[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"suras-meta":3,"sura-68-alikhan":694,"$fsj8hoHQu7XltcbTjOk3Q9DqyPVh4CCAjKmWUE9D3S0Q":968},[4,12,20,27,34,41,48,54,61,68,74,80,86,93,100,107,114,120,127,134,140,147,154,161,168,175,182,189,196,203,210,217,223,230,236,242,248,255,260,266,273,279,286,292,299,304,310,316,322,328,333,339,344,350,356,361,368,374,380,385,390,396,401,407,412,418,424,430,436,441,447,452,458,463,469,474,480,485,490,496,502,508,514,519,525,530,536,542,547,552,558,564,570,575,581,587,592,598,603,608,614,620,626,632,638,644,650,656,662,667,672,677,682,688],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},1,"سُورَةُ ٱلْفَاتِحَةِ","Əl-Fatihə","Аль-Фатиха","Al-Fatihah","meccan",7,{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},2,"سُورَةُ البَقَرَةِ","Əl-Bəqərə","Аль-Бакара","Al-Baqarah","medinan",286,{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},3,"سُورَةُ آلِ عِمۡرَانَ","Ali-İmran","Али Имран","Ali-Imran",200,{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},4,"سُورَةُ النِّسَاءِ","Ən-Nisa","Ан-Ниса","An-Nisa",176,{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},5,"سُورَةُ المَائـِدَةِ","Əl-Maidə","Аль-Маида","Al-Maidah",120,{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},6,"سُورَةُ الأَنۡعَامِ","Əl-Ənam","Аль-Анам","Al-Anam",165,{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},"سُورَةُ الأَعۡرَافِ","Əl-Əraf","Аль-Араф","Al-Araf",206,{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},8,"سُورَةُ الأَنفَالِ","Əl-Ənfal","Аль-Анфаль","Al-Anfal",75,{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},9,"سُورَةُ التَّوۡبَةِ","Ət-Tövbə","Ат-Тауба","At-Tawbah",129,{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},10,"سُورَةُ يُونُسَ","Yunus","Юнус",109,{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},11,"سُورَةُ هُودٍ","Hud","Худ",123,{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},12,"سُورَةُ يُوسُفَ","Yusuf","Юсуф",111,{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},13,"سُورَةُ الرَّعۡدِ","Ər-Rəd","Ар-Раад","Ar-Rad",43,{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},14,"سُورَةُ إِبۡرَاهِيمَ","İbrahim","Ибрахим","Ibrahim",52,{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},15,"سُورَةُ الحِجۡرِ","Əl-Hicr","Аль-Хиджр","Al-Hijr",99,{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},16,"سُورَةُ النَّحۡلِ","Ən-Nəhl","Ан-Нахль","An-Nahl",128,{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},17,"سُورَةُ الإِسۡرَاءِ","Əl-İsra","Аль-Исра","Al-Isra",{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},18,"سُورَةُ الكَهۡفِ","Əl-Kəhf","Аль-Кахф","Al-Kahf",110,{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},19,"سُورَةُ مَرۡيَمَ","Məryəm","Марьям","Maryam",98,{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},20,"سُورَةُ طه","Ta-Ha","Та Ха",135,{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},21,"سُورَةُ الأَنبِيَاءِ","Əl-Ənbiya","Аль-Анбийа","Al-Anbiya",112,{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},22,"سُورَةُ الحَجِّ","Əl-Həcc","Аль-Хадж","Al-Hajj",78,{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},23,"سُورَةُ المُؤۡمِنُونَ","Əl-Muminun","Аль-Муминун","Al-Muminun",118,{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},24,"سُورَةُ النُّورِ","Ən-Nur","Ан-Нур","An-Nur",64,{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},25,"سُورَةُ الفُرۡقَانِ","Əl-Furqan","Аль-Фуркан","Al-Furqan",77,{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},26,"سُورَةُ الشُّعَرَاءِ","Əş-Şuəra","Аш-Шуара","Ash-Shuara",227,{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},27,"سُورَةُ النَّمۡلِ","Ən-Nəml","Ан-Намль","An-Naml",93,{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},28,"سُورَةُ القَصَصِ","Əl-Qəsəs","Аль-Касас","Al-Qasas",88,{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},29,"سُورَةُ العَنكَبُوتِ","Əl-Ənkəbut","Аль-Анкабут","Al-Ankabut",69,{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},30,"سُورَةُ الرُّومِ","Ər-Rum","Ар-Рум","Ar-Rum",60,{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},31,"سُورَةُ لُقۡمَانَ","Loğman","Лукман","Luqman",34,{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},32,"سُورَةُ السَّجۡدَةِ","Əs-Səcdə","Ас-Саджда","As-Sajdah",{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},33,"سُورَةُ الأَحۡزَابِ","Əl-Əhzab","Аль-Ахзаб","Al-Ahzab",73,{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},"سُورَةُ سَبَإٍ","Səba","Саба","Saba",54,{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},35,"سُورَةُ فَاطِرٍ","Fatir","Фатир",45,{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},36,"سُورَةُ يسٓ","Ya-Sin","Йа Син",83,{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},37,"سُورَةُ الصَّافَّاتِ","Əs-Saffat","Ас-Саффат","As-Saffat",182,{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},38,"سُورَةُ صٓ","Sad","Сад",{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},39,"سُورَةُ الزُّمَرِ","Əz-Zumər","Аз-Зумар","Az-Zumar",{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},40,"سُورَةُ غَافِرٍ","Ğafir","Гафир","Ghafir",85,{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},41,"سُورَةُ فُصِّلَتۡ","Fussilət","Фуссилат","Fussilat",{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},42,"سُورَةُ الشُّورَىٰ","Əş-Şura","Аш-Шура","Ash-Shura",53,{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},"سُورَةُ الزُّخۡرُفِ","Əz-Zuxruf","Аз-Зухруф","Az-Zukhruf",89,{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},44,"سُورَةُ الدُّخَانِ","Əd-Duxan","Ад-Духан","Ad-Dukhan",59,{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},"سُورَةُ الجَاثِيَةِ","Əl-Casiyə","Аль-Джасийа","Al-Jathiyah",{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},46,"سُورَةُ الأَحۡقَافِ","Əl-Əhqaf","Аль-Ахкаф","Al-Ahqaf",{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},47,"سُورَةُ مُحَمَّدٍ","Muhəmməd","Мухаммад","Muhammad",{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},48,"سُورَةُ الفَتۡحِ","Əl-Fəth","Аль-Фатх","Al-Fath",{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},49,"سُورَةُ الحُجُرَاتِ","Əl-Hucurat","Аль-Худжурат","Al-Hujurat",{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},50,"سُورَةُ قٓ","Qaf","Каф",{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},51,"سُورَةُ الذَّارِيَاتِ","Əz-Zariyat","Аз-Зарийат","Adh-Dhariyat",{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},"سُورَةُ الطُّورِ","Ət-Tur","Ат-Тур","At-Tur",{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},"سُورَةُ النَّجۡمِ","Ən-Nəcm","Ан-Наджм","An-Najm",62,{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},"سُورَةُ القَمَرِ","Əl-Qəmər","Аль-Камар","Al-Qamar",55,{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},"سُورَةُ الرَّحۡمَٰن","Ər-Rəhman","Ар-Рахман","Ar-Rahman",{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},56,"سُورَةُ الوَاقِعَةِ","Əl-Vaqiə","Аль-Вакиа","Al-Waqiah",96,{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},57,"سُورَةُ الحَدِيدِ","Əl-Hədid","Аль-Хадид","Al-Hadid",{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},58,"سُورَةُ المُجَادلَةِ","Əl-Mucadilə","Аль-Муджадила","Al-Mujadilah",{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},"سُورَةُ الحَشۡرِ","Əl-Həşr","Аль-Хашр","Al-Hashr",{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},"سُورَةُ المُمۡتَحنَةِ","Əl-Mumtəhinə","Аль-Мумтахана","Al-Mumtahanah",{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},61,"سُورَةُ الصَّفِّ","Əs-Saff","Ас-Сафф","As-Saff",{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},"سُورَةُ الجُمُعَةِ","Əl-Cumuə","Аль-Джумуа","Al-Jumuah",{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},63,"سُورَةُ المُنَافِقُونَ","Əl-Munafiqun","Аль-Мунафикун","Al-Munafiqun",{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},"سُورَةُ التَّغَابُنِ","Ət-Təğabun","Ат-Тагабун","At-Taghabun",{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},65,"سُورَةُ الطَّلَاقِ","Ət-Talaq","Ат-Талак","At-Talaq",{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},66,"سُورَةُ التَّحۡرِيمِ","Ət-Təhrim","Ат-Тахрим","At-Tahrim",{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},67,"سُورَةُ المُلۡكِ","Əl-Mulk","Аль-Мульк","Al-Mulk",{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},68,"سُورَةُ القَلَمِ","Əl-Qələm","Аль-Калам","Al-Qalam",{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},"سُورَةُ الحَاقَّةِ","Əl-Haqqə","Аль-Хакка","Al-Haqqah",{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},70,"سُورَةُ المَعَارِجِ","Əl-Məaric","Аль-Мааридж","Al-Maarij",{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},71,"سُورَةُ نُوحٍ","Nuh","Нух",{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},72,"سُورَةُ الجِنِّ","Əl-Cinn","Аль-Джинн","Al-Jinn",{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},"سُورَةُ المُزَّمِّلِ","Əl-Muzzəmmil","Аль-Муззаммиль","Al-Muzzammil",{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},74,"سُورَةُ المُدَّثِّرِ","Əl-Muddəssir","Аль-Муддассир","Al-Muddaththir",{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ القِيَامَةِ","Əl-Qiyamə","Аль-Кийама","Al-Qiyamah",{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},76,"سُورَةُ الإِنسَانِ","Əl-İnsan","Аль-Инсан","Al-Insan",{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},"سُورَةُ المُرۡسَلَاتِ","Əl-Mursəlat","Аль-Мурсалат","Al-Mursalat",{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},"سُورَةُ النَّبَإِ","Ən-Nəbə","Ан-Наба","An-Naba",{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},79,"سُورَةُ النَّازِعَاتِ","Ən-Naziat","Ан-Назиат","An-Naziat",{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},80,"سُورَةُ عَبَسَ","Əbəsə","Абаса","Abasa",{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},81,"سُورَةُ التَّكۡوِيرِ","Ət-Təkvir","Ат-Таквир","At-Takwir",{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},82,"سُورَةُ الانفِطَارِ","Əl-İnfitar","Аль-Инфитар","Al-Infitar",{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},"سُورَةُ المُطَفِّفِينَ","Əl-Mutaffifin","Аль-Мутаффифин","Al-Mutaffifin",{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},84,"سُورَةُ الانشِقَاقِ","Əl-İnşiqaq","Аль-Иншикак","Al-Inshiqaq",{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},"سُورَةُ البُرُوجِ","Əl-Buruc","Аль-Бурудж","Al-Buruj",{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},86,"سُورَةُ الطَّارِقِ","Ət-Tariq","Ат-Тарик","At-Tariq",{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},87,"سُورَةُ الأَعۡلَىٰ","Əl-Əla","Аль-Аля","Al-Ala",{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},"سُورَةُ الغَاشِيَةِ","Əl-Ğaşiyə","Аль-Гашийа","Al-Ghashiyah",{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},"سُورَةُ الفَجۡرِ","Əl-Fəcr","Аль-Фаджр","Al-Fajr",{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},90,"سُورَةُ البَلَدِ","Əl-Bələd","Аль-Балад","Al-Balad",{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},91,"سُورَةُ الشَّمۡسِ","Əş-Şəms","Аш-Шамс","Ash-Shams",{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},92,"سُورَةُ اللَّيۡلِ","Əl-Leyl","Аль-Лайл","Al-Layl",{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},"سُورَةُ الضُّحَىٰ","Əd-Duha","Ад-Духа","Ad-Duha",{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},94,"سُورَةُ الشَّرۡحِ","Əş-Şərh","Аш-Шарх","Ash-Sharh",{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},95,"سُورَةُ التِّينِ","Ət-Tin","Ат-Тин","At-Tin",{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},"سُورَةُ العَلَقِ","Əl-Ələq","Аль-Алак","Al-Alaq",{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},97,"سُورَةُ القَدۡرِ","Əl-Qədr","Аль-Кадр","Al-Qadr",{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ البَيِّنَةِ","Əl-Beyyinə","Аль-Баййина","Al-Bayyinah",{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},"سُورَةُ الزَّلۡزَلَةِ","Əz-Zəlzələ","Аз-Залзала","Az-Zalzalah",{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},100,"سُورَةُ العَادِيَاتِ","Əl-Adiyat","Аль-Адийат","Al-Adiyat",{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},101,"سُورَةُ القَارِعَةِ","Əl-Qariə","Аль-Кариа","Al-Qariah",{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},102,"سُورَةُ التَّكَاثُرِ","Ət-Təkasur","Ат-Такасур","At-Takathur",{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},103,"سُورَةُ العَصۡرِ","Əl-Əsr","Аль-Аср","Al-Asr",{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},104,"سُورَةُ الهُمَزَةِ","Əl-Huməzə","Аль-Хумаза","Al-Humazah",{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},105,"سُورَةُ الفِيلِ","Əl-Fil","Аль-Филь","Al-Fil",{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},106,"سُورَةُ قُرَيۡشٍ","Qureyş","Курайш","Quraysh",{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},107,"سُورَةُ المَاعُونِ","Əl-Maun","Аль-Маун","Al-Maun",{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},108,"سُورَةُ الكَوۡثَرِ","Əl-Kövsər","Аль-Каусар","Al-Kawthar",{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},"سُورَةُ الكَافِرُونَ","Əl-Kafirun","Аль-Кафирун","Al-Kafirun",{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},"سُورَةُ النَّصۡرِ","Ən-Nəsr","Ан-Наср","An-Nasr",{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},"سُورَةُ المَسَدِ","Əl-Məsəd","Аль-Масад","Al-Masad",{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},"سُورَةُ الإِخۡلَاصِ","Əl-İxlas","Аль-Ихлас","Al-Ikhlas",{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},113,"سُورَةُ الفَلَقِ","Əl-Fələq","Аль-Фаляк","Al-Falaq",{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},114,"سُورَةُ النَّاسِ","Ən-Nas","Ан-Нас","An-Nas",{"sura":695,"meta":853},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99,"ayahs":696},[697,700,703,706,709,712,715,718,721,724,727,730,733,736,739,742,745,748,751,754,757,760,763,766,769,772,775,778,781,784,787,790,793,796,799,802,805,808,811,814,817,820,823,826,829,832,835,838,841,844,847,850],{"number":5,"arabic":698,"translation":699},"بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ نٓ ۚ وَٱلْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ","Nun. And olsun qələmə və qələmə alınanlara!",{"number":13,"arabic":701,"translation":702},"مَآ أَنتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِمَجْنُونٍۢ","Məhz Rəbbinin mərhəmətinə görə sən dəli deyilsən.",{"number":21,"arabic":704,"translation":705},"وَإِنَّ لَكَ لَأَجْرًا غَيْرَ مَمْنُونٍۢ","Şübhəsiz ki, sənin üçün tükənməz bir mükafat hazırlanmışdır.",{"number":28,"arabic":707,"translation":708},"وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍۢ","Həqiqətən də, sən böyük əxlaq sahibisən!",{"number":35,"arabic":710,"translation":711},"فَسَتُبْصِرُ وَيُبْصِرُونَ","Sən də görəcəksən, onlar da –",{"number":42,"arabic":713,"translation":714},"بِأَييِّكُمُ ٱلْمَفْتُونُ","hansınızın dəli olduğunu.",{"number":11,"arabic":716,"translation":717},"إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِۦ وَهُوَ أَعْلَمُ بِٱلْمُهْتَدِينَ","Şübhəsiz ki, Rəbbin Onun yolundan azanları və haqq yolda olanları daha yaxşı tanıyır.",{"number":55,"arabic":719,"translation":720},"فَلَا تُطِعِ ٱلْمُكَذِّبِينَ","Elə isə haqqı yalan sayanlara güzəştə getmə.",{"number":62,"arabic":722,"translation":723},"وَدُّوا۟ لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ","Müşriklər istəyirlər ki, sən onlara güzəşt edəsən, onlar da sənə güzəşt etsinlər.",{"number":69,"arabic":725,"translation":726},"وَلَا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍۢ مَّهِينٍ","İtaət etmə hər tez-tez and içənə, alçağa,",{"number":75,"arabic":728,"translation":729},"هَمَّازٍۢ مَّشَّآءٍۭ بِنَمِيمٍۢ","qeybət edənə, dedi-qodu yayana,",{"number":81,"arabic":731,"translation":732},"مَّنَّاعٍۢ لِّلْخَيْرِ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ","xeyrə mane olana, həddi aşana, günahkara,",{"number":87,"arabic":734,"translation":735},"عُتُلٍّۭ بَعْدَ ذَٰلِكَ زَنِيمٍ","daş ürəkliyə, bunlardan sonra da başqasının adını mənimsəyən fırıldaqçıya –",{"number":94,"arabic":737,"translation":738},"أَن كَانَ ذَا مَالٍۢ وَبَنِينَ","o adam var-dövlət və oğul-uşaq sahibi olsa belə.",{"number":101,"arabic":740,"translation":741},"إِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِ ءَايَٰتُنَا قَالَ أَسَٰطِيرُ ٱلْأَوَّلِينَ","Ayələrimiz ona oxunduğu zaman: “Bu, keçmişdəkilərin əsatirlərindəndir!”– deyər.",{"number":108,"arabic":743,"translation":744},"سَنَسِمُهُۥ عَلَى ٱلْخُرْطُومِ","Biz onun burnuna damğa vuracağıq.",{"number":115,"arabic":746,"translation":747},"إِنَّا بَلَوْنَٰهُمْ كَمَا بَلَوْنَآ أَصْحَٰبَ ٱلْجَنَّةِ إِذْ أَقْسَمُوا۟ لَيَصْرِمُنَّهَا مُصْبِحِينَ","Həqiqətən, Biz bağ sahiblərini sınağa çəkdiyimiz kimi onları da sınağa çəkdik. O zaman bağ sahibləri səhər açılanda bağda olan meyvələri mütləq dərəcəklərinə and içmişdilər",{"number":121,"arabic":749,"translation":750},"وَلَا يَسْتَثْنُونَ","və heç bir istisna da etməmişdilər (“inşallah” deməmişdilər).",{"number":128,"arabic":752,"translation":753},"فَطَافَ عَلَيْهَا طَآئِفٌۭ مِّن رَّبِّكَ وَهُمْ نَآئِمُونَ","Onlar yuxuda ikən Rəbbinin əzabı o bağı bürüdü.",{"number":135,"arabic":755,"translation":756},"فَأَصْبَحَتْ كَٱلصَّرِيمِ","Bağ yanıb zülmət gecə kimi qapqara oldu.",{"number":141,"arabic":758,"translation":759},"فَتَنَادَوْا۟ مُصْبِحِينَ","Onlar səhər qalxdıqda bir-birlərini çağırdılar:",{"number":148,"arabic":761,"translation":762},"أَنِ ٱغْدُوا۟ عَلَىٰ حَرْثِكُمْ إِن كُنتُمْ صَٰرِمِينَ","“Əgər meyvə dərəcəksinizsə, bağınıza erkən gedin!”",{"number":155,"arabic":764,"translation":765},"فَٱنطَلَقُوا۟ وَهُمْ يَتَخَٰفَتُونَ","Onlar bağa yollandılar, yol boyu da bir-birlərinə belə pıçıldayırdılar:",{"number":162,"arabic":767,"translation":768},"أَن لَّا يَدْخُلَنَّهَا ٱلْيَوْمَ عَلَيْكُم مِّسْكِينٌۭ","“Bu gün oraya – yanınıza heç bir kasıb girməsin!”",{"number":169,"arabic":770,"translation":771},"وَغَدَوْا۟ عَلَىٰ حَرْدٍۢ قَٰدِرِينَ","Onlar bu məqsədlə kasıbları bağa buraxmamağa qadir olacaqlarını zənn edib erkən getdilər.",{"number":176,"arabic":773,"translation":774},"فَلَمَّا رَأَوْهَا قَالُوٓا۟ إِنَّا لَضَآلُّونَ","Bağı görəndə isə belə dedilər: “Deyəsən, biz düz gəlməmişik!",{"number":183,"arabic":776,"translation":777},"بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ","Xeyr! Biz bu bağın xeyrindən məhrum olmuşuq!”",{"number":190,"arabic":779,"translation":780},"قَالَ أَوْسَطُهُمْ أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ لَوْلَا تُسَبِّحُونَ","Onların ən insaflısı dedi: “Məgər mən sizə Allahın şəninə təriflər söyləyin deməmişdimmi?”",{"number":197,"arabic":782,"translation":783},"قَالُوا۟ سُبْحَٰنَ رَبِّنَآ إِنَّا كُنَّا ظَٰلِمِينَ","Onlar dedilər: “Rəbbimiz pakdır, müqəddəsdir! Həqiqətən də, biz özümüzə zülm etmişik!”",{"number":204,"arabic":785,"translation":786},"فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍۢ يَتَلَٰوَمُونَ","Onlar dönüb bir-birlərini qınamağa başladılar",{"number":211,"arabic":788,"translation":789},"قَالُوا۟ يَٰوَيْلَنَآ إِنَّا كُنَّا طَٰغِينَ","və dedilər: “Vay halımıza! Biz həddi aşanlarıq!",{"number":218,"arabic":791,"translation":792},"عَسَىٰ رَبُّنَآ أَن يُبْدِلَنَا خَيْرًۭا مِّنْهَآ إِنَّآ إِلَىٰ رَبِّنَا رَٰغِبُونَ","Ola bilsin ki, Rəbbimiz bizə bu bağın əvəzinə ondan daha yaxşısını versin. Əlbəttə, biz Rəbbimizə yönəlirik”.",{"number":224,"arabic":794,"translation":795},"كَذَٰلِكَ ٱلْعَذَابُ ۖ وَلَعَذَابُ ٱلْءَاخِرَةِ أَكْبَرُ ۚ لَوْ كَانُوا۟ يَعْلَمُونَ","Dünyadakı əzab belədir. Axirət əzabı isə daha böyükdür! Kaş biləydilər!",{"number":216,"arabic":797,"translation":798},"إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ عِندَ رَبِّهِمْ جَنَّٰتِ ٱلنَّعِيمِ","Şübhəsiz ki, müttəqilər üçün Rəbbin dərgahında Nəim bağları hazırlanmışdır.",{"number":237,"arabic":800,"translation":801},"أَفَنَجْعَلُ ٱلْمُسْلِمِينَ كَٱلْمُجْرِمِينَ","Biz heç müsəlmanları günahkarlara tay tutarıqmı?",{"number":243,"arabic":803,"translation":804},"مَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ","Sizə nə olub, necə hökm verirsiniz?",{"number":249,"arabic":806,"translation":807},"أَمْ لَكُمْ كِتَٰبٌۭ فِيهِ تَدْرُسُونَ","Yoxsa sizin elə bir kitabınız vardır ki, üsyankarla itaətkarın eyni olduğunu ondan oxuyursunuz?",{"number":256,"arabic":809,"translation":810},"إِنَّ لَكُمْ فِيهِ لَمَا تَخَيَّرُونَ","Ya da onda bəyəndiyiniz hər bir şeyin sizin olacağı yazılmışdır?",{"number":261,"arabic":812,"translation":813},"أَمْ لَكُمْ أَيْمَٰنٌ عَلَيْنَا بَٰلِغَةٌ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَٰمَةِ ۙ إِنَّ لَكُمْ لَمَا تَحْكُمُونَ","Yaxud Bizimlə Qiyamət gününədək əhd bağlamısınız ki, istədiyiniz hər şey sizin olacaqdır?",{"number":267,"arabic":815,"translation":816},"سَلْهُمْ أَيُّهُم بِذَٰلِكَ زَعِيمٌ","Onlardan soruş ki, kim buna zamin duracaqdır?",{"number":274,"arabic":818,"translation":819},"أَمْ لَهُمْ شُرَكَآءُ فَلْيَأْتُوا۟ بِشُرَكَآئِهِمْ إِن كَانُوا۟ صَٰدِقِينَ","Yoxsa onların şərikləri vardır? Əgər doğru danışırlarsa, onda qoy şəriklərini gətirsinlər.",{"number":280,"arabic":821,"translation":822},"يَوْمَ يُكْشَفُ عَن سَاقٍۢ وَيُدْعَوْنَ إِلَى ٱلسُّجُودِ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ","Ayağın açılacağı və onlar səcdəyə çağırılacaqları, lakin buna qadir ola bilməyəcəkləri gün –",{"number":92,"arabic":824,"translation":825},"خَٰشِعَةً أَبْصَٰرُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌۭ ۖ وَقَدْ كَانُوا۟ يُدْعَوْنَ إِلَى ٱلسُّجُودِ وَهُمْ سَٰلِمُونَ","onların baxışları yazıq görkəm alacaq, özlərini də zillət bürüyəcəkdir. Hərçənd ki, onlar dünyada ikən sağ-salamat halda səcdə qılmağa dəvət olunurdular.",{"number":293,"arabic":827,"translation":828},"فَذَرْنِى وَمَن يُكَذِّبُ بِهَٰذَا ٱلْحَدِيثِ ۖ سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ","Bu Sözü yalan sayanları Mənim öhdəmə burax. Biz onları tovlayıb bilmədikləri bir yöndən tədricən əzaba sürükləyirik.",{"number":241,"arabic":830,"translation":831},"وَأُمْلِى لَهُمْ ۚ إِنَّ كَيْدِى مَتِينٌ","Hələlik Mən onlara möhlət verirəm. Şübhəsiz ki, Mənim kafirlər üçün qurduğum hiyləm çox güclüdür.",{"number":305,"arabic":833,"translation":834},"أَمْ تَسْـَٔلُهُمْ أَجْرًۭا فَهُم مِّن مَّغْرَمٍۢ مُّثْقَلُونَ","Yoxsa sən onlardan bir muzd istəyirsən və onlar da ağır bir borca düşüblər?",{"number":311,"arabic":836,"translation":837},"أَمْ عِندَهُمُ ٱلْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ","Yoxsa qeyb onların əlindədir və onlar da ona baxıb istədiklərini yazırlar?",{"number":317,"arabic":839,"translation":840},"فَٱصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُن كَصَاحِبِ ٱلْحُوتِ إِذْ نَادَىٰ وَهُوَ مَكْظُومٌۭ","Sən öz Rəbbinin hökmünə səbir et və balıq sahibi Yunus kimi olma! O zaman o, qəm-qüssə içində Rəbbinə dua etmişdi.",{"number":323,"arabic":842,"translation":843},"لَّوْلَآ أَن تَدَٰرَكَهُۥ نِعْمَةٌۭ مِّن رَّبِّهِۦ لَنُبِذَ بِٱلْعَرَآءِ وَهُوَ مَذْمُومٌۭ","Əgər Rəbbinin mərhəməti ona yetişməsəydi, o, qınanmış halda heç bir bitki bitməyən boş yerə atılacaqdı.",{"number":329,"arabic":845,"translation":846},"فَٱجْتَبَٰهُ رَبُّهُۥ فَجَعَلَهُۥ مِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ","Lakin Rəbbi onu seçib əməlisalehlərdən etdi.",{"number":334,"arabic":848,"translation":849},"وَإِن يَكَادُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَٰرِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا۟ ٱلذِّكْرَ وَيَقُولُونَ إِنَّهُۥ لَمَجْنُونٌۭ","Həqiqətən, kafirlər Zikri (Quranı) eşitdikləri zaman öz baxışları ilə az qala səni gözə gətirələr. Onlar çarəsizlikdən: “O, dəlidir!”– deyirlər.",{"number":99,"arabic":851,"translation":852},"وَمَا هُوَ إِلَّا ذِكْرٌۭ لِّلْعَٰلَمِينَ","Halbuki bu Quran aləmlər üçün öyüd-nəsihətdən başqa bir şey deyildir.",[854,855,856,857,858,859,860,861,862,863,864,865,866,867,868,869,870,871,872,873,874,875,876,877,878,879,880,881,882,883,884,885,886,887,888,889,890,891,892,893,894,895,896,897,898,899,900,901,902,903,904,905,906,907,908,909,910,911,912,913,914,915,916,917,918,919,920,921,922,923,924,925,926,927,928,929,930,931,932,933,934,935,936,937,938,939,940,941,942,943,944,945,946,947,948,949,950,951,952,953,954,955,956,957,958,959,960,961,962,963,964,965,966,967],{"id":5,"nameAr":6,"nameAz":7,"nameRu":8,"nameEn":9,"nameTransliteration":9,"type":10,"ayahCount":11},{"id":13,"nameAr":14,"nameAz":15,"nameRu":16,"nameEn":17,"nameTransliteration":17,"type":18,"ayahCount":19},{"id":21,"nameAr":22,"nameAz":23,"nameRu":24,"nameEn":25,"nameTransliteration":25,"type":18,"ayahCount":26},{"id":28,"nameAr":29,"nameAz":30,"nameRu":31,"nameEn":32,"nameTransliteration":32,"type":18,"ayahCount":33},{"id":35,"nameAr":36,"nameAz":37,"nameRu":38,"nameEn":39,"nameTransliteration":39,"type":18,"ayahCount":40},{"id":42,"nameAr":43,"nameAz":44,"nameRu":45,"nameEn":46,"nameTransliteration":46,"type":10,"ayahCount":47},{"id":11,"nameAr":49,"nameAz":50,"nameRu":51,"nameEn":52,"nameTransliteration":52,"type":10,"ayahCount":53},{"id":55,"nameAr":56,"nameAz":57,"nameRu":58,"nameEn":59,"nameTransliteration":59,"type":18,"ayahCount":60},{"id":62,"nameAr":63,"nameAz":64,"nameRu":65,"nameEn":66,"nameTransliteration":66,"type":18,"ayahCount":67},{"id":69,"nameAr":70,"nameAz":71,"nameRu":72,"nameEn":71,"nameTransliteration":71,"type":10,"ayahCount":73},{"id":75,"nameAr":76,"nameAz":77,"nameRu":78,"nameEn":77,"nameTransliteration":77,"type":10,"ayahCount":79},{"id":81,"nameAr":82,"nameAz":83,"nameRu":84,"nameEn":83,"nameTransliteration":83,"type":10,"ayahCount":85},{"id":87,"nameAr":88,"nameAz":89,"nameRu":90,"nameEn":91,"nameTransliteration":91,"type":18,"ayahCount":92},{"id":94,"nameAr":95,"nameAz":96,"nameRu":97,"nameEn":98,"nameTransliteration":98,"type":10,"ayahCount":99},{"id":101,"nameAr":102,"nameAz":103,"nameRu":104,"nameEn":105,"nameTransliteration":105,"type":10,"ayahCount":106},{"id":108,"nameAr":109,"nameAz":110,"nameRu":111,"nameEn":112,"nameTransliteration":112,"type":10,"ayahCount":113},{"id":115,"nameAr":116,"nameAz":117,"nameRu":118,"nameEn":119,"nameTransliteration":119,"type":10,"ayahCount":85},{"id":121,"nameAr":122,"nameAz":123,"nameRu":124,"nameEn":125,"nameTransliteration":125,"type":10,"ayahCount":126},{"id":128,"nameAr":129,"nameAz":130,"nameRu":131,"nameEn":132,"nameTransliteration":132,"type":10,"ayahCount":133},{"id":135,"nameAr":136,"nameAz":137,"nameRu":138,"nameEn":137,"nameTransliteration":137,"type":10,"ayahCount":139},{"id":141,"nameAr":142,"nameAz":143,"nameRu":144,"nameEn":145,"nameTransliteration":145,"type":10,"ayahCount":146},{"id":148,"nameAr":149,"nameAz":150,"nameRu":151,"nameEn":152,"nameTransliteration":152,"type":18,"ayahCount":153},{"id":155,"nameAr":156,"nameAz":157,"nameRu":158,"nameEn":159,"nameTransliteration":159,"type":10,"ayahCount":160},{"id":162,"nameAr":163,"nameAz":164,"nameRu":165,"nameEn":166,"nameTransliteration":166,"type":18,"ayahCount":167},{"id":169,"nameAr":170,"nameAz":171,"nameRu":172,"nameEn":173,"nameTransliteration":173,"type":10,"ayahCount":174},{"id":176,"nameAr":177,"nameAz":178,"nameRu":179,"nameEn":180,"nameTransliteration":180,"type":10,"ayahCount":181},{"id":183,"nameAr":184,"nameAz":185,"nameRu":186,"nameEn":187,"nameTransliteration":187,"type":10,"ayahCount":188},{"id":190,"nameAr":191,"nameAz":192,"nameRu":193,"nameEn":194,"nameTransliteration":194,"type":10,"ayahCount":195},{"id":197,"nameAr":198,"nameAz":199,"nameRu":200,"nameEn":201,"nameTransliteration":201,"type":10,"ayahCount":202},{"id":204,"nameAr":205,"nameAz":206,"nameRu":207,"nameEn":208,"nameTransliteration":208,"type":10,"ayahCount":209},{"id":211,"nameAr":212,"nameAz":213,"nameRu":214,"nameEn":215,"nameTransliteration":215,"type":10,"ayahCount":216},{"id":218,"nameAr":219,"nameAz":220,"nameRu":221,"nameEn":222,"nameTransliteration":222,"type":10,"ayahCount":204},{"id":224,"nameAr":225,"nameAz":226,"nameRu":227,"nameEn":228,"nameTransliteration":228,"type":18,"ayahCount":229},{"id":216,"nameAr":231,"nameAz":232,"nameRu":233,"nameEn":234,"nameTransliteration":234,"type":10,"ayahCount":235},{"id":237,"nameAr":238,"nameAz":239,"nameRu":240,"nameEn":239,"nameTransliteration":239,"type":10,"ayahCount":241},{"id":243,"nameAr":244,"nameAz":245,"nameRu":246,"nameEn":245,"nameTransliteration":245,"type":10,"ayahCount":247},{"id":249,"nameAr":250,"nameAz":251,"nameRu":252,"nameEn":253,"nameTransliteration":253,"type":10,"ayahCount":254},{"id":256,"nameAr":257,"nameAz":258,"nameRu":259,"nameEn":258,"nameTransliteration":258,"type":10,"ayahCount":195},{"id":261,"nameAr":262,"nameAz":263,"nameRu":264,"nameEn":265,"nameTransliteration":265,"type":10,"ayahCount":60},{"id":267,"nameAr":268,"nameAz":269,"nameRu":270,"nameEn":271,"nameTransliteration":271,"type":10,"ayahCount":272},{"id":274,"nameAr":275,"nameAz":276,"nameRu":277,"nameEn":278,"nameTransliteration":278,"type":10,"ayahCount":235},{"id":280,"nameAr":281,"nameAz":282,"nameRu":283,"nameEn":284,"nameTransliteration":284,"type":10,"ayahCount":285},{"id":92,"nameAr":287,"nameAz":288,"nameRu":289,"nameEn":290,"nameTransliteration":290,"type":10,"ayahCount":291},{"id":293,"nameAr":294,"nameAz":295,"nameRu":296,"nameEn":297,"nameTransliteration":297,"type":10,"ayahCount":298},{"id":241,"nameAr":300,"nameAz":301,"nameRu":302,"nameEn":303,"nameTransliteration":303,"type":10,"ayahCount":249},{"id":305,"nameAr":306,"nameAz":307,"nameRu":308,"nameEn":309,"nameTransliteration":309,"type":10,"ayahCount":237},{"id":311,"nameAr":312,"nameAz":313,"nameRu":314,"nameEn":315,"nameTransliteration":315,"type":18,"ayahCount":256},{"id":317,"nameAr":318,"nameAz":319,"nameRu":320,"nameEn":321,"nameTransliteration":321,"type":18,"ayahCount":197},{"id":323,"nameAr":324,"nameAz":325,"nameRu":326,"nameEn":327,"nameTransliteration":327,"type":18,"ayahCount":121},{"id":329,"nameAr":330,"nameAz":331,"nameRu":332,"nameEn":331,"nameTransliteration":331,"type":10,"ayahCount":241},{"id":334,"nameAr":335,"nameAz":336,"nameRu":337,"nameEn":338,"nameTransliteration":338,"type":10,"ayahCount":209},{"id":99,"nameAr":340,"nameAz":341,"nameRu":342,"nameEn":343,"nameTransliteration":343,"type":10,"ayahCount":323},{"id":285,"nameAr":345,"nameAz":346,"nameRu":347,"nameEn":348,"nameTransliteration":348,"type":10,"ayahCount":349},{"id":235,"nameAr":351,"nameAz":352,"nameRu":353,"nameEn":354,"nameTransliteration":354,"type":10,"ayahCount":355},{"id":355,"nameAr":357,"nameAz":358,"nameRu":359,"nameEn":360,"nameTransliteration":360,"type":18,"ayahCount":153},{"id":362,"nameAr":363,"nameAz":364,"nameRu":365,"nameEn":366,"nameTransliteration":366,"type":10,"ayahCount":367},{"id":369,"nameAr":370,"nameAz":371,"nameRu":372,"nameEn":373,"nameTransliteration":373,"type":18,"ayahCount":197},{"id":375,"nameAr":376,"nameAz":377,"nameRu":378,"nameEn":379,"nameTransliteration":379,"type":18,"ayahCount":148},{"id":298,"nameAr":381,"nameAz":382,"nameRu":383,"nameEn":384,"nameTransliteration":384,"type":18,"ayahCount":162},{"id":209,"nameAr":386,"nameAz":387,"nameRu":388,"nameEn":389,"nameTransliteration":389,"type":18,"ayahCount":87},{"id":391,"nameAr":392,"nameAz":393,"nameRu":394,"nameEn":395,"nameTransliteration":395,"type":18,"ayahCount":94},{"id":349,"nameAr":397,"nameAz":398,"nameRu":399,"nameEn":400,"nameTransliteration":400,"type":18,"ayahCount":75},{"id":402,"nameAr":403,"nameAz":404,"nameRu":405,"nameEn":406,"nameTransliteration":406,"type":18,"ayahCount":75},{"id":167,"nameAr":408,"nameAz":409,"nameRu":410,"nameEn":411,"nameTransliteration":411,"type":18,"ayahCount":121},{"id":413,"nameAr":414,"nameAz":415,"nameRu":416,"nameEn":417,"nameTransliteration":417,"type":18,"ayahCount":81},{"id":419,"nameAr":420,"nameAz":421,"nameRu":422,"nameEn":423,"nameTransliteration":423,"type":18,"ayahCount":81},{"id":425,"nameAr":426,"nameAz":427,"nameRu":428,"nameEn":429,"nameTransliteration":429,"type":10,"ayahCount":204},{"id":431,"nameAr":432,"nameAz":433,"nameRu":434,"nameEn":435,"nameTransliteration":435,"type":10,"ayahCount":99},{"id":202,"nameAr":437,"nameAz":438,"nameRu":439,"nameEn":440,"nameTransliteration":440,"type":10,"ayahCount":99},{"id":442,"nameAr":443,"nameAz":444,"nameRu":445,"nameEn":446,"nameTransliteration":446,"type":10,"ayahCount":293},{"id":448,"nameAr":449,"nameAz":450,"nameRu":451,"nameEn":450,"nameTransliteration":450,"type":10,"ayahCount":190},{"id":453,"nameAr":454,"nameAz":455,"nameRu":456,"nameEn":457,"nameTransliteration":457,"type":10,"ayahCount":190},{"id":229,"nameAr":459,"nameAz":460,"nameRu":461,"nameEn":462,"nameTransliteration":462,"type":10,"ayahCount":135},{"id":464,"nameAr":465,"nameAz":466,"nameRu":467,"nameEn":468,"nameTransliteration":468,"type":10,"ayahCount":362},{"id":60,"nameAr":470,"nameAz":471,"nameRu":472,"nameEn":473,"nameTransliteration":473,"type":10,"ayahCount":267},{"id":475,"nameAr":476,"nameAz":477,"nameRu":478,"nameEn":479,"nameTransliteration":479,"type":18,"ayahCount":211},{"id":174,"nameAr":481,"nameAz":482,"nameRu":483,"nameEn":484,"nameTransliteration":484,"type":10,"ayahCount":329},{"id":153,"nameAr":486,"nameAz":487,"nameRu":488,"nameEn":489,"nameTransliteration":489,"type":10,"ayahCount":267},{"id":491,"nameAr":492,"nameAz":493,"nameRu":494,"nameEn":495,"nameTransliteration":495,"type":10,"ayahCount":305},{"id":497,"nameAr":498,"nameAz":499,"nameRu":500,"nameEn":501,"nameTransliteration":501,"type":10,"ayahCount":280},{"id":503,"nameAr":504,"nameAz":505,"nameRu":506,"nameEn":507,"nameTransliteration":507,"type":10,"ayahCount":197},{"id":509,"nameAr":510,"nameAz":511,"nameRu":512,"nameEn":513,"nameTransliteration":513,"type":10,"ayahCount":128},{"id":247,"nameAr":515,"nameAz":516,"nameRu":517,"nameEn":518,"nameTransliteration":518,"type":10,"ayahCount":243},{"id":520,"nameAr":521,"nameAz":522,"nameRu":523,"nameEn":524,"nameTransliteration":524,"type":10,"ayahCount":169},{"id":272,"nameAr":526,"nameAz":527,"nameRu":528,"nameEn":529,"nameTransliteration":529,"type":10,"ayahCount":148},{"id":531,"nameAr":532,"nameAz":533,"nameRu":534,"nameEn":535,"nameTransliteration":535,"type":10,"ayahCount":115},{"id":537,"nameAr":538,"nameAz":539,"nameRu":540,"nameEn":541,"nameTransliteration":541,"type":10,"ayahCount":128},{"id":195,"nameAr":543,"nameAz":544,"nameRu":545,"nameEn":546,"nameTransliteration":546,"type":10,"ayahCount":176},{"id":291,"nameAr":548,"nameAz":549,"nameRu":550,"nameEn":551,"nameTransliteration":551,"type":10,"ayahCount":204},{"id":553,"nameAr":554,"nameAz":555,"nameRu":556,"nameEn":557,"nameTransliteration":557,"type":10,"ayahCount":135},{"id":559,"nameAr":560,"nameAz":561,"nameRu":562,"nameEn":563,"nameTransliteration":563,"type":10,"ayahCount":101},{"id":565,"nameAr":566,"nameAz":567,"nameRu":568,"nameEn":569,"nameTransliteration":569,"type":10,"ayahCount":141},{"id":188,"nameAr":571,"nameAz":572,"nameRu":573,"nameEn":574,"nameTransliteration":574,"type":10,"ayahCount":75},{"id":576,"nameAr":577,"nameAz":578,"nameRu":579,"nameEn":580,"nameTransliteration":580,"type":10,"ayahCount":55},{"id":582,"nameAr":583,"nameAz":584,"nameRu":585,"nameEn":586,"nameTransliteration":586,"type":10,"ayahCount":55},{"id":367,"nameAr":588,"nameAz":589,"nameRu":590,"nameEn":591,"nameTransliteration":591,"type":10,"ayahCount":128},{"id":593,"nameAr":594,"nameAz":595,"nameRu":596,"nameEn":597,"nameTransliteration":597,"type":10,"ayahCount":35},{"id":133,"nameAr":599,"nameAz":600,"nameRu":601,"nameEn":602,"nameTransliteration":602,"type":18,"ayahCount":55},{"id":106,"nameAr":604,"nameAz":605,"nameRu":606,"nameEn":607,"nameTransliteration":607,"type":18,"ayahCount":55},{"id":609,"nameAr":610,"nameAz":611,"nameRu":612,"nameEn":613,"nameTransliteration":613,"type":10,"ayahCount":75},{"id":615,"nameAr":616,"nameAz":617,"nameRu":618,"nameEn":619,"nameTransliteration":619,"type":10,"ayahCount":75},{"id":621,"nameAr":622,"nameAz":623,"nameRu":624,"nameEn":625,"nameTransliteration":625,"type":10,"ayahCount":55},{"id":627,"nameAr":628,"nameAz":629,"nameRu":630,"nameEn":631,"nameTransliteration":631,"type":10,"ayahCount":21},{"id":633,"nameAr":634,"nameAz":635,"nameRu":636,"nameEn":637,"nameTransliteration":637,"type":10,"ayahCount":62},{"id":639,"nameAr":640,"nameAz":641,"nameRu":642,"nameEn":643,"nameTransliteration":643,"type":10,"ayahCount":35},{"id":645,"nameAr":646,"nameAz":647,"nameRu":648,"nameEn":649,"nameTransliteration":649,"type":10,"ayahCount":28},{"id":651,"nameAr":652,"nameAz":653,"nameRu":654,"nameEn":655,"nameTransliteration":655,"type":10,"ayahCount":11},{"id":657,"nameAr":658,"nameAz":659,"nameRu":660,"nameEn":661,"nameTransliteration":661,"type":10,"ayahCount":21},{"id":73,"nameAr":663,"nameAz":664,"nameRu":665,"nameEn":666,"nameTransliteration":666,"type":10,"ayahCount":42},{"id":126,"nameAr":668,"nameAz":669,"nameRu":670,"nameEn":671,"nameTransliteration":671,"type":18,"ayahCount":21},{"id":85,"nameAr":673,"nameAz":674,"nameRu":675,"nameEn":676,"nameTransliteration":676,"type":10,"ayahCount":35},{"id":146,"nameAr":678,"nameAz":679,"nameRu":680,"nameEn":681,"nameTransliteration":681,"type":10,"ayahCount":28},{"id":683,"nameAr":684,"nameAz":685,"nameRu":686,"nameEn":687,"nameTransliteration":687,"type":10,"ayahCount":35},{"id":689,"nameAr":690,"nameAz":691,"nameRu":692,"nameEn":693,"nameTransliteration":693,"type":10,"ayahCount":42},{"edition":969,"sura":431,"blocks":970},"saadi-az",[971,973,975,977,979,981,983,985,987,989,991,993,995,997,999,1001,1003,1005,1007,1009,1011,1013,1015,1017,1019,1021,1023,1025,1027,1029,1031],{"from":5,"to":5,"text":972},"Qələm adı altında insanların ən müxtəlif bilik sahələrinə aid öz nailiyyətlərini və həmçinin öz əsərlərini və şeirlərini yazdıqları vasitələr nəzərdə tutulur. Lələklər və qələmlər və həmçinin onların kağız üzərində əks etdirilmiş biliklər – Fövqəlqüdrətli Rəbbin əzəmətli ayələridir və Onun onlara and içməsinə layiqdir. O (Pak və Müqəddəs), məhz belə etmişdir ki, Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ünvanına söylənən dəliliyi barədə yalan ittihamları rədd etsin.",{"from":13,"to":13,"text":974},"Bu ittihamlar iftira idi, çünki Allah Öz mərhəməti sayəsində Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) kamil ağıl bəxş etmiş və ona (s.ə.s) müdrik düşüncə və bəlağət vermişdi. Onun (s.ə.s) təbliğ etdiyi təlim isə insanların bu günədək belə öyrəndiyi və yazdıqlarının ən yaxşısıdır. Sonra Fövqəluca onun (s.ə.s) Axirət həyatındakı bəxtəvər taleyindən bəhs edərək, belə buyurur:",{"from":21,"to":21,"text":976},"Ey Muhəmməd! Sənə böyük və sonsuz mükafat veriləcəkdir. Sən ona öz gözəl əxlaqın və insanları haqq yola gətimək üçün öz səmimi səylərin sayəsində layiq olmusan. Buna görə, sonra Allah belə buyurur:",{"from":28,"to":28,"text":978},"Allah həqiqətən də, ona (s.ə.s) yüksək əxlaq və ədəb-ərkan əta etmişdi. Möminlərin anası Aişədən (Allah ondan razı olsun!) Allahın Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) xasiyyətinin necə olduğunu soruşduqda, belə cavab vermişdi: “Onun (s.ə.s) əxlaqı Quran idi».\n\nOnun (s.ə.s) nəcib keyfiyyətləri haqqında Fövqəluca buyurmuşdur: “Əfv yolunu tut, xeyirxahlıq göstərməyi əmr et və cahillərdən üz döndər” (Əraf, 7\u002F199); “Allahın mərhəməti sayəsində sən onlara qarşı yumşaq davranırdın...” (Ali-İmran, 3\u002F159); “...Sizə öz aranızdan Elçi gəldi. Sizin sıxıntıya düşməyiniz ona çox ağır gəlir...” (Tövbə, 9\u002F128). Muhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gözəl əxlaqına aid hələ bir çox başqa ayələr də vardır və onların hər biri insanlara özlərində gözəl keyfiyyətlər tərbiyə etməyi öyrədir. O məziyyətlərin hamısı ən kamil və ən şərəfli formada Muhəmməd Peyğəmbərdə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) öz inikasını tapmışdır. Onun (s.ə.s) xasiyyətinin hər bir cizgisi ən yüksək dərəcəli örnək idi.\n\nO (s.ə.s) yumşaq xasiyyətli və Rəhimli bir insan idi. İnsanlar onunla (s.ə.s) çox asanlıqla dil tapa bilirdilər və o (s.ə.s) onların dəvətini həmişə məmnuniyyətlə qəbul edirdi. Peyğəmbər (s.ə.s) heç vaxt ehtiyacı olanlara kömək göstərməkdən boyun qaçırmırdı və var qüvvəsi ilə təskinlik tapmaq istəyənlərə təsəlli verməyə səy göstərirdi. O (s.ə.s) heç vaxt insanı xoş ümiddən məhrum etməyə və onu öz rədd cavabı ilə məyus etmirdi.\n\nOnun (s.ə.s) səhabələri hər hansı bir işi başlamaq üşün ondan (s.ə.s) icazə istəyəndə, o (s.ə.s) onlara xeyir-dua verir və bu, günahla əlaqədar olmadıqda, hətta onlara kömək də edirdi. O (s.ə.s) qərar qəbul etdikdə, özbaşınalıq göstərmir, öz səhabələri ilə məsləhətləşir və planlarını onlarla müzakirə edirdi.\n\nPeyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) səhabələrinin xeyirxah əməllərini səmimiyyətlə qarşılayır və onların səhvlərini bağışlayardı. Öz müsahibinə müraciət edərkən, o (s.ə.s) gülərüz olurdu və söhbəti birinci olaraq kəsmirdi. O (s.ə.s) qaşqabağını sallamırdı və mükalimədə kobudluq etmirdi. Əgər bir şey onun (s.ə.s) xoşuna gəlirdisə, onda o (s.ə.s) öz sevincini gizlətmirdi. O (s.ə.s), həmsöhbətinin ağzından təsadüfən çıxan sözlərə görə onu qınamır və kobudluğuna görə məzəmmət etmirdi. O (s.ə.s) var gücü ilə cəhd göstərirdi ki, ona xoş cavab versin və layiqincə səbirli olsun.\n\nAllah Muhəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) əlçatmaz yüksəkliklərə ucaltmışdı, lakin düşmənləri onu (s.ə.s) dəli və cinli sayırdılar. Buna görə sonra Quranda deyilir:",{"from":35,"to":42,"text":980},"Şübhəsiz ki, Allahın Elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) doğru yolla gedirdi və həm özünə qarşı və həm də digər insanlara qarşı tələbkarlıqda insanların ən yaxşısı idi. Onun (s.ə.s) düşmənləri isə yolunu ən çox azmış məxluqlar idilər və ətraflarındakılara hamıdan pis münasibət bəsləyirdilər. Onlar Allahın qullarını aldadır və onları Rəbbin yolundan çıxarırdılar. Bunların Allaha yaxşı məlum olması kifayət idi, axı yalnız O (Pak və Müqəddəs), insanlardan etdikləri əməllərinə görə hesabat tələb edəcək və törətdiklərinə görə onlara əvəz verəcəkdir.",{"from":11,"to":11,"text":982},"Bu sözlərdə Onun yolundan azanlara sərt təhdid və doğru yolla gedənlər üçün isə bol mükafat vədi vardır. Bu sözlər də Allahın müdrikliyini təsdiq edir. O (Pak və Müqəddəs), kimisini doğru yola yönəldir, kimisini də, bu yola layiq olmadığı üçün, ondan azdırır.",{"from":55,"to":55,"text":984},"Ey Muhəmməd! Haqqı inkar edənlərə, səni yalançı sayanlara və haqq dinə müqavimət göstərənlərə tabe olma. Onlar, kiminsə onlara tabe olmasına və itaət etməsinə layiq deyillər, çünki onlar insanları öz alçaq ehtiraslarına güzəştə getməyə çağırırlar. Onlar yalan və əxlaqsızlıqdan başqa heç nə arzulamırlar və buna görə kim ki, onlara itaət göstərir, yalnız zərər gətirən yola qədəm qoymuş olur. Bu, haqqı inkar edən və belə adamların aldatmasına uyanların hamısına aiddir. Buna baxmayaraq, bu ayə Muhəmməd Peyğəmbərdən (ona Allahın salavatı və salamı olsun!), öz dininin qüsurluluğunu və “ilahlarının” acizliyini ifşa etməməyi tələb edən və əvəzində ona (s.ə.s) toxunmayacaqlarını vəd edən müşriklər barəsində nazil edilmişdi. Buna görə Fövqəluca Allah buyurur:",{"from":62,"to":62,"text":986},"Müşriklər istəyirlər ki, sən onların etdiklərinin bir hissəsinə öz razılığını bildirəsən. Onlar istəyirlər ki, sən onların dinini öz sözlərinlə və əməllərinlə bəyənəsən və haqqı demək və haqqı izah etmək lazım gəldikdə, dinməyəsən. Lakin sən yalnız Allaha tabe ol və islamı təbliğ et, çünki islamın zəfər çalması labüd olaraq öz ardınca fasiqlərin ona qarşı qoymağa cəhd göstərdikləri hər şeyi darmadağın və ona uyğun gəlməyən hər şeyi ifşa edəcəkdir.",{"from":69,"to":101,"text":988},"And israfçısı o şəxsi adlandırırlar ki, o tez-tez and içir və bu özəllik yalançılara xas olan əlamətlərdəndir. Hər bir yalançı isə mütləq mənfur – alçaq, hikmətdən məhrum, yaxşılıq etməyi arzulamayan olacaqdır. Bundan başqa, belə bir insanın bütün istəkləri rəzil ürəyinin dolu olduğu öz alçaq ehtiraslarını qane etməyə yönəldilmişdir. O hər şeyi pisləyəndir, çünki durmadan insanlarda qüsurlar tapmağa cəhd göstərir, dedi-qodu yayır və ətrafdakıları məsxərəyə qoyur. O həm də sözgəzdirən qeybətçidir, çünki bəzi insanlara digərlərinin sözlərini çatdırır ki, onları bir-biriləri ilə ədavət etməyə yönəltsin və onların arasında düşmənçilik və nifrət yaratsın. O xeyirxahlıq etməkdə xəsislik göstərir və öz əmlakından Allahın əmr etdiyi sədəqəni, günahı təmizləyən ianələr və zəkat vermək istəmir. O cinayətkardır, çünki insanların həyatına, malına və namusuna qəsd edir. O günahlara batmışdır və Allah qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirmir. O kobuddur, acıqlıdır, rəhimsizdir və haqqa riayət etmək istəmir. O özü haqqında yüksək rəydədir, halbuki əslində o ona və insanlara xeyir gətirə bilən məziyyətlərdən məhrumdur. Əksinə, onun əxlaqı yüksək dərəcədə nöqsanlıdır və o heç vaxt uğur və əmin-amanlığa nail ola bilməyəcəkdir. Onun nəsibi – rəzillik və şər damğasıdır ki, insanlar onu bu əlamətlə tanıyacaqlar.\n\nBir sözlə, Fövqəluca Allah hər addımbaşı and içən, alçaq xasiyyətli və yaramaz əxlaqa malik yalançılara, xüsusilə də, özlərini sevən və təkəbbürlülüyə meyilli olanlara, haqq və insanlar üzərində yüksəlməyə çalışanlara, onlara həqarətlə yanaşanlara, dedi-qodu yayanlara və insanlarda pislik tapmağa çalışanlara və Allaha itaətsizlik göstərənlərə güzəştə getməyi qadağan etmişdir.\n\nBu ayələr bəzi müşriklər haqqında nazil edilmişdi ki, onlardan biri də əl-Valid b. əl-Muqirə idi. O böyük bir var-dövlətə malik idi və çoxsaylı oğul övladları vardı. Bir dəfə ona Quran vəhylərindən oxuyanda, o demişdi: “Bu – yalnız qədim rəvayətlərdir”. Özünün zənginliyi və böyük ailəsi sayəsində, o, Allahın qanununu pozmuş və özünü haqdan üstün tutmuşdu. Haqq özü ona aydın olduqdan sonra, o, onu inkar etdi və onu qədim əfsanə saymışdı ki, onlara inanmaq da, inanmamaq da olardı.\n\nBuna baxmayaraq, müzakirə etdiyimiz ayələr belə qüsurlu keyfiyyətlərə malik olanların hamısına tam mənada aiddir, çünki Quran haqq rəhbərlik kimi bütün insanlar üçün – həm onun nazil edildiyi ilk illərdə yaşayanlar, həm də onların nəsilləri üçün nazil edilmişdi. Bir sıra Quran ayələri bu və ya digər şəxslər barədə nazil edilmişdi, lakin özlərində ümumbəşəri məna daşıyırdı. Bunun sayəsində möminlər bu günə qədər də ayrı-ayrı şəxslərin nümunəsində, onların taleyinə bənzər bütün insanların taleyini öyrənirlər.",{"from":108,"to":108,"text":990},"Fövqəluca yuxarıda sadalanan məziyyətlərə malik olan düşməninə qorxunc xəbərdarlıq nazil etmişdir. O (Pak və Müqəddəs), onun burnunu əzabverici cəza – damğalayacağı ilə təhdid edir ki, bunu bütün insanlar görəcəklər. Bu cəza onun üzündə damğa kimi əks olunmalıydı ki, iztirabları daha da ağır keçirsin.",{"from":115,"to":121,"text":992},"Fövqəluca bildirir ki, O (Pak və Müqəddəs), haqqı inkar edənləri, onlara maddi nemətlər əta etməklə sınayır. O (Pak və Müqəddəs), onlara möhlət verir və bu dünyada həzz almalarını uzadır, onlara var-dövlət və övladlar bəxş edir, uzun ömür sürməyə imkan verir. O (Pak və Müqəddəs), onların arzularını həyata keçirir, lakin bunlar o kəsləri şərəfləndirmir. Bundan əlavə, bu onları inkarçılıq burulğanına çəkən elə bir aldanış ola bilər ki, onlar hətta özləri bunu hiss etmirlər. Onlar da, bağ sahiblərinin aldandıqları kimi, aldanırlar. Bağlarındakı meyvələr yetişdikdə və məhsulun yığım vaxtı çatdıqda, onlar qərara gəldilər ki, məhsul artıq onların əlindədir və heç kim onu əldə etməyə onlara mane ola bilməz. Buna görə onlar and içdilər ki, səhər çağı məhsulu yığsınlar, lakin bu zaman: “İnşallah” (“Əgər Allah istəyərsə”) ifadəsini işlətmədilər. Onlar bilmirdilər ki, Allah kafirlər üçün həmişə pusqudadır və Onun cəzası ləngimədən onların bağlarına düçar olacaq və onları qabaqlayacaqdır.",{"from":128,"to":135,"text":994},"Allahın cəzası onların bağını gecə ikən, onlar yatdıqları vaxt sarsıtmışdı. Bağ məhv edilmişdi. Onlar zülmət içində olan gecəyə bənzəyirdi; onlarda nə ağaclar, nə də meyvələr qalmamışdı. Buna baxmayaraq, bağın sahibləri öz başlarına gəlmiş fəlakətə hələ şübhə belə etmirdilər.",{"from":141,"to":169,"text":996},"Bu niyyətlə onlar, öz aralarında yavaşcadan pıçıltı ilə söhbətləşib, Allah xatirinə ayırmalı olduqları hissəni necə gizlədəcəkləri haqqında müzakirə edərək, bağlarına yola düşdülər. Onlar tələsirdilər ki, məhsulun yığımını adamlar toplaşanadək qurtarsınlar və qərara almışdılar ki, nə kasıblara, nə də yoxsullara sədəqə verməsinlər. Öz acgözlükləri və tamahkarlıqları üzündən onlar kiminsə eşidəcəyindən və kasıbları xəbərdar edəcəyindən ehtiyat edərək, pıçıltı ilə danışırdılar. Onlar özlərini mənfur vəziyyətə salmışdılar. Daşürəkli və rəhmdən məhrum olmaları üzündən onlar öz güc və qüdrətlərinə əmin olduqları üçün Allahın təyin etdiyi sədəqəni paylamamağa qəti qərar vermişdilər.",{"from":176,"to":183,"text":998},"Bağın sahibləri onun qaranlıq gecəyə bənzədiyini gördükdə, onlar həyəcandan və çaşqınlıqdan çığırıb belə dedilər: “Yəqin ki, biz azmışıq və səhvən özgəsinin bağına gəlib çıxmışıq». Onlar səhv etmədiklərinə əmin olduqda, özlərinə gəldilər və dedilər: “Deməli, biz bağımızdan məhrum olmuşuq». Onlar başa düşdülər ki, bu – Allahın qisasıdır.",{"from":190,"to":190,"text":1000},"Allah haqqında ləyaqətsiz tərzdə düşünməyin və fikirləşməyin ki, siz Ondan asılı deyilsiniz. Əgər siz öz iradənizin Allahın iradəsindən asılı olduğunu etiraf etsəydiniz, və: “Əgər Allah istəyərsə”, – desəydiniz, onda bütün bunlar baş verməzdi.",{"from":197,"to":204,"text":1002},"Onlar səhvlərini dərk etdilər, lakin Allahın cəzası onların bağını artıq məhv etmişdi. Ola da bilsin ki, onların Allahı mədh edən sözləri və öz günahlarını boyunlarına alması onlara fayda gətirdi, günahlarının ağırlığını yüngülləşdirdi və tövbə sözləri oldu. Bütün hallarda, onlar etdiklərinə bərk təəssüfləndilər və bir-birilərini günah törətməkdə günahlandırdılar.",{"from":211,"to":218,"text":1004},"Onlar Rəbb qarşısında öz vəzifələrini yerinə yetirməməyi və Onun qullarının haqlarını pozmağı niyyət etdiklərinə görə tövbə etdilər və Allaha dua edərək yalvardılar ki, onlara əvvəlki bağdan daha yaxşısını bəxş etsin və vəd etdilər ki, bütün düşüncələrini yalnız Ona yönəltsinlər və Onun xatirinə qalan həyatlarını inadla çalışısınlar. Əgər onlar öz vədlərinə sadiq qalıblarsa, onda Allah da onların itirdiklərinin əvəzini onlara artıqlaması ilə vermişdir. Axı Allah Ona ümidlə və səmimiyyətlə can atanların dualarına cavab verir. Baş vermiş hadisənin əhəmiyyətini xüsusilə vurğulamaq üçün Fövqəluca Allah belə buyurur:",{"from":224,"to":224,"text":1006},"Bu dünyada cəza, ona öz cinayətləri ilə layiq olanların nəsibidir. Onların özbaşınalığı və pozğunluğuna görə Allah, onları ardınca aparandan və dünya həyatına üstünlük verməyə məcbur edən şeydən məhrum edir. O (Pak və Müqəddəs), günahkarları nəyə daha çox möhtac olduqları şeydən məhrum edir. Gələcək Axirət aləmində isə cəza dünya həyatındakı cəzadan qat-qat daha ağrılıdır. Əgər insanlar əsil mənada həqiqəti bilsəydilər, onda onlar hökmən Allahın cəzasına səbəb ola biləcək və insanı mükafatdan məhrum edəcək hər şeydən çəkinməyə çalışardılar.",{"from":216,"to":237,"text":1008},"Fövqəluca küfrə batmağa və günahlar burulğanına düşməyə qorxanlar üçün hazırladığı mükafat haqqında xəbər verir. Bu – müxtəlif nemətlər və mürüvvətli Rəbb ilə qonşuluqda Səadət həyatıdır. O (Pak və Müqəddəs), həmçinin xəbər verir ki, Onun müdrikliyi yol verməz ki, Allaha səmimiyyətlə və səylə ibadət edən, Onun hökümlərinə tabe olan və Onun mərhəmətini qazanmağa can atan təqvalı saleh möminlər, Allaha itaətsizlik göstərən, Onun ayələrini inkar edən, Onun elçilərinə inadla müqavimət göstərən və Onun sevimli qulları ilə döyüşən günahkarlarla bərabər olsunlar.",{"from":243,"to":256,"text":1010},"Kim onların bərabər olacaqlarını qərara almışdırsa, dərindən yanılmışdır. Onun mühakimə tərzi bərbaddır və qərarı doğru deyil! Belə bir zənnə qapılmış fasiqlər heç bir sübuta və dəlilə malik deyillər. Onların elə bir Kitabı da yoxdur ki, oradan bunu oxuya bilsinlər və onda yazılmış olsun ki, onlar Cənnətə düşəcəklər və istədikləri hər şeyi alacaqlar.",{"from":261,"to":274,"text":1012},"Allah onlara vəd etməmişdi ki, onların düşündükləri hər şey dünyanın lap sonunadək icra ediləcəkdir. Onların hətta şərikləri və köməkçiləri də yoxdur ki, istədiklərinə nail olmaqda onlara kömək göstərsinlər. Əgər onların köməkçiləri varsa, qoy onları özlərinin haqlı olmasının təsdiqi üçün təqdim etsinlər.\n\nƏlbəttə ki, nə onların Kitabı, nə cinayətlərinin onları Allahdan xilas edəcəyi barədə Allahla əhdləri, nə də onlara yardım edə biləcək şərikləri vardır. Onların iddiaları əbəsdir və nöqsanlıdır. Onlardan kim onların, mənasızlığı açıq-aşkar olan iddialarına zəmanət verə bilər? Həqiqətən, belə bir şeyi heç kəs öhdəsinə götürməz və buna bənzər bir şeyi ehtimal etməyə belə cəsarət göstərə bilməz.",{"from":280,"to":280,"text":1014},"Qiyamət günü insanlar yer üzündə yaşadıqları zaman heç ağıllarına belə gətirə bilmədikləri həyəcanın, sarsıntıların və dəhşətlərin şahidi olacaqlar. Xaliq Öz qullarına görünəcək ki, onlara məhkəmə qursun və onlara əməllərinə görə əvəzini versin. O anda Allahın Müqəddəs Baldırı aşkar görünəcək ki, o, bu dünyada heç nə ilə müqayisə edilə bilməz. Rəbbin bütün məxluqları Onun əzəmətini və cəlalını görəcəklər və onları sözlərlə təsvir etmək, sadəcə, mümkün deyildir və onda onlara əmr olunacaq ki, Onun qarşısında səcdə qılsınlar. Allaha öz istəkləri ilə dünya həyatında ibadət edən möminlər səcdəyə qapılacaqlar. Fasiq günahkarlar və münafiq ikiüzlülər də Rəbbə təzim etmək istəyəcəklər, lakin edə bilməyəcəklər, çünki onların kürəyi, öküzün buynuzu kimi əyilməz olacaqdır.",{"from":92,"to":92,"text":1016},"Allahın verdiyi əvəz həmişə insanların əməllərinə uyğun gəlir. Dünya həyatında fasiqləri Allaha ibadət etməyə və Ona şəriklər qoşmamağa dəvət edirdilər. Onlar isə bunu özlərinə layiq bilməyib, rədd etmişdilər. Axı onlar o zaman tam sağlam idilər və heç kim onları belə rəftara məcbur etmirdi.\n\nBuna görə Qiyamət günü onların taleyi və kədərli sonu barədə soruşma – Allah onlara qəzəblənmişdir, onlardan qisas alınacaq vaxt çatmışdır və onlar törətdiklərini hər hansı yolla islah etmək imkanından məhrum edilmişlər və nə tövbə, nə bağışlanmaq haqqında yalvarışlar artıq onlara kömək etməyəcək. Həqiqətən, bu xatırlatma ürəkləri həyəcanlandırmaya bilməz və onları günahlardan və Allaha itaətsizlikdən ehtiyatlı olmağa məcbur edə bilməz.",{"from":293,"to":241,"text":1018},"Ey Muhəmməd! Məni, bu Əzəmətli Quranı yalan hesab edənlərlə tək qoy! Tələsmə, çünki Mən cinayətlərinə görə onları Özüm cəzalandıracağam. Mən onlara çoxlu var-dövlət və çoxsaylı övladlar əta edirəm. Onlar sıxıntı çəkməyəcək və böyük işlər görəcəklər. Lakin bu yalnız sınaq olacaq, çünki onlar getdikcə burulğanın dərinliklərinə batacaq və orada onlar özləri üçün pislikdən başqa heç nə tapmayacaqlar. Allahın sarsıdıcı fəndi belədir![4] O (Pak və Müqəddəs), Öz düşmənlərinin əleyhinə böyük fəsadlar hazırlayır və onlar üçün tədarük edilən cəza dəhşətlidir!",{"from":305,"to":305,"text":1020},"Onların səndən çəkinməyə heç bir dəlilləri yoxdur, çünki sən onları yalnız onların öz xeyiri üçün öyrədir və Allahın dinini qəbul etməyə çağırırsan. Sən onları vergi öhdəlikləri ilə yükləmirsən.",{"from":311,"to":311,"text":1022},"Məgər onlara doğru yolda olmaları və onları Allahın mükafatının gözlədiyi məlum olmuşdur? Belə bir şey yoxdur! Onlar haqqa müqavimət göstərmişlər və zalımlığa batmışlar. Sənə isə yalnız onların verdikləri əzab-əziyyətə səbirlə dözmək və durmadan onları Allaha dəvət etmək qalır.",{"from":317,"to":317,"text":1024},"Sən Rəbbinin hökmünü səbirlə icra et və Onun qədərinin ağırlıqlarına döz! Qəzəblənmə və kədərlənmə, yalnız Rəbbinin iradəsinə itaətlə tabe ol! Balığın qarnına düşmüş adamın, yəni, Məttə oğlu Yunus peyğəmbərin (ə) əməllərini təkrar etmə! O (ə), layiqincə səbirli olmadı və nəhəng bir balinanın qarnına düşdü. Onun (ə) öz qəbilədaşlarına acığı tutdu, onları tərk edib qaçdı və bir gəmiyə mindi. Amma gəmi batmağa başlayanda dənizçilər püşk atdılar ki, kimi dənizə atsınlar. Püşk Yunus peyğəmbərə (ə) düşdü. Dənizçilər onu (ə) dənizə atdılar və balina onu (ə) uddu. Kədərli və iztirab içində o (ə) balinanın qarnında Allaha dua edərək, belə dedi: “...Səndən başqa ilah yoxdur! Sən Paksan! Həqiqətən, mən zalım olmuşdum” (Ənbiya, 21\u002F87). Fövqəluca onun (ə) duasını eşitdi və balıq onu (ə) azad etdi. Dalğalar onun (ə) arıqlamış və xəstə bədənini kimsəsiz bir sahilə atdı, amma Allah orada balqabaq yetişdirdi.",{"from":323,"to":323,"text":1026},"Allah onu (ə) Öz mərhəməti ilə himayəsi altına aldı və hər cür tərifə layiq mömin etdi. Bu hadisədən sonra peyğəmbər (ə) əvvəllər nail ola bilmədiyi yüksəkliklərə ucaldı.",{"from":329,"to":329,"text":1028},"Rəbb onu (ə) başqalarından üstün tutdu, çətinliklərdən və qəm-qüssədən xilas etdi. O (Pak və Müqəddəs), onu (ə) əməlləri, sözləri və niyyətləri səmimi və saleh olanlardan biri etdi. Muhəmməd Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gəldikdə isə o (s.ə.s), səbirlə Allahın iradəsinə tabe oldu və bütün qalan insanları ötüb keçməyi bacardı. Allah ona (s.ə.s) xeyirli sonluq əta etdi ki, bu yalnız təqvalı qullar üçün nəzərdə tutulur, onun (s.ə.s) düşmənlərinin nəsibi isə təkcə bəlalar və bədbəxtliklər oldu.",{"from":334,"to":334,"text":1030},"Allahsızlar paxıllıqlarından, kin və qəzəbdən Muhəmməd Peyğəmbəri (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) gözdən salmaq istəyirdilər. Bu, onların ona (s.ə.s) qarşı düşünə biləcəkləri ədavətin ən pisi idi, çünki onlar bütün başqa vasitələrdən ümidlərini kəsmişdilər. Lakin Allah Öz Peyğəmbərini (s.ə.s) qorudu və ona (s.ə.s) qələbə bəxş etdi. Onun (s.ə.s) ünvanına deyilən iftiralara gəldikdə isə onların yara basmış ürəkləri – istədikləri halda onun (s.ə.s) barəsində yalan uydururdular. Onlar onu (s.ə.s) gah dəli, gah şair, gah da cadugər adlandırırdılar.",{"from":99,"to":99,"text":1032},"Bu Əzəmətli Kitab və Hikmətli Nəsihət sayəsində Allahın məxluqları onlara həm bu həyatda, həm də Axirətdə fayda verən şeyləri dərk edirlər. Buna görə həmd yalnız Allaha məxsusdur!\n\n[1] Yəni and içərkən, “inşallah” (“Allah istəyərsə”) sözündən istifadə etmədilər. Xalqımız bu sözü çox vaxt “Allah qoysa” kimi ifadə edir ki, bunlar, mahiyyətcə eynimənalıdır. F.S.\n\n[2] Yəni, yanıb, qap-qara olmuşdu. F.S.\n\n[3] Məhsulun yığılması nəzərdə tutulur. F.S.\n\n[4] Hörmətli oxucuların nəzərinə çatdırmaq istəyirəm ki, mənim Səədi Təfsirinin bu tərcüməsində işlətdiyim sözlərin mütləq əksəriyyəti müasir Azərbaycan dili lüğətlərində öz yerini tutmuş və ana dilimizdə artıq vətəndaşlıq hüququ qazanmışlar, ö cümlədən, “fənd” və bu qəbildən olan onlarla, yüzlərlə başqa sözlər də. Hərçənd onlar bəzən, danışıq dilimizdə nadir hallarda işlədilən sözlər olsalar da, dilimizin işlək sözləridir. Azərbaycan Dilinin İzahlı (dördcilidlik) Lüğətində bu sözlərin, demək olar ki, hamısını tapmaq mümkündür. Oxucudan xahiş olunur ki, bu əsərdə belə sözlərə rast gəldikdə, onları yadmənşəli saymağa çalışmasın. Müxtəlif alınma sözlərin ana dilimizdə işlədilməsi İlahi qanunauyğunluğa xas bir prosesdir. Azərbaycan dili də dünyanın zəngin dillərindən biridir! Həmd olsun Fövqəlqüdrətli Allaha ki, xalqımıza bu gözəl, lətif və ahəngdar dili bəxş etmişdir! F.S."]