Amma bu nəsihətin – ibrətin mənası çox böyükdür və konkret bir hadisə ilə məhdudlaşmır.\n\nMüzakirə etdiyimiz ayə bu ibrət üzərində düşünmək hökmünü nəzərdə tutur və deməli, bənzər faktlar arasında oxşarlığı araşdırmaq, bunlardan irəli gələn qanunauyğunluqlar üzərində düşünmək, onların mənaları və hikməti haqqında fikirləşmək lazımdır. Bunların sayəsində isə insan təfəkkürü təkmilləşir, şüur inkişaf edir, iman artır və şeylərin mahiyyəti haqqında əsil təsəvvürə nail olunur.\n\nSonra Fövqəluca Allah xəbər verir ki, yəhudilərə lazım olan cəza tam verilmədi və onların iztirabları yüngülləşdirildi.",{"from":21,"to":21,"text":892},"Əgər Allah onlara doğma yerlərini tərk etmək hökmü verməsəydi və bunu öncədən təyin etməsəydi, onda onları tamamilə başqa qisas və cəza haqlayardı. Lakin Allahın qədəri dəyişməzdir. Hərçənd bu dünyada iztirablı cəza yəhudilərdən yan keçmişdir, onlara Axirət həyatında – Cəhənnəm odunda sarsıdıcı cəza hazırlanmışdır.",{"from":28,"to":28,"text":894},"Onlar bu cəzaya layiq idilər, çünki Allahdan və Onun Elçisindən (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) uzaqlaşmışdılar, yəni, dinə nifrət bəsləyir, ona qarşı mübarizə aparır və ciddi-cəhdlə onun tələblərinə itaətsizlik göstərirdilər. Axı Allah Ona itaət etməkdən boyun qaçıran və Onunla düşmənçilik edənləri sərtliklə cəzalandırır.",{"from":35,"to":35,"text":896},"Nadir qəbiləsindən olan yəhudilər Allahın Elçisini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və müsəlmanları onlar xurma ağaclarını və digər ağacları kəsdiklərinə görə qınayırdılar. Onlar belə hesab edirdilər ki, müsəlmanlar onların torpağında özbaşınalıq edirlər və bunu onların cinayəti kimi təqdim edirdilər. Belə olduqda Fövqəluca Allah buyurur ki, müsəlmanlar yalnız Rəbbin hökmünü yerinə yetirirdilər ki, günahkarları biabır etsinlər. Onları xurma ağaclarını kəsməyə və yandırmağa Rəbb sövq etmişdi ki, bununla kafirləri cəzalandırsın, rüsvay etsin və alçaltsın və onlar özlərinin tamamilə gücsüz olduqlarını görsünlər. Yəhudilər öz ağaclarını qoruya və xilas edə bilmədilər. Bir zamanlar məhz bu xurma plantasiyaları onların hakimiyyətinin dayağı olmuşdu.\n\nƏn səhih şərhlərdən birinə əsasən, ərəb sözü olan “lina” (burada: “xurma ağacı” mənasındadır) xurma ağaclarının bütün müxtəlif növlərinə aiddir.\n\nNadir qəbiləsinin qisməti belə olmuşdi və onların dünya həyatında da cəzası belə olmuşdu. Sonra Fövqəluca Allah yəhudilərin malının və mülkiyyətinin kimə qalması haqqında xəbər verərək, belə buyurur:",{"from":42,"to":42,"text":898},"Ey müsəlmanlar! Allah, əvvəllər bu yerlərdə yaşayan Nadir qəbiləsinin mülkiyyətini və var-dövlətini Öz Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) hədiyyə etmişdir. Siz bu döyüşə öncədən hazırlaşmamış, elə də səy göstərməmişdiniz və öz minik heyvanlarınızı çapıb yormamışdınız. Allah düşmənlərinizin ürəyinə qorxu salan kimi, onlar sizin mərhəmət edəcəyinizə təslim oldular. Həqiqətən, Allah elçilərinə (onlara Allahın salamı olsun!) istədikləri üzərində hökümranlıq etməyi bəxş edir. Onun səltənəti və fövqəlqüdrəti hüdudsuzdur və buna görə heç kim Onun iradəsinə müqavimət göstərə bilməz və heç kim də Onun izni olmadan qüdrət əldə edə bilməz.\n\nMüsəlmanların qorxudulub qaçmış düşməndən döyüşsüz əldə etdikləri hərbi qənimətlər müsəlman ilahiyyatçılarının dilində “fey” (“qaytarılmış bir şey”) adlandırılır. Onların bu adı alması, Allahın nemətini dadmağa belə layiq olmayan kafirlərin bu nemətləri müsəlmanlara qaytarması ilə bağlıdır, çünki maddi nemətlər haqq ilə yalnız onlara məxsusdur.",{"from":11,"to":11,"text":900},"Fey haqqında qanun bütün belə oxşar hallara aiddir, çünki Allah: “Allahın Öz Elçisinə məskənlərin sakinlərindən qaytardığı qənimətlər” – deyə buyurur. Burada, Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) zamanında və ya önun (s.ə.s.) ölümündən sonra müsəlman əmirlərinin idarəsi zamanı əldə edilmiş hər hansı məskənlər nəzərdə tutulur. Fey Allah və Onun Elçisi (s.ə.s.), Elçinin (s.ə.s.) qohumları, yetimlər, kasıblar və səfərdə olanların arasında bölüşdürülür. Bu ayə “əl-Ənfal” surəsinin aşağıdakı ayəsinə bənzəyir: “Bilin ki, əgər siz qənimət ələ keçirmisinizsə, onun beşdə bir hissəsi Allaha, Elçisinə, yaxın qohumlarına, yetimlərə, kasıblara və səfərdə olanlara aid edilmişdir...” (Ənfal, 8\u002F41).\n\nBeləliklə, fey beş hissəyə bölünür. Beşdə bir hissə Allaha və Onun Elçisinə (s.ə.s.) və ümumiyyətlə müsəlmanların ehtiyaclarına sərf edilir. Beşdə bir hissə Peyğəmbərin (s.ə.s.) qohumlarına ayrılır və yaşadıqları yerdən asılı olmayaraq Haşimin və əl-Mutəllibin nəsillərinin kişi və qadınları arasında bərabər bölünür. Qənimət yalnız Haşimin və əl-Mutəllimin törəmələri arasında bölüşdürülür, Əbu Manaf nəslinin qalan nümayəndələrinin ona haqqı yoxdur, çünki dərədə əl-Mutəllibin nəsli Haşimin nəslinə birləşib, Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) kömək etdikləri zaman, qureyşlilər onun (s.ə.s.) qohumlarını baykot etməyi qərara alaraq, onlarla düşmənçilik etməyə başlamışdılar. Buna görə Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əl-Mutəllibin nəsli haqqında belə demişdir: “Onlar məni nə cahillik dövründə, nə də islam dönəmində tərk etmirlər”.\n\nFeyin beşdə bir hissəsi atalarını itirmiş və həddibuluğa çatmamış kasıb yetim hesab olunan uşaqlara paylanır. Yoxsullar və yad ölkədə səfərdə olduğu halda yaşamağa vəsaiti olmayanlar da beşdə bir hissə alırlar.\n\nFövqəluca qəniməti elə bölüşdürmüşdür ki, o, varlı və firavan yaşayan insanların əlinə düşməsin. Əgər bu müdrik qanun olmasaydı, varlılar qənimətləri öz aralarında bölərdilər, köməksiz yoxsullara isə bir quruş də qalmazdı. Belə ədalətsizlik çox böyük bəlalar gətirərdi ki, onların bütün ağır nəticələri yalnız Tək Allaha bəllidir.\n\nƏgər insanlar Allahın iradəsinə itaət və şəriət qanunlarına riayət etsələr, onda onlar saysız-hesabsız nemətlərə nail olarlar. Buna görə Allah möminlərə ümumi qaydalar nazil etmiş və belə buyurmuşdur: “Elçinin sizə verdiyini götürün, qadağan etdiyindən uzaq olun». Bu, bütövlükdə həm müsəlman etiqadına, həm də şəriət qanunlarına aiddir. Allahın hər bir qulu Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əmrlərinə bütünlüklə və tamamilə itaət etməli və onun (s.ə.s.) nəsihətlərini əlində rəhbər tutmalıdır. Onunla hər hansı bir məsələdə razılaşmamaq isə ilahi hökmünə ziddir. Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) hər hansı bir məsələyə dair qərarı Allahın Öz qərarı gücündədir və heç kim heç bir şəraitdə Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) iradəsinə etiraz etmək və ya kiminsə rəyini onun sözlərindən üstün tutmaq haqqına malik deyildir.\n\nSonra Rəbb möminlərə Ondan qorxmağı əmr edir, çünki bunun sayəsində Allahın qulu öz qəlbini və ürəyini möhkəmləndirir, öz dünyəvi və Axirət həyatını sahmana salır, əbədi Səadətə və böyük qismətə nail olur. İnsan dindarlıqdan və möminlikdən məhrum olduqda, özünü sonsuz məhrumiyyətlərə və iztirablara məhkum edir. Elə buna görə də Fövqəluca Ondan qorxmağı buyurur. Həqiqətən, O (Pak və Müqəddəs), Onun hüzurunda qorxu hissi keçirməyəni və öz alçaq istəklərinə güzəştə gedəni sərt cəzalandırır.",{"from":55,"to":55,"text":902},"Sonra Fövqəluca xəbər verir ki, feyi sadalanan beş dərəcə insanlar arasında bölmək hökmünün hikməti və səbəbi ondan ibarətdir ki, məhz onlar qayğıya və yardıma digərlərindən daha layiqdirlər. Onların arasında mühacirlər də var idi ki, onlar Allahın lütüfkarlığına və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) məhəbbətinə nail olmaq xatirinə, vətəni, bəyənib alışdıqları ev-eşiklərini tərk edərək, yaxın qohumlarından və sevdikləri insanlardan və yığdıqları mal-dövlətdən ayrılaraq Mədinəyə hicrət etmişdilər.\n\nOnlar sədaqətliydilər və bu ada layiqdilər, çünki dinin bütün tələblərini yerinə yetirirdilər və öz etiqadlarını saleh əməlləri və Xaliqə səmimi ibadətləri ilə təsdiq edirdilər. Onlar, özlərini mömin adlandıraraq, mübarizədən çəkinən, Allahın yolu uğrunda hicrətdən imtina edənlərə və Ona ibadət etməyənlərə oxşamırdılar.",{"from":62,"to":62,"text":904},"Hərbi qənimətin bir hissəsinə ənsarların da haqqı var idi. Onlar iman gətirmiş Mədinə sakinləriydilər. Onlar əl-Aus və əl-Xəzrəc qəbilələriydi və Allahın, Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) iradəsinə könüllü olaraq itaət etmişdilər. Onlar Muhəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) səmimiyyətlə sevmiş, ona (s.ə.s.) etibarlı sığınacaq vermiş, onu (s.ə.s.) hər hansı düşməndən mühafizə edəcəklərini qərara almış və bütün başqa torpaqlar müharibə, müşriklik və şər ocağı olduğu bir zamanda, öz şəhərini hicrət etmiş möminlər üçün doğma bir yurda çevirmişdilər.\n\nAllahın dininə kömək etməyə çalışanların hamısı Allahın və Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) köməkçiləri olan ənsarların tərəfinə keçirdilər. Bu, islam möhkəmlənənədək və bütün dünyaya yayılanadək davam etdi. Müsəlmanlar isə insanların ürəklərini elmlə, imanla və Quranla, ölkələri isə qılınc və silahla fəth edirdilər.\n\nƏnsarların gözəl məziyyətlərindən söz salarkən, Fövqəluca Allah xüsusilə vurğulayır ki, onlar yanlarına hicrət edən müsəlmanları sevdilər, çünki hələ öncədən onlar Allahı və Onun Elçisini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və Allahı və Onun dinini sevənlərin hamısını sevmişdilər. Onlar mühacirlərə verilənə heç bir meyl göstərmirdilər və Allahın mühacirlərə əta etdiyi lülüfkarlığa və yalnız onlara bəxş etdiyi məziyyətlərə həsəd çəkmirdilər. Bütün bunlar onu göstərir ki, ənsarlar çox comərd və səxavətli insanlar idilər, pislik, paxıllıq onların ürəyində özünə yer tapmamışdı.\n\nBu ayə mühacirlərin ənsarlardan üstün tutulmasına dəlalət edir, birincisi, ona görə ki, Allah mühacirləri əvvəlcə xatırlayır, ikincisi isə, O (Pak və Müqəddəs), xəbər verir ki, ənsarlar mühacirlərə bəxş edilənə həsəd çəkmirlər. Sözsüz ki, Fövqəluca Allah mühacirləri, nə ənsarların, nə də başqalarının almadığı mükafatla şərəfləndirir. Bu da çox ədalətlə edilmişdir, çünki onlar nəinki Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) kömək etmiş və həm də Allahın yolunda hicrət etmişdilər.\n\nLakin ənsarlar da, başqalarını ötüb keçdikləri gözəl məziyyətlərdən məhrum deyildilər. Bu məziyyətlərdən biri – onların hicrət etmiş qardaş və bacılarına, özləri ilə müqayisədə, comərdcəsinə üstünlük vermələri idi, halbuki elə özləri də sıxıntılı vəziyyətdə yaşayırdılar. Əgər insan özü ilə müqayisədə başqasına üstünlük verirsə, hətta özünün buna ehtiyacı olduğu halda, hətta özü sıxıntılı vəziyyətdəykən öz mal-mülkünü başqasına bağışlamaqla ianə verirsə, onda hesab etmək olar ki, onun səxavəti və comərdliyi kamilliyə çatmışdır[2].\n\nBu məziyyətlər yalnız nəcib əxlaqa malik və Fövqəluca Allahı öz ehtiraslarından və maddi ləzzətlərdən daha güclü sevən insanlara məxsusdur. Bunun nümunəsi kimi, ənsarlardan birinin başına gələn əhvalatdır ki, bu ayə də onunla əlaqədar nazil edilmişdi. Bir dəfə onun evində qonaqları gecələyən zaman, o, onları yedizdirməyi üstün tutdu, özü arvadı və uşaqları ilə ac yatdılar.\n\nBelə alicənablıq tamahkarlığa və xudbinliyə ziddir. Comərdlik – tərifəlayiqdir, fayda güdmək və yalnız özünü düşünmək qınanılmağa layiqdir, çünki xəsisliyin və acgözlüyün təzahürüdür. O kəslər ki, səxavətlidirlər, tamahdan xilas edilmişlər və onlar hökmən uğur əldə edəcəklər. Əlbəttə, söhbət o kəslərdən gedir ki, onlar öz qəlbini nəinki yalnız tamahkarlıqdan, həm də digər nöqsanlardan qorumuşlar. Əgər insan onlardan xilas olmağa nail ola bilirsə, onda o, Allahın və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) hökümlərinin qarşısında itaətkar olur və onları mütiliklə icra edir. Allahın qadağan etdiyi şeylərin hamısı, əgər onun nəfsi onlara meyil edir və cəzb edilirsə belə, ona yad olur. O, öz var-dövlətini Allah yolunda sərf etməyə başlayır ki, Onun mərhəmətinə nail olmağa və əbədi Səadət qazanmağa səy göstərsin. Həqiqətən, özlərini tamahkarlıqdan və nöqsanlardan qoruya bilməyənlər bütün bunlardan məhrumdurlar. Onlar girdabın daha da dərinliklərinə batırlar, xeyirxah işlər görməyə xəsislik edirlər ki, bu da bütün bəlaların mənbəyidir.\n\nBeləliklə, bu ayələrdə Fövqəluca Muhəmməd Peyğəmdərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) pak səhabələrini – mühacirləri və ənsarları xatırladır. Onlar islam ümmətinin böyük imamları idilər və ehtirama və mükafatlara layiq görüldülər və onlara qədər olanların və onlardan sonra gələnlərin hamısını qabaqlayıb, ötüb keçdilər. Öz işləri və öz imanları sayəsində onlar müsəlmanlar arasında ən yaxşılar və təqvalılar arasında birincilər oldular.",{"from":69,"to":69,"text":906},"Səhabələrin yolu ilə getmək və onları nümunə götürmək bütün sonrakı nəsillər üçün şərəfdir. Buna görə Fövqəluca buyurur ki, mühacirlərin və ənsarların ardıcılları belə deyirlər: «...Ey Rəbbimiz! Bizi və bizdən əvvəl iman gətirən qardaşlarımızı bağışla!...” Bu dua müsəlmanların nəinki təkcə özlərinin bağışlanmağa layiq olmağa can atdıqlarını, həm də onların digər möminlərə xeyirxah münasibət bəsləmələrini xüsusilə nəzərə çarpdırır. Onlar Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) səhabələrindən ötrü, həm də onlardan əvvəlkilər və onların mömin ardıcılları üçün dua edirlər. Haqq dinin üstünlüyünün biri də elə bundadır: möminlər bir-birilərinə kömək edirlər və bir-birilərindən ötrü dua edirlər. Onları birləşdirən imandır ki, müsəlmanları bir-birinə qardaşlıq hissləri bəsləməyə çağırır. Müsəlman qardaşlığının təzahürlərindən biri isə onların bir-biriləri üçün dua etməsi və qarşılıqlı məhəbbətdir.\n\nBax buna görə müsəlmanlar Rəbbə dua edirlər ki, onların ürəyinə din qardaşlarına qarşı bir damcı da olsa belə kin-küdurət salmasın. Bu yaramaz duyğu olmadıqda, onun yerini möminlərə məhəbbət hissi, onlarla dostluq, onlara saxta olmayan xeyirxahlıq hissi və bir möminin digərinə bəsləməli olduğu bütün hər hansı gözəl hisslər tutur.\n\nFövqəluca, səhabələrdən sonra islamı qəbul etmiş müsəlmanları mömin adlandırır. Onların dualarının sözləri göstərir ki, Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) səhabələrini və onların ardıcıllarını vahid bir din və ümumi olan baxışlar birləşdirir. Bu şərəfə yalnız Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əsil ardıcılları və vahid ümmətin tərəfdarları layiq görülürlər, çünki başqa heç kim tam mənada yuxarıda xatırlanan keyfiyyətlərə malik olmur.\n\nMömin müsəlmanlar həmişə öz səhvlərini və günahlarını etiraf edirlər, özləri və başqaları üçün bağışlanma diləyirlər, Allaha öz qardaşlarına kin və ədavət bəsləməkdən onları xilas etməyə dua edirlər. Bütün bunlara dəlalət edən onların Allaha etdikləri duaların sözləridir. Həqiqətən də, bu sözlər onların bir-birinə bəslədiyi məhəbbətlə doludur. Bu məhəbbət müsəlmanları, özləri üçün istədiklərini öz qardaşları üçün də arzu etməyə, onlara, uzaq və ya yaxınlıqlarından, diri və ya ölü olmasından asılı olmayaraq, səmimi və şəfqətli olmağa yönəldir. Bu şərəfli ayə möminlərin bir-birinin qarşısında öz vəzifələrinə necə riayət etməli olduqlarını öyrədir.\n\nSonra Rəbb xüsusilə qeyd edir ki, onlar öz namazlarını Allaha Onun gözəl adları olan Şəfqətli və Rəhimli adları vasitəsi ilə müraciətlə bitirirlər. Allahın bu iki mübarək adı Onun məxluqlarına mərhəmətinin, rəhminin və lütüfkarlığının kamilliyinə dəlalət edir. Bunların ən böyük təzahürü – Allahın, Onun qarşısında və insanlar qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirməkdə qullarına kömək göstərməsidir.\n\nBeləliklə, Fövqəluca mömin müsəlmanların – mühacirlərin, ənsarların və onların ardıcıllarının məziyyətlərini və keyfiyyətlərini qeyd edir. Məhz onlar hərbi qənimətlərdən pay almaq hüququna layiq görülmüşdülər ki, o da bütövlükdə və tamamilə islamın xeyrinə sərf edilirdi və onlar çoxsaylı təltiflərə və mükafatlara layiq görülürdülər.\n\nEy Rəbbimiz! Öz mərhəmətin və comərdliyinlə bizi də onların arasına sal!",{"from":75,"to":75,"text":908},"Fövqəluca, Kitab əhlindən olan qardaşlarına kömək vəd edən və onları möminlərlə üzbəüz qoyan münafiqlərin hərəkətlərinə təəccübləndiyini bildirir. Münafiqlər yəhudilərə onları çətin məqamda, hətta onları qınasalar və ya qorxutsalar da, tərk etməyəcəklərini vəd etmişdilər. Münafiqlər müsəlmanlar onlarla döyüşmək qərarına gələcəkləri halda, onlara kömək və yardım göstərəcəklərini vəd etmişdilər. Lakin Allah – şahiddir ki, onlar yalan deyirdilər və öz həmdaşlarını[3] yalan vədlərlə yoldan çıxardırdılar.",{"from":81,"to":81,"text":910},"Onların belə davranmaları heç də nadir hal deyildir, çünki yalan – onların xasiyyətinin əlamətlərindən, aldatmaq və yoldan azdırmaq – onların həyat prinsiplərindən, ikiüzlülük və qorxaqlıq – onların nəsibidir. Buna görə Allah onların sözlərini yalan adlandırmış onların xəyanətkar olması və xəyanəti haqqında qabaqcadan xəbər vermişdir. Doğrudan da, hər şey Allahın öncədən bildirdiyi kimi oldu. O (Pak və Müqəddəs), buyurmuşdu ki, əgər yəhudilər öz evlərini tərk etsələr, onda ikiüzlü münafiqlər onların ardınca getməyəcəklər, çünki onlar öz doğma yerlərini xoşlayırlar, döyüşlərin ağrı-acısına dözməyə hazır deyillər və verdikləri vədi yerinə yetirmək adətinə malik deyillər. Onların ürəklərinə sahib olan qorxaqlıq və cəsarətsizlikdir və onlar öz arxadaşlarını, yardıma ən çox ehtiyacları olduğu bir zamanda darda qoyub qaçarlar. Əgər onlar köməyə gəlsələr də, hökmən geri dönüb qaçarlar[4].\n\nAxırıncı ifadə ehtimal edilmişdir və heç vaxt gerçəkləşməz. Heç kim islam düşmənlərinə kömək etməz, çünki münafiqlər heç bir vəch ilə onların tərəfində vuruşmayacaqlar və Fövqəluca Allah da onlara kömək etməyəcəkdir.",{"from":87,"to":87,"text":912},"Ey iman gətirənlər! Onların satqınlığının və xəyanətinin səbəbi onların Allahdan qorxmalı olduqları halda, sizdən daha çox qorxmalarıdır. Onlar, hətta özlərinə zərər vura və ya fayda gətirə bilməyən məxluqlardan qorxurlar və xeyirə də, şərə də sərəncam çəkən, kimisinə mərhəmətini bəxş edən, kimisini də ondan məhrum edən Fövqəlqüdrətli Xaliqi yaddan çıxarırlar.\n\nAmma məsələ ondadır ki, onlar şeylərin əsas mahiyyətini dərk etmir və onların verə biləcəyi nəticələr haqqında fikirləşmirlər. Həqiqətən, sağlam təfəkkür insanları Allahdan qorxmağa, Ona təvəkkül etməyə və Onu hamıdan, kimliyinə baxmayaraq, daha çox sevməyə və məxluqlara qarşı öz hisslərini Fövqəluca Xaliqə münasibətindən asılı etməyə çağırır.",{"from":94,"to":94,"text":914},"Hətta birləşdirkdən sonra da onlar, yalnız möhkəmləndirilmiş şəhər və ya məskəndə və yaxud hündür divarların və çəpərlərin arxasında daldalanmasalar, sizinlə qətiyyən döyüşməyəcəklər. Bax onda, ola bilsin ki, onlar sizə müqavimət göstərərlər. Lakin bu, onların igidliyinin göstəricisi deyil, çünki onlar özlərinə deyil, qalaya və divarlara bel bağlayacaqlar. Həqiqətən, bu – böyük rüsvayçılıqdır.\n\nOnların öz aralarında amansız ədavət hökm sürür, amma bunun səbəbi onların əllərinin zəifliyində və qüvvələrinin kifayət qədər olmamasında deyil, sadəcə imanlarının zəifliyində, aralarında həmrəyliyin olmamasındadır. Sən onları bir yerə yığışanda və bir-birilərinə kömək göstərdiklərini nümayiş etdirdiklərini gördükdə elə güman edirsən ki, onlar vəhdət halındadırlar. Amma əslində onların ürəkləri bir-birindən ayrıdır, dağınıq haldadır və qarşılıqlı ədavətlə doludur, çünki onlar ağıldan və sağlam düşüncədən məhrumdurlar.\n\nƏgər onlar sağlam düşüncə qabiliyyətinə malik olsaydılar, onda onlar yaxşının müqabilində, pisə üstünlük verməz və özləri üçün ən pis tale seçməzdilər. Onların məqsədləri ümumi olardı, ürəkləri həmrəy olardı və özləri də mənəvi və maddi sahələrdə bir-birilərinə yardım edərdilər. Lakin ikiüzlü münafiqlər, çətin məqamda tərk etdikləri yəhudilər kimi, özlərinə özgə yol seçdilər. Allah yəhudilərdən Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) intiqamını aldı və onları elə bu dünyadaca rüsvay etdi.",{"from":101,"to":101,"text":916},"Onlar kafir qureyşlilərə oxşayırlar. Şeytan onların əməllərini gözləri qarşısında bəzəkli göstərmiş, sonra isə onlara heç bir şeylə kömək göstərməmişdir. Axı o, onlara belə vəd etmişdi: “Bu gün insanlardan heç kim sizə qalib gələ bilməz. Həqiqətən, mən qonşuluğunuzda olacağam». Lakin iki dəstə bir-birini gördükdə, o dönüb geriyə qaçaraq dedi: “Mənim sizə aidiyyətim yoxdur. Həqiqətən, mən sizin görmədiklərinizi görürəm” (Ənfal, 8\u002F48).\n\nQureyşliləri onların sayı və gücü azdırdı, lakin bunların heç biri onlara uğur gətirmədi və onları Allahın cəzasından xilas etmədi. Onlar Bədr döyüşünə cəsarət və təkəbbürlə yönəldilər və belə hesab edirdilər ki, Allahın Elçisini (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və möminləri məğlub edəcəklər. Lakin Allah qələbəni Peyğəmbərinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) və möminlərə əta etdi: onlar kafirlərin ağsaqqallarını və rəhbərlərini doğradılar və onların çoxunu əsir götürdülər. Qalan müşriklər isə qaçıb aradan çıxa bildilər. Beləcə, onlar öz əməllərinin bəlasını və öz əxlaqsızlığının və müşrikliyinin ağır nəticələrini yaxşıca daddılar. Onların bu həyatda qisməti belə oldu, Axirətdə isə onlara sarsıdıcı ağrılar verəcək cəza hazırlanmışdır.",{"from":108,"to":108,"text":918},"Münafiqlərə gəldikdə isə, onlar insana: “İman gətirmə!” – deyən şeytana oxşayırlar. Bununla şeytan insanın gözündə kafirliyi bər-bəzəkli göstərir və o, aldanaraq imansızlıq və əbədi bədbəxtlik yoluna qədəm qoyduqda, vaxtı ilə onu bu yola çağıran şeytan, ona heç bir kömək etmir və ondan əl çəkir. Şeytan etiraf edir ki, o, insanı əzab-əziyyətlərdən xilas etməyə və ona hətta zərrə qədər fayda verməyə belə qadir deyil.",{"from":115,"to":115,"text":920},"Kafirliyə və Allaha itaətsizliyə çağıran şeytanı və onun ardınca gedən insanları eyni qismət gözləyir. Onlar Cəhənnəm Oduna vasil olacaqlar və orada əbədi qalacaqlar. Fövqəluca buyurur: “...O öz firqəsini Od sakinləri olmağa çağırır” (35\u002F6). Zalımlığa və küfrə dalmış fasiqlərin taleyi belə olacaqdır. Onların hər biri, törətdikləri günahların ağırlığına bərabər cəza alacaqdır.\n\nŞeytanın öz əlaltı agentlərinə münasibəti məhz belədir. Əvvəlcə o, onları aldadır, öz yolu ilə getməyə çağırır. Burada isə onları şərdən və ziyandan başqa heç nə gözləmir. Onlar onun toruna düşəndə və onların üzərinə məhv olma təhlükəsi kölgə salanda, o, onlardan əlini çəkir və onları əbədi əzabla təklikdə qoyur. Şeytanın ardınca gedən hər kəs alçaldılacaq və rüsvay olunacaq, çünki Allah qullarını belə olacağı haqqında xəbərdar etmiş və bunun ziyanlı nəticələr verəcəyini bildirmiş və onların aşkar düşməninin vəzifə və məqsədləri haqqında onlara xəbər vermişdir. Buna görə, şeytana itaət edən hər kəs sağlam təfəkkürə qarşı qiyam etdiyinə görə heç bir bəraət ala bilməz.",{"from":121,"to":128,"text":922},"Fövqəluca qullarına buyurur ki, onlar dinin onlara vacib qıldıqlarına riayət etsinlər, o cümlədən, həm təklikdə, həm də camaat arasında, hər anda və hər bir vəziyyətdə Allahdan qorxsunlar, Onun hökümlərinə riayət etsinlər, Onun hüdudlarını aşmasınlar, onlara fayda verən və zərər vuran şeylər üzərində və həmçinin Qiyamət günü hesabatı tələb olunacaq xeyirxah və şər əməllər üzərində düşünsünlər.\n\nHəqiqətən, əgər insanlar baxışlarını və ürəklərini Axirət həyatına yönəltsələr və orada olacaq öz yerləri üzərində düşünsələr, onda onlar ciddi-cəhdlə xeyirxah işlər görməyə başlayar və qarşılarına çıxan və onları yoldan çıxaran, irəli getməyə qoymayan hər hansı maneəni aradan qaldırarlar. Əgər onlar xatırlasalar ki, Allah onların işlərindən və əməllərindən xəbərdardır və onlardan heç biri Onun nəzərindən gizli qala bilməz və itirilə bilməz və ya unudula bilməz, onda onlar mütləq öz qüvvələrini saleh əməllər işləməyə yönəldərlər.\n\nBu şərəfli ayə insanlara öz əməllərini dəyərləndirməyi və özlərinə qarşı tələbkar olmağı öyrədir. O, onların öz səhvlərini, qüsurlarını etiraf etməyi, onları təkrarlamamağı, səmimi tövbə etməyi və həmçinin günaha, Allaha itaətsizliyə aparan yollardan çəkinməyi öyrədir. O həmçinin onları öz qüsurları üzərində düşünməyə məcbur edir ki, onlar o qüsurları aradan qaldırmaq üçün səylərini əsirgəməsinlər və onları düzəltməkdən ötrü Fövqəlqüdrətli Xaliqdən yardım diləsinlər.\n\nİnsan həmişə Allahın ona göstərdiyi mərhəmətini və xeyirxahlıqlarını öz nöqsanları ilə müqayisə etməlidir, çünki Allah qarşısında öz borcunu beləcə dərk etmə onu möminliyin ağuşuna yönəldir. Lakin bunu unudan, buna laqeyd yanaşan şəxs böyük bir nemətdən məhrum olur və Allahı unudan və Onun xəbərdarlıqlarına və Onun hüzurunda öz vəzifələrini yerinə yetirməyə laqeydlik göstərənlərə bənzəyirlər. Onlar öz həyatını keyfə, ləzzətlərə və alçaq ehtiraslara həsr edirlər, amma xilas əldə edənlərin arasına düşmürlər və öz əməllərindən heç bir fayda[5] əldə etmirlər. Bundan başqa, Allah onları özlərini unutmağa, fayda və xeyir gətirə biləcək hər şeyə laqeyd yanaşmağa məcbur edir. Onların əməlləri itir və onlar həm öz dünya həyatını, həm də Axirət həyatını məhvə uğradırlar. Bu – çox böyük özünüaldatmadır və bunun nəticələrini (fəsadlarını) düzəltmək, yaralarını sağaltmaq mümkün deyil, çünki bu insanlar – öz Rəbbinə itaət etməkdən yayınmış və günahlar burulğanına batmış qatı günahkarlardır.",{"from":135,"to":135,"text":924},"Məgər Allahdan qorxanlar, sabah onu nəyin gözlədiyi üzərində düşünənlər, Cənnət bağlarına layiq olanlar və peyğəmbərlərin, sədaqətli möminlərin, şəhidlərin, saleh möminlərin və Allahın lütüfkarlığını əta etdiyi bütün insanların arasında yaşayanlar öz Xaliqini və Hamisini xatırlamağa, Onun hüzurunda öz vəzifələrinə laqeyd yanaşan və dünya həyatında bədbəxt olan və ölümdən sonra dəhşətli cəzaya layiq görülənlərlə müqayisə edilə bilərmi?! Həqiqətən, birincilər uğura nail olacaq, sonuncular isə zərər çəkəcəklər.",{"from":141,"to":141,"text":926},"Fövqəluca Allahın Öz Kitabında ifadə etdiklərinə, Onun buyurduqlarına və Öz qullarına qadağan etdiklərinə diqqətlə yanaşaraq, insanlar, əgər ürəkləri qüdrətli dağlar kimi mərhəmətsiz və bərk olsalar da, Onun hökümlərini yerinə yetirməlidirlər. Çünki əgər Quran hər hansı bir dağa nazil edilsəydi, sən görərdin ki, o, Allahın qarşısında qorxusundan necə itaətkarcasına parçalanıb dağılır. Bu onu göstərir ki, Quran insanların ürəklərinə necə güclü təsir bağışlayır.\n\nOnun təbliğ etdiyi sözlər ən təsirlidir, onun buyruq və qadağaları isə ən doğru və hikmətlidir. Onlar qəlb üçün əlverişli, insan vücudu üçün isə çətinlik törətmir, ziddiyyətlərdən və bir-birini inkar edən müddəalardan azaddır və onlarda keçilməsi mümkün olmayan çətinliklər və məcburiyyətlər yoxdur. Nəhayət, onlar istənilən ölkə və dövr üçün yararlıdır və hər bir insan üçün münasibdir.\n\nSonra Fövqəluca Allah xəbər verir ki, O (Pak və Müqəddəs), insanlar üçün məsəllər çəkir və onlar üçün yol veriləni və qadağan olunanı izah edir ki, onlar Onun ayələri üzərində düşünsünlər. Axı Allahın ayələri üzərində düşünənin qarşısında biliklər xəzinəsi açılır. Xeyirin və şərin yolları onun üçün aydınlaşır və o, nəcib əxlaq və yüksək məziyyətlər əldə etməyə başlayır və nöqsanlardan xilas olur. Buna görə, insana Quran üzərində düşünməkdən və onun ayələrinin dərin mənalarını dərk etməkdən daha çox fayda verə bilən heç bir şey yoxdur.",{"from":148,"to":148,"text":928},"Bu və daha sonrakı ayələrdə Allahın əzəmətli və hədsiz məna kəsb edən bir çox gözəl adları və ali məziyyətləri xatırlanır. Rəbb xəbər verir ki, O – pərəstişə və ibadətə layiq[7] Olan Vahid İlahdır. Ondan başqa həqiqi ilah yoxdur, çünki Onun kamilliyi mütləqdir, Onun mərhəməti hər şeyi qapsayır, Onun hakimiyyəti isə hüdudsuzdur. Bütün digər ilahlaşdırılan obyektlər hətta zərrə qədər ibadətə layiq deyillər, çünki onlar acizdirlər, nöqsanlarla doludurlar və nə özlərinə, nə də başqalarına fayda verməyə qadir deyillər. Sonra Fövqəluca Rəbb xatırladır ki, bütün görülən və qeybə məxsus olan hər şey haqqında kamil biliyə və həmçinin bütün canlıları və varlıqları himayə edən hüdudsuz mərhəmətə malikdir.",{"from":155,"to":155,"text":930},"Rəbb bir daha qeyd edir ki, allahlıq və ibadətedilmə haqqı yalnız Tək Ona xasdır, çünki Onun gözəl adları arasında – Hökümdar adı vardır, yəni, göy və yer aləmləri Onun hökümranlığı altındadır və Onun köməyinə möhtacdır; Müqəddəs və Pak, yəni, hər hansı qüsur və nöqsanlardan xali və kamil məziyyətlərə malikdir ki, bunların sayəsində O (Pak və Müqəddəs), istənilən kəslərdən müqayisəedilməz qədər daha çox ehtirama və şərəfləndirilməyə Layiqolandır; Qoruyan, yəni, peyğəmbərlərinin və elçilərinin (onlara salam olsun!) doğruçuluğunu, onların öz xalqlarına göstərdikləri təkzibolunmaz dəlillərlə və aydın ayələri ilə Təsdiqedəndir; Fövqəlqüdrətlidir, yəni, heç kim Ona qalib gələ bilməz və ya Onun iradəsinə müqavimət göstərməyə gücü yetməz, çünki O (Pak və Müqəddəs), bütün varlıqların üzərində hökümrandır və bütün məxluqları İdarəedəndir; Fövqəlgüclüdür, yəni, Onun ilahi hakimiyyəti bütün qullarına aiddir və O (Pak və Müqəddəs), əzəmətliləri alçaltmağa və kasıbları varlandırmağa Haqqıolandır; Məğrur, yəni, təkəbbür və fövqələzəmət Ona məxsusdur və zalımlıqdan, əsarət altına almaqdan və digər nöqsanlardan ucadır.\n\nAllah Ona şərik qoşulanlardan çox ucadır. Bu sözlər ən geniş mənada onu göstərir ki, Fövqəluca Allah müşriklərin və haqq dinin düşmənlərinin Onun haqqında fikirləşdiklərindən çox uzaqdır.",{"from":162,"to":162,"text":932},"Xaliq, Yaradan, Şəkilləndirən – Onun gözəl adlarındandır. Bu gözəl adlar Onun Kainatı xəlq etdiyini və onu qədərinə müvafiq təklikdə idarə etdiyini təsdiq edir. Başqa heç kim buna qadir deyil və buna görə heç kim Onunla bu ilahi haqqı bölüşdürmür.\n\nƏn gözəl adlar – Ona məxsusdur. Bu adlar o qədər çoxdur ki, onları saymaq mümkün deyildir. Yalnız Allah Özü Özünün bütün adlarını və sifətlərini bilir. Onların hamısı gözəldir və kamildir. Onlar Rəbbin qüsur və nöqsanlardan xali olan fövqəlali məziyyətlərinə dəlalət edir. Onların cazibədarlığı – Allahın bu adları sevməsində, onları sevənləri sevməsində və həmçinin məxluqların bu adlar vasitəsilə Ona müraciət etmələrini sevməsindədir.\n\nBu ecazkar adlar və fövqəluca sifətlər yalnız Ona məxsusdur. Göylərin və yerin sakinləri Ona möhtacdırlar, Onu şərəfləndirir və Ondan kömək diləyirlər, O (Pak və Müqəddəs), isə Öz mərhəməti və səxavəti ilə İlahi müdrikliyinə tam uyğun olaraq onları mükafatlandırır. Bütün bunlar Fövqəluca Allahın kamilliyinə dəlalət edir. Onun gözəl adlarına – Fövqəlqüdrətli və Müdrik adları da aiddir. O (Pak və Müqəddəs), bir şeyi istəyən kimi, o gerçəkləşir və bu mütləq özündə bir hikmət əks etdirir və fayda verir."]